根本法门品·7. 《布经》的注释
1. 根本法门品复注 · 34 段
7. 《布经》的注释巴利
7. Vatthasuttavaṇṇanā
70 70. 能遮蔽、能居住、能隐藏的地方,就是衣服。它虽然和度量相似,但并不完全等同,而是接近于衡量,这就是所比。通过它让人产生比知,就是比喻;用比喻来让人理解的言辞,就是比喻语。在某部经中。义,就是被比喻的义理。先说比喻,紧接着说义理,然后再一次说比喻,这被称为以比喻围绕义理来显示;在以义理围绕比喻的地方,道理也是一样。现在为了说明这四种方式都按照经中传承的方式来呈现,就说诸比丘,譬如等语。其中,两座房屋是指两座相邻的房屋。有正门是指正对之门。巴利
70. Chādetabbaṃ ṭhānaṃ vasati paṭicchādetīti vatthaṃ. Yaṃ samānaṃ viya na sabbaso minoti, mānassa pana samīpe, taṃ upamānaṃ. Upamīyati etāyāti upamā, upamāya bodhakavacanaṃ upamāvacanaṃ. Katthaci sutte. Atthanti upamiyatthaṃ. Paṭhamaṃ upamaṃ vatvā tadanantaraṃ atthaṃ vatvā puna upamaṃ vadanto ‘‘upamāya atthaṃ parivāretvā dassetī’’ti vutto. Atthena upamaṃ parivāretvāti etthāpi eseva nayo. Idāni te cattāropi pakāre sutte āgatanayeneva dassento ‘‘seyyathāpissu, bhikkhave’’tiādimāha. Tattha dve agārāti dve paṭivissakagharā. Sadvārāti sammukhadvārā.
“彼如此”的意思是:这位世尊正是这样一位说法者,他既通过展示比喻,也通过种种不同的方式来说法。为了说明这个道理——对某些应受调教的人来说,义理之所以容易通达,首先是因为先示比喻,同样,首先是因为先显义理,有时是以比喻围绕义理,有时是以义理围绕比喻——所以用“此法适用于一切处”这句话来显示这个含义。“法界”指一切知智。因为一切知智含摄在法界之中,它能对前面所说的法以及一切所应了知的法,如实地精勤、如实觉悟、令他人觉悟,所以称为“界”;或者说,一切法都依此法界而安住、被持,又在一切方面被了知、被传达,所以叫“法界”。又因为此智是通过善巧通达真理而获得的,所以是“极善通达”;或者说,就以此智极善通达所应了知之境的程度而言,此智本身也就同样极善通达了,因此说“极善通达”。巴利
Svāyanti so ayaṃ evaṃ upamādassanavasenapi nānānayenapi dhammadesako bhagavā. Ekaccānaṃ veneyyānaṃ atthassa sukhāvabodho paṭhamaṃ upamādassane hetu, evaṃ paṭhamaṃ atthadassane, upamāya atthaparivāraṇe, atthena upamāparivāraṇe cā’’ti imamatthaṃ dasseti ‘‘esa nayo sabbatthā’’ti iminā. Dhammadhātuyāti sabbaññutaññāṇassa. Tañhi dhammadhātupariyāpannattā yathāvuttadhamme ca sabbepi ñeyyadhamme ca padahati yathāsabhāvato bujjhati bodheti cāti dhātu, dhīyanti vā dhammā etāya sabbākārato ñāyanti ñāpiyanti cāti dhammadhātu. Tassā pana suṭṭhu saccasampaṭivedhavasena laddhattā suppaṭividdhattāti, yadaggena vā ñeyyaṃ tāya suppaṭividdhaṃ, tadaggena sāpissa suppaṭividdhā evāti āha ‘‘suppaṭividdhattā’’ti.
