根本法门品·第8章 削减经的注释
1. 根本法门品复注 · 32 段
第8章 削减经的注释巴利
8. Sallekhasuttavaṇṇanā
81 “准陀”是那位大长老的名字,出于尊敬而称为“大准陀”,就像称呼“大目犍连”一样。另一种说法是,他依自己的外甥准陀长老而得名,这位大长老是舍利弗长老的兄弟,因此被称为“大准陀”,正如被称为“摩诃槃陀伽”一样。“傍晚时分”:这里的“时分”原本是业格,句中用作处格义,所以说“在傍晚时”,因为这里并不存在绝对的关联。“与七种行”:指同住比丘、弟子、在家信众等有情,以及色境等诸行。“退转”就是退避。“独处”就是远离,指身与心从那些行中脱离。因此“独一状态”说的是身远离,“远离”说的是心远离。“从中起”:从这两种远离中出来,因为有分心生起,又与同梵行者会合,便脱离了独处。“令问讯”:令人作礼。“如是”:按照前面所说的问安方式。“举起”:即抬起。对于尚未断除生死根本的人,姑且这样问讯;对于已断生死根本的人,问讯又有什么意义呢?于是说“这是如来的惯例”。因此应当知道,如来不只是祝愿众生来世安乐,也祝愿现世安乐。为什么如来要这样问讯呢?对此说明原因:“因为希望安乐”等等。“众多身”:即许多众生的身体。“夜叉”:即天神。他们因为值得供养,所以称为“夜叉”。“问讯”:就是以智与悲将所祝愿之事置于面前而说。巴利
81. ‘‘Cundo’’ti tassa mahātherassa nāmaṃ, pūjāvasena pana mahācundoti vuccati yathā ‘‘mahāmoggallāno’’ti. Attano vā cundaṃ nāma bhāgineyyattheraṃ upādāya āyasmato sāriputtattherassa bhātā ayaṃ mahāthero ‘‘mahācundo’’ti paññāyittha yathā ‘‘mahāpanthako’’ti. Sāyanhasamayanti bhummatthe ekaṃ upayogavacananti āha ‘‘sāyanhakāle’’ti. Na hettha accanta saṃyogo sambhavatīti. Sattasaṅkhārehīti saddhivihārikaantevāsikaupāsakādisattehi ceva rūpārammaṇādisaṅkhārehi ca. Paṭinivattitvāti apasakkitvā. Nilīyananti vivecanaṃ kāyacittehi tato vivittatā. Ekībhāvoti hi kāyavivekamāha, pavivekoti cittavivekaṃ. Tato vuṭṭhitoti tato duvidhavivekato bhavaṅguppattiyā, sabrahmacārīhi samāgamena ca apeto. Abhivādāpetvāti abhivādaṃ kāretvā. Evanti yathāvuttaabhivādavasena. Paggayhāti unnāmetvā. Anupacchinnabhavamūlānaṃ tāva evaṃ abhivādo hotu, ucchinnabhavamūlānaṃ kimatthiyoti āha ‘‘etaṃ āciṇṇaṃ tathāgatāna’’nti. Tena na tathāgatā samparāyikaṃyeva sattānaṃ sukhaṃ āsīsanti, atha kho diṭṭhadhammikampīti daṭṭhabbaṃ. Kasmā evaṃ tathāgatā abhivadantīti tattha kāraṇamāha ‘‘sukhakāmā hī’’tiādi. Puthukāyāti bahū sattakāyā. Yakkhāti devā. Te hi pūjanīyatāya ‘‘yakkhā’’ti vuccanti. Abhivadantīti āsīsitamevatthaṃ ñāṇakaruṇāhi abhimukhaṃ katvā vadanti.
“这些”是为了把不确定地执取的东西确定地指出来才说的。“这些”又是表示近在眼前、当面可证的词,所以说“好像使之呈现在面前”,意思就是把那些种种执持邪见的心念如同摆在眼前一样。“见”是为了说明巴利文里省略了前面的“邪”字才只说“见”,所以说“邪见”。这些邪见在众生中生起,或者以众生为所缘而生起,所以说“在众生中显现”。“我论相应”是与围绕“我”而生起的言论相应。“相应”是以“有我”这种执取为所缘而相应。那些执持邪见的人执取这些见,在执取和令他人执取之中,见是见论的所缘,因此就称为相应。像“有我”这样生起的见,在这里是与我论相应的,而不是作为其对象的“我”本身。它也是通过这种方式,与以此为境而生起的言论相应。“与世论相应”也是同样的道理。这些见共有二十种,此后不再有我论的依据。因为即使对五取蕴逐一执取为“我”,并以它们为依止而生起执取,从而产生这些见,但除了这五取蕴之外,并没有一个能作为其所缘、以及作为执取“我”的方式的东西。“常恒的我与世间”:在色等五蕴中执取某一蕴为“我”或“世间”,并认为它是常恒、永远存在、稳固不变的。正如经中所说:“执取色是我、也是世间、是常恒的,如此安立我和世间”等等。在关于“常”等的执取中,第一种是依常住论而生起的我执,第二种是依断灭论,第三种是依一分常住论,第四种是依寻思者论,或是依不死矫乱论而生起的我执。“有边”是执取自我有分际。“无边”是执取自我没有分际。“有边且无边”是把两者结合起来。另一种是依寻思者论而生起的我执。这样生起共有八种——这是文句的连结。巴利
Yāti aniyamato gahitā niyamato dassento ‘‘imā’’ti āha. Imāti ca āsannapaccakkhavacananti āha ‘‘abhimukhaṃ karontoviyā’’ti , taṃ taṃ diṭṭhigatikaṃ cittagataṃ sammukhā viya karontoti attho. Diṭṭhiyoti purimapadalopena pāḷiyaṃ vuttanti dassento ‘‘micchādiṭṭhiyo’’ti āha. Sattesu diṭṭhigatacittuppādesu uppajjamānā, sattesu vā visayabhūtesu ārabbha uppajjamānā ‘‘sattesu pātubhavantī’’ti vuttā. Attavādenāti attānaṃ ārabbha pavattena vacanena. Paṭisaṃyuttāti ‘‘atthi attā’’ti gāhe gāhaṇe ca visayabhāvena paṭisaṃyuttā. Diṭṭhigatikena diṭṭhiṃ gāhantehi gahaṇe gāhāpaṇe ca diṭṭhi diṭṭhivādassa visayoti tena paṭisaṃyuttā nāma hoti. ‘‘Atthi attā’’ti evaṃ pavattā diṭṭhi idha attavādapaṭisaṃyuttā, na tassā visayabhūto attā. Sā ca visayabhāvato tathāpavattena vādena paṭisaṃyuttā. Lokavādappaṭisaṃyuttāti etthāpi eseva nayo. Vīsati bhavanti tato paraṃ attavādavatthuno abhāvā . Pañcapi hi upādānakkhandhe paccekaṃ ‘‘attā’’ti te ca attano nissayabhāvena gaṇhato etāsaṃ diṭṭhīnaṃ sambhavo, tabbinimutto panāyaṃ visayo attaggahaṇākāro ca natthīti. Sassato attā ca loko cāti rūpādīsu aññataraṃ ‘‘attā’’ti, ‘‘loko’’ti vā gahetvā taṃ sassato sabbakālabhāvī nicco dhuvoti. Yathāha ‘‘rūpī attā ceva loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapetī’’tiādi. Sassatotiādīsu paṭhamo sassatavādavasena attaggāho, dutiyo ucchedavādavasena, tatiyo ekaccasassatavādavasena, catuttho takkīvādavasena pavatto, amarāvikkhepavasena vā pavatto attaggāho. Antavāti attano paricchedatāvasena. Anantavāti aparicchedatāvasena. Antavā ca anantavā cāti tadubhayavasena, itaro takkīvādavasena pavatto attaggāho. Evaṃ pavattattā aṭṭha hontīti yojanā.
