第二十二集·尼弥本生注释
22. 大集义注 · 268 段
尼弥本生注释
[541] 4. Nimijātakavaṇṇanā
“世间真是稀有啊”这句话,是导师住在弥提罗城附近的摩伽天芒果园时,因为露出微笑而讲说的。有一天傍晚,导师和许多比丘一起在那座芒果园里经行,看到一处宜人的地方,想讲说自己过去的事迹,就露出微笑。阿难长老问起微笑的原因,导师说:“阿难,这处地方,是我过去做马喀迭瓦王时,以禅那为游戏、曾经住过的地方。”应阿难长老的请求,导师坐在敷设好的座位上,讲起了过去的故事。
Accheraṃvata lokasminti idaṃ satthā mithilaṃ upanissāya maghadevaambavane viharanto sitapātukammaṃ ārabbha kathesi. Ekadivasañhi satthā sāyanhasamaye sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ tasmiṃ ambavane cārikaṃ caramāno ekaṃ ramaṇīyaṃ bhūmippadesaṃ disvā attano pubbacariyaṃ kathetukāmo hutvā sitapātukammaṃ katvā āyasmatā ānandattherena sitapātukammakāraṇaṃ puṭṭho ‘‘ānanda, ayaṃ bhūmippadeso pubbe mayā maghadevarājakāle jhānakīḷhaṃ kīḷantena ajjhāvuṭṭhapubbo’’ti vatvā tena yācito paññattāsane nisīditvā atītaṃ āhari.
过去,在毗提诃国的弥提罗城里,有一位名叫末伽提婆的国王统治着国家。他享受了八万四千年的王子嬉戏时光,做了八万四千年的副王,又亲政八万四千年。他对理发师说:“好理发师,如果你看到我头上长出白发,就告诉我。”后来,理发师看到白发,便禀告了国王。国王用金镊子拔下白发,放在手掌上,看着白发,就像亲眼见到死神来临、抓住自己额头一样,意识到死亡,说道:“现在是我出家的时候了。”他赐给理发师一座上等村庄,召来长子,说:“孩子,接过王位,我要出家了。”王子问:“父王,是什么原因?”于是国王说道:
Atīte videharaṭṭhe mithilanagare maghadevo nāma rājā rajjaṃ kāresi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷhaṃ kīḷi, caturāsītivassasahassāni uparajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṃ kārento ‘‘yadā me samma kappaka, sirasmiṃ palitāni passeyyāsi, tadā me āroceyyāsī’’ti āha. Aparabhāge kappako palitāni disvā rañño ārocesi. Rājā palitaṃ suvaṇṇasaṇḍāsena uddharāpetvā hatthatale patiṭṭhāpetvā palitaṃ oloketvā maccurājena āgantvā nalāṭe laggaṃ viya maraṇaṃ sampassamāno ‘‘idāni me pabbajitakālo’’ti kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, rajjaṃ paṭiccha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti vatvā ‘‘kiṃ kāraṇā devā’’ti vutte –
“我头顶生出的这些头发,是夺走青春者;
天使已经出现,这是我出家的时候了。”
‘‘Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā; Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā’’ti. –
给儿子灌顶、让他继承王位之后,又教导他说:“孩子,你看到这样的白发,也该出家。”说完就离开都城,到芒果园里出家做了仙人,修习四梵住满八万四千年,命终投生到梵天界。他的儿子也用同样的方式出家,最终也投生梵天界。儿子的儿子也是这样,代代相传,共有八万三千九百九十八位刹帝利,都是看到头上长出白发后,就在这片芒果园里出家,修习四梵住,投生到梵天界。
Vatvā puttaṃ rajje abhisiñcitvā ‘‘tāta, tvampi evarūpaṃ palitaṃ disvāva pabbajeyyāsī’’ti taṃ ovaditvā nagarā nikkhamitvā ambavane isipabbajjaṃ pabbajitvā caturāsītivassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbatti. Puttopissa eteneva upāyena pabbajitvā brahmalokaparāyaṇo ahosi. Tathā tassa putto, tathā tassa puttoti evaṃ dvīhi ūnāni caturāsītikhattiyasahassāni sīse palitaṃ disvāva imasmiṃ ambavane pabbajitvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattiṃsu.
在他们当中,最先投生的是摩伽提婆王。他住在梵天界时,观察自己的族系,看见八万四千刹帝利中减去两位,其他都已出家,心里非常欢喜。他又观察:“这个族系以后还会延续吗?还是不会延续了?”知道不会再延续后,他想:“我要亲自来延续我的族系。”于是他从那里命终,投生到弥提罗城国王的王后腹中,十个月后从母胎出生。国王在给他取名的日子,召来占相婆罗门询问。他们看了王子的相好后说:“大王,这位王子是为了延续您的族系而出生的。因为您的族系是出家之族,在他之后就不会再有人继承了。”国王听后心想:“这位王子就像车轮的外辋一样,是为了延续我的族系而生的,所以我要给他取名叫尼弥王子。”于是给他取名为尼弥王子。
Tesaṃ sabbapaṭhamaṃ nibbatto maghadevarājā brahmaloke ṭhitova attano vaṃsaṃ olokento dvīhi ūnāni caturāsītikhattiyasahassāni pabbajitāni disvā tuṭṭhamānaso hutvā ‘‘ito nu kho paraṃ pavattissati, na pavattissatī’’ti olokento appavattanabhāvaṃ ñatvā ‘‘mama vaṃsaṃ ahameva ghaṭessāmī’’ti cintetvā tato cavitvā mithilanagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātu kucchito nikkhami. Rājā tassa nāmaggahaṇadivase nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchi. Te tassa lakkhaṇāni oloketvā ‘‘mahārāja, ayaṃ kumāro tumhākaṃ vaṃsaṃ ghaṭento uppanno. Tumhākañhi vaṃso pabbajitavaṃso, imassa parato nāgamissatī’’ti vadiṃsu. Taṃ sutvā rājā ‘‘ayaṃ kumāro rathacakkanemi viya mama vaṃsaṃ ghaṭento jāto, tasmā tassa ‘nimikumāro’ti nāmaṃ karissāmī’’ti cintetvā ‘‘nimikumāro’’tissa nāmaṃ akāsi.
他从少年时代起就喜欢布施、持戒和守布萨。后来他父亲照先前那样看到白发,把最好的村庄赐给理发师,把王位交给儿子,自己到芒果园出家,命终转生到梵天界。尼弥王因为天生乐于布施,在四座城门和城中央这五个地方建了五座布施堂,举行大布施。每座布施堂每天施舍十万,五座每天共施舍五十万咖哈巴那。他恒常守持五戒,每逢半月布萨日受持布萨,也劝导大众修布施等福德,为他们开示通往天界的道路,用地狱的恐怖来警诫他们,为他们说法。遵循他教导的人们修布施等福德,死后往生天界,天界因此充满,地狱则像空了一样。那时,三十三天的天众聚集在善法堂,说:“啊!我们的老师尼弥王真是了不起!正是依靠他,我们才能享受这连佛智也无法测度的天界福报。”他们这样赞叹大士的功德。人间也到处传扬大士的功德,就像把油浇在海面上一样扩散开来。佛陀把这个道理清楚地揭示出来,对比丘僧团宣说时说道:
So daharakālato paṭṭhāya dāne sīle uposathakamme ca abhirato ahosi. Athassa pitā purimanayeneva palitaṃ disvā kappakassa gāmavaraṃ datvā puttassa rajjaṃ niyyādetvā ambavane pabbajitvā brahmalokaparāyaṇo ahosi. Nimirājā pana dānajjhāsayatāya catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe cāti pañcasu ṭhānesu pañca dānasālāyo kārāpetvā mahādānaṃ pavattesi. Ekekāya dānasālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā devasikaṃ pañca pañca kahāpaṇasatasahassāni pariccaji, niccaṃ pañca sīlāni rakkhi, pakkhadivasesu uposathaṃ samādiyi, mahājanampi dānādīsu puññesu samādapesi, saggamaggaṃ ācikkhitvā nirayabhayena tajjetvā dhammaṃ desesi. Tassa ovāde ṭhitā manussā dānādīni puññāni katvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu, devaloko paripūri, nirayo tuccho viya ahosi. Tadā tāvatiṃsabhavane devasaṅghā sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ sannipatitvā ‘‘aho, vata amhākaṃ ācariyo nimirājā, taṃ nissāya mayaṃ imaṃ buddhaññaṇenapi aparicchindanīyaṃ dibbasampattiṃ anubhavāmā’’ti vatvā mahāsattassa guṇe vaṇṇayiṃsu . Manussalokepi mahāsamuddapiṭṭhe āsittatelaṃ viya mahāsattassa guṇakathā patthari. Satthā tamatthaṃ āvibhūtaṃ katvā bhikkhusaṅghassa kathento āha –
世间真是稀奇,有洞察力的人会出现。
那时有位尼弥王,是个追求善法的智者。
‘‘Accheraṃ vata lokasmiṃ, uppajjanti vicakkhaṇā; Yadā ahu nimirājā, paṇḍito kusalatthiko.
“降伏怨敌者,为一切毗提诃人之王,广行布施;
当他正作此布施时,心中生起一念:
布施和梵行,哪一种果报更大?”
‘‘Rājā sabbavidehānaṃ, adā dānaṃ arindamo; Tassa taṃ dadato dānaṃ, saṅkappo udapajjatha; Dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃ su mahapphala’’nti.