为了说明本性清净的心会被外来的烦恼染污,就用被弄脏的布作比喻,因此说“本性清净的布”。“由尘等”这里,“尘”指的是微尘。“等”这个字,包括了细尘、灯烟之类让布变得不干净的东西。凡是因此彻底被染污、毁坏、失去清净的,就叫作“染污”;就是被那种染污——也就是尘土之类——弄脏,因为颜色被破坏而变得污浊。污垢就是墨渍。所谓“肤垢”,是指盐霜之类附着在皮肤表面的身体污垢。“等”这个字,还包括了泪、唾液、鼻涕等身体上的其他污垢。“因已执取”:是因为覆盖而执持。“能令有情染着,所以叫染料”:染料就是能染的东西,就像愤怒本身就是愤怒的状态。“作意令染入”:就是投入其中。“为了染成青色”:为了变成青色。“以菩提叶青等”:“等”字包括了黑色、褐色等。姜黄、岩黄等是黄色染料。紫胶、苏木汁等是红色染料。粗制红花、紫矿树胶等是浅红色染料。染出来的颜色黯淡无光。所以说“只是色泽不清净”。“如是”就是指这种染坏的颜色。在那件布上,染料本身极为清净,为什么染出来的颜色却不干净呢?这是为了说明染料并没有过失。因此说“然而是因为”等等。巴利
Pakatipariyodātassa cittassa āgantukehi upakkilesehi upakkiliṭṭhabhāvadassanatthaṃ saṃkiliṭṭhavatthadassananti katvā vuttaṃ ‘‘pakatiparisuddhaṃ vattha’’nti. Rajādināti ettharajo nāma reṇu. Ādi-saddena aṇutajjāridhūmādikaṃ vatthassa aparisuddhikāraṇaṃ saṅgaṇhāti. Sabbaso kilissati vinassati visuddhi etenāti saṃkileso, tena saṃkilesena paṃsurajādinā saṃkiliṭṭhaṃ vaṇṇavināsanena vidūsitaṃ. Malaṃ masi. Jallikā vuccati loṇapaṭalādi chaviyā upari ṭhitaṃ sarīramalaṃ. Ādisaddena sarīrajallameva assukheḷasiṅghāṇikādikaṃ tadaññamalaṃ saṅgaṇhāti. Gahitattāti pariyonandhanavasena gahitattā. Rajanti sattā tenāti raṅgaṃ, raṅgameva raṅgajātaṃ yathā kopameva kopajātaṃ. Upanāmeyyāti pakkhipeyya. Nīlakatthāyāti nīlavaṇṇatthāya. Palāsanīlādiketi ādi-saddena kāḷasāmādiṃ saṅgaṇhāti. Haliddikakudhaselādike pītakaraṅge. Lākhāpattaṅgarasādike lohitakaraṅge. Mahārajanaloddakandulādike mandarattaraṅge. Duṭṭhu rajitavaṇṇaṃ apabhassaraṃ. Tenāha ‘‘aparisuddhavaṇṇamevassā’’ti. Īdisanti durattavaṇṇaṃ. Tasmiṃ vatthe raṅgajātaṃ sayaṃ suparisuddhaṃ samānaṃ kissa hetu kena rattavaṇṇaṃ aparisuddhaṃ hotīti raṅgajātassa niddosataṃ vadati. Tenāha ‘‘yasmā panā’’tiādi.
