5. 隧道本生注释(续) §598
22. 大集义注 · 138 段
据说,人们称这军中有十位智者。所谓“具广大慧”,是说他们拥有像大地一样广阔深厚的智慧。所谓“喜独处”,是说他们习惯独处,喜欢静坐私下商议。据说,他们只要有一两天时间思考,就能转动大地,把虚空握在手中。所谓“第十一位”,据说般遮罗国王的母亲比那十位智者更有智慧。她成为他们中的第十一位,统领并教导般遮罗的军队。
Āhūti dasa kirettha senāya paṇḍitāti vadanti. Bhūripaññāti pathavisamāya vipulāya paññāya samannāgatā. Rahogamāti raho gamanasīlā raho nisīditvā mantanasīlā. Te kira ekāhadvīhaṃ cintetuṃ labhantā pathaviṃ parivattetuṃ ākāse gaṇhituṃ samatthā. Ekādasīti tehi kira paṇḍitehi atirekatarapaññā pañcālarañño mātā. Sā tesaṃ ekādasī hutvā pañcāliyaṃ senaṃ pasāsati anusāsati.
据说有一天,一个男子带着一升米、一包饭和一千个钱币,心想“我要过河”,就走进了河里。到了河中间,他没法过去,就对站在岸上的人说:“喂,我手里有一升米、一包饭和一千个钱币。这里头我乐意给哪个,就给哪个。谁能把我弄过去,我就给他。”这时有个力气大的男子,把下衣紧紧系好,跳进河里,抓住他的手,把他送到了对岸,然后说:“该给我的,给我吧。”那人说:“你拿这升米,或者这包饭吧。”“朋友,我是拼了命把你送过来的,我不要这些。把钱币给我。”那人说:“我说过‘这里头我乐意给哪个,就给哪个’,现在我就给我乐意的那个,想要的人就拿去吧。”那个渡他的人就把这事对站在旁边的人说了。那人也说:“他把自己乐意给的东西给你,你就拿着吧。”可他说:“我不拿。”于是带着这事去了裁判所,报告给裁判官们。裁判官们听完,也说了同样的话。那人对他们的裁决不满,就去报告国王。国王把裁判官们召来,当着他们的面听了双方的陈述,却不知道该怎么判,反而判那个拼了命跳河救人的男子败诉。
Ekadivasaṃ kireko puriso ekaṃ taṇḍulanāḷiñca puṭakabhattañca kahāpaṇasahassañca gahetvā ‘‘nadiṃ tarissāmī’’ti otiṇṇo nadimajjhaṃ patvā tarituṃ asakkonto tīre ṭhite manusse evamāha – ‘‘ambho, mama hatthe ekā taṇḍulanāḷi puṭakabhattaṃ kahāpaṇasahassañca atthi, ito yaṃ mayhaṃ ruccati, taṃ dassāmi. Yo sakkoti, so maṃ uttāretū’’ti. Atheko thāmasampanno puriso gāḷhaṃ nivāsetvā nadiṃ ogāhetvā taṃ hatthe gahetvā paratīraṃ uttāretvā ‘‘dehi me dātabba’’nti āha. ‘‘So taṇḍulanāḷiṃ vā puṭakabhattaṃ vā gaṇhāhī’’ti . ‘‘Samma, ahaṃ jīvitaṃ agaṇetvā taṃ uttāresiṃ, na me etehi attho, kahāpaṇaṃ me dehī’’ti. Ahaṃ ‘‘ito mayhaṃ yaṃ ruccati, taṃ dassāmī’’ti avacaṃ, idāni mayhaṃ yaṃ ruccati, taṃ dammi, icchanto gaṇhāti. So samīpe ṭhitassa ekassa kathesi. Sopi taṃ ‘‘esa attano ruccanakaṃ tava deti, gaṇhā’’ti āha. So ‘‘ahaṃ na gaṇhissāmī’’ti taṃ ādāya vinicchayaṃ gantvā vinicchayāmaccānaṃ ārocesi. Tepi sabbaṃ sutvā tathevāhaṃsu. So tesaṃ vinicchayena atuṭṭho rañño santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. Rājāpi vinicchayāmacce pakkosāpetvā tesaṃ santike ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā vinicchinituṃ ajānanto attano jīvitaṃ pahāya nadiṃ otiṇṇaṃ parajjāpesi.
那时,国王的母亲——名叫卡拉卡天妃——正坐在不远处。她看出国王判得不妥,就说:“孩子,得先把这桩案子弄清楚了,才能判得妥当。”国王说:“母亲,我知道的只有这么多。要是您知道得更多,那就请您来判吧。”她说:“好,我来判。”于是叫人把那个人喊来,说:“来,孩子,把你手里的三样东西按顺序放在地上。”等他放好了,她问:“孩子,你被水冲走的时候,对这个人说了什么?”那人回答:“我是这么说的,王后。”她就说:“既然这样,你就挑你愿意拿的拿走吧。”那人便拿起了那个装着一千钱币的钱袋。过了一会儿,她又叫人把他喊回来,问:“孩子,这一千钱你愿意要吗?”那人说:“是的,愿意。”她又问:“孩子,你是不是对这个人说过‘这里头我愿意给哪个,就给哪个’这句话?”那人回答:“说过的,王后。”她就说:“既然这样,你就把这一千钱给他。”于是让他把钱交了出来。那人哭着、哀叹着,把钱交了出去。就在那一刻,国王和大臣们都很欢喜,连声赞叹。从那时起,她是个智者的名声就到处传开了。关于这件事,毗提诃国王说:“国王的母亲,是——”
Tasmiṃ khaṇe rañño mātā calākadevī nāma avidūre nisinnā ahosi. Sā rañño dubbinicchitabhāvaṃ ñatvā ‘‘tāta, imaṃ aḍḍaṃ ñatvāva suṭṭhu vinicchita’’nti āha. ‘‘Amma, ahaṃ ettakaṃ jānāmi. Sace tumhe uttaritaraṃ jānātha, tumheva vinicchinathā’’ti. Sā ‘‘evaṃ karissāmī’’ti vatvā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, tāta, tava hatthagatāni tīṇipi bhūmiyaṃ ṭhapehī’’ti paṭipāṭiyā ṭhapāpetvā ‘‘tāta, tvaṃ udake vuyhamāno imassa kiṃ kathesī’’ti pucchitvā ‘‘idaṃ nāmayye’’ti vutte ‘‘tena hi tava ruccanakaṃ gaṇhā’’ti āha. So sahassatthavikaṃ gaṇhi. Atha naṃ sā thokaṃ gatakāle pakkosāpetvā ‘‘tāta, sahassaṃ te ruccatī’’ti pucchitvā ‘‘āma, ruccatī’’ti vutte ‘‘tāta, tayā ‘ito yaṃ mayhaṃ ruccati, taṃ dassāmī’ti imassa vuttaṃ, na vutta’’nti pucchitvā ‘‘vuttaṃ devī’’ti vutte ‘‘tena hi imaṃ sahassaṃ etassa dehī’’ti vatvā dāpesi. So rodanto paridevanto adāsi. Tasmiṃ khaṇe rājā amaccā ca tussitvā sādhukāraṃ pavattayiṃsu. Tato paṭṭhāya tassā paṇḍitabhāvo sabbattha pākaṭo jāto. Taṃ sandhāya videharājā ‘‘mātā ekādasī rañño’’ti āha.
“刹帝利”就是刹帝利。“失去国土的人”,是指被小梵授夺走国土、占为己有的人。“恐惧的人”,是指被死亡的怖畏吓住,看不到还有别的什么可以依靠的人。“投靠到般遮罗王那里”,意思是投靠到这位般遮罗王的统治之下。这里按“主人”的意思,用的是受格。“说到做到的人”,是指嘴里说出来的,都能替国王做到的人。“失去自主去投靠”,意思是原先自己作主的人,如今却投靠到他的统治之下。“三连接”,是指先被象墙围住,然后被车墙围住,然后被马墙围住,然后被步兵墙围住——用这四重环节简略来说,就是被三重连接团团围住。象军和车军之间是一重连接,车军和马军之间是一重连接,马军和步兵之间是一重连接。“被挖掘”,是说正在被挖。因为现在他们像是要把这座城连根拔起一样,从四面挖掘。“上方如群星”,是说亲爱的,那支从四面包围城池的军队,因为举着几十万支火炬,向上望去,就像群星密布一样。“请了知”,是说:“亲爱的摩诃萨埵智者,从无间地狱直到有顶天,再也找不到第二个像您这样善巧方便、能与您相比的智者。”所谓智者的名号,正是在这种场合才显现出来。所以请您自己了知:我们要怎样才能从这里脱苦呢?
Khatyāti khattiyā. Acchinnaraṭṭhāti cūḷanibrahmadattena acchinditvā gahitaraṭṭhā. Byathitāti maraṇabhayabhītā aññaṃ gahetabbagahaṇaṃ apassantā. Pañcāliyaṃ vasaṃ gatāti etassa pañcālarañño vasaṃ gatāti attho. Sāmivacanatthe hi etaṃ upayogavacanaṃ. Yaṃvadā takkarāti yaṃ mukhena vadanti, taṃ rañño kātuṃ sakkontāva. Vasino gatāti pubbe sayaṃvasino idāni panassa vasaṃ gatāti attho. Tisandhīti paṭhamaṃ hatthipākārena parikkhittā, tato rathapākārena, tato assapākārena, tato yodhapattipākārena parikkhittāti imehi catūhi saṅkhepehi tisandhīhi parivāritā. Hatthirathānañhi antaraṃ eko sandhi, rathaassānaṃ antaraṃ eko sandhi, assapattīnaṃ antaraṃ eko sandhi. Parikhaññatīti khanīyati. Imañhi idāni uppāṭetvā gaṇhitukāmā viya samantato khananti. Uddhaṃ tārakajātāvāti tāta, yāya senāya samantā parivāritā, sā anekasatasahassadaṇḍadīpikāhi uddhaṃ tārakajātā viya khāyati. Vijānāhīti tāta mahosadhapaṇḍita, avīcito yāva bhavaggā añño tayā sadiso upāyakusalo paṇḍito nāma natthi, paṇḍitabhāvo nāma evarūpesu ṭhānesu paññāyati, tasmā tvameva jānāhi, kathaṃ amhākaṃ ito dukkhā pamokkho bhavissatīti.
大士听了国王这番话,心里想:“这位国王极其害怕死亡。不过,病人要靠医生,饥饿的人要靠食物,口渴的人要靠水。对这位国王来说,除了我,再没有别的依靠了。我要安慰他。”于是,大士像狮子在摩尼石板上吼叫一样,说道:“大王,别害怕,尽管享受王权的快乐。我把土块……
Imaṃ rañño kathaṃ sutvā mahāsatto cintesi ‘‘ayaṃ rājā ativiya maraṇabhayabhīto, gilānassa kho pana vejjo paṭisaraṇaṃ, chātassa bhojanaṃ, pipāsitassa pānīyaṃ, imassapi maṃ ṭhapetvā aññaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, assāsessāmi na’’nti. Atha mahāsatto manosilātale nadanto sīho viya ‘‘mā bhāyi, mahārāja, rajjasukhaṃ anubhava, ahaṃ leḍḍuṃ
说完“我要像抓起乌鸦一样,像拿起弓对付猴子一样,把这支号称十八不动的大军,弄得连一条缠腰布的主人都没有,然后把他们赶跑”,接着说出第九首偈颂——
Gahetvā kākaṃ viya, dhanuṃ gahetvā makkaṭaṃ viya ca, imaṃ aṭṭhārasaakkhobhaṇisaṅkhaṃ senaṃ udare bandhasāṭakānampi assāmikaṃ katvā palāpessāmī’’ti vatvā navamaṃ gāthamāha –
“大王啊,请把双脚伸出来吧,享受欲乐,尽情欢乐。
舍弃了般遮罗的军队,梵授王就逃走了。”
‘‘Pāde deva pasārehi, bhuñja kāme ramassu ca; Hitvā pañcāliyaṃ senaṃ, brahmadatto palāyitī’’ti.
它的意思是:“大王,您就按自己的心意,把那双被称为王权之乐的双脚伸开吧;伸开的时候,不用把心放在战场上,只管享受,尽情沉溺于欲乐。那位梵授王会丢下这支军队逃跑的。”
Tassattho – ‘‘deva, tvaṃ yathāsukhaṃ attano rajjasukhasaṅkhāte te pāde pasārehi, pasārento ca saṅgāme cittaṃ akatvā bhuñja, kāme ramassu ca, esa brahmadatto imaṃ senaṃ chaḍḍetvā palāyissatī’’ti.
智者这样安慰了国王,行礼之后离开王宫,在城里让人敲着节庆鼓巡行,对市民们说:各位,你们不用发愁,花七天时间把花环、香料、涂香、饮料、食物这些都准备好,办起节庆游乐。各处的人想喝什么好酒就喝,奏乐、唱歌、呼喊、吹哨、大叫、跳舞、拍手,费用都算我的。我叫大药智者,你们会看到我的本事。他们就照办了。那时,歌声、乐声等声音,连站在城外的人都能听到。人们从小门进城,除了已被认出的敌兵,其余的人即使被看见也不抓,所以来往一直没有断。进了城的人,只看到沉浸在节庆游乐中的人群。
Evaṃ paṇḍito rājānaṃ samassāsetvā vanditvā rājanivesanā nikkhamitvā nagare chaṇabheriṃ carāpetvā nāgare āha – ‘‘ambho, tumhe mā cintayittha, sattāhaṃ mālāgandhavilepanapānabhojanādīni sampādetvā chaṇakīḷaṃ paṭṭhapetha. Tattha tattha manussā yathārūpaṃ mahāpānaṃ pivantu, gandhabbaṃ karontu, vādentu vaggantu seḷentu nadantu naccantu gāyantu apphoṭentu, paribbayo pana vo mama santakova hotu, ahaṃ mahosadhapaṇḍito nāma, passissatha me ānubhāva’’nti. Te tathā kariṃsu. Tadā gītavāditādisaddaṃ bahinagare ṭhitā suṇanti, cūḷadvārena manussā nagaraṃ pavisanti. Ṭhapetvā paṭisattuṃ diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ na gaṇhanti, tasmā sañcāro na chijjati, nagaraṃ paviṭṭhamanussā chaṇakīḷanissitaṃ janaṃ passanti.
小梵授王听到城里的喧闹声,就问大臣们:“诸位,我们十八支不可撼动的大军把城围住,城里居民却一点也不害怕、不惊慌,反而欢天喜地、满心欢喜,拍手、喊叫、吹哨、跳舞、唱歌,这到底是怎么回事?”于是,被安插在他身边的那些人就编了谎话,这样报告:“大王,我们因为一件事从小门进城,看见那些沉迷节庆的民众,就问他们:‘诸位,整个赡部洲的国王们都来了,把你们的城团团围住,你们却这么大意,这到底是怎么回事?’他们这样回答:‘诸位,我们的国王还是王子的时候,就有这么一个心愿:等整个赡部洲的国王们都来围城时,我要举行节庆。今天他的心愿终于实现了,所以让人敲着节庆鼓巡行,自己在大殿上痛饮。’”
Cūḷanibrahmadattopi nagare kolāhalaṃ sutvā amacce evamāha – ‘‘ambho, amhesu aṭṭhārasaakkhobhaṇiyā senāya nagaraṃ parivāretvā ṭhitesu nagaravāsīnaṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthi, ānanditā somanassappattā apphoṭenti nadanti seḷenti naccanti gāyanti, kiṃ nāmeta’’nti? Atha naṃ upanikkhittakapurisā musāvādaṃ katvā evamāhaṃsu ‘‘deva, mayaṃ ekena kammena cūḷadvārena nagaraṃ pavisitvā chaṇanissitaṃ mahājanaṃ disvā pucchimhā ‘ambho , sakalajambudīparājāno āgantvā tumhākaṃ nagaraṃ parikkhipitvā ṭhitā, tumhe pana atipamattā, kiṃ nāmeta’nti? Te evamāhaṃsu ‘ambho, amhākaṃ rañño kumārakāle eko manoratho ahosi sakalajambudīparājūhi nagare parivārite chaṇaṃ karissāmīti, tassa ajja manoratho matthakaṃ patto, tasmā chaṇabheriṃ carāpetvā sayaṃ mahātale mahāpānaṃ pivatī’’’ti.