在这里,“当……时”的意思是:比丘们,当那位为自己和他人追求善法的智者尼弥王出现时,天与人就这样称赞他的功德:“贤者们,真是稀有啊!在佛智还没有出现的时代,竟然有如此明察世间的人出现,为大众成就佛陀的事业。”这就是这段话的含义。另有一种读法是“正如……时”。它的意思是:正如智者尼弥王唯求善法那样,那些为大众成就佛陀事业的明察之人也会出现。他们出现在世间,确实稀有。导师自己也对此感到稀奇,如此说道。“一切毗提诃人”是指一切住在毗提诃人国的人。“哪一个呢”是指在这两者之中,哪一个确实有大果报,这就是其含义。
Tattha yadā ahūti bhikkhave, yadā paṇḍito attano ca paresañca kusalatthiko nimirājā ahosi, tadā devamanussā ‘‘accheraṃ vata, bho, evarūpāpi nāma anuppanne buddhañāṇe mahājanassa buddhakiccaṃ sādhayamānā lokasmiṃ vicakkhaṇā uppajjantī’’ti evaṃ tassa guṇakathaṃ kathesunti attho. ‘‘Yathā ahū’’tipi pāṭho. Tassattho – yathā ahu nimirājā paṇḍito kusalatthikoyeva, tathārūpā mahājanassa buddhakiccaṃ sādhayamānā uppajjanti vicakkhaṇā. Yaṃ tesaṃ uppannaṃ, taṃ accheraṃ vata lokasminti. Iti satthā sayameva acchariyajāto evamāha. Sabbavidehānanti sabbavideharaṭṭhavāsīnaṃ. Katamaṃ sūti etesu dvīsu katamaṃ nu kho mahapphalanti attho.
据说,这位国王在十五日布萨那天受了布萨戒,卸下所有装饰,躺在华丽的卧床上,睡了前半夜,后半夜醒来,盘腿而坐,心里想:“我既给大众做无量的布施,也持守戒律,到底是布施的果报大,还是梵行的果报大呢?”他没法自己断掉这个疑惑。就在那一刻,帝释天神的宫殿变得炽热。帝释天神观察后,看见他正这样思虑,心想:“我要帮他断掉疑惑。”于是独自一人迅速赶来,让整座住所充满光明,走进寝宫,散发光辉,站在空中,回答了他的问题。导师为了说明这件事,就说:
So kira pannarasīuposathadivase uposathiko hutvā sabbābharaṇāni omuñcitvā sirisayanapiṭṭhe nipannova dve yāme niddaṃ okkamitvā pacchimayāme pabuddho pallaṅkaṃ ābhujitvā ‘‘ahaṃ mahājanassa aparimāṇaṃ dānampi demi, sīlampi rakkhāmi, dānassa nu kho mahantaṃ phalaṃ, udāhu brahmacariyassā’’ti cintetvā attano kaṅkhaṃ chindituṃ nāsakkhi. Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko āvajjento taṃ tathā vitakkentaṃ disvā ‘‘kaṅkhamassa chindissāmī’’ti ekakova sīghaṃ āgantvā sakalanivesanaṃ ekobhāsaṃ katvā sirigabbhaṃ pavisitvā obhāsaṃ pharitvā ākāse ṭhatvā tena puṭṭho byākāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
摩伽婆——那位天界之王,知道了他的心思后,
有一千只眼睛的(帝释天神)显现了,以他的容色驱散了黑暗。
‘‘Tassa saṅkappamaññāya, maghavā devakuñjaro; Sahassanetto pāturahu, vaṇṇena vihanaṃ tamaṃ.
尼弥王汗毛直竖,对帝释天神这样说:
你是天神,还是乾闼婆,或者是帝释天神、富兰陀罗?
‘‘Salomahaṭṭho manujindo, vāsavaṃ avacā nimi; Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado.
我从来没有见过或听过这样的色。
尊者,请告诉我,我们要怎样才能认出您?
‘‘Na ca me tādiso vaṇṇo, diṭṭho vā yadi vā suto; Ācikkha me tvaṃ bhaddante, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
帝释天神看到对方汗毛直竖,就对尼弥王说:
我是天帝释,诸天神之主,特意来到你身边。
人中豪杰啊,你的汗毛没有竖起来,你想问什么就问吧。
‘‘Salomahaṭṭhaṃ ñatvāna, vāsavo avacā nimiṃ; Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike; Alomahaṭṭho manujinda, puccha pañhaṃ yamicchasi.
他得到允许后,尼弥就对帝释天神说了这样的话:
我请问您,大王,一切众生之主:
‘布施与梵行,何者得大果报?’
‘‘So ca tena katokāso, vāsavaṃ avacā nimi; Pucchāmi taṃ mahārāja, sabbabhūtānamissara; ‘Dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃsu mahapphalaṃ’.
帝释天神被那人中之神问起后,就对尼弥王这样说:
他深知梵行的果报,所以为那些不知的人宣说。
‘‘So puṭṭho naradevena, vāsavo avacā nimiṃ; Vipākaṃ brahmacariyassa, jānaṃ akkhāsijānato.
以低劣的梵行,投生到刹帝利族中;
以中等的修行投生为天神,以殊胜的修行则得到净化。
‘‘Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati; Majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhati.
“此身非以乞求缘,何人轻易可得获;
诸无家之苦行者,投生于如是身中。”
‘‘Na hete sulabhā kāyā, yācayogena kenaci; Ye kāye upapajjanti, anāgārā tapassino’’ti.
在那里,比丘们,那位尼弥王见到光明,抬头望向天空,一看见那位佩戴天界饰物的,就因恐惧而毛发竖立,问道:“你是天神,还是甘塔拔?”等等。毛发不竖立,意思是无所畏惧、毛发不竖,大王,你问吧。对婆娑婆说,意思是内心欢喜,对帝释天神说。知道者向不知道者说明,比丘们,那位帝释天神知道过去自己亲身见过的梵行之果,便向不知道的尼弥王作了说明。
Tattha salomahaṭṭhoti bhikkhave, so nimirājā obhāsaṃ disvā ākāsaṃ olokento taṃ dibbābharaṇapaṭimaṇḍitaṃ disvāva bhayena lomahaṭṭho hutvā ‘‘devatā nusi gandhabbo’’tiādinā pucchi. Alomahaṭṭhoti nibbhayo ahaṭṭhalomo hutvā puccha, mahārājāti. Vāsavaṃ avacāti tuṭṭhamānaso hutvā sakkaṃ avoca. Jānaṃ akkhāsijānatoti bhikkhave, so sakko atīte attanā paccakkhato diṭṭhapubbaṃ brahmacariyassa vipākaṃ jānanto tassa ajānato akkhāsi.
在“低劣”等说法中,在诸外道教派中,仅仅远离淫欲就算戒,这叫“低劣”,靠它能投生到刹帝利家族。只达到禅那的近行定,叫“中等”,靠它能投生天界。能修成八等至,就叫“殊胜”,靠它能投生梵天界,外道把这说成是涅槃,所以说“清净”。但在佛陀的教法里,一个戒行清净的比丘如果希望投生某一天界,他这种梵行的意愿就属于低劣,所以叫“低劣”,靠它能投生到他想要的天界。戒行清净的比丘修成八等至,叫“中等”,靠它能投生梵天界。戒行清净的比丘增长观智而证得阿拉汉果,叫“殊胜”,靠它而得清净。这样,帝释赞叹说:“大王,比起布施,梵行生活有百倍、千倍、十万倍的大果报。”Kāyā即梵天众。Yācayogena即与乞求相应或与祭祀相应的;在这两种情况下,这都是施主的名称。Tapassino即依止苦行者。
Hīnenātiādīsu puthutitthāyatane methunaviratimattaṃ sīlaṃ hīnaṃ nāma, tena khattiyakule upapajjati. Jhānassa upacāramattaṃ majjhimaṃ nāma, tena devattaṃ upapajjati. Aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ pana uttamaṃ nāma, tena brahmaloke nibbattati, taṃ bāhirakā nibbānanti kathenti. Tenāha ‘‘visujjhatī’’ti. Imasmiṃ pana buddhasāsane parisuddhasīlassa bhikkhuno aññataraṃ devanikāyaṃ patthentassa brahmacariyacetanā hīnatāya hīnaṃ nāma, tena yathāpatthite devaloke nibbattati. Parisuddhasīlassa bhikkhuno aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ majjhimaṃ nāma, tena brahmaloke nibbattati . Parisuddhasīlassa vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattuppatti uttamaṃ nāma, tena visujjhatīti . Iti sakko ‘‘mahārāja, dānato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena brahmacariyavāsova mahapphalo’’ti vaṇṇeti. Kāyāti brahmaghaṭā. Yācayogenāti yācanayuttakena yaññayuttakena vāti ubhayatthāpi dāyakassevetaṃ nāmaṃ. Tapassinoti tapanissitakā.
通过这首偈颂说明了梵行生活本身就具有大果报之后,现在为了指出过去那些虽然做了大布施却没能超越欲界的国王们,他说道:
Imāya gāthāya brahmacariyavāsasseva mahapphalabhāvaṃ dīpetvā idāni ye atīte mahādānaṃ datvā kāmāvacaraṃ atikkamituṃ nāsakkhiṃsu, te rājāno dassento āha –
杜提婆、萨竭罗、塞拉,木迦金达、巴吉罗娑,
乌辛达罗、迦叶、阿沙卡,以及一位凡夫。
‘‘Dudīpo sāgaro selo, mujakindo bhagīraso; Usindaro kassapo ca, asako ca puthujjano.
“这些国王以及其他许多国王,刹帝利和婆罗门,
他们虽然办了各种各样的祭祀,却还是没能摆脱饿鬼的境地。”
‘‘Ete caññe ca rājāno, khattiyā brāhmaṇā bahū; Puthuyaññaṃ yajitvāna, petattaṃ nātivattisu’’nti.
这段话的意思是:大王,过去在波罗奈,有一位名叫杜提婆的国王,他行布施后,被死亡之轮斩断,只转生到了欲界。同样,沙伽罗等八位国王,以及这些和其他许多国王、刹帝利和婆罗门,他们虽然献了各种祭祀,以种种方式广行布施,却都没能超越被称为欲界之地的饿鬼状态。这就是没能超越的意思。因为欲界的天神,由于还对色等烦恼之事有所贪求,还期盼着更好的东西,显得很可怜,所以被称为“饿鬼”。这也是曾经说过的——
Tassattho – mahārāja, pubbe bārāṇasiyaṃ dudīpo nāma rājā dānaṃ datvā maraṇacakkena chinno kāmāvacareyeva nibbatti. Tathā sāgarādayo aṭṭhāti ete ca aññe ca bahū rājāno ceva khattiyā brāhmaṇā ca puthuyaññaṃ yajitvāna anekappakāraṃ dānaṃ datvā kāmāvacarabhūmisaṅkhātaṃ petattaṃ nātivattiṃsūti attho. Kāmāvacaradevatā hi rūpādino kilesavatthussa kāraṇā paraṃ paccāsīsanato kapaṇatāya ‘‘petā’’ti vuccanti. Vuttampi cetaṃ –
“那些没有伴侣的人,独自一人时并不感到快乐;那些没有得到由远离而生的喜悦的人,
即使他们拥有与帝释天神同等的享受,他们也确实只是依赖他人而活的可怜人。”
‘‘Ye adutiyā na ramanti ekikā, vivekajaṃ ye na labhanti pītiṃ; Kiñcāpi te indasamānabhogā, te ve parādhīnasukhā varākā’’ti.