在说明杂染这一面时,本来应该只用没有被染污的衣服来作比喻,这个道理其实已经很明显了。可是这里却举出被染污的衣服作例子,用意是想问:“是不是还有别的什么差别呢?”所以才接着问“那又是为什么”等等。对方为了显示还有别的义理上的差别,就说了“为了显示精进有大果报”等等。在这里,“在说明净化染污心的方法时,应当以被染污的衣服作比喻”,这是一个立论;“为了显示精进有大果报”,是提出这个立论的理由。“正如”等语是显示随顺相应的义理。“在那里不像生来黑色的(衣服)那样”等语是显示相反相对的义理。而“像被污垢沾取的铜钵”等语,则应当看作相似的比喻。“这样,心也”等语,是把能喻用来比配所喻,以说明比喻的义理。其中,“本来”是指非造作的、自然的状态。“那”是指心。这是就心的存在状态没有差别而笼统地举出心来。因此说“在一切(心)中”。只是明净的,不是杂染的,因为不与杂染法相应的缘故。难道不是在作用心和异熟相续中,能获得特殊的成立吗?否则,已作之法的毁灭和应作之法的获得就会成为不可能了。虽然能获得,但它的杂染是轮回的远因,并不是不清净;它的不杂染是还灭的远因,也并不是清净。然而,“被随烦恼所染污”这一说法,是就堪受随烦恼的心而说的,不是就异熟相续而说的。因此说“诸比丘,此心是极光净的”,以及“只是明净的”。而“那又”等语,是就它们属于自己的相续而言,仅仅从同一类的方式来说的,并不是说异熟法具有烦恼。或者,“被随烦恼所染污”这一说法,是以随烦恼为因而说明存在于其中的特殊成立,不应像“杂染法”等(《法集论》77双论母)那样,看作具有那(杂染)法。所谓“被净化”,是指以观慧次第从一切随烦恼中解脱出来。能够在最高道的一刹那使其更加明净,从此不再被随烦恼所染污。“这样”等语,是对所说义理的总结。巴利
Saṃkilesapakkhaṃ dassentena asaṃkiliṭṭhameva vatthaṃ udāharitabbanti pākaṭoyamattho, saṃkiliṭṭhavatthanidassanena pana ‘‘siyā nu kho aññopi koci viseso’’ti adhippāyena pucchati ‘‘kasmā panā’’tiādinā. Itaro atthavisesoti dassento ‘‘vāyāmamahapphaladassanattha’’ntiādimāha. Ettha ca saṃkiliṭṭhacittavisodhanavidhāne saṃkiliṭṭhavatthaṃ nidassatabbanti paṭiññā, vāyāmamahapphaladassanatthanti hetuattho. Yathā hītiādi anvayattho. Na tattha jātikāḷake viyātiādi byatirekattho. Sadisūdāharaṇaṃ pana malaggahitakaṃsapātiādi daṭṭhabbaṃ. Evaṃ cittampītiādi opammatthassa upameyyaupanayanaṃ. Tattha pakatiyāti akittimena sabhāvena. Tanti cittaṃ. Sāmaññaggahaṇañcetaṃ cittabhāvāvisesato. Tenāha ‘‘sakalepī’’ti. Paṇḍarameva na saṃkiliṭṭhaṃ saṃkilesehi asamannāgatabhāvato. Nanu kiriyāmayacittehi vipākasantāne visesādhānaṃ labbhati, aññathā katavināsā katabbhāgamā āpajjeyyuṃ? Kiñcāpi labbhati, tassa saṃkileso vaṭṭupanissayo, asuddhi vā na hoti, asaṃkileso vivaṭṭupanissayo, visuddhi vā na hoti eva. Upakkiliṭṭhanti panetaṃ upakkilesanārahassa cittassa vasena vuttaṃ, na vipākapabandhassa. Tenāha ‘‘pabhassaramidaṃ bhikkhave citta’’nti, ‘‘paṇḍaramevā’’ti ca. Tañca khoti pana sakasantatipariyāpannatāya nesaṃ kevalaṃ ekattanayavasena vuttaṃ, na vipākadhammānaṃ kilesāsamaṅgibhāvato. Atha vā upakkiliṭṭhanti iminā upakkilesahetu tattha vijjamānaṃ visesādhānamāha, na ‘‘saṃkiliṭṭhā dhammā’’tiādīsu (dha. sa. 77.dukamātikā) viya taṃsamaṅgitanti daṭṭhabbaṃ. Visodhiyamānanti vipassanāpaññāya anukkamena sabbupakkilesehi vimociyamānaṃ. Sakkā aggamaggakkhaṇe pabhassarataraṃ kātuṃ, yato na puna upakkilissati. Evantiādi vuttassevatthassa nigamanaṃ.