国王听完他们的话,勃然大怒,命令军队说:各位,去吧,赶快从四面八方把城包围起来,冲破壕沟,踏平城墙,砸毁城门楼,攻进城去,像用车碾碎葫芦一样,把那些人的脑袋都砍下来,把毗提诃王的首级带回来给我。
那些勇士听了这话,手持各种武器来到城门附近,却被智者的手下用石子、沙砾、泥浆泼洒,以及滚落石块等手段攻击,只好后退。那些想破坏城墙而跳进壕沟的人,也被中间塔楼里的人用箭、标枪、长矛等射中,伤亡惨重。智者的战士们还向小梵授王的士兵做出各种手势,用各种方式辱骂、讥讽、威胁他们。他们又摆出酒糟饼和烤鱼、烤肉串,自己一边喝酒吃肉,一边说:你们又累又没饭吃,也来喝点吃点吧。然后在城墙顶上走来走去。
对方什么也做不了,只好回到小梵授王那里,禀报说:大王,除非有神通的人,否则谁也攻不下这座城。
Rājā tesaṃ kathaṃ sutvā kujjhitvā senaṃ āṇāpesi – ‘‘bhonto, gacchatha, khippaṃ ito cito ca nagaraṃ avattharitvā parikhaṃ bhinditvā pākāraṃ maddantā dvāraṭṭālake bhindantā nagaraṃ pavisitvā sakaṭehi kumbhaṇḍāni viya mahājanassa sīsāni gaṇhatha, videharañño sīsaṃ āharathā’’ti. Taṃ sutvā sūrayodhā nānāvudhahatthā dvārasamīpaṃ gantvā paṇḍitassa purisehi sakkharavālukakalalasiñcanapāsāṇapatanādīhi upaddutā paṭikkamanti. ‘‘Pākāraṃ bhindissāmā’’ti parikhaṃ otiṇṇepi antaraṭṭālakesu ṭhitā ususattitomarādīhi vijjhantā mahāvināsaṃ pāpenti. Paṇḍitassa yodhā cūḷanibrahmadattassa yodhe hatthavikārādīni dassetvā nānappakārehi akkosanti paribhāsanti tajjenti. ‘‘Tumhe kilamantā bhattaṃ alabhantā thokaṃ pivissatha khādissathā’’ti surāpiṭṭhakāni ceva macchamaṃsasūlāni ca pasāretvā sayameva pivanti khādanti, anupākāre caṅkamanti. Itare kiñci kātuṃ asakkontā cūḷanibrahmadattassa santikaṃ gantvā ‘‘deva, ṭhapetvā iddhimante aññehi niddharituṃ na sakkā’’ti vadiṃsu.
国王住了四五天,还是找不到可乘之机,就问渔夫:“老师,我们攻不下这座城,连一个人都没法靠近,该怎么办?”渔夫说:“大王,别急。城池通常都靠城外的水,我们把水断了,就能拿下它。人一旦缺水难受,自然会打开城门。”国王觉得这办法可行,就同意了。从那时起,他们不再让水流入城中。智者安插的人把这一情况写在贝叶上,绑在箭上射了进去。智者早就吩咐过:“不管是谁,看到箭上绑着贝叶,就拿来给我。”于是有一个人看到后,就把它交给了智者。智者得知这个消息,心想:“他们还不知道我的本事。”他便拿来一根六十肘长的竹子,剖成两半,清洗干净,再合在一起,用皮革绑紧,外面涂上泥浆。他把从雪山有神通的苦行者那里取来的红稻和睡莲种子,种在池塘岸边的淤泥里,再把竹筒立在上面,灌满水。仅仅一夜之间,种子就长了起来,花朵从竹筒顶端冒出来,约有一肘高,立在那里。
Rājā catupañcāhaṃ vasitvā gahetabbayuttakaṃ apassanto kevaṭṭaṃ pucchi ‘‘ācariya, nagaraṃ gaṇhituṃ na sakkoma, ekopi upasaṅkamituṃ samattho natthi, kiṃ kātabba’’nti. Kevaṭṭo ‘‘hotu, mahārāja, nagaraṃ nāma bahiudakaṃ hoti, udakakkhayena naṃ gaṇhissāma, manussā udakena kilamantā dvāraṃ vivarissantī’’ti āha. So ‘‘attheso upāyo’’ti sampaṭicchi. Tato paṭṭhāya udakaṃ pavesetuṃ na denti. Paṇḍitassa upanikkhittakapurisā paṇṇaṃ likhitvā kaṇḍe bandhitvā taṃ pavattiṃ pesesuṃ. Tenapi paṭhamameva āṇattaṃ ‘‘yo yo kaṇḍe paṇṇaṃ passati, so so me āharatū’’ti. Atheko puriso taṃ disvā paṇḍitassa dassesi. So taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘na me paṇḍitabhāvaṃ jānantī’’ti saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ dvidhā phāletvā parisuddhaṃ sodhāpetvā puna ekato katvā cammena bandhitvā upari kalalena makkhetvā himavantato iddhimantatāpasehi ānītaṃ kudrūsakumudabījaṃ pokkharaṇitīre kalalesu ropāpetvā upari veḷuṃ ṭhapāpetvā udakassa pūrāpesi. Ekaratteneva vaḍḍhitvā pupphaṃ veḷumatthakato uggantvā ratanamattaṃ aṭṭhāsi.
于是智者让人把那朵花拔出来,吩咐自己的手下说:“把这个拿去给小梵授王他们。”那些人把花茎弯成一个环,扔了过去,一边扔一边喊:“喂,别让梵授王的步兵们饿死了!拿这朵青莲花去打扮打扮,把花茎塞满肚子吃下去吧!”智者事先安插在那边的一个人立刻站起来,把花茎捡了起来,然后把它带到国王面前,说:“大王请看,这根花茎,我们以前从没见过这么长的。”国王说:“量一量。”智者的手下量的时候,把六十肘长的花茎量成了八十肘。国王又问:“这东西是长在哪里的?”另一个人就撒了个谎,这样说道:“大王,有一天我口渴,想喝点酒,从小门进了城。我看见城里有一个供百姓玩水的大池塘,很多人坐在船上采花。这朵花就长在岸边那一带。要是长在深水的地方,它的花茎恐怕得有一百肘长呢。”
Atha naṃ uppāṭetvā ‘‘idaṃ cūḷanibrahmadattassa dethā’’ti attano purisānaṃ dāpesi. Te tassa daṇḍakaṃ valayaṃ katvā ‘‘ambho, brahmadattassa pādamūlikā chātakena mā marittha, gaṇhathetaṃ uppalaṃ piḷandhitvā daṇḍakaṃ kucchipūraṃ khādathā’’ti vatvā khipiṃsu. Tameko paṇḍitassa upanikkhittakapuriso uṭṭhāya gaṇhi, atha taṃ rañño santikaṃ āharitvā ‘‘passatha, deva, imassa daṇḍakaṃ, na no ito pubbe evaṃ dīghadaṇḍako diṭṭhapubbo’’ti vatvā ‘‘minatha na’’nti vutte paṇḍitassa purisā saṭṭhihatthaṃ daṇḍakaṃ asītihatthaṃ katvā miniṃsu. Puna raññā ‘‘katthetaṃ jāta’’nti vutte eko musāvādaṃ katvā evamāha – ‘‘deva, ahaṃ ekadivasaṃ pipāsito hutvā ‘suraṃ pivissāmī’ti cūḷadvārena nagaraṃ paviṭṭho, nāgarānaṃ udakakīḷatthāya kataṃ mahāpokkharaṇiṃ passiṃ, mahājano nāvāya nisīditvā pupphāni gaṇhāti. Tattha idaṃ tīrappadese jātaṃ, gambhīraṭṭhāne jātassa pana daṇḍako satahattho bhavissatī’’ti.
国王听了这话,就对渔夫说:“老师,靠耗尽水源是拿不下这座城的,再想个别的办法吧。”渔夫说:“那就这样,大王,我们用耗尽粮食的办法来攻取。城池嘛,总是要靠外面的粮食过活的。”国王说:“好吧,老师。”智者又像先前那样得知了这件事,心想:“这个渔夫婆罗门还不知道我有多大智慧。”他就让人在城墙顶上铺上泥土,种下稻种。菩萨的心愿总是能实现的,那些稻种一夜之间就长了出来,在城墙顶上呈现出一片青绿色。小梵授王看见后问道:“喂,城墙上那片青绿色的是什么?”智者安插的人抢在国王开口之前接过话头,禀报说:“大王,居士子大药智者预见到未来的危险,早就让人从国内运来粮食,把仓库什么的都装满了,剩下的稻谷就堆在城墙旁边。那些稻谷被太阳晒干、又被雨水打湿,就在那里自己长成了庄稼。有一天我因为一件事从小门进城,看见有人在城墙顶上从稻谷堆里抓了稻谷往街上扔。他们还取笑我说:‘你是不是饿了?用衣角把这些稻谷包回去,舂了煮饭吃吧。’”
Taṃ sutvā rājā kevaṭṭaṃ āha – ‘‘ācariya, na sakkā udakakkhayena idaṃ gaṇhituṃ, harathekaṃ upāya’’nti. ‘‘Tena hi, deva, dhaññakkhayena gaṇhissāma, nagaraṃ nāma bahidhaññaṃ hotī’’ti. Evaṃ hotu ācariyāti, paṇḍito purimanayeneva taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘na me kevaṭṭabrāhmaṇo paṇḍitabhāvaṃ jānātī’’ti anupākāramatthake kalalaṃ katvā vīhiṃ tattha ropāpesi. Bodhisattānaṃ adhippāyo nāma samijjhatīti vīhī ekaratteneva vuṭṭhāya pākāramatthake nīlā hutvā paññāyanti. Taṃ disvā cūḷanibrahmadatto ‘‘ambho, kimetaṃ pākāramatthake nīlaṃ hutvā paññāyatī’’ti pucchi. Paṇḍitassa upanikkhittakapuriso rañño vacanaṃ mukhato jivhaṃ luñcanto viya gahetvā ‘‘deva, gahapatiputto mahosadhapaṇḍito anāgatabhayaṃ disvā pubbeva raṭṭhato dhaññaṃ āharāpetvā koṭṭhāgārādīni pūrāpetvā sesadhaññaṃ pākārapasse nikkhipāpesi. Te kira vīhayo ātapena sukkhantā vassena tementā tattheva sassaṃ janesuṃ. Ahaṃ ekadivasaṃ ekena kammena cūḷadvārena pavisitvā pākāramatthake vīhirāsito vīhiṃ hatthena gahetvā vīthiyaṃ chaḍḍente passiṃ. Atha te maṃ parihāsantā ‘chātosi maññe, vīhiṃsāṭakadasante bandhitvā tava gehaṃ haritvā koṭṭetvā pacāpetvā bhuñjāhī’ti vadiṃsū’’ti ārocesi.
国王听了这话,对渔夫说:“老师,用耗尽粮食的办法也拿不下这座城,这也不是办法。”渔夫说:“那么,大王,我们就用耗尽木柴的办法来攻取。城市嘛,总是要靠外面运木柴进来的。”国王说:“好吧,老师。”智者还是用先前那套办法得知了这个消息,就让人在城墙顶上越过稻谷,露出一堆堆的木柴。智者的手下和小梵授王的人一起开玩笑,把很大很大的木柴扔下去,说:“你们要是饿了,就煮粥做饭吃吧!”国王问:“城墙顶上露出木柴来了,这是怎么回事?”那些安插的人禀报说:“大王,听说居士子大药智者预见到未来的危险,早就让人运来木柴,存放在各家各户的后院里,多出来的就靠着城墙堆放了。”国王从安插的人那里听到这话,就对渔夫说:“老师,用耗尽木柴的办法我们也拿不下这座城,再给我出一个计策吧。”渔夫说:“大王,别担心,还有别的计策。”国王说:“老师,这算什么计策?我看你这些计策根本没用,我们拿不下毗提诃,还是回我们自己的城市吧。”渔夫说:“大王,要是传出‘小梵授王带着一百个刹帝利都拿不下毗提诃’,那我们就太丢脸了。难道只有大药是智者吗?我也是智者,我要用一个巧妙的办法。”国王问:“老师,是什么巧妙的办法?”渔夫说:“大王,我们要来一场法战。”国王问:“什么叫法战?”渔夫说:“大王,不是让军队打仗,而是两位国王的两个智者站在同一个地方。谁先礼拜对方,谁就输了。大药不知道这个咒语,我年纪大,他年轻,他一看到我就会礼拜,那时毗提诃就算输了。然后我们打败毗提诃,回自己的城市去,这样我们就不会丢脸了。这就叫法战。”
Taṃ sutvā rājā kevaṭṭaṃ ‘‘ācariya, dhaññakkhayenapi gaṇhituṃ na sakkā, ayampi anupāyo’’ti āha. ‘‘Tena hi, deva, dārukkhayena gaṇhissāma, nagaraṃ nāma bahidārukaṃ hotī’’ti. ‘‘Evaṃ hotu, ācariyā’’ti. Paṇḍito purimanayeneva taṃ pavattiṃ ñatvā pākāramatthake vīhiṃ atikkamitvā paññāyamānaṃ dārurāsiṃ kāresi. Paṇḍitassa manussā cūḷanibrahmadattassa purisehi saddhiṃ parihāsaṃ karontā ‘‘sace chātattha, yāgubhattaṃ pacitvā bhuñjathā’’ti mahantamahantāni dārūni khipiṃsu. Rājā ‘‘pākāramatthakena dārūni paññāyanti, kimeta’’nti pucchitvā ‘‘deva, gahapatiputto kira mahosadhapaṇḍito anāgatabhayaṃ disvā dārūni āharāpetvā kulānaṃ pacchāgehesu ṭhapāpetvā atirekāni pākāraṃ nissāya ṭhapāpesī’’ti upanikkhittakānaññeva santikā vacanaṃ sutvā kevaṭṭaṃ āha – ‘‘ācariya, dārukkhayenapi na sakkā amhehi gaṇhituṃ, āharathekaṃ upāya’’nti. ‘‘Mā cintayittha, mahārāja, añño upāyo atthī’’ti. ‘‘Ācariya, kiṃ upāyo nāmesa, nāhaṃ tava upāyassa antaṃ passāmi, na sakkā amhehi vedehaṃ gaṇhituṃ, amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. ‘‘Deva, ‘cūḷanibrahmadatto ekasatakhattiyehi saddhiṃ vedehaṃ gaṇhituṃ nāsakkhī’ti amhākaṃ lajjanakaṃ bhavissati, kiṃ pana mahosadhova paṇḍito, ahampi paṇḍitoyeva, ekaṃ lesaṃ karissāmī’’ti. ‘‘Kiṃ leso nāma, ācariyā’’ti. ‘‘Dhammayuddhaṃ nāma karissāma, devā’’ti. ‘‘Kimetaṃ dhammayuddhaṃ nāmā’’ti? ‘‘Mahārāja na senā yujjhissanti, dvinnaṃ pana rājūnaṃ dve paṇḍitā ekaṭṭhāne bhavissanti. Tesu yo vandissati, tassa parājayo bhavissati. Mahosadho pana imaṃ mantaṃ na jānāti, ahaṃ mahallako, so daharo, maṃ disvāva vandissati, tadā videho parājito nāma bhavissati, atha mayaṃ videhaṃ parājetvā attano nagarameva gamissāma, evaṃ no lajjanakaṃ na bhavissati. Idaṃ dhammayuddhaṃ nāmā’’ti.