“只是最初”就是指最初的作意。为了说明它的具体样子,说“就是夹杂着观的最初作意”。“即使还没有达到入流道”,这句话用限定来表明排除掉的情况。从辨别名色开始,一直到观察生灭,这一段就是这里所说的“最初作意”,因为它是智慧修习的起点。又因为它伴随着生灭随观,所以说它“夹杂着观”。“这样”是对这句话的解释,意思是“仅以这样的方式”,也就是依所说的最初作意。“这些”是指前面所说的与我论、世论相应的诸见。虽然以那种最初作意,这些见也能在部分压抑的意义上被舍断,但那并不是这里所要说的。所以问:是不是以彻底断除的方式成为舍离呢?由于完全断除了结缚,即使成了不增上慢的人,但认为“我已证得圣法”的慢就是增上慢,有这种慢的人就是增上慢者。对他们来说,通过证得生灭智,并以它为最终归宿的作意,才是这里所说的。由于那种作意还不能断除诸见,为了展开讨论才提出这个问题,所以说“为了断除增上慢而问”。“只是最初……有舍离吗?”他这样问的时候,就像没有完全证悟的人一样说话,仿佛安住在增上慢中,所以说“犹如增上慢者”。他就是那位长老。“为了他们的利益”,就是为了他自己那些弟子的利益,为了让世尊辨明并破除这种错误的执取。据说,那位长老就像法将军一样,带着自己的弟子们去拜见世尊。巴利
Ādimevāti ādimanasikārameva. Taṃ pana sarūpato dassento ‘‘vipassanāmissakapaṭhamamanasikāramevā’’ti āha. Appatvāpi sotāpattimagganti iminā avadhāraṇena nivattitaṃ dasseti. Nāmarūpaparicchedato pabhuti yāva udayabbayadassanaṃ, ayaṃ idha ādimanasikāroti adhippeto paññābhāvanāya ārambhabhāvato. Udayabbayānupassanāsahitatāya cassa vipassanāmissakatā vacanaṃ. Evanti imassa atthavacanaṃ ‘‘ettakenevaupāyenā’’ti , yathāvuttaādimanasikārenāti attho. Etāsanti yathāvuttānaṃ attavādalokavādapaṭisaṃyuttānaṃ diṭṭhīnaṃ. Kāmañca tāsaṃ tena tadaṅgavasena pahānaṃ hotiyeva, taṃ pana nādhippetaṃ, tasmā samucchedavasena pahānaṃ paṭinissaggo ca hotīti pucchati. Sabbaso samucchinnasaṃyojanatāya anadhimānikopi samāno. ‘‘Ariyadhammo adhigato’’ti māno adhimāno, so yesaṃ atthi te adhimānikā, tesaṃ udayabbayañāṇādhigamena adhimānuppatti tadavasāno ca manasikāroti adhippeto. Tena diṭṭhīnaṃ pahānaṃ na hotīti kathāpanatthaṃ ayaṃ pucchāti āha ‘‘adhimānappahānatthaṃ pucchatī’’ti. ‘‘Ādimeva nu kho…pe… paṭinissaggo hotī’’ti anabhisametāvī viya vadanto adhimāne ṭhito viya hotīti āha ‘‘adhimāniko viya hutvā’’ti. Soti thero. Tesaṃ atthāyāti tesaṃ attano antevāsikānaṃ bhagavatā etassa micchāgāhassa vivecanatthāya. Thero kira dhammasenāpati viya saddhiṃ attano antevāsikehi bhagavantaṃ upasaṅkami.
82 “于其中”是指处所,用的是处格,表示诸见的所缘。因为诸见的随眠地和现行处都就是诸蕴,所以说“于其中这些见生起”等话,是就五蕴而说的。“执取色”,就是以“这色是我的自我”这种见的执取方式去执取、去缘取。诸见正是在执取的时候,才以那个对象为所缘而生起。在“它是自我”等说法中,这里涵盖了眼等所摄的色;因为与慧相连,它就成了我的自我;又因为世间众生在此处活动,所以称为世间。“那个我死后将在他世存在”:以这样的存在方式而成为常有,以坚固而成为稳固,以一切时都存在而成为常住,以不变异而成为不变易之法——这就是它的意思。如果说是就五蕴而说,那为什么用单数呢?回答说“以所缘的方式”等。由此而作区分,就是差别。“以生起方式”,就是以发生的方式。那些先前未曾生起的法,由于具备了名为“生起”的变化,所以称为“生起”。因此说“以生起方式”等。“数数修习”,是指在无始轮回中一再发生而获得的反复修习。这是从烦恼修习的角度,说明随眠的意义有所不同。“有力量”,是指达到了强有力的状态。这是从自性上显示随眠。所谓“达到强力”,就是贪等法不共的自性。正如《无碍解道》所说:“已达强力者舍断随眠。”“未除断”,是指没有以断尽的方式除断。未舍断而又有力量的烦恼,就叫做随眠。由此显示:它们一旦得到因缘,就能生起。“现行”,是指能胜伏。由此显示:它们已达到了违犯的阶段。“生起”,则正是用这个词来显示缠的状态。巴利
82.Yatthāti visaye bhummaṃ. Diṭṭhīnañhi ārammaṇanidassanametanti. Yasmā diṭṭhīnaṃ anusayanabhūmipi samudācaraṇaṭṭhānampi khandhā eva, tasmā āha ‘‘yattha cetā diṭṭhiyo uppajjantī tiādi pañcakkhandhe sandhāya vutta’’nti. Rūpaṃ abhinivissāti ‘‘idaṃ rūpaṃ mama attā’’ti diṭṭhābhinivesavasena abhinivisitvā ārabbha. Abhinivisamānā eva hi diṭṭhi naṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjati. ‘‘So attā’’tiādīsu yadidaṃ cakkhādisaṅgahaṃ rūpaṃ, sahabuddhinibandhanatāya so me attā, sukhāsukhaṃ ettha lokiyatīti so loko. ‘‘Soevāhaṃ pecca paraloke bhavissāmīti tathābhāvena nicco, thirabhāvena dhuvo, sabbadābhāvitāya sassato, nibbikāratāya avipariṇāmadhammoti attho. Yadi pañcakkhandhe sandhāya vuttaṃ, kathamekavacananti āha ‘‘ārammaṇavasenā’’tiādi. Nānā karīyati etenāti nānākaraṇaṃ, viseso. Jātivasenāti uppattivasena. Ye hi anibbattapubbā samānāvatthā, te uppādasaṅkhātavikārasamaṅgitāya uppajjantīti samaññaṃ labhanti. Tenāha ‘‘jātivasenā’’tiādi. Punappunaṃ āsevitāti anādimati saṃsāre aparāparuppattiyā laddhāsevanā. Etena kilesānaṃ bhāvanaṭṭhena anusayatthaṃ viseseti . Thāmagatāti thāmabhāvaṃ upagatā. Etena anusaye sabhāvato dasseti. Thāmagamananti ca kāmarāgādīnaṃ anaññasādhāraṇo sabhāvo. Tathā hi vuttaṃ ‘‘thāmagato anusaye pajahatī’’ti (paṭi. ma. 3.21). Appaṭivinītāti samucchedavinayavasena na paṭivinītā. Appahīnā hi thāmagatā kilesā anusentīti vuccanti. Etena tesaṃ kāraṇalābhe sati uppajjanārahataṃ dasseti. Samudācarantīti abhibhavanti. Etena tesaṃ vītikkamappattataṃ dasseti. Uppajjantīti pana imināva pariyuṭṭhānāvatthā dassitā.
这个五蕴的差别就是诸见的所缘,也就是前面“于其中这些见生起”等语所说的色取蕴等五蕴的差别,它是诸见的所缘。这不是我所有的:这五蕴不是我所有的,因为不能以我所的系缚去执取它,这种可执取性并不存在。因此,从究竟意义上否定了它是渴爱的所依,因为它是暂时性的等等。我也不是这个:这五蕴的差别,我也不是它,不应该执取为“我”。因此,否定了它是慢的所依,因为它是无常、苦、可厌等的。这个也不是我的自我:在那五蕴中并没有自我的实体,也不能以我所的系缚去执取它,这种可执取性并不存在。巴利
Taṃ pañcakkhandhappabhedaṃ ārammaṇanti yaṃ taṃ ‘‘yattha cetā diṭṭhiyo uppajjantī’’tiādinā vuttaṃ rūpupādānakkhandhādipañcakkhandhapabhedaṃ diṭṭhīnaṃ ārammaṇaṃ. Etaṃ mayhaṃ na hotīti etaṃ khandhapañcakaṃ mayhaṃ santakaṃ na hoti mama kiñcanapalibodhabhāvena gahetabbatāya abhāvato. Tenassa paramatthato taṇhāvatthubhāvaṃ paṭikkhipati tāvakālikādibhāvato. Ahampi eso na asmīti eso pañcakkhandhapabhedo ahampi na asmi, ahanti so gahetabbo na hotīti attho. Etenassa mānavatthubhāvaṃ paṭikkhipati aniccadukkhajegucchādibhāvato. Eso me attāpi na hoti attasabhāvassa tattha abhāvato mamañcassa kiñcanapalibodhabhāvena gahetabbatāya abhāvato.