同样地,以上是以布施的果报显示梵行果报的殊胜广大。现在,为了显示那些依梵行而超越饿鬼界、转生到梵天界的苦行者,便说道:
Evampi dānaphalato brahmacariyaphalasseva mahantabhāvaṃ dassetvā idāni brahmacariyavāsena petabhavanaṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattatāpase dassento āha –
那时,这些无家可归的苦行者转开了;
矛尖、阎摩之颚、月蹄、意速。
‘‘Atha yīme avattiṃsu, anāgārā tapassino; Sattisayo yāmahanu, somayāmo manojavo.
“大海、摩伽、婆罗多,以及以迦罗为先的仙人;
鸯耆罗、迦叶、基萨瓦乔和阿卡提。”
‘‘Samuddo māgho bharato ca, isi kālapurakkhato; Aṅgīraso kassapo ca, kisavaccho akatti cā’’ti.
这里,“已超越”是指已经超出了欲界。“苦行者”是指那些依止戒律苦行和禅定苦行的人。“七子”是就阎魔颚等七兄弟而说的。他们和盎耆罗等四位一起,这十一位都已超越、已度过。这就是这段话的意思。
Tattha avattiṃsūti kāmāvacaraṃ atikkamiṃsu. Tapassinoti sīlatapañceva samāpattitapañca nissitā. Sattisayoti yāmahanuādayo satta bhātarova sandhāyāha. Aṅgīrasādīhi catūhi saddhiṃ ekādasete avattiṃsu atikkamiṃsūti attho.
就这样,先只是依据听闻,从布施的果报这一面,赞叹了梵行生活本身具有大果报;现在,他为了举出自己过去亲眼见过的事,说道:
Evaṃ tāva sutavaseneva dānaphalato brahmacariyavāsasseva mahapphalataṃ vaṇṇetvā idāni attanā diṭṭhapubbaṃ āharanto āha –
北边有一条河叫锡达,又深又难渡。
金山常如苇火之色闪闪发光。
‘‘Uttarena nadī sīdā, gambhīrā duratikkamā; Naḷaggivaṇṇā jotanti, sadā kañcanapabbatā.
塔伽罗丛莽深幽,林壑山峦榛芜稠;
彼处往昔有古仙,其数一万久居游。
‘‘Parūḷhakacchā tagarā, rūḷhakacchā vanā nagā; Tatrāsuṃ dasasahassā, porāṇā isayo pure.
我通过布施、自制和调伏,是最殊胜的。
立下无与伦比的誓愿后,在专注安定中随处而行。
‘‘Ahaṃ seṭṭhosmi dānena, saṃyamena damena ca; Anuttaraṃ vataṃ katvā, pakiracārī samāhite.
我向出身高贵和出身低贱的人都顶礼——只要他是正直之人。
我长久地礼敬,因为青年们确实以业为亲。
‘‘Jātimantaṃ ajaccañca, ahaṃ ujugataṃ naraṃ; Ativelaṃ namassissaṃ, kammabandhū hi māṇavā.
“所有种姓只要不依正法,都会向下堕入地狱;
只要修持了无上正法,一切种姓都能得到清净。”
‘‘Sabbe vaṇṇā adhammaṭṭhā, patanti nirayaṃ adho; Sabbe vaṇṇā visujjhanti, caritvā dhammamuttama’’nti.
其中,“更北”是指:大王,过去在北方雪山中,两座金山之间有一条叫“沉”的河,水很深,连船也难以渡过。为什么?因为那里的水极其细微,由于水太细微,哪怕轻得像孔雀羽毛一样的东西落进去也停不住,会沉下去,直落水底。正因如此,它才叫“沉”。那条河两岸的金山则始终像芦苇尖上的火焰一样,闪闪发光,明亮照耀。“长满香茅的河岸”是指:那条河的岸边,长满了香茅,散发着香茅的芬芳。“长满树林的山”是指:那里其他那些山之间,也长起了茂密的树林,被开花结果的树木覆盖,这就是它的意思。“在那里”是指:在那片如此宜人的地方,住着一万个仙人。他们全都获得了神通与等至。他们当中,到了乞食的时候,有些去北俱卢洲,有些去大赡部洲取阎浮果,有些就在雪山里取来甘甜的各种果实吃,有些则去赡部洲各地的城邑。没有一个人被对味道的贪爱所压倒,他们都只以禅那之乐度日。那时,有一个苦行者从空中去波罗奈,衣着整齐、覆体得当,为乞食而行,来到了国师家门口。国师对他的寂静生起信心,把他请进内宅,供养饮食,照料了几天,彼此熟悉之后,问道:“尊者,您住在哪里?”他说:“朋友,在某某地方。”又问:“您在那里是一个人住,还是也有别人?”他说:“朋友,你说什么?那个地方住着一万个仙人,全都获得了神通与等至。”国师听了他们的功德,心里就倾向于出家。于是他对苦行者说:“尊者,也请把我带到那里,让我出家吧。”苦行者说:“朋友,你是国王的人,不能让你出家。”国师说:“那么,尊者,我今天先去禀告国王,您明天再来吧。”苦行者答应了。
Tattha uttarenāti mahārāja, atīte uttarahimavante dvinnaṃ suvaṇṇapabbatānaṃ antare pavattā sīdā nāma nadī gambhīrā nāvāhipi duratikkamā ahosi. Kiṃ kāraṇā? Sā hi atisukhumodakā, sukhumattā udakassa antamaso morapiñcha-mattampi tattha patitaṃ naṃ saṇṭhāti, osīditvā heṭṭhātalameva gacchati. Teneva sā sīdā nāma ahosi. Te pana tassā tīresu kañcanapabbatā sadā naḷaggivaṇṇā hutvā jotanti obhāsanti. Parūḷhakacchā tagarāti tassā pana nadiyā tīre kacchā parūḷhatagarā ahesuṃ tagaragandhasugandhino. Rūḷhakacchā vanā nagāti ye tattha aññepi pabbatā, tesampi antare kacchā rūḷhavanā ahesuṃ, pupphaphalūpagarukkhasañchannāti attho. Tatrāsunti tasmiṃ evaṃ ramaṇīye bhūmibhāge dasasahassā isayo ahesuṃ. Te sabbepi abhiññāsamāpattilābhinova. Tesu bhikkhācāravelāya keci uttarakuruṃ gacchanti, keci mahājambudīpe jambuphalaṃ āharanti, keci himavanteyeva madhuraphalāphalāni āharitvā khādanti, keci jambudīpatale taṃ taṃ nagaraṃ gacchanti. Ekopi rasataṇhābhibhūto natthi, jhānasukheneva vītināmenti. Tadā eko tāpaso ākāsena bārāṇasiṃ gantvā sunivattho supāruto piṇḍāya caranto purohitassa gehadvāraṃ pāpuṇi. So tassa upasame pasīditvā antonivesanaṃ ānetvā bhojetvā katipāhaṃ paṭijagganto vissāse uppanne ‘‘bhante, tumhe kuhiṃ vasathā’’ti pucchi. ‘‘Asukaṭṭhāne nāmāvuso’’ti. ‘‘Kiṃ pana tumhe ekakova tattha vasatha, udāhu aññepi atthī’’ti? ‘‘Kiṃ vadesi, āvuso, tasmiṃ padese dasasahassā isayo vasanti, sabbeva abhiññāsamāpattilābhino’’ti. Tassa tesaṃ guṇaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ nami. Atha naṃ so āha – ‘‘bhante, mampi tattha netvā pabbājethā’’ti. ‘‘Āvuso, tvaṃ rājapuriso, na taṃ sakkā pabbājetu’’nti. ‘‘Tena hi, bhante, ajjāhaṃ rājānaṃ āpucchissāmi, tumhe svepi āgaccheyyāthā’’ti. So adhivāsesi.
那位国师吃过早饭后,也来到国王面前,说:“大王,我想出家。”国王问:“你为什么想出家?”他回答:“因为我看到了诸欲的过患,也看到了出离的利益。”国王说:“既然这样,你就出家吧。不过出家以后,也要来见我。”他答应道:“好的。”然后回到自己家里,嘱咐了妻子儿女,把全部财产都交代清楚,带上自己出家要用的东西,就坐下来,一直望着那位苦行者来的方向。那位苦行者也同样从空中飞来,进入城内,走进他家。他恭敬地招待了苦行者,然后问:“尊者,我该怎么做?”苦行者就带他出城,拉着他的手,凭自己的神通力把他带到那里,让他出家。第二天,把他安顿在那里,取来食物给他,并教他修遍处业处的方法。他没过多久就修成了神通与等至,从此自己就能去乞食了。
Itaropi bhuttapātarāso rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘icchāmahaṃ, deva , pabbajitu’’nti āha. ‘‘Kiṃ kāraṇā pabbajissasī’’ti? ‘‘Kāmesu dosaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ disvā’’ti. ‘‘Tena hi pabbajāhi, pabbajitopi maṃ dasseyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano gehaṃ gantvā puttadāraṃ anusāsitvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dassetvā attano pabbajitaparikkhāraṃ gahetvā tāpasassa āgamanamaggaṃ olokentova nisīdi. Tāpasopi tatheva ākāsenāgantvā antonagaraṃ pavisitvā tassa gehaṃ pāvisi. So taṃ sakkaccaṃ parivisitvā ‘‘bhante, mayā kathaṃ kātabba’’nti āha. So taṃ bahinagaraṃ netvā hatthe ādāya attano ānubhāvena tattha netvā pabbājetvā punadivase taṃ tattheva ṭhapetvā bhattaṃ āharitvā datvā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. So katipāheneva abhiññāsamāpattiyo nibbattetvā sayameva piṇḍāya carati.