智者又用同样的方法知道了这个秘密,心想:“我要是输给渔夫,那我就不算智者了。”小梵授王也说:“老师,这个办法好。”他让人写了封信:“明天举行法战,两位智者要如法地分出胜负。谁不参加法战,也算输。”然后派人从小门把信送给毗提诃王。毗提诃王听说后,把智者叫来,告诉了他这件事。智者听了之后说:“好,大王。明天一早,让人在西城门布置好法战坛场,再派人送信说:‘请到法战坛场来。’”国王听了,就把回信交给前来的信使。第二天,智者为了“让渔夫自己输掉”,就命人在西城门布置好法战坛场。小梵授王那一百个人心想:“谁知道会怎样呢?”就为了护卫渔夫,把他团团围住。那一百位国王也来到法战坛场,面朝东方站着,渔夫婆罗门也一样。
Paṇḍito tampi rahassaṃ purimanayeneva ñatvā ‘‘sace kevaṭṭassa parajjāmi, nāhaṃ paṇḍitosmī’’ti cintesi. Cūḷanibrahmadattopi ‘‘sobhano, ācariya, upāyo’’ti vatvā ‘‘sve dhammayuddhaṃ bhavissati, dvinnampi paṇḍitānaṃ dhammena jayaparājayo bhavissati. Yo dhammayuddhaṃ na karissati, sopi parājito nāma bhavissatī’’ti paṇṇaṃ likhāpetvā cūḷadvārena vedehassa pesesi. Taṃ sutvā vedeho paṇḍitaṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ ācikkhi. Taṃ pavattiṃ sutvā paṇḍito ‘‘sādhu, deva, sve pātova pacchimadvāre dhammayuddhamaṇḍalaṃ sajjessanti, ‘dhammayuddhamaṇḍalaṃ āgacchatū’ti pesethā’’ti āha. Taṃ sutvā rājā āgatadūtasseva hatthe paṇṇakaṃ adāsi. Paṇḍito punadivase ‘‘kevaṭṭasseva parājayo hotū’’ti pacchimadvāre dhammayuddhamaṇḍalaṃ sajjāpesi. Tepi kho ekasatapurisā ‘‘ko jānāti, kiṃ bhavissatī’’ti paṇḍitassa ārakkhatthāya kevaṭṭaṃ parivārayiṃsu. Tepi ekasatarājāno dhammayuddhamaṇḍalaṃ gantvā pācīnadisaṃ olokentā aṭṭhaṃsu, tathā kevaṭṭabrāhmaṇopi.
菩萨在清晨用香水沐浴,穿上价值十万的迦尸绸衣,佩戴种种璎珞庄严,享用过各种美味膳食后,在众多随从簇拥下来到王宫门前。国王说“让我儿子进来”,他便进去向国王顶礼,站在一旁。国王问“孩子,你要去哪里”,他说“我要去法战坛场”。国王问“需要拿到什么吗?”他说“大王,我想用摩尼宝珠诱骗渔夫婆罗门,需要拿到那枚八曲摩尼宝珠。”国王说“拿去吧,孩子。”他便取过宝珠,向国王顶礼后,从王宫下来,由同日出生的千名战士围绕,乘坐套着白信度马、价值九万迦哈巴那的宝车,在早餐时分到达城门附近。渔夫则一直望着,心想“他就要来了,他就要来了”,伸长脖子张望,脖子像长颈鸟一样,被太阳晒得汗如雨下。大士在庞大随从的簇拥下,像大海涌动而来;像狮王一样毫无畏惧,毛发不竖。他让人打开城门,出城后从车上下来,像狮子伸展身体一样向前行进。一百位国王见到他相好庄严,齐声发出上千次欢呼:“这位就是以智慧闻名、整个赡部洲无人能比的、具足吉祥与增长的居士子——大药智者!”
Bodhisatto pana pātova gandhodakena nhatvā satasahassagghanakaṃ kāsikavatthaṃ nivāsetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā mahantena parivārena rājadvāraṃ gantvā ‘‘pavisatu me putto’’ti vutte pavisitvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhatvā ‘‘kuhiṃ gamissasi, tātā’’ti vutte ‘‘dhammayuddhamaṇḍalaṃ gamissāmī’’ti āha. ‘‘Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Deva, kevaṭṭabrāhmaṇaṃ maṇiratanena vañcetukāmomhi, aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Gaṇha, tātā’’ti. So taṃ gahetvā rājānaṃ vanditvā rājanivesanā otiṇṇo sahajātehi yodhasahassehi parivuto navutikahāpaṇasahassagghanakaṃ setasindhavayuttaṃ rathavaramāruyha pātarāsavelāya dvārasamīpaṃ pāpuṇi. Kevaṭṭo pana ‘‘idāni āgamissati, idāni āgamissatī’’ti tassāgamanaṃ olokentoyeva aṭṭhāsi, olokanena dīghagīvataṃ patto viya ahosi, sūriyatejena sedā muccanti. Mahāsattopi mahāparivāratāya mahāsamuddo viya ajjhottharanto kesarasīho viya achambhito vigatalomahaṃso dvāraṃ vivarāpetvā nagarā nikkhamma rathā oruyha sīho viya vijambhamāno pāyāsi. Ekasatarājānopi tassa rūpasiriṃ disvā ‘‘esa kira sirivaḍḍhanaseṭṭhiputto mahosadhapaṇḍito paññāya sakalajambudīpe adutiyo’’ti ukkuṭṭhisahassāni pavattayiṃsu.
他也像被天众围绕的帝释天神一样,以无可比拟的威光与盛德,用手拿起那枚摩尼宝珠,朝渔夫走去。渔夫一见到他,就无法保持自己的本来姿态,便起身迎接,这样说道:“智者大药,我们两个都是智者。我们依靠你住了这么久,你却连一点礼物都不曾送来过,为什么这样做呢?”于是大士对他说:“智者,我一直在留意寻找与你相配的礼物,今天才得到了这枚摩尼宝珠。来,请收下这枚摩尼宝珠,像这样的摩尼宝珠,别处再也没有了。”他看见那枚摩尼宝珠在对方手中闪闪发光,心想:“看来他是想送给我了。”于是伸出手说:“既然如此,智者,给我吧。”大士说:“请收下,老师!”随即把宝珠抛过去,落在渔夫伸出的手指上。婆罗门无法用手指托住这沉重的摩尼宝珠。宝珠滑落,掉在大士脚边。婆罗门因贪心,想“我要捡起来”,便俯身到大士脚前。这时,大士不让他起身,一只手抓住他的肩胛骨,一只手抓住他后背的皮肉,一边反复说:“起来,老师,起来,老师!我年纪太小,只够做你的孙子,别向我顶礼!”一边把他的脸在地上反复摩擦,弄得满是血迹,然后说:“你这愚痴的瞎子,你还指望从我这里得到顶礼吗?”便抓住他的脖子甩了出去。他跌落在约一牛吼远的地方,爬起来就逃走了。而那枚摩尼宝珠,则被大士自己的人捡了起来。
Sopi marugaṇaparivuto viya sakko anomena sirivibhavena taṃ maṇiratanaṃ hatthena gahetvā kevaṭṭābhimukho agamāsi. Kevaṭṭopi taṃ disvāva sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto paccuggamanaṃ katvā evamāha – ‘‘paṇḍita mahosadha, mayaṃ dve paṇḍitā, amhākaṃ tumhe nissāya ettakaṃ kālaṃ vasantānaṃ tumhehi paṇṇākāramattampi na pesitapubbaṃ, kasmā evamakatthā’’ti? Atha naṃ mahāsatto ‘‘paṇḍita, tumhākaṃ anucchavikaṃ paṇṇākāraṃ olokentā ajja mayaṃ imaṃ maṇiratanaṃ labhimhā, handa, imaṃ maṇiratanaṃ gaṇhatha, evarūpaṃ nāma aññaṃ maṇiratanaṃ natthī’’ti āha. So tassa hatthe jalamānaṃ maṇiratanaṃ disvā ‘‘dātukāmo me bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘tena hi, paṇḍita, dehī’’ti hatthaṃ pasāresi. Mahāsatto ‘‘gaṇhāhi, ācariyā’’ti khipitvā pasāritahatthassa aṅgulīsu pātesi. Brāhmaṇo garuṃ maṇiratanaṃ aṅgulīhi dhāretuṃ nāsakkhi. Maṇiratanaṃ parigaḷitvā mahāsattassa pādamūle pati. Brāhmaṇo lobhena ‘‘gaṇhissāmi na’’nti tassa pādamūle oṇato ahosi. Athassa mahāsatto uṭṭhātuṃ adatvā ekena hatthena khandhaṭṭhike, ekena piṭṭhikacchāyaṃ gahetvā ‘‘uṭṭhetha ācariya, uṭṭhetha ācariya, ahaṃ atidaharo tumhākaṃ nattumatto, mā maṃ vandathā’’ti vadanto aparāparaṃ katvā mukhaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsitvā lohitamakkhitaṃ katvā ‘‘andhabāla, tvaṃ mama santikā vandanaṃ paccāsīsasī’’ti gīvāyaṃ gahetvā khipi. So usabhamatte ṭhāne patitvā uṭṭhāya palāyi. Maṇiratanaṃ pana mahāsattassa manussāyeva gaṇhiṃsu.
菩萨那“起来,老师!起来,老师!别向我顶礼!”的喊声传遍全场,压过了整座集会。人们喊道:“渔夫婆罗门在向大药行礼了!”士兵们一听,顿时齐声鼓噪起来。以梵授王为首的所有国王都亲眼看见渔夫俯身在菩萨脚前。他们心想:“我们的智者竟然让大药受了这样的礼,我们输了,他不会留我们活命。”于是各自骑上自己的马,开始朝北般遮罗国方向逃跑。菩萨的人看见他们逃跑,又大声喊道:“小梵授王带着一百个刹帝利跑了!”那些国王听到这话,更加恐惧死亡,逃跑时冲散了自己的军队。菩萨的士兵们呐喊着、欢呼着,发出更大的喧闹声。大士在军队的簇拥下进入了城市。而小梵授王的军队则一口气溃逃了三由旬远。
Bodhisattassa pana ‘‘uṭṭhetha ācariya, uṭṭhetha ācariya, mā maṃ vandathā’’ti vacīghoso sakalaparisaṃ chādetvā aṭṭhāsi. ‘‘Kevaṭṭabrāhmaṇo mahosadhassa pāde vandatī’’ti purisāpissa ekappahāreneva unnādādīni akaṃsu. Brahmadattaṃ ādiṃ katvā sabbepi te rājāno kevaṭṭaṃ mahāsattassa pādamūle oṇataṃ addasaṃsuyeva. Te ‘‘amhākaṃ paṇḍitena mahosadho vandito, idāni parājitamhā, na no jīvitaṃ dassatī’’ti attano attano asse abhiruhitvā uttarapañcālābhimukhā palāyituṃ ārabhiṃsu. Te palāyante disvā bodhisattassa purisā ‘‘cūḷanibrahmadatto ekasatakhattiye gahetvā palāyatī’’ti puna ukkuṭṭhimakaṃsu. Taṃ sutvā te rājāno maraṇabhayabhītā bhiyyosomattāya palāyantā senaṅgaṃ bhindiṃsu. Bodhisattassa purisāpi nadantā vaggantā suṭṭhutaraṃ kolāhalamakaṃsu . Mahāsatto senaṅgaparivuto nagarameva pāvisi. Cūḷanibrahmadattassa senāpi tiyojanamattaṃ pakkhandi.
渔夫骑上马,一边擦着额头上的血,一边追上军队,坐在马背上说:“尊敬的各位,别跑!别跑!我不是在向那个居士子行礼,站住!站住!”军队不相信他,没有停步,对着赶来的渔夫骂着、羞辱着说:“你这个坏东西,邪恶的婆罗门!口口声声说要打一场正法之战,结果却向连孙子都不如的人行礼!没你的事了!”他们就像没听见一样,继续往前走。渔夫飞快地赶上去,追上军队,说:“尊敬的各位,请相信我的话!我不是在向他行礼,是他用那颗摩尼宝珠骗了我!”他用各种理由让那些国王都明白了真相,使他们接受了自己的说法,然后把已经溃散的军队又带了回来。那支庞大的军队,如果每人抓一把土或一块石头朝都城扔过去,足以填满护城河,堆得跟城墙一样高。可是菩萨的意愿必定会实现,所以没有一个人朝都城方向扔过一把土或一块石头。他们全都掉头回去,各自回到了自己的营地。
Kevaṭṭo assaṃ abhiruyha nalāṭe lohitaṃ puñchamāno senaṃ patvā assapiṭṭhiyaṃ nisinnova ‘‘bhonto mā palāyatha, bhonto mā palāyatha, nāhaṃ gahapatiputtaṃ vandāmi, tiṭṭhatha tiṭṭhathā’’ti āha. Senā asaddahantā aṭṭhatvā āgacchantaṃ kevaṭṭaṃ akkosantā paribhāsantā ‘‘pāpadhamma duṭṭhabrāhmaṇa, ‘dhammayuddhaṃ nāma karissāmī’ti vatvā nattumattaṃ appahontampi vandati, natthi tava kattabba’’nti kathaṃ asuṇantā viya gacchanteva. So vegena gantvā senaṃ pāpuṇitvā ‘‘bhonto vacanaṃ saddahatha mayhaṃ, nāhaṃ taṃ vandāmi, maṇiratanena maṃ vañcesī’’ti sabbepi te rājāno nānākāraṇehi sambodhetvā attano kathaṃ gaṇhāpetvā tathā bhinnaṃ senaṃ paṭinivattesi. Sā pana tāva mahatī senā sace ekekapaṃsumuṭṭhiṃ vā ekekaleḍḍuṃ vā gahetvā nagarābhimukhā khipeyya, parikhaṃ pūretvā pākārappamāṇā rāsi bhaveyya. Bodhisattānaṃ pana adhippāyo nāma samijjhatiyeva, tasmā ekopi paṃsumuṭṭhiṃ vā leḍḍuṃ vā nagarābhimukhaṃ khipanto nāma nāhosi. Sabbepi te nivattitvā attano attano khandhāvāraṭṭhānameva paccāgamiṃsu .