渴爱以“我的”执取,因为凭它执取,所以叫渴爱执取。执取那个,就是使那个生起。因此说“执取渴爱戏论”。所谓戏论,就是让相续不断扩展,使众生在轮回中长久滞留,所以叫戏论。按前面所说的分类,就是指一百零八种渴爱活动方式。其意图是:通过说明五蕴并不是渴爱所依之处,来否定渴爱戏论。后面两个词也应照同样道理理解。与见同处,就是与见在同一个被断除的地方。由此显示它们是初道所断的。但与见俱生同处的,其实只有渴爱,而不是慢;那渴爱也是能引生恶趣的。所谓“如实地存在”,就是以无常、苦、无我之相而存在;这样观见的人,才叫作如实见。因此说“五蕴”等。就是以这种方式,即以变坏等无常等方式。即使被执取,也仍未被邪见所断。以那种方式,即“这是我的”等方式。如实见与颠倒见不可能同时存在,因为二者不可能并存。对于善见者,就是如此善巧、殊胜地观见,以致不再像先前那样观见。巴利
Taṇhāva mamanti gaṇhāti etenāti taṇhāgāho. Taṃ gaṇhantoti taṃ uppādento. Tenāha ‘‘taṇhāpapañcaṃ gaṇhātī’’ti. Papañceti santānaṃ vitthārento satte saṃsāre cirāyatīti papañco. Yathā vuttapabhedanti aṭṭhasatataṇhāvicaritapabhedaṃ. Taṇhāpapañcaṃ paṭikkhipati khandhapañcakassa taṇhāvatthukābhāvavibhāvanenāti adhippāyo. Parato padadvayepi eseva nayo. Diṭṭhekaṭṭhāti diṭṭhiyā pahānekaṭṭhā. Tena tesaṃ paṭhamamaggavajjhataṃ dasseti. Sahajekaṭṭhā pana diṭṭhiyā taṇhā eva, na māno, sā ca kho apāyagamanīyā. Yathā atthīti yena aniccadukkhāsubhānattākārena atthi, tathā passanto yathābhūtaṃ passati nāma. Tenāha ‘‘khandhapañcakañhī’’tiādi. Eteneva ākārenāti ruppanādianiccādiākāreneva. Gayhamānampi appahīnavipallāsehi. Tenākārenāti ‘‘etaṃ mama’’ntiādiākārena. Nevatthi yathābhūtadassanavipallāsānaṃ tadabhāvato. Suṭṭhu passantassāti yathā puna tathā na passitabbaṃ, evaṃ suṭṭhu sātisayaṃ passantassa.
并不是仅仅靠最初作意就能断除邪见;那种见解只是增上慢者的一种增上慢而已。只有圣道才能真正断除它。为了阐明这个道理,他说“通过入流道显示了邪见的断除”。所谓“分别解说”,就是为增上慢者不加删减地分别解说诸禅那。对于愚痴凡夫,它不会生起,因为他们没有造作的能力;对于圣弟子,它也不会生起,因为增上慢的因缘已经被断除了。他不会把人引向错误的方向,因为他只在合适、有益的业处上加以引导。巴利
Na ādimanasikāreneva diṭṭhippahānaṃ hoti, adhimānikānaṃ pana adhimānamattametaṃ dassanaṃ. Maggeneva taṃ hotīti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘sotāpattimaggena diṭṭhippahānaṃ dassetvā’’ti āha. Vibhajantoti adhimānikānaṃ jhānāni asallekhabhāvena vibhajanto. Bālaputhujjanānaṃ neva uppajjati akārakabhāvato. Na ariyasāvakānaṃ pahīnādhimānapaccayattā. Na aṭṭhānaniyojako sappāyakammaṭṭhāneyeva niyojanato.
长老心想:“僧团是为了什么事来召请?那件事,住在那里的人无论来与不来,在这里就能办成。”他这样观望着,所以僧团再三派人来请,他也没有去,但并不是出于不敬。因此他说了“这是为什么”等话。因为智者在那里只是做自己该做的事,所以就另派了一位年长的出家人前去。“这是为什么”,是用反问的方式指出:对僧团的命令不予执行,这算怎么回事,从而显示对应当去做的事的重视。“年过六十”,是指还没有证得却自以为证得的人。因为善良的人与善良的人会因志趣相同而聚在一起,所以长老说了“善哉,贤友”之后,就把铺设象道等一切事务都做了。巴利
Thero ‘‘yadatthaṃ saṅgho pakkosati, so attho tattha vāsīnaṃ āgatāgatānaṃ idha ijjhatī’’ti taṃ udikkhanto saṅghena yāvatatiyaṃ pahitopi na gato na agāravena. Tenāha ‘‘kimeta’’ntiādi. Paṇḍito hi tattha attano kiccameva karotīti aññataraṃ vuḍḍhapabbajitaṃ pāhesi. Kimetanti saṅghassa āṇāya akaraṇaṃ nāma kimetanti karaṇe ādaraṃ dīpento evamāha. Saṭṭhivassātītoti appatte pattasaññī eva saṭṭhivassātīto. Yasmā pesalā pesalehi saddhiṃ saṃsandanti samānādhimuttitāya, tasmā thero ‘‘sādhāvuso’’ti vatvā hatthimāpanādiṃ sabbaṃ akāsi.
就像那样的人:意思是,和紧接着前面所说的那位长老一样,也是没有证得却自以为证得了、年过六十的人。莲丛:就是莲花丛。他走进殿堂:他走进去时,借着观看,他自己凡夫的本性就会显露出来。据说,当时帝须大寺的长老比丘们为了尊重“让自己的心清净”这句话,一大早就把塔庙的庭院打扫干净,只以这一点为所缘,生起以佛陀为所缘的欢喜,天天都这样做。因此说“在那时……”等等。即使有人以招呼应酬的方式对他〔法乐〕说“法乐,把钵和衣放在这里”,或者问他〔法乐〕什么,他都没有回应。知道功德:就像在水下等处留出空间那样,知道功德;可是你们〔指帝须大寺的比丘们〕却不知道,因为连客比丘应尽的义务都没有做到。违背导师教令的僧团规约,算是什么样的规约呢?所谓规约,必须在不与学处相违的前提下遵守。连这一点都不知道的人,我〔法乐〕跟他们没有任何共住可言。说完,他〔法乐〕就腾空而起。巴利
Tādisovāti anantaraṃ vuttattherasadisova appatte pattasaññī eva saṭṭhivassātītoti attho. Padumagumbanti kamalasaṇḍaṃ. Pāsādaṃ pāvisi vissaṭṭhaṃ olokanenassa puthujjanabhāvo attanāva paññāyissatīti. Tissamahāvihāre kira therā bhikkhū tadā ‘‘sakacittaṃ pasīdatī’’ti vacanaṃ pūjentā kālasseva cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā ettakārammaṇameva buddhārammaṇapītiṃ uppādetvā divase divase tathā karonti. Tena vuttaṃ ‘‘tasmiñca samaye’’tiādi. ‘‘Dhammadinna, idha pattacīvaraṃ ṭhapetī’’ti vattāpi paṭisanthāravasena kiñci pucchitāpi nāhosi. Guṇaṃ jānātīti nimujjanādīsu vivaradānādinā guṇaṃ jānāti viya. Tumhe pana na jānittha āgantukavattassapi akaraṇato. Satthuāṇāvilaṅghinī kīdisī sā saṅghassa katikā? Katikā ca nāma sikkhāpadāvirodhena anuvattetabbā, ettakampi ajānantehi me saṃvāso natthīti ākāse abbhukkami.