后来,他心想:“我曾答应过要显现给国王看,现在我就显现给他看。”于是他向那位苦行者行礼,从空中飞到波罗奈,在乞食时来到了王宫门前。国王看见他,认出了他,就请他进入内宫,恭敬地款待,然后问道:“尊者,您住在哪里?”他回答:“大王,在北方雪山地区,两座金山之间流淌的沉河岸边。”国王又问:“尊者,您在那里是独自一人住,还是有其他人呢?”他说:“大王,您说什么呢,那里住着一万个仙人,他们全都获得了神通与等至。”国王听了这些仙人的功德后,就想供养他们所有人食物。于是国王对他说:“尊者,我想供养那些仙人食物,我该怎么做?”他回答:“大王,那些仙人不贪著舌识所感知的味道,没办法把他们请到这里来。”国王说:“尊者,我想依靠您来供养他们,请告诉我一个办法。”苦行者说:“那么,大王,如果您想布施他们,就从这里出发,住到沉河岸边,在那里供养他们吧。”
So aparabhāge ‘‘ahaṃ rañño attānaṃ dassetuṃ paṭiññaṃ adāsiṃ, dassessāmassa attāna’’nti cintetvā tāpase vanditvā ākāsena bārāṇasiṃ gantvā bhikkhaṃ caranto rājadvāraṃ pāpuṇi. Rājā taṃ disvā sañjānitvā antonivesanaṃ pavesetvā sakkāraṃ katvā ‘‘bhante, kuhiṃ vasathā’’ti pucchi. ‘‘Uttarahimavantapadese kañcanapabbatantare pavattāya sīdānadiyā tīre, mahārājā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, ekakova tattha vasatha, udāhu aññepi atthī’’ti. ‘‘Kiṃ vadesi, mahārāja, tattha dasasahassā isayo vasanti, sabbeva abhiññāsamāpattilābhino’’ti? Rājā tesaṃ guṇaṃ sutvā sabbesaṃ bhikkhaṃ dātukāmo ahosi. Atha naṃ rājā āha – ‘‘bhante, ahaṃ tesaṃ isīnaṃ bhikkhaṃ dātukāmomhi, kiṃ karomī’’ti? ‘‘Mahārāja, te isayo jivhāviññeyyarase agiddhā, na sakkā idhānetu’’nti. ‘‘Bhante, tumhe nissāya te bhojessāmi, upāyaṃ me ācikkhathā’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, sace tesaṃ dānaṃ dātukāmosi, ito nikkhamitvā sīdānadītīre vasanto tesaṃ dānaṃ dehī’’ti.
他答应说“好”,就让人把所有的用具都带上,和四支军队一起出发,到达了自己的国土边界。那时,那位苦行者用自己的神通,把国王和军队一起带到沉河岸边,让他在河岸上扎营,自己则从空中回到住处,第二天又回来了。国王恭敬地供养他吃完饭,说:“尊者,明天请带一万位仙人到这里来。”他答应说“好”,回去后,第二天到了乞食的时候,就告诉那些仙人:“诸位贤友,波罗奈的国王想供养你们饭食,他已经来到沉河岸边住下,邀请你们明天去应供。请你们出于对他的怜悯,到军营里去接受食物。”他们答应说“好”,就从空中飞去,在离军营不远的地方降落下来。国王看见他们,就迎上前去,把他们请进军营,让他们坐在铺好的座位上,用精美的食物让这些仙人吃得满足。国王看到他们的威仪,生起了信心,又邀请他们第二天再来应供。他就用这样的方式,向这一万位苦行者做了一万年的布施。在布施的同时,他就在那个地方建起了城市,经营农业。可是,大王,那时候的那位国王不是别人,正是我,在布施上最为殊胜。正因为我那时虽然因为布施而成为最胜者,做了这样的大布施,却没能超越这饿鬼界,投生到梵天界去。而那些苦行者吃了我布施的食物后,全都超越了欲界,投生到了梵天。由此也应该知道:“梵行生活才有大果报。”
So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā sabbūpakaraṇāni gāhāpetvā caturaṅginiyā senāya saddhiṃ nikkhamitvā attano rajjasīmaṃ pāpuṇi. Atha naṃ tāpaso attano ānubhāvena saddhiṃ senāya sīdānadītīraṃ netvā nadītīre khandhāvāraṃ kārāpetvā ākāsena attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā punadivase paccāgami. Atha naṃ rājā sakkaccaṃ bhojetvā ‘‘sve, bhante, dasasahasse isayo ādāya idheva āgacchathā’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gantvā punadivase bhikkhācāravelāya tesaṃ isīnaṃ ārocesi ‘‘mārisā, bārāṇasirājā ‘tumhākaṃ bhikkhaṃ dassāmī’ti āgantvā sīdānadītīre nisinno sve vo nimanteti, tassānukampāya khandhāvāraṃ gantvā bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā ākāsena gantvā khandhāvārassa avidūre otariṃsu. Rājā te disvā paccuggamanaṃ katvā khandhāvāraṃ pavesetvā paññattāsanesu nisīdāpetvā isigaṇaṃ paṇītenāhārena santappetvā tesaṃ iriyāpathe pasanno svātanāyapi nimantesi. Etenupāyena dasannaṃ tāpasasahassānaṃ dasavassasahassāni dānaṃ adāsi. Dadanto ca tasmiṃyeva padese nagaraṃ māpetvā sassakammaṃ kāresi. Na kho pana, mahārāja, tadā so rājā añño ahosi, atha kho ahaṃ seṭṭhosmi dānena, ahameva hi tadā dānena seṭṭho hutvā taṃ mahādānaṃ datvā imaṃ petalokaṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattituṃ nāsakkhiṃ. Mayā dinnaṃ pana dānaṃ bhuñjitvā sabbeva te tāpasā kāmāvacaraṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattā, imināpetaṃ veditabbaṃ ‘‘brahmacariyavāsova mahapphalo’’ti.
像这样用布施说明了自己是最殊胜的之后,又用其余三句来说明那些仙人的功德。其中,“以调御”是指以戒律调御。“以自制”是指以调伏诸根来自制。“无上”是说凭借这些功德,不间断地受持无上的誓愿并修行。“独行”是指解散群体、舍弃群体、远离群体,成为独自修行的人,也就是达到独处的状态。“心得定”是指以近行定和安止定使心安住。这是在表明:我对这样的苦行者加以承事。“我恭敬正直者”是说:大王,在这一万位仙人当中,无论哪一个人,只要身体行为正直、没有谄曲,不管他出身低贱还是出身高贵,我都不去计较他的出身,而是对他的功德心生净信,对所有人都极其恭敬,并且是恒常恭敬。为什么要这样呢?“因为青年们啊,业就是眷属”:众生确实以业为眷属,以业为依靠,因此应当知道,一切所谓的“种姓”都是基于这个原因。
Evaṃ dānena attano seṭṭhabhāvaṃ pakāsetvā itarehi tīhi padehi tesaṃ isīnaṃ guṇaṃ pakāseti. Tattha saṃyamenāti sīlena. Damenāti indriyadamena. Anuttaranti etehi guṇehi nirantaraṃ uttamaṃ vataṃ samādānaṃ caritvā. Pakiracārīti gaṇaṃ pakiritvā paṭikkhipitvā pahāya ekacārike, ekībhāvaṃ gateti attho. Samāhiteti upacārappanāsamādhīhi samāhitacitte. Evarūpe ahaṃ tapassino upaṭṭhahinti dasseti. Ahaṃ ujugatanti ahaṃ, mahārāja, tesaṃ dasasahassānaṃ isīnaṃ antare kāyavaṅkādīnaṃ abhāvena ujugataṃ ekampi naraṃ hīnajacco vā hotu jātisampanno vā, jātiṃ avicāretvā tesaṃ guṇesu pasannamānaso hutvā sabbameva ativelaṃ namassissaṃ, niccakālameva namassissanti vadati. Kiṃ kāraṇā? Kammabandhū hi māṇavāti, sattā hi nāmete kammabandhū kammapaṭisaraṇā, teneva kāraṇena sabbe vaṇṇāti veditabbā.
说完这些话后,他又这样教导国王:“大王,虽然比起布施来,梵行才是果报更大的,但这两者其实都是大人所应思惟的。所以,对这两件事你都不能放逸:既要行布施,也要守护戒行。”这样教诫完国王之后,他就回到了自己的住处。为了说明这个道理,导师说道——
Evañca pana vatvā ‘‘kiñcāpi, mahārāja, dānato brahmacariyameva mahapphalaṃ, dvepi panete mahāpurisavitakkāva, tasmā dvīsupi appamattova hutvā dānañca dehi, sīlañca rakkhāhī’’ti taṃ ovaditvā sakaṭṭhānameva gato. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“摩伽婆、天王、苏阇之夫说完这番话后,
教导完毗提诃人后,他就离开前往天界了。”
‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati; Vedehamanusāsitvā, saggakāyaṃ apakkamī’’ti.
这里,“离开”就是“离去”的意思;也就是说,他显示自己本来就坐在善法堂天众集会中。
Tattha apakkamīti pakkami, sudhammādevasabhāyaṃ nisinnameva attānaṃ dassesīti attho.
这时,天众们问他:“大王,刚才怎么不见您了?您去哪儿了?”他回答说:“诸位贤友,在弥提罗城,尼弥王心里生起了一个疑问。我为他说解了那个问题,让那位国王消除了疑惑,然后就回来了。”说完,他又想用偈颂把这件事的缘由说出来,于是说道:
Atha naṃ devagaṇā āhaṃsu ‘‘mahārāja, nanu na paññāyittha, kuhiṃ gatatthā’’ti? ‘‘Mārisā mithilāyaṃ nimirañño ekā kaṅkhā uppajji, tassa pañhaṃ kathetvā taṃ rājānaṃ nikkaṅkhaṃ katvā āgatomhī’’ti vatvā puna taṃ kāraṇaṃ gāthāya kathetuṃ āha –
尊敬的各位,请听我说,凡是在这里聚集的众人;
对于如法的人们,有种种高低不同的众多称赞。
‘‘Imaṃ bhonto nisāmetha, yāvantettha samāgatā; Dhammikānaṃ manussānaṃ, vaṇṇaṃ uccāvacaṃ bahuṃ.