国王问渔夫:“老师,我们该怎么办?”渔夫回答:“大王,我们不放任何人从小门出去,切断来往。人们出不去,就会厌烦,然后打开城门,那时我们就能抓住敌人。”智者按之前的方法得知这件事后,心想:“这些人长期待在这里,实在没什么安稳可言,应该用计把他们赶走。”他想:“我要用计谋让他们逃走。”于是物色一个擅长计谋的人,发现一位名叫阿奴盖瓦塔的婆罗门,便叫人把他请来,说:“老师,有件事需要您去完成。”婆罗门问:“智者,要做什么?”智者说:“老师,您站在不显眼的地方,看到我们的人松懈时,就时不时朝梵授王的人扔些饼、鱼、肉之类的食物,然后对他们说:‘喂,吃这个吃那个,别厌烦。再坚持几天试试,城里居民就像关在笼子里的鸡,早就厌烦了,不久就会给你们打开城门。到时你们就能抓住毗提诃王和那个恶居士子。’我们的人听了这话,会骂您、吓唬您。就在梵授王的人眼前,他们会抓住您的手脚,装作用竹片之类打您,剃掉您的头发,只留五撮发髻,让人用砖灰撒在您身上,把夹竹桃花环戴在您耳朵上,打您几下,在您背上留下伤痕,然后把您抬上城墙,装进箩筐,用绳子缒下去,对小梵授王的人说:‘去吧,你这个破计的家伙,贼!’这样把您交给他们。他们会把您带到国王面前。国王见到您,会问:‘你有什么罪过?’那时您就这样说:‘大王,我以前很有名望。那个专会破计的居士子怨恨我,向国王进了谗言,夺走了我所有财产。我一直想取那个毁我名望的居士子的脑袋。为了帮您的人缓解厌烦,我给了他们一些吃的。就因这么点事,他记着旧怨,让我遭了这场祸。大王,这一切您的人都知道。’您用种种说法让他相信,等他信任您后,就说:‘大王,从您收留我那天起,就不必再担心了。现在毗提诃王和那个居士子活不长了。这城里城墙哪里坚固、哪里薄弱,护城河里哪里有鳄鱼、哪里没有,我都清楚。不久我就能拿下城池献给您。’那时国王会相信您,恭敬供养您,还会把军队和车乘交给您。您就把他的军队专门带到有凶鳄的地方。他的军队因为怕鳄鱼,不敢下去。这时您就去见国王,说:‘大王,您这军队里,从老师渔夫婆罗门开始,到所有国王,没有一个人没被居士子收买。这些人只是围着您转,其实全是居士子的人。只有我一个是您的人。您若不信我,就让所有国王盛装打扮,来让我见见他们。’他们来时,您会看到他们从居士子那里得到的衣服、装饰、刀剑等物上都刻着居士子的名字和标记。看到那些字,您就能确定了。他照做后,看到那些字,就会确信不疑。那时他会又怕又慌,把那些国王打发走,然后问您:‘智者,现在怎么办?’您就对他这样说:‘大王,居士子有很多幻术。要是再拖几天,他一定会把您全军收服,然后把您抓住。所以别再拖了,就在今天中夜时分,骑上马逃跑吧,别让我们死在敌人手里。’他听了您的话,就会照办。您在他逃跑的时候再回来,告诉我们的人。”
Rājā kevaṭṭaṃ pucchi ‘‘kiṃ karoma, ācariyā’’ti. ‘‘Deva, kassaci cūḷadvārena nikkhamituṃ adatvā sañcāraṃ chindāma, manussā nikkhamituṃ alabhantā ukkaṇṭhitvā dvāraṃ vivarissanti, atha mayaṃ paccāmittaṃ gaṇhissāmā’’ti. Paṇḍito taṃ pavattiṃ purimanayeneva ñatvā cintesi ‘‘imesu ciraṃ idheva vasantesu phāsukaṃ nāma natthi. Upāyeneva te palāpetuṃ vaṭṭatī’’ti. So ‘‘mantena te palāpessāmī’’ti ekaṃ mantakusalaṃ upadhārento anukevaṭṭaṃ nāma brāhmaṇaṃ disvā taṃ pakkosāpetvā ‘‘ācariya, amhākaṃ ekaṃ kammaṃ niddharituṃ vaṭṭatī’’ti āha. ‘‘Kiṃ karoma, paṇḍita, vadehī’’ti. ‘‘Ācariya, tumhe anupākāre ṭhatvā amhākaṃ manussānaṃ pamādaṃ oloketvā antarantarā brahmadattassa manussānaṃ pūvamacchamaṃsādīni khipitvā ‘‘ambho, idañcidañca khādatha mā ukkaṇṭhatha, aññaṃ katipāhaṃ vasituṃ vāyamatha, nagaravāsino pañjare baddhakukkuṭā viya ukkaṇṭhitā nacirasseva vo dvāraṃ vivarissanti. Atha tumhe vedehañca duṭṭhagahapatiputtañca gaṇhissathā’’ti vadeyyātha . Amhākaṃ manussā taṃ kathaṃ sutvā tumhe akkositvā tajjetvā brahmadattassa manussānaṃ passantānaññeva tumhe hatthapādesu gahetvā veḷupesikādīhi paharantā viya hutvā kese ohāretvā pañca cūḷā gāhāpetvā iṭṭhakacuṇṇena okirāpetvā kaṇavīramālaṃ kaṇṇe katvā katipayapahāre datvā piṭṭhiyaṃ rājiyo dassetvā pākāraṃ āropetvā sikkāya pakkhipitvā yottena otāretvā ‘‘gaccha mantabhedaka, corā’’ti cūḷanibrahmadattassa manussānaṃ dassanti. Te taṃ rañño santikaṃ ānessanti. Rājā taṃ disvā ‘‘ko te aparādho’’ti pucchissati. Athassa evaṃ vadeyyātha ‘‘mahārāja, mayhaṃ pubbe yaso mahanto, gahapatiputto mantabhedako’’ti maṃ kujjhitvā rañño kathetvā sabbaṃ me vibhavaṃ acchindi, ‘‘ahaṃ mama yasabhedakassa gahapatiputtassa sīsaṃ gaṇhāpessāmī’’ti tumhākaṃ manussānaṃ ukkaṇṭhitamocanena etesaṃ ṭhitānaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā demi. Ettakena maṃ porāṇaveraṃ hadaye katvā imaṃ byasanaṃ pāpesi. ‘‘Taṃ sabbaṃ tumhākaṃ manussā jānanti, mahārājā’’ti nānappakārehi taṃ saddahāpetvā vissāse uppanne vadeyyātha ‘‘mahārāja, tumhe mamaṃ laddhakālato paṭṭhāya mā cintayittha. Idāni vedehassa ca gahapatiputtassa ca jīvitaṃ natthi, ahaṃ imasmiṃ nagare pākārassa thiraṭṭhānadubbalaṭṭhānañca parikhāyaṃ kumbhīlādīnaṃ atthiṭṭhānañca natthiṭṭhānañca jānāmi, na cirasseva vo nagaraṃ gahetvā dassāmī’’ti. Atha so rājā saddahitvā tumhākaṃ sakkāraṃ karissati, senāvāhanañca paṭicchāpessati. Athassa senaṃ vāḷakumbhīlaṭṭhānesuyeva otāreyyātha. Tassa senā kumbhīlabhayena na otarissati, tadā tumhe rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘tumhākaṃ senāya, deva, gahapatiputtena lañjo dinno, sabbe rājāno ca ācariyakevaṭṭañca ādiṃ katvā na kenaci lañjo aggahito nāma atthi. Kevalaṃ ete tumhe parivāretvā caranti, sabbe pana gahapatiputtassa santakāva, ahamekova tumhākaṃ puriso. Sace me na saddahatha, sabbe rājāno alaṅkaritvā maṃ dassanāya āgacchantū’’ti pesetha. ‘‘Atha nesaṃ gahapatiputtena attano nāmarūpaṃ likhitvā dinnesu vatthālaṅkārakhaggādīsu akkharāni disvā niṭṭhaṃ gaccheyyāthā’’ti vadeyyātha. So tathā katvā tāni disvā niṭṭhaṃ gantvā bhītatasito te rājāno uyyojetvā ‘‘idāni kiṃ karoma paṇḍitā’’ti tumhe pucchissati. Tamenaṃ tumhe evaṃ vadeyyātha ‘‘mahārāja, gahapatiputto bahumāyo. Sace aññāni katipayadivasāni vasissatha, sabbaṃ vo senaṃ attano hatthagataṃ katvā tumhe gaṇhissati. Tasmā papañcaṃ akatvā ajjeva majjhimayāmānantare assapiṭṭhiyaṃ nisīditvā palāyissāma, mā no parahatthe maraṇaṃ hotū’’ti. So tumhākaṃ vacanaṃ sutvā tathā karissati. Tumhe tassa palāyanavelāya nivattitvā amhākaṃ manusse jānāpeyyāthāti.
婆罗门听了这话,说:“善哉,智者,我会照您的话去做。”智者说:“那么,您得能忍受几下抽打才行。”婆罗门说:“智者,除了我的命和手脚,其余的就按您自己的意思处置吧。”于是智者在家里先让人对他恭敬供养,然后按前面说的方式把他折磨得不成样子,用绳索把他缒下城墙,交到梵授王的人手里。那些人抓住他,带去见梵授王。国王审问后相信了他,对他恭敬供养,并把军队交给他统领。他也照样把军队带到有凶鳄出没的地方。士兵们被鳄鱼撕咬,又被站在城楼上的士兵用箭、矛、戟射刺,遭到惨重伤亡。从那时起,再没有人敢因为害怕而靠近。阿奴盖瓦塔去见国王,说:“为您作战的人一个也没有,所有人都收了贿赂。您若不信,就把他们召来,看看他们衣服等上面的字。”国王照办,看见所有人衣服等上的字,便断定“这些人确实都收了贿赂”,于是问:“老师,现在该怎么办?”阿奴盖瓦塔回答:“大王,没有别的办法了。如果您再拖延,居士子就会抓住您。那位老师渔夫婆罗门,也不过是在额头上弄了个伤疤装样子,其实他也收了贿赂。正是他拿了摩尼宝珠,让你们逃出三由旬,又骗得你们相信他,把你们带了回来,他也是个内奸。我连在他那里住一夜都不愿意,今天就应该在中夜过后立刻逃走。除了我,您再没有别的真正朋友了。”国王听了说:“那么,老师,您就为我备好马,做好出行的准备吧。”
Taṃ sutvā anukevaṭṭabrāhmaṇo ‘‘sādhu paṇḍita, karissāmi te vacana’’nti āha. ‘‘Tena hi katipayapahāre sahituṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Paṇḍita , mama jīvitañca hatthapāde ca ṭhapetvā sesaṃ attano rucivasena karohī’’ti. So tassa gehe manussānaṃ sakkāraṃ kāretvā anukevaṭṭaṃ vuttanayena vippakāraṃ pāpetvā yottena otāretvā brahmadattamanussānaṃ dāpesi. Atha te taṃ gahetvā tassa dassesuṃ. Rājā taṃ vīmaṃsitvā saddahitvā sakkāramassa katvā senaṃ paṭicchāpesi. Sopi taṃ vāḷakumbhīlaṭṭhānesuyeva otāreti. Manussā kumbhīlehi khajjamānā aṭṭālakaṭṭhitehi manussehi ususattitomarehi vijjhiyamānā mahāvināsaṃ pāpuṇanti. Tato paṭṭhāya koci bhayena upagantuṃ na sakkoti. Anukevaṭṭo rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘tumhākaṃ atthāya yujjhanakā nāma natthi, sabbehi lañjo gahito, asaddahanto pakkosāpetvā nivatthavatthādīsu akkharāni olokethā’’ti āha. Rājā tathā katvā sabbesaṃ vatthādīsu akkharāni disvā ‘‘addhā imehi lañjo gahito’’ti niṭṭhaṃ gantvā ‘‘ācariya, idāni kiṃ kattabba’’nti pucchitvā ‘‘deva, aññaṃ kātabbaṃ natthi. Sace papañcaṃ karissatha, gahapatiputto vo gaṇhissati, ācariyakevaṭṭopi kevalaṃ nalāṭe vaṇaṃ katvā carati, lañjo pana etenapi gahito. Ayañhi maṇiratanaṃ gahetvā tumhe tiyojanaṃ palāpesi, puna saddahāpetvā nivattesi, ayampi paribhindakova. Ekarattivāsopi mayhaṃ na ruccati, ajjeva majjhimayāmasamanantare palāyituṃ vaṭṭati, maṃ ṭhapetvā añño tava suhadayo nāma natthī’’ti vutte ‘‘tena hi ācariya tumheyeva me assaṃ kappetvā yānasajjaṃ karothā’’ti āha.
婆罗门知道国王已经决定要逃跑,就安慰他说:“别怕,大王。”然后他出到城外,对事先安排好的那些人吩咐道:“今天国王要逃跑,你们别睡着了!”他把国王的马调理得就像一拉缰绳就更加飞快地跑一样,这样把马准备好之后,到了中夜刚过,他说:“大王,马已经准备好了,您该知道时候了。”国王骑上马就逃了。阿奴盖瓦塔也骑上马,像是要跟他一起走似的,走了一小段就折回来了。那匹被调理好的马,虽然被人拉扯,还是驮着国王逃走了。阿奴盖瓦塔进入军队中间,大声喊道:“小梵授王逃跑了!”那些事先安排的人也和自己的人一起大声嚷嚷。其余的国王听到后,都害怕得发抖,心想:“听说大药智者把梵授和一百位国王都抓住了,这下不会给我们留活命了。”他们连自己的享受用品和财物都顾不上看,就四处逃散了。人们更加大声地嚷道:“国王们逃跑了!”听到这声音,守在城门楼等处的人也大声喧哗、拍手叫好。就这样,那一刻,整个王城内外就像大地裂开、大海翻腾一样,发出一片巨大的声响。那十八亿人以为:“听说大药智者把梵授和一百位国王都抓住了!”他们害怕死亡,连系在腰上的布都扔掉,纷纷逃跑。营地变得空无一人。小梵授王带着一百位刹帝利,直接回了自己的都城。第二天一早,城门打开,军队出城后看到一片大劫掠的景象,就对大士报告说:“智者,我们该怎么办?”他说:“他们丢下的财物归我们,所有国王的东西归我们的国王,你们交上来;长者和织工婆罗门的财物也给我们拿来;剩下的就让城里居民拿去吧。”他们光是搬运那些贵重珍宝,就过了半个月。其余的则花了四个月才搬完。大士给了阿奴盖瓦塔很大的礼遇。据说从那时起,弥提罗的居民中出了许多拥有金银财宝的人。梵授和那些国王一起住在北般遮罗城,就这样过了一年。
Brāhmaṇo tassa nicchayena palāyanabhāvaṃ ñatvā ‘‘mā bhāyi, mahārājā’’ti assāsetvā bahi nikkhamitvā upanikkhittakapurisānaṃ ‘‘ajja rājā palāyissati, mā niddāyitthā’’ti ovādaṃ datvā rañño asso yathā ākaḍḍhito suṭṭhutaraṃ palāyati, evaṃ avakappanāya kappetvā majjhimayāmasamanantare ‘‘kappito, deva, asso, velaṃ jānāhī’’ti āha. Rājā assaṃ abhiruhitvā palāyi. Anukevaṭṭopi assaṃ abhiruhitvā tena saddhiṃ gacchanto viya thokaṃ gantvā nivatto. Avakappanāya kappitaasso ākaḍḍhiyamānopi rājānaṃ gahetvā palāyi. Anukevaṭṭo senāya antaraṃ pavisitvā ‘‘cūḷanibrahmadatto palāto’’ti ukkuṭṭhimakāsi. Upanikkhittakapurisāpi attano manussehi saddhiṃ upaghosiṃsu. Sesarājāno taṃ sutvā ‘‘mahosadhapaṇḍito dvāraṃ vivaritvā nikkhanto bhavissati, na no dāni jīvitaṃ dassatī’’ti bhītatasitā upabhogaparibhogabhaṇḍānipi anoloketvā ito cito ca palāyiṃsu. Manussā ‘‘rājāno palāyantī’’ti suṭṭhutaraṃ upaghosiṃsu. Taṃ sutvā dvāraṭṭālakādīsu ṭhitāpi unnādiṃsu apphoṭayiṃsu. Iti tasmiṃ khaṇe pathavī viya bhijjamānā samuddo viya saṅkhubhito sakalanagaraṃ anto ca bahi ca ekaninnādaṃ ahosi. Aṭṭhārasaakkhobhaṇisaṅkhā manussā ‘‘mahosadhapaṇḍitena kira brahmadatto ekasatarājāno ca gahitā’’ti maraṇabhayabhītā attano attano udarabaddhasāṭakampi chaḍḍetvā palāyiṃsu. Khandhāvāraṭṭhānaṃ tucchaṃ ahosi. Cūḷanibrahmadatto ekasate khattiye gahetvā attano nagarameva gato. Punadivase pana pātova nagaradvārāni vivaritvā balakāyā nagarā nikkhamitvā mahāvilopaṃ disvā ‘‘kiṃ karoma, paṇḍitā’’ti mahāsattassa ārocayiṃsu. So āha – ‘‘etehi chaḍḍitaṃ dhanaṃ amhākaṃ pāpuṇāti, sabbesaṃ rājūnaṃ santakaṃ amhākaṃ rañño, detha, seṭṭhīnañca kevaṭṭabrāhmaṇassa ca santakaṃ amhākaṃ āharatha, avasesaṃ pana nagaravāsino gaṇhantū’’ti. Tesaṃ mahaggharatanabhaṇḍameva āharantānaṃ aḍḍhamāso vītivatto. Sesaṃ pana catūhi māsehi āhariṃsu. Mahāsatto anukevaṭṭassa mahantaṃ sakkāramakāsi. Tato paṭṭhāya ca kira mithilavāsino bahū hiraññasuvaṇṇā jātā. Brahmadattassapi tehi rājūhi saddhiṃ uttarapañcālanagare vasantassa ekavassaṃ atītaṃ.