如果那位比丘这样想:“我以削减的方式而住。”那么,对于被说成“成就初禅而住”的那位比丘来说,若他以增上慢这样想:“被称为初禅的修行方法能削减烦恼,我就以那种削减而住。”这种情况是可能发生的。这里的文句关系应当这样理解。然而这是不成立的:那位增上慢者所设想的“按照分别,初禅即是削减”,并不成立,也不合理。因此他说“因为确实不是……”等。其中,能正确、彻底地削减诸烦恼的,就是削减,也就是圣道。作为达到削减之方法的观,就是削减之道。不过,作为观之基础的禅那,也间接地就是道的基础。因此他说“因为不是作为观之基础……”等。巴利
Yaṃtassa evamassa sallekhena viharāmīti yo ‘‘paṭhamajjhānaṃ upasampajja vihareyyā’’ti vutto, tassa bhikkhuno yaṃ ‘‘paṭhamajjhānasaṅkhātaṃ paṭipattividhānaṃ kilese sallekhati, tena sallekhena ahaṃ viharāmī’’ti adhimānavasena evamassa evaṃ bhaveyya ṭhānametaṃ vijjatīti evamettha sambandho veditabbo. Taṃ na yujjatīti taṃ adhimānikassa ‘‘yathāvibhaṅgaṃ paṭhamajjhānaṃ sallekho’’ti parivitakkitaṃ na yujjati yuttaṃ na hoti. Tenāha ‘‘na hī’’tiādi. Tattha sammā sabbaso ca kilese likhatīti sallekho, ariyamaggo. Tadupāyavipassanā sallekhapaṭipadā. Yaṃ pana jhānaṃ vipassanāpādakaṃ, tampi jhānaṃ pariyāyena maggapādakaṃ hotiyeva. Tenāha ‘‘avipassanāpādakattā’’tiādi.
依禅支法来说,就是依寻等五种禅支法。依心路生起来说,虽然禅那会随着心识生起而多次出现,但因为只靠一次转向就归在同一条心路里,所以它仍是同一个等至,因此说依反复等至。四种无色禅各自只在单一的所缘上生起,所以说因为所缘没有差别。依前面两种原因来说,就是依前面已说过的禅支法和反复等至这两种原因。巴利
Jhānadhammavasenāti vitakkādipañcakajjhānadhammavasena. Cittuppādavasena anekavāraṃ pavattamānampi jhānaṃ ekāvajjanatāya ekavīthipariyāpannattā ekā samāpatti evāti ‘‘punappunaṃ samāpattivasenā’’ti vuttaṃ. Cattāri arūpajjhānāni yathāsakaṃ ekekasmiṃyeva ārammaṇe pavattantīti āha ‘‘ārammaṇabhedābhāvato’’ti. Purimakāraṇadvayavasenevāti ‘‘jhānadhammavasena, punappunaṃ samāpattivasenā’’ti pubbe vuttappakārakāraṇadvayavaseneva.
这些无色禅的支分因为没有烦恼的灼热而寂止,所缘则因为修习的殊胜而变得微细。因此,由于这些所缘,那些禅那是寂静的,所以说“这些是寂静的住处”。那四种,就是指这全部四种无色禅。巴利
Tesaṃ arūpajjhānānaṃ kilesapariḷāhābhāvena nibbutāni aṅgāni, bhāvanāvisesavasena sukhumāni ārammaṇāni. Tasmā tānīti tesaṃ vasena tāni jhānāni santāni, tasmā ‘‘santā ete vihārā’’ti vuttaṃ. Tesaṃ catunnampīti catunnampi tesaṃ arūpajjhānānaṃ.
83 “他”是指增上慢的比丘,或者是除此之外的教外苦行者和游方者等人,他们不审度。其中,增上慢的人因为把没有证得的当成已经证得,所以不审度;另一种人则因为那不是他的领域,所以不审度。“于何处”,是指在哪些削减的修行事相上,以无害等四十四种行相来审度。巴利
83.Soti adhimāniko bhikkhu, añño vā ito bāhirako tāpasaparibbājakādiko na hi sammasati. Tattha adhimāniko appatte pattasaññitāya na sammasati, itaro avisayatāya. Yatthāti yasmiṃ sallekhavatthusmiṃ, avihiṃsakatādīhi catucattālīsāya ākārehi.
所谓八等至,是指通过镇伏烦恼而生起的法,它们一层比一层更寂静、更殊胜;而世间的无害等法并不是这样。在这里,有人提出质疑:“为什么只把无害等法说成是削减之道,而不把那些等至也说成是削减之道呢?”为了阐明这个道理,质疑者就说了“为什么……”等话。另一方则为了阐明这样的道理——“等至虽然本性寂静殊胜,但因为它们是轮回的基础,所以不能成为烦恼的削减之道;而无害等法因为是出离轮回的基础,所以才是削减之道”——而说了“因为是出世间的基础……”等话。正是通过这段能够说明八等至与无害等法之间差别的经文,才能了解它是如何产生更大果报的。这其实是就布施而言,因为受施者更殊胜,所以布施的果报更大,这就是前后文的关联。难道在那部经里,说的是“为亲证入流果而修行的人”,而不是只说“皈依的人”吗?为了回应这个质疑,他说了“从皈依开始……”等话。注疏中确实这样记载:“从最低限度来说,即使只是皈依三宝的近事男,也可以称为‘为亲证入流果而修行的人’。”因为,如果有人想要超越轮回的痛苦,以清净的信心皈依三宝,那么这种皈依就会成为他增上戒等修行的有力助缘,并逐渐导向见道之道的证得。巴利
Aṭṭha samāpattiyo nāma kilesānaṃ vikkhambhanavasena pavattā uttaruttari santapaṇītā dhammā, na tathā lokiyā avihiṃsādayo. Tattha kathaṃ avihiṃsādayo eva sallekhabhāvena vuttā, na itarāti imamatthaṃ vibhāvento codako ‘‘kasmā panā’’tiādimāha. Itaro kāmaṃ samāpattiyo santapaṇītasabhāvā, vaṭṭapādakatāya pana kilesānaṃ sallekhapaṭipadā na honti, avihiṃsādayo pana vivaṭṭapādakā sallekhapaṭipadāti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘lokuttarapādakattā’’tiādimāha. Imināyeva aṭṭhasamāpattīhi avihiṃsādīnaṃ visesadīpakena suttena yathā mahapphalataraṃ hoti, taṃ pakārajātaṃ veditabbaṃ. Idañhi dakkhiṇeyyataratāya dakkhiṇāya mahapphalatarataṃ sandhāya vuttanti sambandho. Nanu tattha ‘‘sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno’’ti āgataṃ, na ‘‘saraṇagato’’ti codanaṃ sandhāyāha ‘‘saraṇagamanato paṭṭhāyā’’tiādi. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 3.379) ‘‘heṭṭhimakoṭiyā tisaraṇaṃ gato upāsakopi sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno nāmā’’ti. Yo hi vaṭṭadukkhaṃ samatikkamitukāmo pasannacitto ratanattayaṃ saraṇaṃ gacchati, tassa taṃ adhisīlādīnaṃ upanissayo hutvā anukkamena dassanamaggādhigamāya saṃvatteyyāti.
“损害等事”:我们所说的损害等事,就是指在这个损害等事之中。“末尾的邪见和诸邪性最初的邪见”:这是按照开示的次第来说的。“混合在一起”:是依据邪见这一性质的共通性,把它们合并在一起。“如是”:用这个词,把这样的意思归纳起来——就像把业道中诸邪性在末尾和开头所说的邪见混合在一起、合并宣说一样,那些邪性末尾所说的正见,也同样被归纳在一起。巴利
Vihiṃsādivatthunti yadetaṃ vihiṃsādīnaṃ vatthuṃ vadāma, imasmiṃ vihiṃsādivatthusmiṃ. Antamicchādiṭṭhiñca micchattānaṃ ādimicchādiṭṭhiñcāti idaṃ desanākkamaṃ sandhāya vuttaṃ. Missetvāti micchādiṭṭhibhāvasāmaññena ekajjhaṃ katvā. Tathāti iminā yathā kammapathamicchattānaṃ ante ādimhi ca vuttamicchādiṭṭhiṃ missetvā ekajjhaṃ vuttaṃ, tathā tesaṃ ante vuttasammādiṭṭhīti imamatthaṃ upasaṃharati.
