5. 自为洲品
5. Attadīpavaggo
1. 蕴相应 · 44 段
1. 自为洲经
1. Attadīpasuttaṃ
43舍卫城因缘。“诸比丘,你们当以自为岛而住,以自为皈依,不依他处;以法为岛,以法为皈依,不依他处。诸比丘,当你们以自为岛而住,以自为皈依、不依他处,以法为岛,以法为皈依、不依他处时,应当如理审察:愁、悲、苦、忧、恼从何而生?从何而起?”
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Attadīpā, bhikkhave, viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Attadīpānaṃ, bhikkhave, viharataṃ attasaraṇānaṃ anaññasaraṇānaṃ, dhammadīpānaṃ dhammasaraṇānaṃ anaññasaraṇānaṃ yoni upaparikkhitabbā. Kiṃjātikā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā, kiṃpahotikā’’ti?
“诸比丘,愁、悲、苦、忧、恼,从何而生?因何而起?诸比丘,当无闻凡夫不见诸圣者,不精通圣法,于圣法未得调伏,不见诸善人,不精通善人法,于善人法未得调伏时,他将色视作我,或视我为有色,或视色在我中,或视我在色中。他的那个色变易、变异。由于色的变易、变异,愁、悲、苦、忧、恼便生起。他将受视作我,或视我为有受,或视受在我中,或视我在受中。他的那个受变易、变异。由于受的变易、变异,愁、悲、苦、忧、恼便生起。他将想视作我……他将诸行视作我……他将识视作我,或视我为有识,或视识在我中,或视我在识中。他的那个识变易、变异。由于识的变易、变异,愁、悲、苦、忧、恼便生起。”
‘‘Kiṃjātikā ca, bhikkhave, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā, kiṃpahotikā? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto, rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati, aññathā ca hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati, aññathā ca hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Saññaṃ attato samanupassati… saṅkhāre attato samanupassati… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati, aññathā ca hoti . Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
“诸比丘,若能了知色的无常性、变易、离贪、灭,并以此正慧如实观见:过去的色与现在的一切色,皆是无常、苦、变易法;如此如实见者,他的愁、悲、苦、忧、恼便得舍断。由于舍断这些,他不恐惧;无恐惧故,乐住;乐住的比丘,即名为‘彼分涅槃者’。诸比丘,若能了知受的无常性、变易、离贪、灭,并以此正慧如实观见:过去的受与现在的一切受,皆是无常、苦、变易法;如此如实见者,他的愁、悲、苦、忧、恼便得舍断。由于舍断这些,他不恐惧;无恐惧故,乐住;乐住的比丘,即名为‘彼分涅槃者’。想……诸比丘,若能了知诸行的无常性、变易、离贪、灭,并以此正慧如实观见:过去的诸行与现在的一切诸行,皆是无常、苦、变易法;如此如实见者,他的愁、悲、苦、忧、恼便得舍断。由于舍断这些,他不恐惧;无恐惧故,乐住;乐住的比丘,即名为‘彼分涅槃者’。诸比丘,若能了知识的无常性、变易、离贪、灭,并以此正慧如实观见:过去的识与现在的一切识,皆是无常、苦、变易法;如此如实见者,他的愁、悲、苦、忧、恼便得舍断。由于舍断这些,他不恐惧;无恐惧故,乐住;乐住的比丘,即名为‘彼分涅槃者’。”第一经。
‘‘Rūpassa tveva, bhikkhave, aniccataṃ viditvā vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ , pubbe ceva rūpaṃ etarahi ca sabbaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammanti, evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ye sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā te pahīyanti. Tesaṃ pahānā na paritassati, aparitassaṃ sukhaṃ viharati, sukhavihārī bhikkhu ‘tadaṅganibbuto’ti vuccati. Vedanāya tveva, bhikkhave, aniccataṃ viditvā vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ, pubbe ceva vedanā etarahi ca sabbā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti, evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ye sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā te pahīyanti. Tesaṃ pahānā na paritassati, aparitassaṃ sukhaṃ viharati, sukhavihārī bhikkhu ‘tadaṅganibbuto’ti vuccati. Saññāya… saṅkhārānaṃ tveva, bhikkhave, aniccataṃ viditvā vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ, pubbe ceva saṅkhārā etarahi ca sabbe saṅkhārā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti, evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ye sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā te pahīyanti. Tesaṃ pahānā na paritassati, aparitassaṃ sukhaṃ viharati, sukhavihārī bhikkhu ‘tadaṅganibbuto’ti vuccati. Viññāṇassa tveva, bhikkhave, aniccataṃ viditvā vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ, pubbe ceva viññāṇaṃ etarahi ca sabbaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammanti, evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato ye sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā te pahīyanti. Tesaṃ pahānā na paritassati, aparitassaṃ sukhaṃ viharati, sukhavihārī bhikkhu ‘tadaṅganibbuto’ti vuccatī’’ti. Paṭhamaṃ.