以令恶趣圆满的方式去行,就是“行道”。这行道本身,因为烦恼的逼迫、烧恼等,就是忧恼之苦;或者说,因为趣向是卑劣的、是流转,所以叫“恶趣”;又因为它是恶趣的因,所以叫“恶趣”。再者,这行道本身就是恶趣,因为它像乾闼婆一样,或者因为它是那恶趣所成就的,所以是卑劣的,而且是苦的趣向,所以叫“恶趣”。“染污心”:这是为了显示那行道就是恶趣的性质,不是为了说明别的差别。因为心没有被染污的人,不会去杀生等。“染污心”:因贪求而完全染污的心。“奉使”:信使之工作,即持在家人的书信或消息前往各处。“送信行”:被差遣至各家各户的小步行。“营医业”:在戒律不允许之处,因贪求而为在家众制作医药。“以赠竹、施钵等”:通过赠竹、施钵、赠花等邪命方式而活命者。“一切”:依《分别论》中所说“有非行,有非境”等,以所行圆满了一切非行与非境。巴利
Duṭṭhagatiparipūraṇavasena paṭipajjanaṃ paṭipatti. Sā eva kilesadarathapariḷāhādivasena upāyāsadukkhā, kucchitā vā gati pavatti, duggatihetūti vā duggati, duggatiyā pana paṭipattiyā gandhabbato, tassā vā nipphannabhāvato kucchito, dukkhā ca gatīti duggati. Saṃkiliṭṭhacittoti idaṃ tassā paṭipattiyā duggatibhāvadassanatthaṃ, na visesanatthaṃ. Na hi asaṃkiliṭṭhacittassa pāṇaghātādivasena pavatti. Saṃkiliṭṭhacittoti lābhāsāya sabbaso kiliṭṭhacitto . Dūteyyapahiṇagamananti dūteyyaṃ vuccati dutakammaṃ, gihīnaṃ paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā gahetvā tattha tattha gamanaṃ, pahiṇagamanaṃ gharāgharaṃ pesitassa khuddakagamanaṃ, dūteyyagamanaṃ pahiṇagamanañca gacchati. Vejjakammanti ananuññāte ṭhāne lābhāsāya gahaṭṭhānaṃ bhesajjaṃ karoti. Saṅghabhedakathā parato āgamissati. Veḷudānādīhīti veḷudānapattadānapupphadānādīhi micchājīvena jīvikaṃ kappeti. Sakalampīti ‘‘atthi anācāro, atthi agocaro’’tiādinā vibhaṅge (vibha. 513, 514) āgataṃ sabbampi anācāraṃ agocarañca caraṇavasena paripūreti.
说完“也会去地狱……乃至饿鬼界”之后,为了说明他去饿鬼界的情形,就接着说“成为名叫沙门夜叉的”等等。巴利
‘‘Nirayampi…pe… pettivisayampi gacchatī’’ti vatvā tattha pettivisayagamanaṃ dassento ‘‘samaṇayakkho nāma hotī’’tiādimāha.