所谓“命”,从世俗说法来看是指众生,从究竟意义来看是指命根。断命就是让众生越过自然死亡的本性,在中途就令其死去;或者越过刀杖等手段强行压制后令其死去。不与取就是属于他人所有的东西。取就是拿取。削除就是彻底削平,意思是完全舍弃。这是关于业道的论述,所以说“破坏真实义利”。离间语是因为它使彼此之间的爱念化为乌有,或者因为割裂、伤害其他众生而称为离间语。粗恶语就是粗糙、残酷的意思。无义利就是没有意义,完全背离自己和他人的利益。邪就是颠倒,以执取恒常等错误方式运作。恶的就是卑劣的。因为纯属不善,所以被佛陀等智者所呵责。以“没有布施”等为根据,这里说的是以十种事为所依的邪见。因为固执地认定事物根本不存在的这种邪执已经达到业道的程度,所以说它属于业道的范畴。以“色是我”等方式生起的有身见,因为能障碍圣道,所以是不导向解脱的邪见。正因为它不导向解脱,才被归入邪性之中。正就是不颠倒,因此是善的、美妙的;因为被佛陀等所赞许,所以是智者所称赞的。其余此处应依照邪见中所说的方式来了知。巴利
Pāṇanti vohārato sattaṃ, paramatthato jīvitindriyaṃ. Atipātenti saraseneva patanasabhāvaṃ aticca antarā eva pātenti, atikkamma vā satthādīhi abhibhavitvā pātenti. Adinnanti parasantakaṃ. Ādiyantīti gaṇhanti. Sallekhatīti samaṃ lekhati, pajahatīti attho. Kammapathakathā esāti ‘‘atthabhañjanaka’’nti vuttaṃ. Piyasuññakaraṇato pisuṇā, pisati pare satte hiṃsatīti vā pisuṇā. Pharusāti lūkhā, niṭṭhurāti attho. Niratthakanti attharahitaṃ attano paresañca hitavinimuttaṃ. Micchāti viparītā niccādivasena pavattiyā. Pāpikāti lāmikā. Ekantākusalatāya viññūhi buddhādīhi garahitā. Natthi dinnanti ādivatthukāyāti dasavatthukamicchādiṭṭhimāha. Natthikabhāvābhinivesanavasena kammapathappattiyevassā kammapathapariyāpannatā. ‘‘Rūpaṃ attā’’’tiādinayappavattā attadiṭṭhi maggantarāyakarattā aniyyānikadiṭṭhi. Aniyyānikattā eva hissā micchattapariyāpannatā. Sammāti aviparītā, tato eva sobhanā sundarā, buddhādīhi pasatthattā viññuppasatthā. Sesamettha micchādiṭṭhiyaṃ vuttanayena veditabbaṃ.
对不净等对象,因为执取净等相状,所以这些思惟是不真实的、不能导向解脱的,它们从不恰当的作意生起。说到“不善”,就是指这些不真实、不能导向解脱的不善思惟。所谓“以此类推”,就是用“不真实的、不能导向解脱的不善语”这样的说法,把“不真实”等含义类推到各处。这里的“语”指的是思心所,身业和活命也一样。这类思惟大多数是依随念过去而转起的,所以说“心念过去时”。就像世间人这样说:“我以前有很多财富,后来因为放逸,大部分都耗尽了。”所谓“带有类似忆念之相”,是说它生起时,带有一个类似“能忆念很久以前所做、很久以前所说”的念的生起相。“生起”指心的生起。像那样转起的心,就是邪念。这种邪念,或者因瞋恨而转起——比如想着“他曾骂我、打我”而对人怀恨在心;或者因贪欲而转起——比如按照“忆念过去与女人一起嬉笑、交谈、玩乐”等所说的方式,以净相随念;或者因邪见而转起——比如顽固地执着“我的这个我确实是恒常、稳固的”。应当知道,邪念就是按这些方式转起的。巴利
Asubhādīsu subhādiākāraggahaṇato ayāthāvaaniyyānikā ayoniso uppattiyā. Akusalāti ayāthāvāaniyyānikā akusalā saṅkappā. Esa nayoti iminā ‘‘ayāthāvā aniyyānikā akusalā vācā’’tiādinā tattha tattha ayāthāvādiatthaṃ atidisati. Vācāti cetanā adhippetā, tathā kammantājīvāsati ca. Yebhuyyena atītānussaraṇavasena pavattito ‘‘atītaṃ cintayato’’ti vuttaṃ. Tathā hi loke evaṃ vadanti ‘‘yaṃ me pahūtaṃ dhanaṃ ahosi, taṃ pamādavasena pana bahuṃ khīṇa’’nti. Satipatirūpakenāti ‘‘cirakatampi cirabhāsitampi saritā’’ti evaṃ vuttasatuppattipatirūpakena. Uppattinti cittuppattiṃ. Tathāpavattacittuppādo hi micchāsati. Sā pana kodhavasena vā ‘‘akkocchi maṃ avadhi ma’’ntiādinā (dha. pa. 3) upanayhantassa, rāgavasena vā ‘‘yānissa tāni pubbe mātugāmena saddhiṃ hasitalapitakīḷitāni anussaratī’’ti (a. ni. 7.50) vuttanayena subhato anussarantassa, diṭṭhivasena vā ‘‘so kho pana me atto nicco dhuvo’’tiādinā micchāabhinivisantassāti evamādinā nayena pavattatīti veditabbā.
以思惟方法为出发点:在快速准备网、钩、饵等捕猎工具之类的事情上,通过谋划思量等方式造了恶业之后,生起追悔的相状;或者造了善业之后,以“这是我做的好事”为欢喜的相状,用这种反复观察的方式生起的愚痴,就是无智。在这里,就像把“刀”说成“吉祥”那样的说法一样,只是借用“智”这个名称来称呼它。但因为它的本质是邪的,所以只叫作邪智。十九种观察智,因为是正确地观察,所以叫正智;而其他那些对禅那等的观察智,则只归入正见之中。仅仅因为证得了色界和无色界的等至,就以为自己已经解脱了,其实根本没有从轮回中解脱出来,却生起“我们已经解脱了”这样的想。或者是在被称为凡夫慧的层面上,或者是在“远离功德却执着自己的个体”的层面上,或者是在“与大梵天神同住、亲近、结合”的层面上,在这些并非解脱的状态中,他们生起了解脱的想。因为纯粹是不善的、卑劣的,所以是邪恶的。因为不真实,所以是颠倒的。所谓“依照所说的”,就是指按照“他们实际上并没有解脱”所说的那样。像“我们在这里将成为正见者”等说法中,果正见等也是属于道正见一类的,所以注释说“与果相应……应当知道”。不过,一切果法从解脱蕴的含摄来说,称为“解脱”也没有任何矛盾。在这里,就是关于被称为正解脱的削减烦恼的立足处。巴利
Upāyacintāvasenāti khippajālakumināduhalādiupakaraṇasaṃvidhānādīsu yutticintanādivasena pāpaṃ katvā vippaṭisāranimittaṃ, ‘‘sukataṃ mayā’’ti pāmojjanimittaṃ katvā paccavekkhaṇākārena moho aññāṇaṃ. Tattha pana ‘‘asive sivā’’ti vohāro viya ñāṇavohāro. Micchāsabhāvattā pana micchāñāṇaṃtveva vuccati. Ekūnavīsatibhedaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ sammā pekkhitattā sammāñāṇaṃ vuccati, itaraṃ pana jhānādipaccavekkhaṇañāṇaṃ sammādiṭṭhiyāva saṅgayhati. Rūpārūpasamāpattilābhitāmattena vaṭṭato avimuttāyeva samānā ‘‘vimuttā maya’’nti evaṃsaññino. Pakatipurisantarañāṇasaṅkhātāyaṃ, guṇaviyuttassa attano sakattani avaṭṭhānasaṅkhātāyaṃ, attano mahābrahmunā salokatā tassa samīpatāsaṃyujjanasaṅkhātāyaṃ vā avimuttiyaṃ vimuttisaññino. Ekantākusalatāya hīnattā pāpikā. Ayāthāvatāya viparītā. Yathāvuttenāti ‘‘avimuttāyeva samānā’’ti vuttappakārena. ‘‘Mayamettha sammādiṭṭhi bhavissāmā’’tiādīsu phalasammādiṭṭhiādīnipi maggasammādiṭṭhiādipakkhikānevāti adhippāyena ‘‘phalasampayuttāni…pe… veditabbā’’ti vuttaṃ. Sabbepi pana phaladhamme vimuttikkhandhasaṅgahato ‘‘vimuttī’’ti vuccamāne na koci virodho. Ettha sammāvimuttisaṅkhāte sallekhavatthumhi.