44舍卫城因缘。“诸比丘,我将为你们教导导向有身集起之道,以及导向有身灭尽之道。你们仔细听。诸比丘,什么是导向有身集起之道呢?在此,未受教导的凡夫,不见诸圣者,不谙圣法,未受圣法调伏,不见诸善士,不谙善士法,未受善士法调伏。他观色为我,或我拥有色,或色在我中,或我在色中;观受为我……想……诸行……他观识为我,或我拥有识,或识在我中,或我在识中。诸比丘,这就称为‘导向有身集起之道’。如此,诸比丘,这便称为‘导向苦集起之随观’。此即是其义。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Sakkāyasamudayagāminiñca vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi, sakkāyanirodhagāminiñca paṭipadaṃ. Taṃ suṇātha. Katamā ca, bhikkhave, sakkāyasamudayagāminī paṭipadā? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto, rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘sakkāyasamudayagāminī paṭipadā, sakkāyasamudayagāminī paṭipadā’ti. Iti hidaṃ, bhikkhave, vuccati ‘dukkhasamudayagāminī samanupassanā’ti. Ayamevettha attho’’.
“诸比丘,什么是导向有身灭尽之道呢?在此,已受教导的圣弟子,见诸圣者,善解圣法,善受圣法调伏,见诸善士,善解善士法,善受善士法调伏。他不观色为我,不观我拥有色,不观色在我中,不观我在色中;不观受为我……想……诸行……他不观识为我,不观我拥有识,不观识在我中,不观我在识中。诸比丘,这就称为‘导向有身灭尽之道’。如此,诸比丘,这便称为‘导向苦灭尽之随观’。此即是其义。”第二
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sakkāyanirodhagāminī paṭipadā? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto, na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ attato… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘sakkāyanirodhagāminī paṭipadā, sakkāyanirodhagāminī paṭipadā’ti. Iti hidaṃ, bhikkhave, vuccati ‘dukkhanirodhagāminī samanupassanā’ti. Ayamevettha attho’’ti. Dutiyaṃ.
45舍卫城因缘。“诸比丘,色是无常的。凡无常者即是苦,凡苦者即是无我,凡无我者,应以正慧如实见为:‘这不是我的,这我不是,这不是我的我’。如此以正慧如实见者,心离贪,不执取诸漏而解脱。受是无常的……想……诸行……识是无常的。凡无常者即是苦,凡苦者即是无我,凡无我者,应以正慧如实见为:‘这不是我的,这我不是,这不是我的我’。如此以正慧如实见者,心离贪,不执取诸漏而解脱。诸比丘,若比丘的心于色界离贪,不执取诸漏而解脱,于受界……于想界……于行界……于识界,心离贪,不执取诸漏而解脱,他便因解脱而安住,因安住而知足,因知足而不惊惧;不惊惧则自证般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”第三
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā ; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. Vedanā aniccā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ aniccaṃ. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. Rūpadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno cittaṃ virattaṃ vimuttaṃ hoti anupādāya āsavehi, vedanādhātuyā…pe… saññādhātuyā… saṅkhāradhātuyā… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno cittaṃ virattaṃ vimuttaṃ hoti anupādāya āsavehi. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ . Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 第二无常经
4. Dutiyaaniccasuttaṃ
46舍卫城因缘。“诸比丘,色是无常的。凡无常者即是苦,凡苦者即是无我,凡无我者,应以正慧如实见为:‘这不是我的,这我不是,这不是我的我’。受是无常的……想是无常的……诸行是无常的……识是无常的。凡无常者即是苦,凡苦者即是无我,凡无我者,应以正慧如实见为:‘这不是我的,这我不是,这不是我的我’。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Vedanā aniccā… saññā aniccā… saṅkhārā aniccā… viññāṇaṃ aniccaṃ. Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ; yaṃ dukkhaṃ tadanattā; yadanattā taṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ’’.