就像这位尼弥王,有智慧,一心求善法;
这位降伏怨敌的国王,向所有毗提诃人广行布施。
‘‘Yathā ayaṃ nimirājā, paṇḍito kusalatthiko; Rājā sabbavidehānaṃ, adā dānaṃ arindamo.
“当他正作此布施时,心中生起了如是意念:
布施和梵行,哪一种果报更大?”
‘‘Tassa taṃ dadato dānaṃ, saṅkappo udapajjatha; Dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃ su mahapphala’’nti.
在这里,“这”是指:对于如法而具足善法的人们,我所说的这许多赞叹——从持戒方面说是高,从布施方面说是低——请你们注意听、听进去。这就是这段话的意思。“如同这”是说:这位尼弥王,就像那位智慧极高的人一样。
Tattha imanti dhammikānaṃ kalyāṇadhammānaṃ manussānaṃ mayā vuccamānaṃ sīlavasena uccaṃ dānavasena avacaṃ bahuṃ imaṃ vaṇṇaṃ nisāmetha suṇāthāti attho. Yathā ayanti ayaṃ nimirājā yathā ativiya paṇḍitoti.
他就这样把国王的功德一五一十地讲了出来。天众听了以后,都想见国王,就说:“我们的老师尼弥王,我们安住在他的教导里,依靠他才得到了这样的天界福报。我们想见他,请把他召来,大王。”帝释天神答应说“好”,就叫来摩得利,说:“摩得利贤友,套上韦迦亚塔车,去弥体罗,让尼弥王登上天车,把他带来。”摩得利答应说“好”,套好车就出发了。可是帝释天神和诸天神交谈、吩咐摩得利、套车这些事,按人间的算法,已经过了一个月。这时正是满月布萨日,尼弥王持守布萨,打开东面的狮子窗,坐在大露台上,被大臣们围绕着,正在省思自己的戒德。就在那时,那辆车和从东方世界升起的月轮同时出现。人们吃过晚饭,坐在家门口闲聊,有人说:“今天升起了两个月亮。”就在他们正说着的时候,那辆车变得清晰起来。大众说:“这不是月亮,是车!”接着,当套着上千匹信度马、由摩得利驾驭的韦迦亚塔车逐渐变得分明时,他们心想:“这辆天车是为谁来的呢?”又想:“不会是别人,我们的国王是行正法的,这一定是帝释天神派来的韦迦亚塔车,正配我们的国王。”于是满心欢喜,说了一首偈颂:
Iti so aparihāpetvā rañño vaṇṇaṃ kathesi. Taṃ sutvā devasaṅghā rājānaṃ daṭṭhukāmā hutvā ‘‘amhākaṃ nimirājā ācariyo, tassovāde ṭhatvā taṃ nissāya amhehi ayaṃ dibbasampatti laddhā, mayaṃ daṭṭhukāmamhā, taṃ pakkosāpehi, mahārājā’’ti vadiṃsu. Sakko ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā mātaliṃ pakkosāpetvā ‘‘samma mātali, vejayantarathaṃ yojetvā mithilaṃ gantvā nimirājānaṃ dibbayāne āropetvā ānehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā rathaṃ yojetvā pāyāsi. Sakkassa pana devehi saddhiṃ kathentassa mātaliṃ āṇāpentassa ca rathaṃ yojentassa ca manussagaṇanāya māso atikkanto. Iti nimirañño puṇṇamāyaṃ uposathikassa pācīnasīhapañjaraṃ vivaritvā mahātale nisīditvā amaccagaṇaparivutassa sīlaṃ paccavekkhantassa pācīnalokadhātuto uggacchantena candamaṇḍalena saddhiṃyeva so ratho paññāyati. Manussā bhuttasāyamāsā gharadvāresu nisīditvā sukhakathaṃ kathentā ‘‘ajja dve candā uggatā’’ti āhaṃsu. Atha nesaṃ sallapantānaññeva ratho pākaṭo ahosi. Mahājano ‘‘nāyaṃ, cando, ratho’’ti vatvā anukkamena sindhavasahassayutte mātalisaṅgāhake vejayantarathe ca pākaṭe jāte ‘‘kassa nu kho idaṃ dibbayānaṃ āgacchatī’’ti cintetvā ‘‘na kassaci aññassa, amhākaṃ rājā dhammiko, sakkena vejayantaratho pesito bhavissati, amhākaṃ raññova anucchaviko’’ti tuṭṭhappahaṭṭho gāthamāha –
“真是稀有难得啊,在这世间出现了令人毛骨悚然的事。
一辆天界的马车出现了,属于那位声名显赫的毗提诃王。”
‘‘Abbhuto vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano; Dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino’’ti.
在这里,“未曾有”是指过去从未发生过。“稀有”则是他们因为感到惊奇才这么说的。
Tattha abbhutoti abhūtapubbo. Acchariyoti te vimhayavasenevamāhaṃsu.
正当大众这样谈论的时候,摩得利乘着风一般的速度赶来,把车调转过来,停在狮子窗门的后方,准备好登车的事宜,然后邀请国王上车。为了说明这件事,导师说道:
Tassa pana mahājanassa evaṃ kathentasseva mātali vātavegena āgantvā rathaṃ nivattetvā sīhapañjaraummāre pacchābhāgena ṭhapetvā ārohaṇasajjaṃ katvā ārohaṇatthāya rājānaṃ nimantesi . Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
有大神力的天子摩得利,是天界的车御者。
他邀请毗提诃王,也就是弥提罗的主人。
‘‘Devaputto mahiddhiko, mātali devasārathi; Nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ.
“来吧,登上此车,最胜之王、方域之主啊!
三十三天诸天神连同帝释,皆渴望得见你。
那些天人确实在善法堂里聚在一起,正忆念着你。”
‘‘Ehimaṃ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati; Devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā; Saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare’’ti.
在这里,“弥提罗之主”指的是在弥提罗城有固定住所的人,或者是以四种摄事在弥提罗城摄受众人的人。“集会”指的是他们正坐着讲说您的功德。
Tattha mithilaggahanti mithilāyaṃ patiṭṭhitagehaṃ, catūhi vā saṅgahavatthūhi mithilāyaṃ saṅgāhakaṃ. Samacchareti taveva guṇakathaṃ kathentā nisinnāti.
国王听了这话,心想:“我要去见见从未见过的天界,而且摩得利也会礼遇我,我这就去吧。”这样想过之后,他把后宫和大众召集起来,说:“我很快就会回来,你们不要放逸,要好好做布施等福德之事。”说完就上了车。为了说明这件事的经过,导师(佛陀)说了下面的话——
Taṃ sutvā rājā ‘‘adiṭṭhapubbaṃ devalokañca passissāmi, mātalissa ca me saṅgaho kato bhavissati, gacchissāmī’’ti cintetvā antepurañca mahājanañca āmantetvā ‘‘ahaṃ nacirasseva āgamissāmi, tumhe appamattā dānādīni puññāni karothā’’ti vatvā rathaṃ abhiruhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
于是,那位国王急忙,毗提诃族的弥提罗城主,
从座位上起身后,他率先登上了车。
‘‘Tato rājā taramāno, vedeho mithilaggaho; Āsanā vuṭṭhahitvāna, pamukho rathamāruhi.
“摩得利对登上天车的人这样说道:
我该带你走哪条路呢,最殊胜的国王、四方之主?
或者,造恶业的人走哪条路去,造福业的人又走哪条路。”
‘‘Abhirūḷhaṃ rathaṃ dibbaṃ, mātali etadabravi; Kena taṃ nemi maggena, rājaseṭṭha disampati; Yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā’’ti.
在这里,“上首”是指最上等,或者面朝前方;意思是背对大众而登车。所谓“以哪条路”,是说:走哪条路能看见那些造恶业者居住的地方,走哪条路能看见那些行福德业的人居住的地方,在这两条路中,我带他走哪一条。这是他在帝释没有吩咐的情况下,为了显示自己是特殊的使者而说的。
Tattha pamukhoti uttamo, abhimukho vā, mahājanassa piṭṭhiṃ datvā ārūḷhoti attho. Yena vāti yena maggena gantvā yattha pāpakammantā vasanti, taṃ ṭhānaṃ sakkā daṭṭhuṃ, yena vā gantvā ye puññakammā narā vasanti, tesaṃ ṭhānaṃ sakkā daṭṭhuṃ, etesu dvīsu kena maggena taṃ nemi. Idaṃ so sakkena anāṇattopi attano dūtavisesadassanatthaṃ āha.
这时,国王心想:“有两个地方我从来没去过,这两个地方我都要去看看。”于是说道——
Atha naṃ rājā ‘‘mayā dve ṭhānāni adiṭṭhapubbāni, dvepi passissāmī’’ti cintetvā āha –
“天车御者摩得利,请以二者携我往:
造恶业者所至处,行善业者所至处。”
‘‘Ubhayeneva maṃ nehi, mātali devasārathi; Yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā’’ti.
于是摩得利问道:“这两个没办法用一击同时展示出来,我还是问一下吧。”他这样问着,又说了下面这首偈颂——
Tato mātali ‘‘dvepi ekapahāreneva na sakkā dassetuṃ, pucchissāmi na’’nti pucchanto puna gāthamāha –
“大王、最胜之地散巴帝,我先引你走哪一条?
或者造恶业者与修福业者所走的是哪一条?”
‘‘Kena taṃ paṭhamaṃ nemi, rājaseṭṭha disampati; Yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā’’ti.
国王于是想:“我将来一定会投生天界,那就先看看地狱吧。”接着便说了下面这首偈颂——
Tato rājā ‘‘ahaṃ avassaṃ devalokaṃ gamissāmi, nirayaṃ tāva passissāmī’’ti cintetvā anantaraṃ gāthamāha –
“我先看见地狱,那是造恶业者的住处;
残忍行为者和破戒者所去之处。”
‘‘Niraye tāva passāmi, āvāse pāpakamminaṃ; Ṭhānāni luddakammānaṃ, dussīlānañca yā gatī’’ti.