后来有一天,渔夫婆罗门对着镜子看自己的脸,看见额头上的伤疤,心想:这是那个居士子干的事,就因为这个,我才在那么多国王面前丢了脸。想到这里,他怒火中烧,盘算着:我什么时候才能看到他背对着我?接着他又想:有个办法。我们国王有个女儿叫般遮罗旃蒂,容貌绝佳,长得像天女一样。把她送给毗提诃人王。用爱欲把毗提诃人王引诱过来,就像鱼吞了钩一样,把他和大药一起骗来,然后把这两个人都杀掉,咱们就能喝庆功酒了。这样决定之后,他去见国王,说:〔渔夫婆罗门〕大王,我有个计策。〔国王答〕老师,靠您的计策,我们现在穷得连系腰的布都快没了,现在您还想干什么?您闭嘴吧。〔婆罗门说〕大王,没有比这更好的办法了。〔国王说〕那就说吧。〔婆罗门说〕大王,这事只能我们两个人私下说。〔国王说〕好吧。于是婆罗门把他〔国王〕带到高楼的平台上,说:大王,我们用爱欲去迷惑毗提诃人王,把他引到这里来,然后连同那个居士子一起杀掉。〔国王答〕老师,这办法好。可是怎么把他引诱过来呢?〔婆罗门说〕大王,您的女儿般遮罗旃蒂容貌绝佳,让诗人们把她的美貌和才艺风姿写成诗歌,把这些诗在弥提罗城唱开,让毗提诃人王听到:像这样的女子宝,毗提诃人王得不到,要这王位有什么用?他光是听到这些,就会生起贪恋。我知道这一点后,就亲自去那里,找机会跟他相处一天。等他跟我相处一天之后,就会像鱼吞了钩一样,带着那个居士子一起来。到那时我们就把他们杀掉。
Athekadivasaṃ kevaṭṭo ādāse mukhaṃ olokento nalāṭe vaṇaṃ disvā ‘‘idaṃ gahapatiputtassa kammaṃ, tenāhaṃ ettakānaṃ rājūnaṃ antare lajjāpito’’ti cintetvā samuppannakodho hutvā ‘‘kadā nu khvassa piṭṭhiṃ passituṃ samattho bhavissāmī’’ti cintento ‘‘attheso upāyo, amhākaṃ rañño dhītā pañcālacandī nāma uttamarūpadharā devaccharāpaṭibhāgā, taṃ videharañño dassāmā’’ti vatvā ‘‘vedehaṃ kāmena palobhetvā gilitabaḷisaṃ viya macchaṃ saddhiṃ mahosadhena ānetvā ubho te māretvā jayapānaṃ pivissāmā’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā rājānaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘deva, eko manto atthī’’ti. ‘‘Ācariya, tava mantaṃ nissāya udarabaddhasāṭakassapi assāmino jātamhā, idāni kiṃ karissasi, tuṇhī hohī’’ti. ‘‘Mahārāja, iminā upāyena sadiso añño natthī’’ti. ‘‘Tena hi bhaṇāhī’’ti. ‘‘Mahārāja, amhehi dvīhiyeva ekato bhavituṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Evaṃ hotū’’ti. Atha naṃ brāhmaṇo uparipāsādatalaṃ āropetvā āha – ‘‘mahārāja, videharājānaṃ kilesena palobhetvā idhānetvā saddhiṃ gahapatiputtena māressāmā’’ti. ‘‘Sundaro, ācariya, upāyo, kathaṃ pana taṃ palobhetvā ānessāmā’’ti? ‘‘Mahārāja, dhītā vo pañchālacandī uttamarūpadharā, tassā rūpasampattiṃ cāturiyavilāsena kavīhi gītaṃ bandhāpetvā tāni kabbāni mithilāyaṃ gāyāpetvā ‘evarūpaṃ itthiratanaṃ alabhantassa videhanarindassa kiṃ rajjenā’ti tassa savanasaṃsaggeneva paṭibaddhabhāvaṃ ñatvā ahaṃ tattha gantvā divasaṃ vavatthapessāmi. So mayi divasaṃ vavatthapetvā āgate gilitabaḷiso viya maccho gahapatiputtaṃ gahetvā āgamissati, atha ne māressāmā’’ti.
国王听了他的话,很高兴,就答应了,说:“老师,这办法不错,我们就这么办。”可是,这个密谋被小梵授王寝宫里的那只八哥听到了,它当场就把这事揭穿了。国王把技艺高超的诗人召来,给了他们很多钱,又让女儿出来见他们,说道:“孩子们,你们就凭她的美貌写诗吧。”他们写出了极其动人的歌谣,唱给国王听。国王听了很高兴,给了他们很多钱。艺人们从诗人那里学会了这些歌,就在集会的场地上演唱。这些歌就这样流传开了。等这些歌在人群中传遍之后,国王又把唱歌的人召来,说道:“孩子们,你们去抓些大鸟,夜里爬到树上,坐在那里唱。天快亮的时候,把铜铃系在那些鸟的脖子上,然后放它们飞下来。”据说,他这样做是为了让人都知道:“连天神都在歌唱般遮罗国王女儿的美貌。”接着,国王又把诗人召来,说道:“孩子们,现在你们写些歌,把国王的威势和这位公主的美貌一起歌颂,唱‘这样的公主,在整个赡部洲,别的国王都配不上,只有弥提罗的毗提诃王才配得上’。”他们照办了,然后禀报了国王。
Rājā tassa vacanaṃ sutvā tussitvā ‘‘sundaro upāyo, ācariya, evaṃ karissāmā’’ti sampaṭicchi. Taṃ pana mantaṃ cūḷanibrahmadattassa sayanapālikā sāḷikā sutvā paccakkhamakāsi. Rājā nipuṇe kabbakāre pakkosāpetvā bahuṃ dhanaṃ datvā dhītaraṃ tesaṃ dassetvā ‘‘tātā, etissā rūpasampattiṃ nissāya kabbaṃ karothā’’ti āha. Te atimanoharāni gītāni bandhitvā rājānaṃ sāvayiṃsu. Rājā tussitvā bahuṃ dhanaṃ tesaṃ adāsi. Kavīnaṃ santikā naṭā sikkhitvā samajjamaṇḍale gāyiṃsu. Iti tāni vitthāritāni ahesuṃ. Tesu manussānaṃ antare vitthāritattaṃ gatesu rājā gāyake pakkosāpetvā āha – ‘‘tātā, tumhe mahāsakuṇe gahetvā rattibhāge rukkhaṃ abhiruyha tattha nisinnā gāyitvā paccūsakāle tesaṃ gīvāsu kaṃsatāle bandhitvā te uppātetvā otarathā’’ti. So kira ‘‘pañcālarañño dhītu sarīravaṇṇaṃ devatāpi gāyantī’’ti pākaṭabhāvakaraṇatthaṃ tathā kāresi. Puna rājā kavī pakkosāpetvā ‘‘tātā, idāni tumhe ‘evarūpā kumārikā jambudīpatale aññassa rañño nānucchavikā, mithilāyaṃ vedeharañño anucchavikā’ti rañño ca issariyaṃ imāya ca rūpaṃ vaṇṇetvā gītāni bandhathā’’ti āha. Te tathā katvā rañño ārocayiṃsu.
国王给了他们钱财,又再次派人把那些歌手叫来,吩咐道:“孩子们,你们去弥提罗城,到了那里也用同样的办法唱。”说完就把他们派去了。他们一路唱着那些歌,渐渐到了弥提罗,在集会的场地上唱了起来。大众听了,发出上千次的欢呼喝彩,给了他们很多钱财。到了夜里,他们又爬到树上唱,天快亮的时候,把铜铃系在鸟的脖子上,然后下来。人们听到空中传来铜铃的声音,都说:“连天神也在歌唱般遮罗王女儿的身姿容貌呢。”整个城里一片喧闹轰动。国王听说后,派人把那些歌手叫来,在王宫里面举办歌舞集会,心里高兴地想:“听说那位小国王想把这样容貌出众的女儿许配给我。”他很满意,给了他们很多钱财。他们回来后,向梵授王报告了这件事。于是渔夫对他说:“大王,现在我要去商定日子了。”国王说:“好,老师,需要带些什么呢?”渔夫说:“带一点礼物就行。”国王说:“那就拿去吧。”便让人交给了他。他带着礼物,在一大群随从的簇拥下来到毗提诃国。他到来的消息一传开,城里就闹得沸沸扬扬:“听说那位小国王要和毗提诃王交好结亲了,那位小国王要把自己的女儿许配给我们的国王,渔夫是来商定日子的。”毗提诃王也听说了,菩萨也听说了。听了之后,他心里想:“他来这里,我不喜欢,我要把这件事弄清楚。”于是他就派人给安插在小国王身边的人传话:“把这件事查清楚后来报告。”那些人回话说:“我们没法把这件事弄清楚,因为国王和渔夫是坐在寝宫里商量的。不过,国王寝宫的守护鸟,那只叫萨利迦的鸟,也许知道这件事。”
Rājā tesaṃ dhanaṃ datvā puna gāyake pakkosāpetvā ‘‘tātā, mithilaṃ gantvā tattha imināva upāyena gāyathā’’ti pesesi. Te tāni gāyantā anupubbena mithilaṃ gantvā samajjamaṇḍale gāyiṃsu. Tāni sutvā mahājano ukkuṭṭhisahassāni pavattetvā tesaṃ bahuṃ dhanaṃ adāsi. Te rattisamaye rukkhesupi gāyitvā paccūsakāle sakuṇānaṃ gīvāsu kaṃsatāle bandhitvā otaranti. Ākāse kaṃsatālasaddaṃ sutvā ‘‘pañcālarājadhītu sarīravaṇṇaṃ devatāpi gāyantī’’ti sakalanagare ekakolāhalaṃ ahosi. Rājā sutvā gāyake pakkosāpetvā antonivesane samajjaṃ kāretvā ‘‘evarūpaṃ kira uttamarūpadharaṃ dhītaraṃ cūḷanirājā mayhaṃ dātukāmo’’ti tussitvā tesaṃ bahuṃ dhanaṃ adāsi. Te āgantvā brahmadattassa ārocesuṃ. Atha naṃ kevaṭṭo āha – ‘‘idāni, mahārāja, divasaṃ vavatthapanatthāya gamissāmī’’ti. ‘‘Sādhu, ācariya, kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Thokaṃ paṇṇākāra’’nti. ‘‘Tena hi gaṇhā’’ti dāpesi. So taṃ ādāya mahantena parivārena vedeharaṭṭhaṃ pāpuṇi. Tassāgamanaṃ sutvā nagare ekakolāhalaṃ jātaṃ ‘‘cūḷanirājā kira vedeho ca mittasanthavaṃ karissanti, cūḷanirājā attano dhītaraṃ amhākaṃ rañño dassati , kevaṭṭo divasaṃ vavatthapetuṃ etī’’ti. Vedeharājāpi suṇi, mahāsattopi, sutvāna panassa etadahosi ‘‘tassāgamanaṃ mayhaṃ na ruccati, tathato naṃ jānissāmī’’ti. So cūḷanisantike upanikkhittakapurisānaṃ sāsanaṃ pesesi ‘‘imamatthaṃ tathato jānitvā pesentū’’ti. Atha te ‘‘mayametaṃ tathato na jānāma, rājā ca kevaṭṭo ca sayanagabbhe nisīditvā mantenti, rañño pana sayanapālikā sāḷikā sakuṇikā etamatthaṃ jāneyyā’’ti paṭipesayiṃsu.
大士听了之后心想:“我要把这座城市布置得严严实实、妥妥当当,让那渔夫根本看不到,就像不给敌人留一点可乘之机那样。”于是他从城门到王宫、再从王宫到自己住处,把一路上的道路两侧都用竹席围起来,连顶上也用竹席遮住,又让人画上彩绘,在地上撒满鲜花,摆好装满水的瓶子,绑上芭蕉树,竖起旗帜。渔夫进了城,却完全看不到这座精心布置的城市,心里还以为:“这条路是国王为我装饰的吧。”他根本不知道,这是为了不让他看见城市才特意安排的。他前去觐见国王,献上礼物,彼此寒暄问候之后,坐在一边。受到国王的礼遇和尊重后,他便说明来意,诵出两首偈颂:
Taṃ sutvā mahāsatto cintesi ‘‘yathā paccāmittānaṃ okāso na hoti, evaṃ suvibhattaṃ katvā susajjitaṃ nagaraṃ ahaṃ kevaṭṭassa daṭṭhuṃ na dassāmī’’ti. So nagaradvārato yāva rājagehā, rājagehato ca yāva attagehā, gamanamaggaṃ ubhosu passesu kilañjehi parikkhipāpetvā matthakepi kilañjehi paṭicchādāpetvā cittakammaṃ kārāpetvā bhūmiyaṃ pupphāni vikiritvā puṇṇaghaṭe ṭhapāpetvā kadaliyo bandhāpetvā dhaje paggaṇhāpesi. Kevaṭṭo nagaraṃ pavisitvā suvibhattaṃ nagaraṃ apassanto ‘‘raññā me maggo alaṅkārāpito’’ti cintetvā nagarassa adassanatthaṃ katabhāvaṃ na jāni. So gantvā rājānaṃ disvā paṇṇākāraṃ paṭicchāpetvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīditvā raññā katasakkārasammāno āgatakāraṇaṃ ārocento dve gāthā abhāsi –
国王想和你交好,愿意献上各种珍宝;
让使者们从这里来吧,他们声音悦耳,说话讨人喜欢。
‘‘Rājā santhavakāmo te, ratanāni pavecchati; Āgacchantu ito dūtā, mañjukā piyabhāṇino.
“说柔和的话语吧,那样的话让人听了欢喜。
愿般遮罗与毗提诃,二者合为一体。”
‘‘Bhāsantu mudukā vācā, yā vācā paṭinanditā; Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te’’ti.