在白分这边,所谓清净,就是一切方面都清净,没有染污。正因为清净,所以才是极洁白,也就是光耀的意思。唯成善染之色,就是说它唯是极善所染的颜色。唯成清净之色,则是说比如它的青色也应当是清净的等等;正是针对这类意思才说应知与黑分中所说的完全相反。至于染色料等语句,也应当按那里所说的方式来理解。在行道善趣等当中应当说明的内容,则应知是与行道恶趣等中所说的相反。清净心,就是意乐清净。圆满十善业道,这句话是为了显示与黑分中圆满十不善业道之说相对而说的。正如在那里,通过执取贪欲、嗔恨、邪见,按业道相应的方式,也意在含摄在家者那种尚未达到业道的邪行道;同样地,在这里也应理解为:通过执取无贪欲、无嗔、正见,显示了依无贪、无嗔、无痴而转起的在家者正行道已被含摄,而不是说只有已达到业道的才算被含摄。人之伟大性,是指以种姓、容貌、财富、权贵等为主,在人类当中所具有的伟大状态。以十种处而超越其他诸天神,就是天伟大性。因为行道是在与善趣结缘的语境中说的,所以在陈述他修习不来道时,是把不来道的修习拉到此位而说的。由于以所取之执取而意指乐受体验之处,因其缺无故不取无想有,而说于十梵天界等。巴利
Sukkapakkhe parisuddhanti sabbaso visuddhaṃ asaṃkiliṭṭhaṃ. Parisuddhattā eva pariyodātaṃ, pabhassaranti attho. Surattavaṇṇamevassāti suṭṭhu rattavaṇṇameva assa. Parisuddhavaṇṇamevassāti nīlavaṇṇopissa parisuddho ca bhaveyyāti evamādiṃ sandhāyāha ‘‘kaṇhapakkhe vuttapaccanīkeneva veditabbā’’ti. Raṅgajātantiādi pana tattha vuttavaseneva veditabbaṃ. Paṭipattisugatiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ paṭipattiduggatiādīsu vuttavipariyāyena veditabbaṃ. Parisuddhacittoti suddhāsayo. Dasa kusalakammapathe paripūretīti idaṃ kaṇhapakkhe ‘‘dasa akusalakammapathe paripūretī’’ti vuttassa paṭipakkhadassanavasena vuttaṃ. Yathā hi tattha abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiggahaṇena kammapathasaṃsandananayena kammapathaṃ appattāya ca agāriyassa tathārūpāya micchāpaṭipattiyā saṅgaho icchito, evaṃ idhāpi anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhiggahaṇena alobhādosāmohavasena pavattā agāriyassa sammāpaṭipatti saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ, na kammapathappattāvāti. Manussamahantatanti jātirūpabhogādhipateyyādivasena manussesu mahantabhāvaṃ. Dasahi ṭhānehi aññesaṃ devānaṃ abhibhavo devamahantatā. Paṭipatti sugatiyā bhājiyamānattā ‘‘anāgāmimaggaṃ bhāvetī’’ti tathā anāgāmibhāvanaṃ pāpetvā ṭhapitā. Gahitaggahaṇena sukhānubhavaṭṭhānassa adhippetattā tadabhāvato asaññibhavaṃ anādiyanto ‘‘dasasu vā brahmabhavanesū’’tiādimāha.