“以正慧如实如此见者,于前际不起诸见。前际之见不起时,后际之见便不起。后际之见不起时,坚固的执取便不起。坚固的执取不起时,心于色……受……想……诸行……识,便离贪、解脱,不执取诸漏而解脱。由解脱而安住,由安住而知足,由知足而无有恐惧,无有恐惧便自证般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,所作已作,不受后有。’”第四
‘‘Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato pubbantānudiṭṭhiyo na honti. Pubbantānudiṭṭhīnaṃ asati, aparantānudiṭṭhiyo na honti. Aparantānudiṭṭhīnaṃ asati, thāmaso parāmāso na hoti. Thāmase parāmāse asati rūpasmiṃ… vedanāya … saññāya… saṅkhāresu… viññāṇasmiṃ cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Catutthaṃ.
5. 随观经
5. Samanupassanāsuttaṃ
47舍卫城因缘。“诸比丘!凡有任何沙门或婆罗门,以种种方式随观自我,他们所随观的全都是这五取蕴,或其中某一蕴。哪五个?诸比丘!此处,未受教导的凡夫不曾见过圣者,不巧熟于圣法,未受圣法调御;不曾见过善人,不巧熟于善人法,未受善人法调御。他随观色是我,或我拥有色,或色在我之中,或我在色之中;受……想……诸行……他随观识是我,或我拥有识,或识在我之中,或我在识之中。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ attānaṃ samanupassamānā samanupassanti, sabbete pañcupādānakkhandhe samanupassanti, etesaṃ vā aññataraṃ. Katame pañca? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ’’.
“如此,这种随观与“我是”的慢,对他并未消失。诸比丘,当“我是”尚未消失时,五根便现起——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。诸比丘,有意,有法,有无明界。诸比丘,未受教导的凡夫被无明触所生之受所触时,便有“我是”,有“我是这个”,有“我将有”,有“我将不有”,有“我将有色”,有“我将无色”,有“我将有想”,有“我将无想”,有“我将非想非非想”。”
‘‘Iti ayañceva samanupassanā ‘asmī’ti cassa avigataṃ hoti. ‘Asmī’ti kho pana, bhikkhave, avigate pañcannaṃ indriyānaṃ avakkanti hoti – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassa. Atthi, bhikkhave, mano, atthi dhammā, atthi avijjādhātu. Avijjāsamphassajena, bhikkhave, vedayitena phuṭṭhassa assutavato puthujjanassa ‘asmī’tipissa hoti; ‘ayamahamasmī’tipissa hoti; ‘bhavissa’ntipissa hoti; ‘na bhavissa’ntipissa hoti; ‘rūpī bhavissa’ntipissa hoti; ‘arūpī bhavissa’ntipissa hoti; ‘saññī bhavissa’ntipissa hoti; ‘asaññī bhavissa’ntipissa hoti; ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’ntipissa hoti’’.