如果它们是按盖的角度来说的,那就只说了三种,因此说“有贪欲”等。“已至缠缚”:被昏沉睡眠所缠缚。由于某法的存在而被称为掉举,那个法就是掉举,所以说“具足掉举,称为掉举”。“审察”:以“这是法”或“这不是法”等方式,判定任何一种性质。“怀恨习性”:习惯于在心中追随他人不放。“嫉妒”:就是妒忌、不满。“诡诈”:就是内心一套、外表另一套,隐藏真实自我的人。然而,因为他们不说如实的话,所以说“即非正确地言说”。“依与已说相反的方式”:就是依据与已说之义相反的方式,比如“不忿怒者、不忿怒”等。巴利
Yadi nīvaraṇavasena vuttāni, tasmā tīṇeva vuttānīti āha ‘‘abhijjhālū’’tiādi. Pariyuṭṭhānappattā thinamiddhapariyuṭṭhitā. Yassa dhammassa atthitāya uddhatā nāma honti, so dhammo uddhaccanti āha ‘‘uddaccena samannāgatāti uddhatā’’ti. Vicinantāti dhammoti vā adhammoti vā ādinā yaṃ kiñci sabhāvaṃ vinicchinantā. Upanāhanasīlāti parassa attano citte anubandhanasīlā. Issantīti usūyanti. Saṭhayantīti saṭhā aññathā attānaṃ aññathā pavedanakā. Te pana yasmā na yathābhūtavādino, tasmā āha ‘‘na sammā bhāsantīti vuttaṃ hotī’’ti. Vuttapaccanīkanayenāti ‘‘na kodhanā akkodhanā’’tiādinā vuttaatthapaṭipakkhanayena.
“难言者”:在这些人当中,因为对言语有反感执取、有对立执取,所以难言。又说他们不能容忍言语,所以说“难以劝说”等。由于行为低劣,或者因为会招致苦果,所以是“恶的”。依于非正法,就是依于非善士之法。就像因为需要由自身来区分,才有身表等以及业门、身业门等;同样,因为具足不信等非善士之法,那些不信等本身就叫作非正法,也就是非善人的法。依于这些,所以说“他们没有信”,正如说“恶慧”那样。对契经、应颂等听闻得少,就是“少闻”;不具足听闻。“没有可执取的”——用这个来说明这里的“少”字是“没有”的意思,就像“少蚊、虻、风、热、爬虫之触”等中的“少”一样。由于不发起正道,卑鄙、应受呵责,他们在杂染那边沉没、陷落,所以是“懈怠者”——这是把 da 变成 ta 而构成的。为了断除不善法、具足善法,他们已发起、已提起精进,所以是“已发精进者”。由于不能使念生起,念忘失、灭去,所以是“失念者”。被染污,就是被破坏。名为恶慧,就是被破坏的状态,被对立面毁坏的状态,所以说“就是‘慧已灭失’的意思”。前面由于提到正见,已经包含了业自性智和道正见;在这里,由于以信等为首、由善友相伴的观资粮已被提出,所以说“这里应知观慧”。因此说“观资粮即是”等。为了说明这个道理即使不观察理由也应当接受,所以说“这是古师们的教诫”。巴利
Dukkhaṃ vaco etesu vippaṭikūlaggāhitāya vipaccanīkagāhesūti dubbacā. Te pana vacanakkhamā na hontīti āha ‘‘vattuṃ dukkhā’’tiādi. Hīnācāratāya dukkhassa vā sampāpakatāya pāpakā. Asaddhammavasenāti asappurisadhammavasena. Attanā visesitabbavasena kāyaviññattiādīnaṃ kāyakammadvārādibhāvo viya assaddhiyādiasaddhammasamannāgamenaasataṃ asappurisānaṃ dhammānanti tāniyeva assaddhiyādīni asaddhammā nāma, tesaṃ vasenāha ‘‘saddhā etesaṃ natthī’’ti yathā taṃ ‘‘duppaññā’’ti. Suttageyyādi appaṃ sutaṃ etesanti appassutā, sutena anupapannā. Natthīti gahetabbanti iminā abhāvattho ayaṃ appa-saddo ‘‘appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassāna’’ntiādīsu (a. ni. 10.11) viyāti dasseti. Sammāpaṭipattiyā anārambhanato kucchitā gārayhā sīdanti osīdanti saṃkilesapakkheti kusītā da-kārassa ta-kāraṃ katvā. Akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya āraddhaṃ paggahitaṃ vīriyaṃ etesanti āraddhavīriyā. Anuppādanena muṭṭhā naṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī. Duṭṭhāti dūsitā. Duppaññā nāma dūsitabhāvo paṭipakkhena vināsitabhāvoti āha ‘‘naṭṭhapaññāti vuttaṃ hotī’’ti. Heṭṭhā sammādiṭṭhiggahaṇena kammassakatāpaññāya maggasammādiṭṭhiyā ca gahitattā subbacakalyāṇamittatāparivārāhi idha saddhādīhi vipassanāsambhārassa uddhaṭattā ca vuttaṃ ‘‘idha vipassanāpaññā veditabbā’’ti. Tenāha ‘‘vipassanāsambhāro hī’’tiādi. Yuttiṃ anapekkhitvāpi ayamattho gahetabboti dassento āha ‘‘porāṇānaṃ āṇā’’ti.
能障碍出世间功德的,就是障碍证得出世间功德。执取自见,是指自己的见解,或者自己无论执取了什么见解,这就是它的意思。因为越过事物的真实本性,从别的方面去抓取,所以叫执取。坚固执持,就是牢牢抓住“只有这个才是真的”。能令舍离,就是具有舍弃的能力。如同龟一样,就像乌龟的脚等肢体被什么东西碰到时,会把所有肢体都缩回自己的壳里,不伸到外面去;同样,即使有人对他说“你这种执取不好,丢掉吧”,他也不肯放下,只把它藏在心里,在心里这样坚持。鳄鱼般的执取,就是鳄鱼的抓取。这样执取,意思是像鳄鱼抓到东西就不放开那样,如此抓取不放。巴利
Lokuttaraguṇānaṃ antarāyakaranti lokuttaraguṇānaṃ adhigamassa antarāyakaraṃ. Sandiṭṭhinti saṃ attano diṭṭhiṃ, yaṃ vā taṃ vā attanā yathāgahitadiṭṭhinti attho. Sabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasanato parāmāsī. Daḷhaggāhīti ‘‘idameva sacca’’nti thiraggāhaggāhī. Paṭinissaggīti paṭinissajjanako. Kummovāti yathā kacchapo attano pādādike aṅge kenaci ghaṭṭito sabbāni aṅgāni attano kapāleyeva samodahati, na bahi nīharati, evamayampi ‘‘na sundaro tava gāho, chaḍḍehi na’’nti vutto taṃ na vissajjeti. Antoyeva attano hadaye eva ṭhapetvā taṃ vadati. Kumbhīlaggāhanti saṃsumāraggāhaṃ. Gaṇhantīti yathā saṃsumārā gahitaṃ na vissajjenti, evaṃ gaṇhanti.