在那里,所谓“趣处”就是指这些众生的投生之处,而我也看见了它。
Tattha yā gatīti yā etesaṃ nibbatti, tañca passāmīti.
于是,摩得利先给他展示了灰河。为了说明这件事,导师说道:
Athassa vetaraṇiṃ nadiṃ tāva dassesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“摩得利,你向国王展示了那条难渡的灰河;
沸腾的、混着盐碱的、炽热如火焰尖端的。”
‘‘Dassesi mātali rañño, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ; Kuthitaṃ khārasaṃyuttaṃ, tattaṃ aggisikhūpama’’nti.
比丘们,在那里,所谓“灰河”:摩得利听了国王的话后,把车转向地狱方向,先展示了那条由业缘、依时节而生起的灰河。在那里,地狱卒手持燃烧的剑、矛、标枪、刺棒、铁锤等武器,打击、刺穿、折磨地狱众生。他们受不了那种苦,就掉进灰河里。那条河上面覆盖着带刺的芦苇,每一根都像刀刃那么大。他们在那里被烤了数千年,在那些燃烧着、锋利如刀刃的刺上被割成一段一段。在他们下方,冒出像棕榈树干那么粗大的燃烧铁桩。地狱众生经过漫长的时间,从芦苇上滑落,掉在铁桩上,身体被刺穿,就像串在铁桩上的鱼一样,长久地被烤。那些铁桩在燃烧,地狱众生也在燃烧。铁桩下面的水面上,有燃烧着、锋利如刀刃的铁莲花叶。他们从铁桩上滑落,掉在铁莲花叶上,长久地感受痛苦。接着他们掉进咸水里,水在燃烧,地狱众生也在燃烧,还冒出烟来。而水底下,河床布满刀刃。他们想:“下面到底是什么样?”就沉入水中,被刀刃割成碎片。他们无法忍受这种极大的痛苦,发出巨大恐怖的惨叫,四处挣扎游走。有时被水冲向下游,有时被冲向上游。这时,站在岸上的地狱卒举起箭、矛、标枪等,像射鱼一样刺穿他们。他们遭受痛苦,发出巨大的嚎叫。接着,地狱卒用燃烧的铁钩把他们钩起来,拖拽过来,让他们躺在燃烧的铁地上,把烧红的铁丸塞进他们嘴里。
Tattha vetaraṇinti bhikkhave, mātali rañño kathaṃ sutvā nirayābhimukhaṃ rathaṃ pesetvā kammapaccaye utunā samuṭṭhitaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ tāva dassesi. Tattha nirayapālā jalitāni asisattitomarabhindivālamuggarādīni āvudhāni gahetvā nerayikasatte paharanti vijjhanti viheṭhenti. Te taṃ dukkhaṃ asahantā vetaraṇiyaṃ patanti. Sā upari bhindivālappamāṇāhi sakaṇṭakāhi vettalatāhi sañchannā. Te tattha bahūni vassasahassāni pacciṃsu. Tesu pajjalantesu khuradhārātikhiṇesu kaṇṭakesu khaṇḍākhaṇḍikā honti. Tesaṃ heṭṭhā tālakkhandhappamāṇāni pajjalitaayasūlāni uṭṭhahanti. Nerayikasattā bahuṃ addhānaṃ vītināmetvā vettalatāhi gaḷitvā sūlesu patitvā viddhasarīrā sūlesu āvuṇitamacchā viya ciraṃ paccanti. Tāni sūlānipi pajjalanti, nerayikasattāpi pajjalanti. Sūlānaṃ heṭṭhā udakapiṭṭhe jalitāni khuradhārāsadisāni tikhiṇāni ayopokkharapattāni honti. Te sūlehi gaḷitvā ayapokkharapattesu patitvā ciraṃ dukkhavedanaṃ anubhavanti. Tato khārodake patanti, udakaṃ pajjalati, nerayikasattāpi pajjalanti, dhūmopi uṭṭhahati. Udakassa pana heṭṭhā nadītalaṃ khuradhārāhi sañchannaṃ. Te ‘‘heṭṭhā nu kho kīdisa’’nti udake nimujjitvā khuradhārāsu khaṇḍākhaṇḍikā honti. Te taṃ mahādukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā mahantaṃ bheravaṃ viravantā vicaranti. Kadāci anusotaṃ vuyhanti, kadāci paṭisotaṃ. Atha ne tīre ṭhitā nirayapālā ususattitomarādīni ukkhipitvā macche viya vijjhanti. Te dukkhavedanāppattā mahāviravaṃ ravanti. Atha ne pajjalitehi ayabaḷisehi uddharitvā parikaḍḍhitvā pajjalitaayapathaviyaṃ nipajjāpetvā tesaṃ mukhe tattaṃ ayoguḷhaṃ pakkhipanti.
尼弥王看见灰河中被极大痛苦逼迫的地狱众生,心生恐惧与惊慌,身体颤抖、心跳战栗,便问摩得利:“这些众生到底造了什么恶业?”摩得利回答了他。为了阐明这件事的含义,世尊说道:
Iti nimirājā vetaraṇiyaṃ mahādukkhapīḷite nerayikasatte disvā bhītatasito saṅkampitahadayo hutvā ‘‘kiṃ nāmete sattā pāpakammaṃ akaṃsū’’ti mātaliṃ pucchi. Sopissa byākāsi. Tamatthaṃ pakāsento āha –
尼弥确实对摩得利说,看见人们坠入险道:
摩得利,我看到这景象,心里感到恐惧。天车御者啊,我要问你:
这些人到底造了什么恶业,才会掉进灰河?
‘‘Nimī have mātalimajjhabhāsatha, disvā janaṃ patamānaṃ vidugge; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā vetaraṇiṃ patanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,就为那些不知道的人讲说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“世间有力者欺凌、恼害、激怒羸弱之人,本性极恶;
彼等造作凶残之业,生起罪恶,斯人堕入灰河。”
‘‘Ye dubbale balavantā jīvaloke, hiṃ santi rosenti supāpadhammā; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā vetaraṇiṃ patantī’’ti.
在这里,“感到”的意思是:我不再能主宰自己,变得像被恐惧压倒了一样。“看见”是指看见那个正在堕落的人。“了知”:比丘们,那位摩得利自己知道,却为不知道的人解说。“无力者”是指缺少身力、财力和权势之力的人。“有力者”是指具备这些力量的人。“伤害”是指用手打等方式让对方痛苦。“恼怒”是指用种种辱骂的由头来骂人、激怒人。“造作”是指产生出来,也就是做下的意思。
Tattha vindatīti ahaṃ attano anissaro hutvā bhayasantako viya jāto. Disvāti patamānaṃ disvā. Jānanti bhikkhave, so mātali sayaṃ jānanto tassa ajānato akkhāsi. Dubbaleti sarīrabalabhogabalaāṇābalavirahite. Balavantāti tehi balehi samannāgatā. Hiṃsantīti pāṇippahārādīhi kilamenti. Rosentīti nānappakārehi akkosavatthūhi akkosanti ghaṭenti. Pasavetvāti janetvā, katvāti attho.
摩得利这样回答了他的问题之后,在国王看见韦答拉尼地狱时,摩得利让那个地方消失,把车赶到前面,又示现出被狗等啃食的处所。国王看到后十分恐惧,便提出问题,摩得利为他解答。导师为了阐明这件事,说了下面的话:
Evaṃ mātali tassa pañhaṃ byākaritvā raññā vetaraṇiniraye diṭṭhe taṃ padesaṃ antaradhāpetvā purato rathaṃ pesetvā sunakhādīhi khādanaṭṭhānaṃ dassetvā taṃ disvā bhītena raññā pañhaṃ puṭṭho byākāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
黑犬、赤犬、斑驳之犬,秃鹫与成群乌鸦,皆狰狞可怖,争相啖食;
御者啊,天御摩得利,我见此景而怖惧攫心,是以问汝:
这些人到底造了什么恶业,竟让成群的乌鸦来啄食他们?
‘‘Sāmā ca soṇā sabalā ca gijjhā, kākolasaṅghā adanti bheravā; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kiṃmakaṃsu pāpaṃ, yeme jane kākolasaṅghā adanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,并向不知道的人宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“凡是那些悭吝、刻薄,又辱骂沙门与婆罗门者,
那些极其凶恶的人伤害、恼乱他人,这些残忍的作恶者造下恶业,
这些乌鸦群会啄食这些人。”
‘‘Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Hiṃ santi rosenti supāpadhammā, te luddakammā pasavetva pāpaṃ; Teme jane kākolasaṅghā adantī’’ti.
从这以后的问题和回答,也都是同样的方式。其中,“sāmā”是指红色的。“soṇā”是指狗。“sabalā ca”是指杂色的,也就是白、黑、黄、红等颜色,这样一共指出五种颜色的狗。据说那些狗大得像大象,在地狱灼热的铁地上,像追逐野兽一样追赶那些地狱众生,咬住他们小腿上的肉,让他们三拘卢舍大的身体倒在灼热的铁地上,发出巨大的哀嚎;它们用两只前脚踏住胸口,只留下骨头,把肉撕下来吃掉。“gijjhā”是指大得像运货大车、长着铁喙的秃鹫。它们用像剪刀一样的喙啄碎骨头,吃里面的骨髓。“kākolasaṅghā”是指长着铁喙的乌鸦群。它们极其可怕,见到什么就吃什么。他问:这些被乌鸦群吃掉的地狱众生,究竟造了什么恶业?“maccharino”是指悭吝的人,也就是不肯施舍给别人的人。“kadariyā”是指吝啬的人,也就是别人在布施时还要加以阻止、顽固悭吝的人。“samaṇabrāhmaṇānaṃ”是指已经止息、已经排除种种恶的沙门和婆罗门。
Ito paresu pañhesu ceva byākaraṇesu ca eseva nayo. Tattha sāmāti rattavaṇṇā. Soṇāti sunakhā. Sabalā cāti kabaravaṇṇā ca, setakāḷapītalohitavaṇṇā cāti evaṃ pañcavaṇṇasunakhe dasseti. Te kira mahāhatthippamāṇā jalitaayapathaviyaṃ nerayikasatte mige viya anubandhitvā piṇḍikamaṃsesu ḍaṃsitvā tesaṃ tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ jalitaayapathaviyaṃ pātetvā mahāravaṃ ravantānaṃ dvīhi purimapādehi uraṃ akkamitvā aṭṭhimeva sesetvā maṃsaṃ luñcitvā khādanti. Gijjhāti mahābhaṇḍasakaṭappamāṇā lohatuṇḍā gijjhā. Ete tesaṃ kaṇayasadisehi tuṇḍehi aṭṭhīni bhinditvā aṭṭhimiñjaṃ khādanti. Kākolasaṅghāti lohatuṇḍakākagaṇā. Te ativiya bhayānakā diṭṭhe diṭṭhe khādanti. Yeme janeti ye ime nerayikasatte kākolasaṅghā khādanti, ime nu maccā kiṃ nāma pāpaṃ akaṃsūti pucchi. Maccharinoti aññesaṃ adāyakā. Kadariyāti pare dentepi paṭisedhakā thaddhamaccharino. Samaṇabrāhmaṇānanti samitabāhitapāpānaṃ.