“诸比丘,五根即安住于彼处。而多闻圣弟子于此舍断无明,令明生起。由无明灭尽与明生起之故,他不会有“我是”,不会有“我是这个”,不会有“我将有”,不会有“我将不有”,不会有“我将有色”,不会有“我将无色”,不会有“我将有想”,不会有“我将无想”,不会有“我将非想非非想”。”第五经。
‘‘Tiṭṭhanteva kho , bhikkhave, tattheva pañcindriyāni. Athettha sutavato ariyasāvakassa avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Tassa avijjāvirāgā vijjuppādā ‘asmī’tipissa na hoti; ‘ayamahamasmī’tipissa na hoti; ‘bhavissa’nti… ‘na bhavissa’nti… rūpī… arūpī … saññī… asaññī… ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’ntipissa na hotī’’ti. Pañcamaṃ.
48这是舍卫城的因缘。
“诸比丘,我将为你们开示五蕴与五取蕴。你们谛听。诸比丘,什么是五蕴?凡是色,无论过去、未来或现在,内在或外在,粗或细,低劣或殊胜,远的或近的,这都称为色蕴。凡是受,无论过去、未来或现在,内在或外在,粗或细……凡是想……凡是行,无论过去、未来或现在,内在或外在,粗或细,低劣或殊胜,远的或近的,这都称为行蕴。凡是识,无论过去、未来或现在,内在或外在,粗或细,低劣或殊胜,远的或近的,这都称为识蕴。诸比丘,这些就称为五蕴。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañca, bhikkhave, khandhe desessāmi , pañcupādānakkhandhe ca. Taṃ suṇātha. Katame ca, bhikkhave, pañcakkhandhā? Yaṃ kiñci, bhikkhave, rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, ayaṃ vuccati rūpakkhandho. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā…pe… ayaṃ vuccati saṅkhārakkhandho. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, ayaṃ vuccati viññāṇakkhandho. Ime vuccanti, bhikkhave, pañcakkhandhā’’.
“诸比丘,什么是五取蕴呢?凡是色,无论过去、未来或现在……远的或近的,凡是与烦恼相应、可被执取的,这就称为色取蕴。凡是受……远的或近的,凡是与烦恼相应、可被执取的,这就称为受取蕴。凡是想……远的或近的,凡是与烦恼相应、可被执取的,这就称为想取蕴。凡是行……远的或近的,凡是与烦恼相应、可被执取的,这就称为行取蕴。凡是识,无论过去、未来或现在,内在或外在,粗或细,低劣或殊胜,远的或近的,凡是与烦恼相应、可被执取的,这就称为识取蕴。诸比丘,这些就称为五取蕴。”第六经。
‘‘Katame ca, bhikkhave, pañcupādānakkhandhā? Yaṃ kiñci, bhikkhave, rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā sāsavaṃ upādāniyaṃ, ayaṃ vuccati rūpupādānakkhandho. Yā kāci vedanā…pe… yā dūre santike vā sāsavā upādāniyā, ayaṃ vuccati vedanupādānakkhandho. Yā kāci saññā…pe… yā dūre santike vā sāsavā upādāniyā, ayaṃ vuccati saññupādānakkhandho. Ye keci saṅkhārā…pe… sāsavā upādāniyā, ayaṃ vuccati saṅkhārupādānakkhandho. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā sāsavaṃ upādāniyaṃ, ayaṃ vuccati viññāṇupādānakkhandho. Ime vuccanti, bhikkhave, pañcupādānakkhandhā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
49如是我闻:一时,世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,首那居士子来到世尊面前……坐在一旁。世尊对坐在一旁的首那居士子说道:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho soṇo gahapatiputto yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṃ nisinnaṃ kho soṇaṃ gahapatiputtaṃ bhagavā etadavoca –
“首那,若有任何沙门或婆罗门,基于无常、苦、变易性的色,而作是观:‘我优越’、‘我同等’、‘我卑劣’——这除了未能如实知见之外,还会是什么?基于无常、苦、变易性的受,而作是观:‘我优越’、‘我同等’、‘我卑劣’——这除了未能如实知见之外,还会是什么?基于无常、苦、变易性的想,而作是观:‘我优越’、‘我同等’、‘我卑劣’——这除了未能如实知见之外,还会是什么?基于无常、苦、变易性的行,而作是观:‘我优越’、‘我同等’、‘我卑劣’——这除了未能如实知见之外,还会是什么?基于无常、苦、变易性的识,而作是观:‘我优越’、‘我同等’、‘我卑劣’——这除了未能如实知见之外,还会是什么?”