大王,我们的国王想和你建立友好交情。他将以自己亲生女儿为首,把女宝等一切宝物都送给你们。从今以后,让那些带着礼品、言语甜蜜、说话悦意的使者,从上般遮罗城来到这里,也从这里前往那里。愿他们就像恒河之水与耶牟那河水相汇一样,彼此毫无分别,完全融为一体。
Tattha santhavakāmoti mahārāja, amhākaṃ rājā tayā saddhiṃ mittasanthavaṃ kātukāmo. Ratanānīti itthiratanaṃ attano dhītaraṃ ādiṃ katvā tumhākaṃ sabbaratanāni dassati. Āgacchantūti ito paṭṭhāya kira uttarapañcālanagarato paṇṇākāraṃ gahetvā madhuravacanā piyabhāṇino dūtā idha āgacchantu, ito ca tattha gacchantu. Ekā bhavantūti gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saddhiṃ saṃsandantā ekasadisāva hontūti.
他这样说完之后,又说道:“大王,我们的国王本想派别的大臣去,但他想:‘别人即使去了,也没法把事情办得妥帖、把话传到。’所以就派我来了,还吩咐我:‘老师,您好好劝劝国王,带他一起来吧。’去吧,最尊贵的王,您会得到一位容貌绝美的公主,也会和我们国王建立起友谊。”国王听了这话,心里欢喜,被这番话吸引住了,说道:“老师,听说您和大药智者曾在法义之争中辩论过,您先去见见我的儿子吧。两位智者互相谅解、商量好了之后再一起来。”渔夫听了,说:“我要去见见那位智者。”就去见他了。大士那天心想:“我今天不要和那个品行恶劣的人说话。”于是一早就喝了一点酥油,又让人用厚厚的湿牛粪涂满自己的屋子,在柱子上抹了油,除了自己躺的那张床,把其余的床和椅子等都搬了出去。
Evañca pana vatvā ‘‘mahārāja, amhākaṃ rājā aññaṃ mahāmattaṃ pesetukāmo hutvāpi ‘añño manāpaṃ katvā sāsanaṃ ārocetuṃ na sakkhissatī’ti maṃ pesesi ‘ācariya, tumhe rājānaṃ sādhukaṃ pabodhetvā ādāya āgacchathā’ti, gacchatha rājaseṭṭha abhirūpañca kumārikaṃ labhissatha, amhākañca raññā saddhiṃ mittabhāvo patiṭṭhahissatī’’ti āha. So tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭhamānaso ‘‘uttamarūpadharaṃ kira kumārikaṃ labhissāmī’’ti savanasaṃsaggena bajjhitvā ‘‘ācariya, tumhākañca kira mahosadhapaṇḍitassa ca dhammayuddhe vivādo ahosi, gacchatha puttaṃ me passatha, ubhopi paṇḍitā aññamaññaṃ khamāpetvā mantetvā ethā’’ti āha. Taṃ sutvā kevaṭṭo ‘‘passissāmi paṇḍita’’nti taṃ passituṃ agamāsi. Mahāsattopi taṃ divasaṃ ‘‘tena me pāpadhammena saddhiṃ sallāpo mā hotū’’ti pātova thokaṃ sappiṃ pivi, gehampissa bahalena allagomayena lepāpesi, thambhe telena makkhesi, tassa nipannamañcakaṃ ṭhapetvā sesāni mañcapīṭhādīni nīharāpesi.
他吩咐众人说:“各位,那婆罗门一开始讲话,你们就对他这样说:‘婆罗门,别跟智者说话,他今天喝了烈性酥油。’就算我做出要跟他交谈的样子,你们也要拦住我,说:‘大王,您喝了烈性酥油,别说话。’”这样交代好之后,大士穿上红衣,在七道门楼都安排了人,自己躺在第七道门楼里的第一张床上。渔夫来到第一道门楼,问:“智者在哪儿?”那些人就对他说:“婆罗门,别出声。就算你想进来,也安安静静地进来。今天智者喝了烈性酥油,不许大声喧哗。”其余几道门楼的人也都这样对他说。他穿过第七道门楼,来到智者跟前。智者做出要跟他说话的样子。这时众人就说:“大王,别说话,您喝了烈性酥油,何必跟这个坏心眼的婆罗门交谈?”说着就拦住了他。就这样,渔夫走到智者身边,既找不到地方坐下,也找不到可以靠着椅子站的地方,只好踩在湿牛粪上站着。
So manussānaṃ saññamadāsi ‘‘tātā, brāhmaṇe kathetuṃ āraddhe evaṃ vadeyyātha ‘brāhmaṇa, mā paṇḍitena saddhiṃ kathayittha, ajja tena tikhiṇasappi pivita’nti. Mayi ca tena saddhiṃ kathanākāraṃ karontepi ‘deva tikhiṇasappi te pivitaṃ, mā kathethā’ti maṃ nivārethā’’ti. Evaṃ vicāretvā mahāsatto rattapaṭaṃ nivāsetvā sattasu dvārakoṭṭhakesu manusse ṭhapetvā sattame dvārakoṭṭhake paṭamañcake nipajji. Kevaṭṭopissa paṭhamadvārakoṭṭhake ṭhatvā ‘‘kahaṃ paṇḍito’’ti pucchi. Atha naṃ te manussā ‘‘brāhmaṇa, mā saddamakari, sacepi āgacchitukāmo, tuṇhī hutvā ehi, ajja paṇḍitena tikhiṇasappi pītaṃ, mahāsaddaṃ kātuṃ na labbhatī’’ti āhaṃsu. Sesadvārakoṭṭhakesupi naṃ tatheva āhaṃsu. So sattamadvārakoṭṭhakaṃ atikkamitvā paṇḍitassa santikaṃ agamāsi. Paṇḍito kathanākāraṃ dassesi. Atha naṃ manussā ‘‘deva, mā kathayittha, tikhiṇasappi te pītaṃ, kiṃ te iminā duṭṭhabrāhmaṇena saddhiṃ kathitenā’’ti vatvā vārayiṃsu. Iti so tassa santikaṃ gantvā neva nisīdituṃ, na āsanaṃ nissāya ṭhitaṭṭhānaṃ labhi, allagomayaṃ akkamitvā aṭṭhāsi.
这时,有人朝他看了一眼,就眨眨眼,有人扬起眉毛,有人挠了挠肘部。渔夫看到他们这些动作,觉得丢脸,就说:“我走了,智者。”接着另一个人说:“喂,你这个坏婆罗门!叫你别出声,你偏要出声,我要打断你的骨头!”他听了吓得发抖,转身回头看了一眼。于是有人用竹片打他的背,有人抓住他的脖子把他扔出去,有人用手掌拍他的背。他像从豹口逃出来的鹿一样,吓得发抖,逃出去后跑到了王宫。国王心想:“今天我儿子听到这件事一定会高兴。两位智者之间一定会有一场盛大的法谈,今天他们俩会互相原谅,我真是有福啊。”国王见到渔夫后,为了问他与智者见面的情形,说了这首偈颂:
Atha naṃ oloketvā eko akkhīni nimīli, eko bhamukaṃ ukkhipi, eko kapparaṃ kaṇḍūyi. So tesaṃ kiriyaṃ oloketvā maṅkubhūto ‘‘gacchāmahaṃ paṇḍitā’’ti vatvā aparena ‘‘are duṭṭhabrāhmaṇa, ‘mā saddamakāsī’ti vutto saddameva karosi, aṭṭhīni te bhindissāmī’’ti vutte bhītatasito hutvā nivattitvā olokesi. Atha naṃ añño veḷupesikāya piṭṭhiyaṃ tālesi, añño gīvāyaṃ gahetvā khipi, añño piṭṭhiyaṃ hatthatalena pahari. So dīpimukhā muttamigo viya bhītatasito nikkhamitvā rājagehaṃ gato. Rājā cintesi ‘‘ajja mama putto imaṃ pavattiṃ sutvā tuṭṭho bhavissati, dvinnaṃ paṇḍitānaṃ mahatiyā dhammasākacchāya bhavitabbaṃ, ajja ubho aññamaññaṃ khamāpessanti, lābhā vata me’’ti. So kevaṭṭaṃ disvā paṇḍitena saddhiṃ saṃsandanākāraṃ pucchanto gāthamāha –
“渔夫啊,你与大药是如何相遇的?请你说说。
大药可曾被劝服?大药可曾满意?”
‘‘Kathaṃ nu kevaṭṭa mahosadhena, samāgamo āsi tadiṅgha brūhi; Kacci te paṭinijjhatto, kacci tuṭṭho mahosadho’’ti.
在这里,“被劝服”是指:在法战之场生起的争论,为了平息它,你是否通过他而得到谅解,他也通过你而获得宽恕?“是否欢喜”是指:他听闻了你们国王遣使传来的消息后,是否心生欢喜?
Tattha paṭinijjhattoti dhammayuddhamaṇḍale pavattaviggahassa vūpasamanatthaṃ kacci tvaṃ tena, so ca tayā nijjhatto khamāpito. Kacci tuṭṭhoti kacci tumhākaṃ raññā pesitaṃ pavattiṃ sutvā tuṭṭhoti.
渔夫听了这话,就说了一首偈子:“大王啊,你们把他当成‘智者’来接受,还到处走动,再没有比他更不像样的人了。”
Taṃ sutvā kevaṭṭo ‘‘mahārāja, tumhe ‘paṇḍito’ti taṃ gahetvā vicaratha, tato asappurisataro nāma natthī’’ti gāthamāha –
“大王啊,有一种人本性低劣,不好相处,顽固强硬,没有一点贤善的样子。
就像哑巴和聋子一样,他没有说任何有意义的话。”
‘‘Anariyarūpo puriso janinda, asammodako thaddho asabbhirūpo; Yathā mūgo ca badhiro ca, na kiñcitthaṃ abhāsathā’’ti.
这里说“不像智者”,意思是天生就愚笨。“没说过任何有益的话”,意思是跟我在一起时,他从来没讲过一句有用的话。正因如此,我才认定他没有智慧。他就是这样讲了菩萨的缺点。
Tattha asabbhirūpoti apaṇḍitajātiko. Na kiñcitthanti mayā saha kiñci atthaṃ na bhāsittha, teneva naṃ apaṇḍitoti maññāmīti bodhisattassa aguṇaṃ kathesi.
国王没有对他的话表示赞同,也没有反驳,而是给了他以及和他一同前来的人路费和住处,说:“去吧,老师,休息一下吧。”把他们打发走之后,国王自己起了话头:“我的儿子是个聪明人,善于待人接物。听说他和这个人相处时,既没有以礼相待,也没有表现出欢喜。想必是他从中看出了某种未来的危险吧。”
Rājā tassa vacanaṃ anabhinanditvā appaṭikkositvā tassa ca tena saddhiṃ āgatānañca paribbayañceva nivāsagehañca dāpetvā ‘‘gacchathācariya, vissamathā’’ti taṃ uyyojetvā ‘‘mama putto paṇḍito paṭisanthārakusalo, iminā kira saddhiṃ neva paṭisanthāraṃ akāsi, na tuṭṭhiṃ pavedesi. Kiñci tena anāgatabhayaṃ diṭṭhaṃ bhavissatī’’ti sayameva kathaṃ samuṭṭhāpesi –
“确实,这个咒语般的句子极难看清,它的清净含义已经被英勇者亲自照见。
正因为这样,我的身体才会发抖;连自己都舍弃了,谁还会去落入他人之手呢?”
‘‘Addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasaṃ, attho suddho naraviriyena diṭṭho; Tathā hi kāyo mama sampavedhati, hitvā sayaṃ ko parahatthamessatī’’ti.
在这里,“此”指的是我儿子所见到的东西;这个咒语般的句子,确实极难被其他人看出来。所谓“以人的英勇”,是说那位具足精进的大药智者将会照见清净的含义。“自己”则是指:舍弃了自己的国土之后,谁还会去投靠别人呢?
Tattha idanti yaṃ mama puttena diṭṭhaṃ, addhā idaṃ mantapadaṃ aññena itarapurisena sududdasaṃ. Naraviriyenāti vīriyavantena mahosadhapaṇḍitena suddho attho diṭṭho bhavissati. Sayanti sakaṃ raṭṭhaṃ hitvā ko parahatthaṃ gamissati.
我儿子一定已经看出婆罗门来的时候有什么问题了。这个人来,不是为了交朋友、图安稳,他一定是想用欲望引诱我,把我带进城里抓起来。智者已经预见到了这个未来的危险。他正这样想着其中的含义,又怕又慌地坐着的时候,四位智者来了。国王问塞纳迦:塞纳迦,你愿意去北般遮罗城,把小王的女儿接来吗?您怎么这么说呢,大王,人家自己走来的吉祥,不该拿棍子打跑啊。如果您亲自去那里把她娶来,那么除了小梵授王,在这整个赡部洲的大地上,再没有别人能和您相比了。为什么呢?因为您娶的是大国王的女儿。那位国王心想:别的国王都是我的下属,只有韦提希王能和我平起平坐,所以愿意把全赡部洲最漂亮的女儿嫁给您,您就照他说的做吧。我们也靠着您,才能得到衣服和装饰。国王又问了其余几位智者,他们也都说了同样的话。国王正和他们说着,那个渔夫婆罗门从自己住的地方出来,心想我先向国王禀告一声再走,就过来对国王说:大王,我们不能再拖了,人主啊,我们要走了。国王礼待了他,就送他上路了。大士知道他走了以后,沐浴打扮好,来到国王面前,向国王行礼,坐在一边。国王心想:我儿子大药智者是大臣中的翘楚,通达谋略,过去、未来、现在的事他都知道。我们该不该去那里,智者会知道的。他没有说出自己先前想的那番话,而是被贪欲染着、被愚痴蒙蔽,问大药,说了一首偈颂:
‘‘Mama puttena brāhmaṇassa āgamane doso diṭṭho bhavissati. Ayañhi āgacchanto na mittasanthavatthāya āgamissati, maṃ pana kāmena palobhetvā nagaraṃ netvā gaṇhanatthāya āgatena bhavitabbaṃ. Taṃ anāgatabhayaṃ diṭṭhaṃ bhavissati paṇḍitenā’’ti tassa tamatthaṃ āvajjetvā bhītatasitassa nisinnakāle cattāro paṇḍitā āgamiṃsu. Rājā senakaṃ pucchi ‘‘senaka, ruccati te uttarapañcālanagaraṃ gantvā cūḷanirājassa dhītu ānayana’’nti? Kiṃ kathetha mahārāja, na hi siriṃ āgacchantiṃ daṇḍena paharitvā palāpetuṃ vaṭṭati. Sace tumhe tattha gantvā taṃ gaṇhissatha, ṭhapetvā cūḷanibrahmadattaṃ añño tumhehi samo jambudīpatale na bhavissati. Kiṃ kāraṇā? Jeṭṭharājadhītāya gahitattā. So hi ‘‘sesarājāno mama manussā, vedeho ekova mayā sadiso’’ti sakalajambudīpe uttamarūpadharaṃ dhītaraṃ tumhākaṃ dātukāmo jāto, karothassa vacanaṃ. Mayampi tumhe nissāya vatthālaṅkāre labhissāmāti. Rājā sesepi pucchi. Tepi tatheva kathesuṃ. Tassa tehi saddhiṃ kathentasseva kevaṭṭabrāhmaṇo attano nivāsagehā nikkhamitvā ‘‘rājānaṃ āmantetvā gamissāmī’’ti āgantvā ‘‘mahārāja, na sakkā amhehi papañcaṃ kātuṃ, gamissāma mayaṃ narindā’’ti āha. Rājā tassa sakkāraṃ katvā taṃ uyyojesi. Mahāsatto tassa gamanabhāvaṃ ñatvā nhatvā alaṅkaritvā rājupaṭṭhānaṃ āgantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Rājā cintesi ‘‘putto me mahosadhapaṇḍito mahāmantī mantapāraṅgato atītānāgatapaccuppannaṃ atthaṃ jānāti. Amhākaṃ tattha gantuṃ yuttabhāvaṃ vā ayuttabhāvaṃ vā paṇḍito jānissatī’’ti. So attanā paṭhamaṃ cintitaṃ avatvā rāgaratto mohamūḷho hutvā taṃ pucchanto gāthamāha –
“六人同心,所见无二——彼诸智者,已证最上广慧;
乘车而去,或不乘车,抑或驻止不行——大药,你亦当自作决意。”
‘‘Channañhi ekāva matī sameti, ye paṇḍitā uttamabhūripattā; Yānaṃ ayānaṃ atha vāpi ṭhānaṃ, mahosadha tvampi matiṃ karohī’’ti.