71 71. 对自己财物的欲贪,以“贪求”为义,就是贪欲;贪求就是它的意思。对他人财物的欲贪,因为是不正当地贪著,所以叫不平等贪。为了说明贪欲和不平等贪也有差别,才说“或者”等话。其中,自己的所有物以及与之类似、适合的地方,是适当处。凡是有人请求,或者不费力就能得到的,是已得处。他人的妻子、应受尊重的妇女,是不适当处。凡是不该希求的,或者对它希求就会招来灾祸的,是未得处。长老,指大僧护长老,是他把义注书写到贝叶上的。他在弟子们讨论时这样说过。在这部经里,因为意在说明心的染污,所以看不出把这两者分开解释。因此才说“于适当”等话。由于以不正作意而生起,并且现在和未来都只会产生苦,所以没有任何贪不能叫不平等。说“以贪求为义”,是指对任何所缘,无论适当、不适当还是未得,以贪求、以希求的方式生起的渴爱,就是贪欲,以此显示它和贪没有差别。因此才说“这二者意义相同,只是音节不同”。令坏失,就是破坏它本性上的无染,使它变得不清净。因此才说“不让它光辉”。“愿这些众生被灭绝、被毁灭”——以这种对众生起伤害相而转起的心,就是嗔恨,这里说它有九种嗔恨事。而忿怒因为还会对诸行转起,所以说有十种嗔恨事。两者本质上都是恚,只是因为转起的方式不同才分开说。它只是以愤怒的方式缠缚住心,就像“他曾骂我、曾打我”等等。巴利
71.Sakabhaṇḍe chandarāgo abhijjhāyanaṭṭhena abhijjhā, abhijjhāyanāti attho. Parabhaṇḍe chandarāgo visamaṃ lubbhatīti visamalobho. Evampi abhijjhāvisamalobhānaṃ viseso hotīti dassento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Tattha attano santakaṃ taṃsadisañca yuttaṭṭhānaṃ. Yaṃ yācitaṃ, appakasirena vā sakkā laddhuṃ, taṃ pattaṭṭhānaṃ. Paradāragarudārāti ayuttaṭṭhānaṃ. Yaṃ apatthaniyaṃ, yassa vā patthanāya byasanaṃ āpajjati, taṃ appattaṭṭhānaṃ. Theroti mahāsaṅgharakkhitatthero, yena aṭṭhakathā potthakaṃ āropitā. So hi antevāsikesu sākacchantesu evamāha. Sopi imasmiṃyeva sutte vinibbhogo na labbhati cittasaṃkilesassa adhippetattā. Tenāha ‘‘yutte vā’’tiādi. Ayonisomanasikāravasena uppajjanato sampatti āyatiñca dukkhasseva uppādanato na koci lobho avisamo nāma. Abhijjhāyanaṭṭhenāti yassa kassaci ārammaṇassa yuttassa ayuttassa appattassa ca abhijjāyanavasena abhipatthanāvasena ca pavattā taṇhā abhijjhāti lobhato nibbisesanti dasseti. Tenāha ‘‘ekatthametaṃ byañjanameva nāna’’nti. Dūsetīti sabhāvasantaṃ asaṃkilesaṃ vināseti avisuddhaṃ karoti. Tenāha ‘‘obhāsituṃ na detī’’ti. ‘‘Ime sattā ucchijjantu vinassantū’’ti sattesu byāpajjanākārappavattiyā byāpādo navavidhaāghātavatthusambhavo vutto. Kodho pana saṅkhāresupi pavattanato dasavidhaāghātavatthusambhavo vutto. Ubhayampi paṭighameva, pavattanānattato bhinditvā vutto. Kujjhanavaseneva cittapariyonandhano ‘‘akkocchi maṃ avadhi ma’’ntiādinā.
善巧完成的行为叫作善作;而“抹恩”这种心态,专门破坏那种以“先前曾做过”为特征的功德,就像用布擦掉沾在身上的水一样。“抹恩”之所以叫“抹恩”,正是因为它有抹掉别人功德的作用。现在,为了把前面“对于出家者……”等简略说过的内容详细展开,所以接着说了“出家者也有……”等等。以坐着谈论、反复谈论等方式来说法,这叫“说法理趣”;或者也可以理解为“一味”等法理。“七部论”中的善巧,就是对“说法理趣及论书”的善巧。“等”这个字,还包含了在律藏次第和四大部经典中的善巧。“不恭敬”就是没有恭敬心。用“正如这样”这句话来说明:就像“抹恩”这样染污心一样,“嫉妒”也这样染污心,所以显示它们都是随烦恼。“趣处不定”,是因为没有固定的趣向和决定性。“等”这个字,还包含了这种情况:看到久出家、出家很久的人,就压制他说“你在这个教法里出家,我也出家了;你只是持戒而已,我也一样”等等。“争胜执担”就是把“你和我有什么差别”这种不平等的事看成平等,然后执取为平起平坐。“讥嫌”就是嫉妒。隐藏自己的成就,是因为不能忍受别人也共享这份成就,所以说“不能忍受与他人共享”。因为抓住了原因,结果也就自然被抓住了。如果不是这样,那些用别的方式表露自己的人就是伪诈者,也有人叫他们“奸商”。蛇头鱼尾是一种鱼,名叫“广长鱼”,所以说“名为广长鱼”等等。“住学徒”就是近住的弟子。巴利