‘‘Ye hi keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa adassanā? Aniccāya vedanāya dukkhāya vipariṇāmadhammāya ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa adassanā? Aniccāya saññāya… aniccehi saṅkhārehi dukkhehi vipariṇāmadhammehi ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa adassanā? Aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti; ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa adassanā?
“首那,然而,任何沙门或婆罗门,对于无常、苦、必然变易的色,不会如此看待:‘我是优越的’,不会如此看待:‘我是同等的’,不会如此看待:‘我是卑劣的’——这除了如实知见,又能是什么呢?对于无常的受,对于无常的想,对于无常的行,对于无常、苦、必然变易的识,不会如此看待:‘我是优越的’,不会如此看待:‘我是同等的’,不会如此看待:‘我是卑劣的’——这除了如实知见,又能是什么呢?
‘‘Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti ; ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti ; ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa dassanā? Aniccāya vedanāya… aniccāya saññāya… aniccehi saṅkhārehi… aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti; ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti; ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti; kimaññatra yathābhūtassa dassanā?
“首那,你意下如何?色是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“是苦,尊者。”
“那么,对于无常、苦、具变易性之法,将其视为‘这是我的,这是我,这是我的自我’可还恰当吗?”
“不恰当,尊者。”
“受是常还是无常?”
“无常,尊者。”……
“想……行……识是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“是苦,尊者。”
“那么,对于无常、苦、具变易性之法,将其视为‘这是我的,这是我,这是我的自我’可还恰当吗?”
“不恰当,尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, soṇa, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’… ‘‘saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“因此,首那,对于任何色——过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近——对一切色,都应当以正慧如实观见:‘这不是我的,我不是这个,这不是我的自我。’”
‘‘Tasmātiha , soṇa, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
“对于任何受……对于任何想……对于任何行……对于任何识——过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近——对一切识,都应当以正慧如实观见:‘这不是我的,我不是这个,这不是我的自我。’”
‘‘Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
“首那,如此见者,多闻圣弟子于色厌离,于受厌离,于想厌离,于诸行厌离,于识厌离。厌离者离染,由离染而解脱。解脱时,生起‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”第七经。
‘‘Evaṃ passaṃ, soṇa, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.
8. 第二首那经
8. Dutiyasoṇasuttaṃ
50如是我闻:一时,世尊住在王舍城竹林精舍。那时,首那居士子来到世尊前,礼敬后,坐于一旁。世尊对坐于一旁的首那居士子这样说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho soṇo gahapatiputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho soṇaṃ gahapatiputtaṃ bhagavā etadavoca –
“首那,若有沙门或婆罗门,于色不了知,于色集不了知,于色灭不了知,于导向色灭之道不了知;于受不了知,于受集不了知,于受灭不了知,于导向受灭之道不了知;于想……于诸行不了知,于行集不了知,于行灭不了知,于导向行灭之道不了知;于识不了知,于识集不了知,于识灭不了知,于导向识灭之道不了知。首那,我对这些沙门或婆罗门,既不视为沙门中之沙门,亦不视为婆罗门中之婆罗门;且彼诸具寿,不能于现法中,以证智自作证而成就沙门义或婆罗门义而住。”
‘‘Ye hi keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā rūpaṃ nappajānanti, rūpasamudayaṃ nappajānanti, rūpanirodhaṃ nappajānanti, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; vedanaṃ nappajānanti, vedanāsamudayaṃ nappajānanti, vedanānirodhaṃ nappajānanti, vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; saññaṃ nappajānanti…pe… saṅkhāre nappajānanti, saṅkhārasamudayaṃ nappajānanti, saṅkhāranirodhaṃ nappajānanti, saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; viññāṇaṃ nappajānanti, viññāṇasamudayaṃ nappajānanti, viññāṇanirodhaṃ nappajānanti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti. Na me te, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
“首那,若有沙门或婆罗门,于色了知,于色集了知,于色灭了知,于导向色灭之道了知;于受了知……于想了知……于诸行了知……于识了知,于识集了知,于识灭了知,于导向识灭之道了知。首那,我对这些沙门或婆罗门,既视为沙门中之沙门,亦视为婆罗门中之婆罗门;且彼诸具寿,能于现法中,以证智自作证而成就沙门义与婆罗门义而住。”第八经。