身燃烈焰行于大地,复以炽热之蕴相捶击;
御者摩得利,天车之御者,见此我心生大怖,今请问于汝。
这些人到底造了什么恶业?这些人被树干打死,躺在这里。
‘‘Sajotibhūtā pathaviṃ kamanti, tattehi khandhehi ca pothayanti; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā khandhahatā sayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他了知恶业的果报,为不知者宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“此世极恶之辈,伤害恼乱无罪男女;
彼残忍造业者,既已积集诸恶业。
这些人头被砍断,就躺在那里。”
‘‘Ye jīvalokasmi supāpadhammino, narañca nāriñca apāpadhammaṃ; Hiṃ santi rosenti supāpadhammā, te luddakammā pasavetva pāpaṃ; Teme janā khandhahatā sayantī’’ti.
在这里,“身体燃烧”指身体着火。“大地”指燃烧的、厚九由旬的铁大地。“踩踏”就是踩上去。“又用铁块捶打”是说:地狱卒追上去,用像多罗树那么大的燃烧铁块打他们的小腿等部位,把他们打倒在地后,又用同样的铁块继续捶打,把他们打得粉碎。“极恶法”是指自己造下极重恶业的人。“非恶法”则是指具足戒行、行为端正等功德的人,或者指完全没有罪过的人。
Tattha sajotibhūtāti pajjalitasarīrā. Pathavinti pajjalitaṃ navayojanabahalaṃ ayapathaviṃ. Kamantīti akkamanti. Khandhehi ca pothayantīti nirayapālā anubandhitvā tālappamāṇehi jalitaayakkhandhehi jaṅghādīsu paharitvā pātetvā teheva khandhehi pothayanti, cuṇṇavicuṇṇaṃ karonti. Supāpadhamminoti attanā suṭṭhu pāpadhammā hutvā. Apāpadhammanti sīlācārādisampannaṃ, niraparādhaṃ vā.
另有人堕入炭火坑,人们痛哭,身体被烧焦;
御者啊,见(此)我实生恐惧——摩得利,天车御者,我问你:
这些人到底造了什么恶业,才会在炭火坑里翻搅?
‘‘Aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti, narā rudantā paridaḍḍhagattā; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kiṃ makaṃsu pāpaṃ, yeme janā aṅgārakāsuṃ phuṇanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
我清楚知道恶业的果报,也向不知道的人讲说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“凡有人为团体财利,作证而使人偿债;
人主啊,他们既欺诈大众,造残忍之业,便积下恶业。
这些人就在炭火坑里挣扎翻滚。”
‘‘Ye keci pūgāya dhanassa hetu, sakkhiṃ karitvā iṇaṃ jāpayanti; Te jāpayitvā janataṃ janinda, te luddakammā pasavetva pāpaṃ; Teme janā aṅgārakāsuṃ phuṇantī’’ti.
在这里说到“炭坑”时,摩得利啊,那些人就像被挡在牛栏外进不去的牛一样,被地狱的狱卒们围着,用烧红的铁球捶打,然后掉进炭坑里。在那里,他们陷下去直到齐腰深,狱卒们用大铁铲从上面铲起炭火,撒在他们身上。他们受不了那些炭火,哭着,身体被烧焦,拼命甩动挣扎;或者因为业力的力量,自己把炭火甩到头上、撒到头上——这就是这段话的意思。“因为团体财物”:是指有机会的时候,大家想着“我们要做布施,要做供养,或者要建精舍”,于是凑集起来、存放着的属于团体所有的财物,就是因这笔财物而说。“骗取”:他们随意把那笔财物花掉,给首领们行贿之后,做假证说“在那个地方花了这么多钱,在这个地方我们给了这么多”,就这样把那笔债赖掉、销掉。
Tattha aṅgārakāsunti samma mātali, ke nāmete apare vajaṃ apavisantiyo gāvo viya samparivāretvā nirayapālehi jalitaayaguḷehi pothiyamānā aṅgārakāsuṃ patanti. Tatra ca nesaṃ yāva kaṭippamāṇā nimuggānaṃ mahatīhi ayapacchīhi ādāya upariaṅgāre okiranti, atha ne aṅgāre sampaṭicchituṃ asakkontā rodantā daḍḍhagattā phuṇanti vidhunanti, kammabalena vā attano sīse aṅgāre phuṇanti okirantīti attho. Pūgāya dhanassāti okāse sati dānaṃ vā dassāma, pūjaṃ vā pavattessāma, vihāraṃ vā karissāmāti saṃkaḍḍhitvā ṭhapitassa pūgasantakassa dhanassa hetu. Jāpayantīti taṃ dhanaṃ yathāruci khāditvā gaṇajeṭṭhakānaṃ lañjaṃ datvā ‘‘asukaṭṭhāne ettakaṃ vayakaraṇaṃ gataṃ, asukaṭṭhāne amhehi ettakaṃ dinna’’nti kūṭasakkhiṃ karitvā taṃ iṇaṃ jāpayanti vināsenti.
带着火焰、燃烧着、炽烈发光,一个巨大的铜釜显现出来;
摩得利天车御者啊,看到这景象,恐惧就抓住了我;我请问你:
这些人到底造了什么恶业,才会头朝下掉进铜锅里?
‘‘Sajotibhūtā jalitā padittā, padissati mahatī lohakumbhī; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā avaṃsirā lohakumbhiṃ patanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他清楚恶业的果报,也为那些不了解的人讲说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“那些极恶之人,如果去伤害或激怒持戒的沙门或婆罗门,
那些造下残忍恶行、积聚了罪业的人,会头朝下栽进铜锅里。”
‘‘Ye sīlavantaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā, hiṃsanti rosenti supāpadhammā; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā avaṃsirā lohakumbhiṃ patantī’’ti.
在这里,“炽燃的”就是燃烧的意思。“巨大的”是说它像山一样大,装满了经过一劫之久凝结而成的铜汁。“头朝下”是指被那些可怕的地狱狱卒抓住双脚、倒过头来扔出去,然后掉进那个铜釜里。“持戒的”是指具备戒行与德行的人。
Tattha padittātiādittā. Mahatīti pabbatappamāṇā kappena saṇṭhitaloharasena sampuṇṇā. Avaṃsirāti bhayānakehi nirayapālehi uddhaṃpāde adhosire katvā khipiyamānā taṃ lohakumbhiṃ patanti. Sīlavantanti sīlaācāraguṇasampannaṃ.
他们扯拔脖子,然后绞扭,在热水中浸煮;
车夫啊,我见之生怖,摩得利天御者,我今问汝。
这些人到底造了什么恶业,才会头颅断落,躺倒在这里?
‘‘Luñcanti gīvaṃ atha veṭhayitvā, uṇhodakasmiṃ pakiledayitvā; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā luttasirā sayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他清楚知道恶业的果报,向不知道的人讲明。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“在有情世界,那些持极恶法者,抓来鸟儿加以折磨;
折磨了鸟之后,大王啊,这些干着残忍勾当的人就积下了恶业;
这些人头被扯断,就那样倒卧着。”
‘‘Ye jīvalokasmi supāpadhammino, pakkhī gahetvāna viheṭhayanti te; Viheṭhayitvā sakuṇaṃ janinda, te luddakammā pasavetva pāpaṃ; Teme janā luttasirā saya’’nti.
在这里,“扯断”就是拔掉。“然后缠绕”是指用烧红的铁箍缠住,头朝下捆绑。“在热水中”是指在一劫中凝结成的铁水里。“浸泡后”是指浸湿后扔进去。这段话的意思是:善哉,摩得利!这些地狱卒用烧红的铁箍缠住那些众生的脖子,把三俱卢舍高的身体压弯,把那脖子扭转着扯断,再用烧红的铁棒挑起来,丢进一锅炽热的铁水里,他们便欢天喜地。而脖子被扯断之后,又会连同头一起重新长出来。他们到底造了什么业,让我见了都生起恐惧?所谓“捉住飞禽来折磨”:大王,有些人在人间捉住鸟,拔掉翅膀,缠住脖子,弄死之后或吃掉或卖掉,这些人就是那些头被扯断、倒卧在地的众生。
Tattha luñcantīti uppāṭenti. Atha veṭhayitvāti jalitalohayottehi adhomukhaṃ veṭhayitvā. Uṇhodakasminti kappena saṇṭhitalohaudakasmiṃ. Pakiledayitvāti temetvā khipitvā. Idaṃ vuttaṃ hoti – samma mātali, yesaṃ ime nirayapālā jalitalohayottehi gīvaṃ veṭhetvā tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ onāmetvā taṃ gīvaṃ samparivattakaṃ luñcitvā jalitaayadaṇḍehi ādāya ekasmiṃ jalitaloharase pakkhipitvā tuṭṭhahaṭṭhā honti, tāya ca gīvāya luñcitāya puna sīsena saddhiṃ gīvā uppajjatiyeva. Kiṃ nāmete kammaṃ kariṃsu? Ete hi me disvā bhayaṃ uppajjatīti. Pakkhī gahetvāna viheṭhayantīti mahārāja, ye jīvalokasmiṃ sakuṇe gahetvā pakkhe luñcitvā gīvaṃ veṭhetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā khādanti vā vikkiṇanti vā, te ime luttasirā sayantīti.