84 “以四十四种方式”是指以不害等四十四种方式。那么,为什么在这里把不害放在最前面说呢?因为不害是一切功德的根本。所谓“不害”,就是悲的同义词,而悲尤其是戒的根本原因,因为它以不伤害他人为特征,能使人远离以伤害为特征的恶戒。就像杀生以伤害他人为特征一样,偷盗他人财物也是如此,因为夺人财物比刀刺还要严重。邪淫也是如此,因为它带来怀胎等痛苦,更何况侵犯他人妻女,那就不必说了。妄语欺骗他人、离间语分裂他人、粗恶语刺痛人心,它们伤害他人的性质非常明显。绮语则因为使人抓不住真正的义利、产生无义利之事,也是伤害他人。贪欲是不与取等的因,嗔恚是杀生等的因,邪见是一切无义利的因,它们都以伤害他人为特征。邪见者即使自称依法,仍然会做杀生等事,还会教唆别人去做,更不用说其他人了。以伤害为特征的恶戒能由此远离,以不害为特征的法尤其是戒的有力原因。以戒为基础,定才能建立;以定为基础,慧才能建立。所以,不害是一切功德的根本。再者,对于志向高远、做事审慎的贤善上士来说,就像他们的戒一样,他们的定和慧也都能带来他人的利益与安乐。因此,悲也是一切功德的根本,所以把它放在最前面说。巴利
84.Evaṃcatucattālīsāya ākārehīti avihiṃsanādīhi catuadhikacattālīsappakārehi. Kasmā panettha avihiṃsā ādito vuttā? Sabbaguṇānaṃ mūlabhāvato. Avihiṃsāti hi karuṇāyetaṃ adhivacanaṃ, sā ca visesato sīlassa mūlakāraṇaṃ parūpaghātalakkhaṇā dussīlyā oramāpanato. Yathā hi pāṇātipāto parūpaghātalakkhaṇo, tathā paresaṃ sāpateyyāvaharaṇaṃ, sattippahāratopi dhanassāvahāro garutaroti. Tathā abrahmacariyaṃ gabbhadhāraṇādidukkhāvahanato, paradārātikkame pana vattabbameva natthi. Paresaṃ visaṃvādanabhedanamammaghaṭṭanānaṃ parūpaghātabhāvo pākaṭo eva, samphappalāpo atthaggāhāpanato anatthuppādanato, abhijjhā adinnādānādihetuto, byāpādo pāṇātipātādihetuto, micchādiṭṭhi sabbānatthahetuto parūpaghātalakkhaṇā, micchādiṭṭhi dhammikapaṭiññopi pāṇātipātādīni karoti, pare ca tattha niyojeti, kimaṅgaṃ pana itare. Vihiṃsalakkhaṇā dussīlyā oramā avihiṃsalakkhaṇā visesato sīlassa balavakāraṇaṃ. Sīlapadaṭṭhāno ca samādhi, samādhipadaṭṭhānā ca paññāti sabbaguṇānaṃ mūlabhūtā avihiṃsā. Apica uḷārajjhāsayānaṃ nisammakārīnaṃ dhīrānaṃ uttamapurisānaṃ sīlaṃ viya samādhipaññāpi paresaṃ hitasukhāvahāva sampajjantīti evampi karuṇā sabbaguṇānaṃ mūlanti sā ādito vuttā.
此后,为了特别说明“这些法是以不害为根源的”,就选取了善业道法。接着,为了说明“戒是这些功德的根本,安住于此戒的人应当让这些法生起”,就选取了八种正性。为了说明“这样修行的人从一开始就是这样”,就选取了远离盖;至于最初不取两种盖时,取与不取之理,义注中已经说过。而忿与瞋的差别,应依照《中部义注》中所述的方式来理解。在这里,为了说明断除忿等即成就渐损,就接着选取了随烦恼的清净。为了说明这种清净是通过随顺、善知识、不放逸而成就的,就选取了杂项。为了说明对于具足随顺等功德的人,这些法能够圆满,修习观之后能导向圣道的证得,就选取了正法。为了说明对这样的人来说,这种错误执取会成为证得出世间功德的障碍,因此应当远远舍弃;也为了说明依照前面所说的正道修行而证得圣道、将渐损推向顶点,才说了“执取自见”等话。如此,应当理解这四十四种渐损方式的选取意图和次第。对于那些不能在实际上修习渐损之道的人,内心的意向也有很大利益,所以说“为了显示内心的意向也有很大利益”。巴利
Tato paraṃ visesato ‘‘avihiṃsāsamuṭṭhānā ime dhammā’’ti dassanatthaṃ kusalakammapathadhammā gahitā. Tato idaṃ guṇānaṃ mūlabhūtaṃ sīlaṃ, ettha patiṭṭhitena ime dhammā uppādetabbāti dassanatthaṃ aṭṭha sammattā gahitā. Tesaṃ visodhanāya paṭipannassa ādito evaṃ hotīti dassanatthaṃ nīvaraṇaviveko gahito, ādito nīvaraṇadvayassa aggahaṇe gahitāgahitakāraṇaṃ aṭṭhakathāya vuttameva. Kodhassa pana byāpādato bhedo vatthasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.71) vuttanayeneva veditabbo. Kodhādippahānena cettha sallekhasiddhīti dassanatthaṃ tato upakkilesavisuddhi gahitā. Sā ca subbacakalyāṇamittaappamattatāhi sijjhatīti dassanatthaṃ pakiṇṇakā gahitā. Sampannasovacassatādiguṇassa ime dhammā pāripūriṃ gacchanti, vipassanaṃ paribrūhetvā ariyamaggādhigamāya saṃvattantīti dassanatthaṃ saddhammā gahitā. Evaṃbhūtassa ayaṃ micchāgāho lokuttaraguṇādhigamassa antarāyakaro, tasmā so dūrato vajjetabbo, evaṃ yathāvuttāya sammāpaṭipattiyā ariyamaggaṃ adhigacchanto sallekhaṃ matthakaṃ pāpetīti dassanatthaṃ ‘‘sandiṭṭhiparāmāsī’’tiādi vuttanti evametesaṃ catucattālīsāya sallekhākārānaṃ gahaṇapayojanaṃ anupubbī ca veditabbā. Payogato sallekhapaṭipadaṃ paṭipajjituṃ asakkontānaṃ cittuppādopi bahūpakāroti āha ‘‘cittuppādassapi bahūpakārataṃ dassetu’’nti.
在善法当中,指的是不害等前面说过的没有过失的法。随顺,是指内心的生起通过身业和语业来随顺。那些法,指的是不害等法,或者指那些依内心生起而运转的法。现在,为了详细展示前面所说的法,开始说“为什么呢”等话。皈依,是针对不能用言语表达皈依的人而说的,所以说“以身”等。在“以身受持戒”这一句里,道理也是一样的。在这里应当知道:是就着这样那样生起的、比较轻快的欲界善心生起,来说这样的善身业和善语业有大利益,而不是从自性上来说内心生起有大利益。巴利
Kusalesudhammesūti avihiṃsādīsu yathāvuttaanavajjadhammesu. Anuvidhiyanāti cittuppādassa kāyavācāhi anuvidhānā. Tesaṃ dhammānanti avihiṃsādidhammānaṃ, tesaṃ vā cittuppādavasena pavattadhammānaṃ. Idāni yathāvuttadhammaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘kasmā panā’’tiādi āraddhaṃ. Saraṇagamanaṃ vācāya viññāpetuṃ asakkontassa vasena vuttaṃ ‘‘kāyena vā’’ti. ‘‘Sīlaṃ kāyena samādiyatī’’ti etthāpi eseva nayo. Ettha ca tathā tathā pavattasallahukakāmāvacarakusalacittuppattiṃ upādāya tathārūpakusalakāyavacīkammānaṃ bahūpakāratā vuttāti na sabhāvato cittuppādassa bahūpakārataṃ ñāyatīti daṭṭhabbaṃ.
85 “为了获得利益”,是指为了获得现世的利益等成就,或者只是为了证得圣道。因为圣道完全是利益,所以被称为利益。以回避的方式行走、活动,就是“遍行”,所以说“为了遍行,为了回避”。“无害”是正自觉者以正见的善巧安排所准备好的。“以安乐”:就是以不费力。“以这同一个方法”:就是以这不害一句中所说的方式。“一切句”:指其余的四十三句。巴利
85.Hitādhigamāyāti diṭṭhadhammikādihitasampattiyā, ariyamaggādhigamāya eva vā. Ariyamaggo hi ekantahitattā hito nāma. Parivajjanavasena kamanaṃ pavatti parikkamananti āha ‘‘parikkamanāya parivajjanatthāyā’’ti. Sammādassanupāyasaṃvidhānena avihiṃsā paṭiyattā sammāsambuddhena. Sukhenevāti akiccheneva. Eteneva upāyenāti eteneva avihiṃsāpade vuttena vidhinā. Sabbapadānīti sesāni tecattālīsa padāni.