‘‘Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā rūpaṃ pajānanti , rūpasamudayaṃ pajānanti, rūpanirodhaṃ pajānanti, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; vedanaṃ pajānanti…pe… saññaṃ pajānanti… saṅkhāre pajānanti… viññāṇaṃ pajānanti, viññāṇasamudayaṃ pajānanti, viññāṇanirodhaṃ pajānanti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti. Te ca kho me, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 喜尽经
9. Nandikkhayasuttaṃ
51舍卫城因缘。“诸比丘,比丘见色为无常,如实见色无常。这是他的正见。正见者生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,比丘见受为无常,如实见受无常。这是他的正见。正见者生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,比丘见想为无常,如实见想无常……诸比丘,比丘见诸行为无常,如实见诸行无常。这是他的正见。正见者生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,比丘见识为无常,如实见识无常。这是他的正见。正见者生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。”第九经。
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu vedanaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Anicceyeva, bhikkhave, bhikkhu saññaṃ aniccanti passati…pe… anicceyeva bhikkhave, bhikkhu saṅkhāre aniccāti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Aniccaññeva, bhikkhave, bhikkhu viññāṇaṃ aniccanti passati. Sāssa hoti sammādiṭṭhi. Sammā passaṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Navamaṃ.
10. 第二喜尽经
10. Dutiyanandikkhayasuttaṃ
52舍卫城因缘。“诸比丘,应对色如理作意,如实观见色无常性。诸比丘,若比丘对色如理作意,如实观见色无常性,则于色生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,应对受如理作意,如实观见受无常性。若比丘对受如理作意,如实观见受无常性,则于受生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,应对想如理作意,如实观见想无常性。若比丘对想如理作意,如实观见想无常性,则于想生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,应对诸行如理作意,如实观见诸行无常性。若比丘对诸行如理作意,如实观见诸行无常性,则于诸行生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。诸比丘,应对识如理作意,如实观见识无常性。若比丘对识如理作意,如实观见识无常性,则于识生厌离。喜尽则贪尽,贪尽则喜尽。由喜贪尽,心即说为解脱,善得解脱。”第十经。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Rūpaṃ , bhikkhave, yoniso manasi karotha, rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Rūpaṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasi karonto, rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto rūpasmiṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Vedanaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha, vedanāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Vedanaṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasi karonto, vedanāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto vedanāya nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Saññaṃ bhikkhave… saṅkhāre, bhikkhave, yoniso manasi karotha, saṅkhārāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Saṅkhāre, bhikkhave , bhikkhu yoniso manasi karonto, saṅkhārāniccataṃ yathābhūtaṃ samanupassanto saṅkhāresu nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccati. Viññāṇaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karotha, viññāṇāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha. Viññāṇaṃ, bhikkhave, bhikkhu yoniso manasi karonto, viññāṇāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto viññāṇasmiṃ nibbindati. Nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo. Nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttaṃ suvimuttanti vuccatī’’ti. Dasamaṃ.
以自己为岛、修行之道,与两种无常;
随观、蕴、二首那经、二欢喜尽灭。
Attadīpā paṭipadā, dve ca honti aniccatā; Samanupassanā khandhā, dve soṇā dve nandikkhayena cāti.
此即根本五十篇之品摄颂:
Tassa mūlapaṇṇāsakassa vagguddānaṃ –
那拘罗父、无常、重担,皆非你所有;
以自为洲之五十,以此故说为第一。
Nakulapitā anicco ca, bhāro natumhākena ca; Attadīpena paññāso, paṭhamo tena pavuccatīti.