在这里,所谓“六人”,智者啊,就是渔夫婆罗门、我,以及这四位,一共我们六个。我们六个人想法完全一致,心意也完全相同,就像恒河水和耶牟那河水汇合在一起,融为一体,没有分别。我们这六个都是智慧广大、达到最高境界的智者,我们六个人都赞成把小王的女儿接来。所谓“停留”,就是指留在这里。“你也要用心想一想”的意思是:我们共同觉得满意的事是不算数的,你也应该考虑一下——为了迎娶她而到那里去,到底是去还是不去?或者留在这里,才是我们心里真正喜欢的?
Tattha channanti paṇḍita, kevaṭṭabrāhmaṇassa ca mama ca imesañca catunnanti channaṃ amhākaṃ ekāva mati ekoyeva ajjhāsayo gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saṃsandati sameti. Ye mayaṃ chapi janā paṇḍitā uttamabhūripattā, tesaṃ no channampi cūḷanirājadhītu ānayanaṃ ruccatīti. Ṭhānanti idheva vāso. Matiṃ karohīti amhākaṃ ruccanakaṃ nāma appamāṇaṃ, tvampi cintehi, kiṃ amhākaṃ āvāhatthāya tattha yānaṃ, udāhu ayānaṃ, adu idheva vāso ruccatīti.
他听了这话,智者心想:“这位国王极其沉溺于爱欲,因为盲目愚痴,竟然接受这四个人的话。我要把前往那里的过患讲清楚,使他回心转意。”于是他说了四首偈颂:
Taṃ sutvā paṇḍito ‘‘ayaṃ rājā ativiya kāmagiddho andhabālabhāvena imesaṃ catunnaṃ vacanaṃ gaṇhāti, gamane dosaṃ kathetvā nivattessāmi na’’ni cintetvā catasso gāthāyo abhāsi –
大王,你应该知道,那位小梵授王有大神通、大势力;
国王也想杀掉你,就像猎人悄悄靠近,想猎取鹿一样。
‘‘Jānāsi kho rāja mahānubhāvo, mahabbalo cūḷanibrahmadatto; Rājā ca taṃ icchati māraṇatthaṃ, migaṃ yathā okacarena luddo.
就像鱼看到鱼钩,弯弯的钩子上裹着肉;
鱼贪吃生肉,却不知道自己的死期将至。
‘‘Yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ; Āmagiddho na jānāti, maccho maraṇamattano.
大王,正是如此:你贪恋小尼耶之女,
为欲所迷,竟不知死之将至;犹如鱼不知自己的死期。
‘‘Evameva tuvaṃ rāja, cūḷaneyyassa dhītaraṃ; Kāmagiddho na jānāsi, macchova maraṇamattano.
“若汝往般遮罗,速当丧命;
如鹿随道而行,大怖将至。”
‘‘Sace gacchasi pañcālaṃ, khippamattaṃ jahissasi; Migaṃ panthānubandhaṃva, mahantaṃ bhayamessatī’’ti.
这里,“王啊”是在称呼毗提诃。“大名闻”就是名声很大。“大力”是说具备相当于十八不可计数的大军之力。“为了杀害”就是为了杀死它。“以诱饵母鹿”就是用作诱饵的母鹿。猎人确实会训练一头母鹿,用绳子绑住,带到森林里,放在鹿群活动的地方。那头母鹿想把愚痴的雄鹿引到自己身边,就以自己的方式发出贪爱的叫声。那只愚痴的雄鹿听到它的声音,本来被鹿群围着、躺在丛林里,对别的母鹿都没在意,却因为听到那声音而被吸引束缚,于是站起来,伸长脖子,被烦恼驱使着走向那头母鹿,把身体侧面暴露给猎人,就那样站着。猎人便用锋利的长矛刺穿它,要了它的命。在这里,猎人好比小国王,诱饵母鹿好比他的女儿,猎人手中的武器好比渔夫婆罗门。因此,正如猎人靠诱饵母鹿来捕杀鹿,那位国王也想这样杀害你,这就是这里的意思。
Tattha rājāti videhaṃ ālapati. Mahānubhāvoti mahāyaso. Mahabbaloti aṭṭharasaakkhobhaṇisaṅkhena balena samannāgato. Māraṇatthanti māraṇassa atthāya. Okacarenāti okacārikāya migiyā. Luddo hi ekaṃ migiṃ sikkhāpetvā rajjukena bandhitvā araññaṃ netvā migānaṃ gocaraṭṭhāne ṭhapesi. Sā bālamigaṃ attano santikaṃ ānetukāmā sakasaññāya rāgaṃ janentī viravati. Tassā saddaṃ sutvā bālamigo migagaṇaparivuto vanagumbe nipanno sesamigīsu saññaṃ akatvā tassā saddassavanasaṃsaggena baddho vuṭṭhāya nikkhamitvā gīvaṃ ukkhipitvā kilesavasena taṃ migiṃ upagantvā luddassa passaṃ datvā tiṭṭhati. Tamenaṃ so tikhiṇāya sattiyā vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpeti. Tattha luddo viya cūḷanirājā, okacārikā viya assa dhītā, luddassa hatthe āvudhaṃ viya kevaṭṭabrāhmaṇo. Iti yathā okacarena luddo migaṃ māraṇatthāya icchati, evaṃ sopi rājā taṃ icchatīti attho.
贪著于饵:即使生活在百寻深的水里,当鱼钩的弯曲处被饵料遮住而放在那里时,那鱼对被称为饵的食物生起贪著,就吞下鱼钩,根本不知道自己在走向死亡。女儿:就像小渔夫婆罗门用话语把鱼钩遮盖起来放在那里,那话语就像饵料一样。你对那国王的女儿生起贪欲,就像鱼一样,认不出那名为自身死亡的饵料。般遮罗:指北般遮罗城。自己:指自身。如追随道路之鹿:好比一头在村口路上追随的鹿,巨大的恐怖即将降临到它身上——人们为了杀死那头鹿,都拿着武器出来,谁看见它就会杀死它;同样,前往北般遮罗城的你,也将遭遇那巨大的死亡恐怖,这恐怖一定会到来。
Āmagiddhoti byāmasatagambhīre udake vasantopi tasmiṃ baḷisassa vaṅkaṭṭhānaṃ chādetvā ṭhite āmasaṅkhāte āmise giddho hutvā baḷisaṃ gilati, attano maraṇaṃ na jānāti. Dhītaranti cūḷanibāḷisikassa kevaṭṭabrāhmaṇassa vacanabaḷisaṃ chādetvā ṭhitaṃ āmisasadisaṃ. Tassa rañño dhītaraṃ kāmagiddho hutvā maccho attano maraṇasaṅkhātaṃ āmisaṃ viya na jānāsi. Pañcālanti uttarapañcālanagaraṃ. Attanti attānaṃ. Panthānubandhanti yathā gāmadvāramaggaṃ anubandhamigaṃ mahantaṃ bhayamessati, tañhi migaṃ māraṇatthāya āvudhāni gahetvā nikkhantesu manussesu ye ye passanti, te te mārenti, evaṃ uttarapañcālanagaraṃ gacchantampi taṃ mahantaṃ maraṇabhayaṃ essati upagamissatīti.
大士就这样用四首偈颂把国王狠狠数落了一顿,然后说了这些话。国王被他这样狠狠地数落,心里火冒三丈:“这个人把我当成他自己的奴隶一样,连一声‘国王’都不叫。他明明知道是上王以‘我要把女儿嫁给你’为借口把他派到我这里来的,却连一句吉祥话都不说,反而说我会像愚鹿、吞钩之鱼、追路的鹿一样遭遇死亡。”于是发怒,紧接着说了下一首偈颂——
Evaṃ mahāsatto catūhi gāthāhi rājānaṃ niggaṇhitvā kathesi. So rājā tena ativiya niggahitova ‘‘ayaṃ maṃ attano dāsaṃ viya maññati, rājāti saññampi na karoti, aggarājena ‘dhītaraṃ dassāmī’ti mama santikaṃ pesitaṃ ñatvā ekampi maṅgalapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ akathetvā maṃ ‘bālamigo viya, gilitabaḷisamaccho viya panthānubandhamigo viya, maraṇaṃ pāpuṇissatī’ti vadatī’’ti kujjhitvā anantaraṃ gāthamāha –
“我等实是愚痴聋哑人,竟对你言说最上义;
你不过是扶犁柄长大者,怎能如他人般了知此义?”
‘‘Mayameva bālamhase eḷamūgā, ye uttamatthāni tayī lapimhā; Kimeva tvaṃ naṅgalakoṭivaḍḍho, atthāni jānāsi yathāpi aññe’’ti.
在这里,“bālamhase”意思是“我们是愚痴的人”。“eḷamūgā”意思是“我们就是那些流着口水、呆若哑巴的人”。“最上义利”是指得到最上等的女子宝物的原因。“在你面前说”是指在你的跟前说。“为何”是表示责备的语气词。“犁柄养大的人”:居士的儿子从小时候起就一直扶着犁柄干活长大,就是针对这个意思,心里想说“你只懂居士的活计,不懂刹帝利的吉祥仪式”,带着这个用意才这样说。“其他人”:就像渔夫或将军等人,别的智者懂得这些刹帝利的吉祥之事,那你又怎么会懂这些呢?对你来说,只懂居士的活计才适合你。
Tattha bālamhaseti bālāmha. Eḷamūgāti lālamukhā mayameva. Uttamatthānīti uttamaitthiratanapaṭilābhakāraṇāni. Tayī lavimhāti tava santike kathayimhā. Kimevāti garahatthe nipāto. Naṅgalakoṭivaḍḍhoti gahapatiputto daharakālato paṭṭhāya naṅgalakoṭiṃ vahantoyeva vaḍḍhati, tamatthaṃ sandhāya ‘‘tvaṃ gahapatikammameva jānāsi, na khattiyānaṃ maṅgalakamma’’nti iminā adhippāyenevamāha. Aññeti yathā kevaṭṭo vā senakādayo vā aññe paṇḍitā imāni khattiyānaṃ maṅgalatthāni jānanti, tathā tvaṃ tāni kiṃ jānāsi, gahapatikammajānanameva tavānucchavikanti.
国王就这样把他骂了一顿、羞辱了一番,然后说:“这个居士的儿子在坏我的吉祥大事,把他赶出去!”接着为了叫人把他赶走,说了下面这首偈颂:
Iti naṃ akkositvā paribhāsitvā ‘‘gahapatiputto mama maṅgalantarāyaṃ karoti, nīharatha na’’nti nīharāpetuṃ gāthamāha –
“抓住他的脖子,把他赶出我的领土!
谁要是对我说,说话是获得宝物的障碍。”
‘‘Imaṃ gale gahetvāna, nāsetha vijitā mama; Yo me ratanalābhassa, antarāyāya bhāsatī’’ti.
他明白国王已经发怒,心想:“如果有人拿着国王的命令来抓我的手或掐我的脖子,那我一辈子都会蒙羞,所以我还是自己离开吧。”于是向国王行礼后,就回到了自己家中。国王只是因为一时愤怒才那样说,但因为对菩萨心怀敬重,并没有下令对菩萨做任何那样的事。于是菩萨心想:“这位国王愚昧,分不清什么对自己有利、什么有害,沉溺于欲望,只想着‘我一定要得到他的女儿’,却看不到未来的危险,这样下去会遭遇大毁灭。我不该把他的话放在心上。他对我有大恩,让我获得很大的名声,我应该成为他的助缘。不过,先派小鹦鹉去探明真实情况,然后我再走。”这样想后,就派出了小鹦鹉。为了说明这件事的意义,导师说:
So rañño kuddhabhāvaṃ ñatvā ‘‘sace kho pana maṃ koci rañño vacanaṃ gahetvā hatthe vā gīvāya vā parāmaseyya, taṃ me alaṃ assa yāvajīvaṃ lajjituṃ, tasmā sayameva nikkhamissāmī’’ti cintetvā rājānaṃ vanditvā attano gehaṃ gato. Rājāpi kevalaṃ kodhavaseneva vadati, bodhisatte pana garucittatāya na kañci tathā kātuṃ āṇāpesi. Atha mahāsatto ‘‘ayaṃ rājā bālo attano hitāhitaṃ na jānāti , kāmagiddho hutvā ‘tassa dhītaraṃ labhissāmiyevā’ti anāgatabhayaṃ ajānitvā gacchanto mahāvināsaṃ pāpuṇissati. Nāssa kathaṃ hadaye kātuṃ vaṭṭati, bahupakāro me esa mahāyasadāyako, imassa mayā paccayena bhavituṃ vaṭṭati. Paṭhamaṃ kho pana suvapotakaṃ pesetvā tathato ñatvā pacchā ahaṃ gamissāmī’’ti cintetvā suvapotakaṃ pesesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他从毗提诃王身边离去,
随即召唤使者摩达罗,那位善慧的贤者。
‘‘Tato ca so apakkamma, vedehassa upantikā; Atha āmantayī dūtaṃ, mādharaṃ suvapaṇḍitaṃ.
来吧,朋友绿翼,请你帮我做件事;
般遮罗王那里,有一只八哥,是守护卧榻的。
‘‘Ehi samma haritapakkha, veyyāvaccaṃ karohi me; Atthi pañcālarājassa, sāḷikā sayanapālikā.
以束缚问她吧,她于一切皆善巧;
王与柯西亚之事,她悉皆了知。
‘‘Taṃ bandhanena pucchassu, sā hi sabbassa kovidā; Sā tesaṃ sabbaṃ jānāti, rañño ca kosiyassa ca.
他答“好的”,摩达罗是善智者;
绿翅者来到鹩哥近旁。
‘‘Āmoti so paṭissutvā, mādharo suvapaṇḍito; Agamāsi haritapakkho, sāḷikāya upantikaṃ.
此后,聪慧的摩达罗鹦鹉既已前往,
便对嗓音婉转的鹩哥苏伽罗这般说道:
‘‘Tato ca kho so gantvāna, mādharo suvapaṇḍito; Athāmantayi sugharaṃ, sāḷikaṃ mañjubhāṇikaṃ.
善家可还安忍?吠舍女,身体安康、没有病痛吧?
善家,你能得到蜜拌的炒米吗?
‘‘Kacci te sughare khamanīyaṃ, kacci vesse anāmayaṃ; Kacci te madhunā lājā, labbhate sughare tuvaṃ.
朋友,我确实安好,而且,朋友,我也无病无痛。
而且,我还得到了蜜拌的炒米,聪明的鹦鹉啊。
‘‘Kusalañceva me samma, atho samma anāmayaṃ; Atho me madhunā lājā, labbhate suvapaṇḍita.