86 不善的不令生结生者,是指与掉举俱行的心生起等法,也包括其他只给予转起果报的法;对于已经发生的结生,它们是果报的令生者;如果因为缺少条件而没能得到成熟的机会,或者像无记业等那样,就是不令生者。“以种类而言”,是指以不善的种类而言。“向下分行进”,是指趣向恶趣。“如是名者”,是用名称来标示它的体性,因为当条件具足时,它不会超出那种体性。因此说“在果报时是不可爱、不可乐的果报”。善的那一方面,也应当按同样的方式理解。但这里的差别是:此处结生令生者是与神通等相应的法,其余和前面所说相同。“于一切不善中”,在这里,除了“害”以外,其余一切不善都是能喻,“害”是所喻。“于一切善中”,这里也同样。以这个方便,就是说:正如“害”是所喻,其余善与不善是能喻;依照这个道理,应当用杀生等其他不善来比喻不善,也应当用远离杀生等其他善来比喻善。巴利
86.Akusalā paṭisandhiajanakā nāma uddhaccasahagatacittuppādadhammā aññepi pavattivipākamattadāyino, dinnāya paṭisandhiyā vipākajanakā, paccayavekallena vipaccituṃ aladdhokāsā ahosikammādayo vā ajanakā. Jātivasenāti akusalajātivasena. Adhobhāgaṅgamanīyāti apāyagamanīyā. Evaṃnāmāti nāmaggahaṇena sabhāvaṃ upalakkheti sati paccayasamavāye taṃsabhāvānativattanato. Tenāha ‘‘vipākakāle aniṭṭhākantavipākattā’’ti. Vuttanayeneva kusalapakkho veditabbo. Ayaṃ pana viseso, idha paṭisandhiajanakā abhiññāsahagatadhammā, sesaṃ vuttasadisameva. Sabbe akusalāti ettha vihiṃsamekaṃ ṭhapetvā itare sabbe akusalā upamābhūtā. Vihiṃsā hi upameyyaṃ. Sabbe kusalāti etthāpi eseva nayo. Eteneva upāyenāti yathā vihiṃsānaṃ upameyyatā, tadavasesānaṃ kusalākusalānaṃ upamābhāvo vutto, iminā nayena akusalaṃ pāṇātipātādiakusalena itarena, kusalañca pāṇātipātāpaṭiviratiādikusalena itarena upametabbaṃ.
87 “般涅槃”的意思是:让烦恼的热恼止息下来。因为从四周涂抹、黏着的意义来说,大泥潭被称为泥沼,而且它必定也是极深的,所以说“沉入甚深泥沼”。就像泥沼一样,五种欲功德被称为泥沼,因此应当依照现在所说的比喻与所喻相配合的方式,来理解这里的含义。“没有那个因”中,“因”指的是手或脚没有陷入的状态,但这种状态并不存在。这个道理也同样适用于所喻。巴利
87.Parinibbāpaneti kilesapariḷāhavūpasamane. Parito limpanaṭṭhena palipaṃ vuccati mahākaddamaṃ, taṃ pana ekantato gambhīrampi hotīti ‘‘gambhīrakaddamenimuggo’’ti vuttaṃ. Palipaṃ viya palipanti pañca kāmaguṇā vuccanti, tasmā evaṃ idāni vuccamānena upamopameyyasaṃsandananayena ettha imasmiṃ ṭhāne atthayojanā veditabbā. Na hi taṃ kāraṇanti ettha kāraṇaṃ nāma hatthassa vā pādassa vā apalipannabhāvo, so pana natthi. Esa nayo upameyyepi.
在这里,可能有人会这样想:比丘等人是靠着世尊说法的威力才在讲说。于是先说“其实是世尊本人在那里拔除”,接着用比喻来说明这个意思,所以说了“国王的……”等话。先不说凡夫,就连那些已经达到声闻最高阶位的圣者们,他们的开示也仍然是导师本人的开示——为了显示这一点,所以说了“虽然……”等话。因为这样一来,由他们所说的经典就是佛语,而他们虽然因为说法而获得了殊胜成就,那些圣者也仍然是佛子。巴利
Tattha siyā kassaci parivitakko ‘‘bhagavato desanānubhāvena bhikkhuādayo kathentī’’ti. ‘‘Bhagavāyeva hi tattha uddharatī’’ti vatvā upamāya tadatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘rañño’’tiādi vuttaṃ. Puthujjanā tāvatiṭṭhantu, sāvakasikhāppattavisesānampi ariyānaṃ desanā satthuyeva desanāti dassetuṃ ‘‘kiñcāpī’’tiādimāha. Tathā hi tehi desitasuttāni buddhavacanameva, tesaṃ desanāya laddhavisesāpi ariyā buddhaputtāyevāti.
“未受用”是指没有去体验、没有去接触。“未学律”是指没有恭敬地学习五种律。不过,那些律是通过三学的修学来完成的,所以说“将修学三学”。那又是什么呢?在“此事理存在”这句话里,问“是什么事理”,回答说“未陷泥沼与陷入泥沼”等等。因为在圣典中,以“准陀啊,他……”等话,把一般含义当作比喻来把握,把特殊含义当作被比喻的对象来说,所以先用“应当这样理解其含义”等话从共通层面说明,然后再从不共的层面详细开示,说“说了什么”等等。“将止息他人的害意”:这是说,有人见到名为无害的正行道,就跟随这种见解去做,通过说法使他人也成为无害者,这是针对这样的人说的。因为他的话语能起到指示的作用。因此说“这就是那个害者的……”。过去是害者、行邪道的人。通过修习断除害意的道等,说明自己本身就趋向无害、害意完全止息。因此说“如同已寂灭”等等。“于一切句中”,是指在“杀生者”等文中出现的四十三句。巴利
Anibbisatāyāti anibbisevanatāya. Asikkhitavinayatāyāti pañcannaṃ vinayānaṃ sādaraṃ asikkhitabhāvena. Te pana vinayā tissannaṃ sikkhānaṃ sikkhāpanena hotīti āha ‘‘tisso sikkhā sikkhāpessatī’’ti. Kiṃ pana tanti? ‘‘Ṭhānametaṃ vijjatī’’ti ettha vuttaṃ kiṃ pana ṭhānanti āha ‘‘apalipapalipannatta’’ntiādi. Yasmā pāḷiyaṃ ‘‘so vata cundā’’tiādinā sāmaññatthaṃ upamābhāvena gahetvā visesattho upameyyabhāvena vutto, tasmā tamatthaṃ ‘‘evamattho veditabbo’’tiādinā sādhāraṇato vatvā puna asādhāraṇato vivaranto ‘‘kiṃ vuttaṃ hotī’’tiādimāha. Parassa vihiṃsācetanaṃ nibbāpessatīti idaṃ yo avihiṃsāsaṅkhātaṃ sammāpaṭipattiṃ disvā diṭṭhānugatiṃ āpajjanto dhammadesanāya paro avihiṃsako hoti, tādisaṃ sandhāya vuttaṃ. Ādesanañhi tassa vacananti. Tenāha ‘‘ayaṃ yā esā vihiṃsakassā’’ti. Pubbe vihiṃsakassa micchāpaṭipajjantassa. Vihiṃsāpahānāya maggaṃ bhāvayatotiādinā attano eva avihiṃsāya vihiṃsāparinibbānāya saṃvattanamāha. Tenāha ‘‘parinibbuto viyā’’tiādi. Sabbapadesūti ‘‘pāṇātipātissā’’tiādinā āgatesu tecattālīsāya padesu.
88 “如是”是指对所说方式的把握。“它的”是指减损的。就像在“婆罗门,确实有这个道理”等句子中那样,道理这个词是原因的意思,所以说“减损的原因”。“以它们为依据”就是依据各种减损。以慈心的方式去和合,就是寻求利益。以悲心的方式去怜悯。“已遍取”就是周遍地取,意思是遍满。“已遍行”就是周遍地行,意思是完全遍满。“莫放逸”:对于所说的止和观,不要因为无知或者其他放逸的原因而陷入放逸。因为在能导出的教法中,即使做了不该做的事,也是放逸。“于失坏时”指七种不适等失坏的时候。如上所说的五种道理,以及其他一切教法功德都包含在这里,所以说“你们要修习禅那,不要放逸,这是对你们的教诫”。巴利
88.Evanti desitākāraparāmasanaṃ. Tassāti sallekhassa. ‘‘Atthi khvesa brāhmaṇa, pariyāyo’’tiādīsu (a. ni. 8.11; pārā. 3-10) viya pariyāya-saddo kāraṇatthoti āha ‘‘sallekhakāraṇa’’nti. Tesaṃ vasenāti sallekhānaṃ vasena. Mettāya upasaṃharaṇavasena hitaṃ esantena. Karuṇāya vasena anukampamānena. Pariggahetvāti parito gahetvā, paritvāti attho. Pariccāti parito itvā, samantato pharitvā icceva attho. Mā pamajjitthāti ‘‘jhāyathā’’ti vuttasamathavipassanānaṃ aññāṇena, aññena vā kenaci pamādakāraṇena mā pamādaṃ āpajjittha. Niyyānikasāsane hi akattabbakaraṇampi pamādoti. Vipattikāleti sattaasappāyādivipattiyuttakāle. Yathāvuttā pañca pariyāyā aññepi sabbe sāsanaguṇā idheva saṅgahaṃ gacchantīti āha ‘‘jhāyatha, mā pamādatthāti tumhākaṃ anusāsanī’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16