这条河水量充沛,两岸深不可测,渡口平缓好走,正不停地流淌。
人们被炎热逼得难受,就喝水;喝下去之后,那水对他们变得很猛烈。
‘‘Pahūtatoyā anigādhakūlā, nadī ayaṃ sandati suppatitthā; Ghammābhitattā manujā pivanti, pītañca tesaṃ bhusa hoti pāni.
御者啊,我见此景,恐惧攫住了我;摩得利,天车御者,我请问你:
这些人究竟造了什么恶业,他们所饮之物竟如此酷烈?
‘‘Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, pītañca tesaṃ bhusa hoti pāni.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,就向不知道的人解说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“那些行为不清净的人,把纯净的谷物掺上杂叶,卖给买主;
被酷热折磨、口渴难耐的他们,喝下去的水却变成了谷壳。”
‘‘Ye suddhadhaññaṃ palāsena missaṃ, asuddhakammā kayino dadanti; Ghammābhitattāna pipāsitānaṃ, pītañca tesaṃ bhusa hoti pānī’’ti.
“不深之岸”指不深的岸边。“有好渡口”指具有美好的渡口。“变成谷壳”指变成稻谷的谷壳。“水”指饮用水。据说在那个地方,有一条水量充沛、令人愉悦的河流流淌,地狱众生被火灼烧所煎熬,无法忍受口渴,便举起双臂,踩踏着燃烧的铁地,走入那条河。就在那时,河岸即刻燃烧起来,水变成燃烧的谷壳。他们无法忍受口渴,就吃那燃烧的谷壳。那些东西烧遍他们全身后,从下身出来。他们无法忍受那种痛苦,就举起双臂哭喊。“纯净的谷物”指稻谷等七种清净的谷物。“掺杂树叶”指与树叶或谷壳或沙土等混合在一起。“不清净的业”指污浊的身语意业。“卖”指“我要给纯净的谷物”,从买者的手中拿了价钱后,却给那样不清净的谷物。
Tattha anigādhakūlāti agambhīratīrā. Suppatitthāti sobhanehi titthehi upetā. Bhusa hotīti vīhibhusaṃ sampajjati. Pānīti pānīyaṃ. Tasmiṃ kira padese pahūtasalilā ramaṇīyā nadī sandati, nerayikasattā aggisantāpena tattā pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkontā bāhā paggayha jalitalohapathaviṃ maddantā taṃ nadiṃ otaranti, taṅkhaṇaññeva tīrā pajjalanti, pānīyaṃ bhusapalāsabhāvaṃ āpajjitvā pajjalati. Te pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkontā taṃ jalitaṃ bhusapalāsaṃ khādanti. Taṃ tesaṃ sakalasarīraṃ jhāpetvā adhobhāgena nikkhamati. Te taṃ dukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā bāhā paggayha kandanti. Suddhadhaññanti vīhiādisattavidhaṃ parisuddhadhaññaṃ. Palāsena missanti palāsena vā bhusena vā vālukāmattikādīhi vā missakaṃ katvā . Asuddhakammāti kiliṭṭhakāyavacīmanokammā. Kayinoti ‘‘suddhadhaññaṃ dassāmī’’ti kayikassa hatthato mūlaṃ gahetvā tathārūpaṃ asuddhadhaññaṃ dadanti.
箭、矛与标枪,刺穿哀号者的两胁;
御者啊,我见已生恐惧——摩得利,诸天神之御者,我今问你:
这些人到底造了什么恶业,才会被矛刺中,躺倒在这里?
‘‘Usūhi sattīhi ca tomarehi, dubhayāni passāni tudanti kandataṃ; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā sattihatā sayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,就向不知道的人解说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“在众生世间,那些行为不善的人,靠偷盗来维持生活;
谷物、财富、白银、黄金,还有山羊、绵羊、家畜和水牛;
那些造下残忍恶行、积攒了罪业的人,就被长矛刺穿,倒在地上。”
‘‘Ye jīvalokasmiṃ asādhukammino, adinnamādāya karonti jīvikaṃ; Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, ajeḷakañcāpi pasuṃ mahiṃsaṃ; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā sattihatā sayantī’’ti.
这里,“两者”就是指两种。Tudanti 的意思是刺穿。Kandataṃ 指的是正在哭号的人。粗暴的地狱卒像林中猎人围住鹿一样,把罪人团团围住,用箭等各种武器刺穿他们身体的两侧,身体变得千疮百孔,就像枯叶一样。Adinnamādāya 的意思是:通过破门撬锁等手段,以及欺骗的方式,拿走属于他人的有知觉或无知觉的财物,并以此维持生活。
Tattha dubhayānīti ubhayāni. Tudantīti vijjhanti. Kandatanti kandantānaṃ. Pharusā nirayapālā araññe luddā migaṃ viya samparivāretvā usuādīhi nānāvudhehi dve passāni tudanti, sarīraṃ chiddāvachiddaṃ purāṇapaṇṇaṃ viya khāyati. Adinnamādāyātiparasantakaṃ saviññāṇakāviññāṇakaṃ sandhicchedādīhi ceva vañcanāya ca gahetvā jīvikaṃ kappenti.
脖子被绑住的这些人,为什么像这样?另外还有一些人被砍断、切碎,躺在这里?
摩得利,天车御者啊,我见到这些景象后,恐惧就抓住了我,所以我来问你:
这些人到底造了什么恶业,才被切成碎块、躺倒在这里?
‘‘Gīvāya baddhā kissa ime puneke, aññe vikantā bilakatā sayanti; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā bilakatā sayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,就向不知道的人讲说:
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“屠羊屠猪与渔者,杀牛水牛及羊畜;
杀已于屠肆陈肉,彼残忍者造诸恶业。
那些穴居的人,躺卧着。”
‘‘Orabbhikā sūkarikā ca macchikā, pasuṃ mahiṃsañca ajeḷakañca; Hantvāna sūnesu pasārayiṃsu, te luddakammā pasavetva pāpaṃ; Teme janā bilakatā sayantī’’ti.
在那里,所谓“脖子被绑住”,是指看见有人被巨大的烧红铁链绑住脖子,拖拽之后摔在铁地上,又被各种兵器击打,于是(世尊)问起此事。所谓“另一些人被切割”,是指另一些人被切成一块一块的。所谓“被捣烂”,是指被放在烧红的铁板上,像用杵捣肉一样被捣碎,堆成一堆躺着。“渔夫”就是捕鱼的人。“牲畜”指牛。“陈列在肉铺里”,是指为了卖肉谋生,把肉摆在肉铺里。
Tattha gīvāya baddhāti mahantehi jalitalohayottehi gīvāya bandhitvā ākaḍḍhitvā ayapathaviyaṃ pātetvā nānāvudhehi koṭṭiyamāne disvā pucchi. Aññe vikantāti aññe pana khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinnā. Bilakatāti jalitesu ayaphalakesu ṭhapetvā maṃsaṃ viya potthaniyā koṭṭetvā puñjakatā hutvā sayanti. Macchikāti macchaghātakā. Pasunti gāviṃ. Sūnesu pasārayiṃsūti maṃsaṃ vikkiṇitvā jīvikakappanatthaṃ sūnāpaṇesu ṭhapesuṃ.
此池盈满粪尿,臭恶不净,腐气飘扬;
饥馑所困之人啖食于中——御者啊,我见此景,恐惧攫心。
摩得利天车御者,我今问汝:此等众生往昔造了何等恶业?
以粪尿为食
‘‘Rahado ayaṃ muttakarīsapūro, duggandharūpo asuci pūti vāti; Khudāparetā manujā adanti, bhayañhi maṃ vindati sūta disvā; Pucchāmi taṃ mātali devasārathi, ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ; Yeme janā muttakarīsabhakkhā.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了,就为那个知道的人讲说了恶业的果报。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsi jānato.
“那些专门制造麻烦、心怀敌意,总是执意去伤害别人的家伙,
那些造下残忍恶行、积集罪业的愚人,伤害朋友,吃的是粪便。”
‘‘Ye kecime kāraṇikā virosakā, paresaṃ hiṃsāya sadā niviṭṭhā; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, mittadduno mīḷhamadanti bālā’’ti;
在这里,被饥饿逼到绝境的人们吃粪——这是说,那些地狱众生被饥渴折磨,实在受不了饥饿,就把那沸腾翻滚、冒着烟、燃烧着、经过漫长劫数积存下来的陈年粪便捏成一团一团,一口一口地吞下、咀嚼。施刑者,就是执行刑罚的人。离间者,就是连朋友和至交都要伤害的人。伤害朋友的人,是指那些在朋友家里又吃又喝,坐在人家特意铺好的座位上,睡过之后,还让人拿出名叫摩沙迦哈帕那的钱币,接受礼物——这些毁坏朋友的愚人,吃的就是这样的粪便。大王。
Tattha khudāparetā manujā adantīti ete nerayikā sattā chātakena phuṭṭhā khudaṃ sahituṃ asakkontā pakkuthitaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ kappena saṇṭhitaṃ purāṇamīḷhaṃ piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvā adanti khādanti. Kāraṇikāti kāraṇakārakā. Virosakāti mittasuhajjānampi viheṭhakā. Mittaddunoti ye tesaññeva gehe khāditvā bhuñjitvā paññattāsane nisīditvā sayitvā puna māsakahāpaṇaṃ nāma āharāpenti, lañjaṃ gaṇhanti, te mittadūsakā bālā evarūpaṃ mīḷhaṃ khādanti, mahārājāti.
这个湖里满是血和脓,臭气熏天,污秽不净,散发着腐烂的恶臭;
人们被酷热逼得喝这些水;御者啊,我一看到就感到恐惧。
摩得利天车御者,我今问汝:这些凡人究竟造了何等恶业,
这些以脓血为食的众生?
‘‘Rahado ayaṃ lohitapubbapūro, duggandharūpo asuci pūti vāti; Ghammābhitattā manujā pivanti, bhayañhi maṃ vindati sūta disvā; Pucchāmi taṃ mātali devasārathi, ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ; Yeme janā lohitapubbabhakkhā.