“贤友,你到底是从哪里来的?又是谁派你来的?
在过去,我既没有见过你,也没有听说过你。”
‘‘Kuto nu samma āgamma, kassa vā pahito tuvaṃ; Na ca mesi ito pubbe, diṭṭho vā yadi vā suto’’ti.
其中,绿叶翼是指翅膀像绿叶一样。服务是指:有人喊“来,朋友”时,他便过来坐到那人膝上,然后那人说:“朋友,那凡人做不到的事,就请你只做我一个人的侍者吧。”
Tattha haritapakkhāti haritapattasamānapakkhā. Veyyāvaccanti ‘‘ehi, sammā’’ti vutte āgantvā aṅke nisinnaṃ ‘‘samma, aññena manussabhūtena kātuṃ asakkuṇeyyaṃ mamekaṃ veyyāvaṭikaṃ karohī’’ti āha.
当国王问“我该做什么”时,有人回答说:“朋友,除了渔夫婆罗门曾以使者身份来过这件事之外,国王和渔夫的事别人都不知道。他们两人是坐在国王的卧室里一起商议的。不过,般遮罗王有一只守护卧榻的鹦鹉。据说它知道那个秘密。你到那里去,先跟它结成与交合相关的亲密信任,再用束缚的办法问出他们那个秘密。问那只鹦鹉时,要在隐蔽的地方问,不让任何人知道。因为如果有人听到你的声音,你就没命了,所以要在隐蔽的地方悄悄地问。”他们两人——国王和那位属于拘私耶族的渔夫——的全部秘密,那只鹦鹉都知道。
‘‘Kiṃ karomi, devā’’ti vutte ‘‘samma, kevaṭṭabrāhmaṇassa dūteyyenāgatakāraṇaṃ ṭhapetvā rājānañca kevaṭṭañca aññe na jānanti, ubhova rañño sayanagabbhe nisinnā mantayiṃsu. Tassa pana atthi pañcālarājassa sāḷikā sayanapālikā. Sā kira taṃ rahassaṃ jānāti, tvaṃ tattha gantvā tāya saddhiṃ methunapaṭisaṃyuttaṃ vissāsaṃ katvā tesaṃ taṃ rahassaṃ bandhanena pucchassu. Taṃ sāḷikaṃ paṭicchanne padese yathā taṃ koci na jānāti, evaṃ puccha. Sace hi te koci saddaṃ suṇāti, jīvitaṃ te natthi, tasmā paṭicchanne ṭhāne saṇikaṃ pucchā’’ti. Sā tesaṃ sabbanti sā tesaṃ rañño ca kosiyagottassa ca kevaṭṭassāti dvinnampi janānaṃ sabbaṃ rahassaṃ jānāti.
比丘们,那只鹦鹉幼鸟被智者按照先前的方式礼敬后派了出去,应了一声“Āmo”,向大士顶礼,右绕行礼,然后从敞开的狮子窗飞了出去。他借着风力,迅速飞到尸毗国一个叫阿利吒城的地方,在那里观察了情况之后,就去了八哥鸟那里。怎么去的呢?他先落在王宫的金色尖顶上,发出带着情欲的悦耳叫声。为什么这样做?因为他想:八哥鸟听到这个声音一定会回应,我就凭着这个信号,到她身边去。八哥鸟听到他的叫声——她正坐在国王卧榻旁边的金笼子里,心生贪染,一连回应了三声。他便一点一点地飞过去,反复发出叫声,循着她回应声音的方向,渐渐飞到狮子窗的门口,确认没有危险后,才来到她身边。于是她对他说:“来吧,朋友,坐到金笼子里来。”他就飞过去坐下了。所谓“招呼”,就是他这样靠近之后,想跟她建立与淫欲相关的亲密信任,所以开口招呼她。“美好的家”,是因为住在金笼子里,所以叫美好的家。“吠舍女”,是指吠舍种姓的女子。据说八哥鸟在鸟类中属于吠舍种姓,所以这样称呼她。“你”——美好的家,我问你:“你能得到和蜜一起的炒米吗?”“来”——朋友,你从哪里来,进了这里?又问“谁的”——你是谁派来的,才到了这里?
Āmotīti bhikkhave, so suvapotako paṇḍitena purimanayeneva sakkāraṃ katvā pesito ‘‘āmo’’ti tassa paṭissutvā mahāsattaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā vivaṭasīhapañjarena nikkhamitvā vātavegena siviraṭṭhe ariṭṭhapuraṃ nāma gantvā tattha pavattiṃ sallakkhetvā sāḷikāya santikaṃ gato. Kathaṃ? So hi rājanivesanassa kañcanathupikāya nisīditvā rāganissitaṃ madhuraravaṃ ravi. Kiṃ kāraṇā? Imaṃ saddaṃ sutvā sāḷikā paṭiravissati, tāya saññāya tassā santikaṃ gamissāmīti. Sāpi tassa saddaṃ sutvā rājasayanassa santike suvaṇṇapañjare nisinnā rāgarattacittā hutvā tikkhattuṃ paṭiravi. So thokaṃ gantvā punappunaṃ saddaṃ katvā tāya katasaddānusārena kamena sīhapañjaraummāre ṭhatvā parissayābhāvaṃ oloketvā tassā santikaṃ gato. Atha naṃ sā ‘‘ehi, samma, suvaṇṇapañjare nisīdā’’ti āha. So gantvā nisīdi. Āmantayīti evaṃ so gantvā methunapaṭisaṃyuttaṃ vissāsaṃ kattukāmo hutvā taṃ āmantesi. Sugharanti kañcanapañjare vasanatāya sundaragharaṃ. Vesseti vessike vessajātike. Sāḷikā kira sakuṇesu vessajātikā nāma, tena taṃ evaṃ ālapati. Tuvanti sughare taṃ pucchāmi ‘‘kacci te madhunā saddhiṃ lājā labbhatī’’ti. Āgammāti samma, kuto āgantvā idha paviṭṭhoti pucchati. Kassa vāti kena vā pesito tvaṃ idhāgatoti.
他听了她的话,心里盘算:我要是说我从弥提罗来,她就算快死了,也不会信任我。可我确实是先看好了尸毗国的阿利吒城才来的,所以不如撒个谎,说我是尸毗王派来的,是从那里来的。这样想完,他就说道:
So tassā vacanaṃ sutvā ‘‘sacāhaṃ ‘mithilato āgato’ti vakkhāmi, esā maraṇamāpannāpi mayā saddhiṃ vissāsaṃ na karissati. Siviraṭṭhe kho pana ariṭṭhapuraṃ sallakkhetvā āgato, tasmā musāvādaṃ katvā sivirājena pesito hutvā tato āgatabhāvaṃ kathessāmī’’ti cintetvā āha –
“我曾经是尸毗王宫殿里的守床人,
从那以后,那位如法的国王就把被捆绑的人从束缚中释放了出来。”
‘‘Ahosiṃ sivirājassa, pāsāde sayanapālako; Tato so dhammiko rājā, baddhe mocesi bandhanā’’ti.
在那里,所谓“他释放”:国王因为自己持守正法,把一切被缚者都从束缚中释放了。他这样释放时,也相信我,说“放了他”,就让人把我放了。于是我从打开的金笼里出来,在宫殿外面,想到哪里就在那里觅食,之后还是住在金笼里。像你一样,我并不是一天到晚都待在笼子里。
Tattha baddheti attano dhammikatāya sabbe baddhake bandhanā mocesi. Evaṃ mocento mampi saddahitvā ‘‘muñcatha na’’nti mocāpesi. Sohaṃ vivaṭā suvaṇṇapañjarā nikkhamitvāpi bahipāsāde yatthicchāmi, tattha gocaraṃ gahetvā suvaṇṇapañjareyeva vasāmi. Yathā tvaṃ, na evaṃ niccakālaṃ pañjareyeva acchāmīti.
于是她为了自己的利益,把放在金盘上的蜜炒米和甜水递给他,问道:朋友,你从远方来,是为了什么事来到这里?他听了她的话,想探听秘密,就说了假话,说道:
Athassa sā attano atthāya suvaṇṇataṭṭake ṭhapite madhulāje ceva madhurodakañca datvā ‘‘samma, tvaṃ dūrato āgato, kenatthena idhāgatosī’’ti pucchi. So tassā vacanaṃ sutvā rahassaṃ sotukāmo musāvādaṃ katvā āha –
“我曾有一位伴侣,是一只声音悦耳的八哥;
鹰就在那里将她杀死,我眼睁睁看着,我的好妻子啊。”
‘‘Tassa mekā dutiyāsi, sāḷikā mañjubhāṇikā; Taṃ tattha avadhī seno, pekkhato sughare mamā’’ti.
在这里,tassa mekā 就是 tassa mayhaṃ ekā,意思是“我的那一位”。dutiyāsi 是说她曾经是第二任妻子,也就是从前的第二位妻子。
Tattha tassa mekāti tassa mayhaṃ ekā. Dutiyāsīti purāṇadutiyikā ahosi.
这时,她问他:“那你的妻子是怎么被鹰害死的?”他就对她讲起经过:“听我说,夫人。有一天,我们的国王要去玩水,也叫上了我。我就带着妻子跟他一起去,玩完之后,傍晚时分又跟他一起回来。我和国王一起登上宫殿,为了晾干身体,我带着妻子从狮子窗走出去,坐在尖顶屋的内室里。就在那时,一只鹰从尖顶屋飞出来,朝我们扑过来要抓我们。我害怕死,就赶紧逃走了。可她当时怀着身孕,所以没法快速逃跑。于是那只鹰就在我眼前把她杀死叼走了。后来,国王看见我因为失去她而哭着,就问我:‘朋友,你哭什么?’听我说了事情经过后,他说:‘朋友,别太伤心了,再找一个妻子吧。’我说:‘大王啊,要是娶来一个行为不端、没有德行的妻子,那还不如一个人过更好。’国王就说:‘朋友,我听说过一只雌鸟,德行和操守都很好,跟你原来的妻子一样。她就是小国王寝宫的侍者——一只鹩哥。你去那里,问问她的心意,争取她的同意。如果你中意,就回来告诉我们。然后我就为你们办婚礼,带着庞大的队伍去把她迎娶过来。’就这样,他派我到这里来了。我就是因为这个原因才来的。”说完这些,他诵出下面的偈颂——
Atha naṃ sā pucchi ‘‘kathaṃ pana te bhariyaṃ seno avadhī’’ti? So tassā ācikkhanto ‘‘suṇa bhadde, ekadivasaṃ amhākaṃ rājā udakakīḷaṃ gacchanto mampi pakkosi. Athāhaṃ bhariyaṃ ādāya tena saddhiṃ gantvā kīḷitvā sāyanhasamaye teneva saddhiṃ paccāgantvā raññā saddhiṃyeva pāsādaṃ abhiruyha sarīraṃ sukkhāpanatthāya bhariyaṃ ādāya sīhapañjarena nikkhamitvā kūṭāgārakucchiyaṃ nisīdiṃ. Tasmiṃ khaṇe eko seno kūṭāgārā nikkhanto amhe gaṇhituṃ pakkhandi. Ahaṃ maraṇabhayabhīto vegena palāyiṃ. Sā pana tadā garugabbhā ahosi, tasmā vegena palāyituṃ nāsakkhi. Atha so mayhaṃ passantasseva taṃ māretvā ādāya gato. Atha maṃ tassā sokena rodamānaṃ disvā amhākaṃ rājā ‘samma, kiṃ rodasī’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘mā bāḷhaṃ, samma, rodasi, aññaṃ bhariyaṃ pariyesāhī’ti vatvā ‘kiṃ, deva, aññāya anācārāya dussīlāya bhariyāya ānītāya, tatopi ekakeneva carituṃ vara’nti vutte ‘samma, ahaṃ ekaṃ sakuṇikaṃ sīlācārasampannaṃ assosiṃ, tava bhariyāya sadisameva. Cūḷanirājassa hi sayanapālikā sāḷikā evarūpā, tvaṃ tattha gantvā tassā manaṃ pucchitvā okāsaṃ kāretvā sace te ruccati, āgantvā amhākaṃ ācikkha. Athāhaṃ vo vivāhaṃ katvā mahantena parivārena taṃ ānessāmā’ti vatvā maṃ idha pahiṇi, tenamhi kāraṇenāgato’’ti vatvā gāthaṃ āha –
“有人说:我因贪恋她的欲乐而迷醉,已来到你处。
如果你肯给个机会,我们俩就一起过日子。”
‘‘Tassā kāmā hi sammatto, āgatosmi tavanti ke; Sace kareyya okāsaṃ, ubhayova vasāmase’’ti.
她听了他的话,心里非常高兴。尽管如此,她并不想让他知道自己的爱意,于是装作不情愿的样子说道——
Sā tassa vacanaṃ sutvā somanassappattā ahosi. Evaṃ santepi attano piyabhāvaṃ ajānāpetvā anicchamānā viya āha –
“鹦鹉会爱慕鹦鹉,鹩哥也确实会爱慕鹩哥。
鹦鹉与鹩哥的共处,那会是什么样子呢?”
‘‘Suvova suviṃ kāmeyya, sāḷiko pana sāḷikaṃ; Suvassa sāḷikāyeva, saṃvāso hoti kīdiso’’ti.
这里,“善鸣者”是指善良又聪明的鹦鹉,而“鹦鹉自然会喜欢鹦鹉”。问“会是怎样的情形”,意思是:不同种类的众生共同生活,究竟会是什么样子?因为鹦鹉一旦见到同类的雌鹦鹉,哪怕和鹩哥已经相处很久,也会把它抛下。这样一来,与所爱之物的分离就会带来极大的痛苦。所以说,不同种类之间的共同生活,是不合适的。
Tattha suvoti samma suvapaṇḍita, suvova suviṃ kāmeyya. Kīdisoti asamānajātikānaṃ saṃvāso nāma kīdiso hoti. Suvo hi samānajātikaṃ suviṃ disvā cirasanthavampi sāḷikaṃ jahissati, so piyavippayogo mahato dukkhāya bhavissati, asamānajātikānaṃ saṃvāso nāma na sametīti.
对方听了这话,心想:“她没有拒绝我,只是在推托回避,肯定是想要我的。我要用各种比喻让她相信。”于是说道:
Itaro taṃ sutvā ‘‘ayaṃ maṃ na paṭikkhipati, parihārameva karoti, addhā maṃ icchissati, nānāvidhāhi naṃ upamāhi saddahāpessāmī’’ti cintetvā āha –
“凡贪求诸欲者,纵是旃陀罗女亦贪求;
一切实皆同等,于诸欲中无不相类者。”
‘‘Yoyaṃ kāme kāmayati, api caṇḍālikāmapi; Sabbo hi sadiso hoti, natthi kāme asādiso’’ti.
在这里,“caṇḍālikamapi”就是指即使是旃陀罗女子。“sadiso”是说:因为心意相似,一切共同生活都会变得相似。因为在爱欲这件事上,心意才是标准,而不是出身。
Tattha caṇḍālikāmapīti caṇḍālikaṃ api. Sadisoti cittasadisatāya sabbo saṃvāso sadisova hoti. Kāmasmiñhi cittameva pamāṇaṃ, na jātīti.
这样说了之后,为了说明人类当中不同出身的人可以平等相处,他举出过去的事例来说明,接着诵出下面的偈颂——
Evañca pana vatvā manussesu tāva nānājātikānaṃ samānabhāvadassanatthaṃ atītaṃ āharitvā dassento anantaraṃ gāthamāha –