Suṭṭhu kataṃ karaṇaṃ sukataṃ, tassa pubbakāritālakkhaṇassa guṇassa vināsano udakapuñchaniyā viya sarīrānugataṃ udakaṃ puñchanto makkho. Tathā hi so paresaṃ guṇānaṃ makkhanaṭṭhena ‘‘makkho’’ti vuccati. Idāni anagāriyassa vātiādinā saṅkhepena vuttatthaṃ vitthārena dassetuṃ ‘‘anagāriyopī’’tiādi vuttaṃ. Nisinnakathāparikathādivasena dhammassa kathā dhammakathānayo, ekattādidhammanīti eva vā. Pakaraṇaṃ satta pakaraṇāni, tattha kosallaṃ dhammakathānayapakaraṇakosallaṃ. Ādi-saddena vinayakkame catūsu mahānikāyesu ca kosallaṃ saṅgaṇhāti. Acittīkatoti cittīkārarahito. Yathā cāyanti iminā yathāyaṃ makkho cittaṃ dūseti, evaṃ paḷāsopi cittaṃ dūseti, tasmā upakkilesoti dasseti. Aniyatā gati niyāmokkamanābhāvato. Ādi-saddena ‘‘rattaññū cirapabbajite puggale ajjhottharitvā ‘tvampi imasmiṃ sāsane pabbajito, ahampi pabbajito, tvampi sīlamatte ṭhito ahampī’ti’’ evamādīnaṃ saṅgaho. Yugaggāhagāhīti ‘‘tava vā mama vā ko viseso’’ti asamampi samaṃ katvā samadhuraggāhagaṇhanako. Khīyanā usūyanā. Attano sampattiyā nigūhanaṃ tassa parehi sādhāraṇabhāvāsahanena hotīti ‘‘parehi sādhāraṇabhāvaṃ asahamānaṃ’’icceva vuttaṃ. Kāraṇe hi gahite phalampi gahitameva hotīti. Aññathā attano pavedanakapuggalo kerāṭiko, ‘‘nekatikavāṇijo’’tipi vadanti. Sappamukhā macchavālā ekā macchajāti āyatanamaccho. Tenāha ‘‘āyatanamaccho nāmā’’tiādi. Baddhacaroti antevāsī.
或者,因为他的本性完全不受折伏,就像背着重物一样僵硬,又像不肯弯曲的拐杖,是个不肯低头的人,所以叫“如负重者”。“更增上作者”,是指无论别人做了恶行还是善行,他都要在那之上再加倍去造作。为了自己装饰等目的,而享用别人所做的饰品等物,或者随自己的能力学习、讲说。虽然确实有因摄受二部等而生起的、可以亲近的慢,但因为它属于杂染那一方,所以这里说“不依附慢”。巴利
Sabbaso amadditasabhāvena vā tabharitabhattasadisassa thaddhabhāvassa anonamitadaṇḍasadisatāya paggahitasiraanivātavuttikārassa ca karaṇato vā tabharita…pe… karaṇo. Taduttarikaraṇoti yaṃ yena kataṃ duccaritaṃ vā sucaritaṃ vā, taduttari, tassa dviguṇaṃ vā karaṇo. Attano maṇḍanādiatthaṃ parena kataṃ alaṅkārādiṃ. Pariyāpuṇāti vā katheti vā attano balānurūpaṃ. Kāmaṃ nikāyadvayaggahaṇādivasena pavatto sevitabbamāno eva, tathāpissa saṃkilesapakkhattā vuttaṃ ‘‘mānaṃ anissāyā’’ti.
以“我是更优胜的”这类想法来把心抬起来,这就是“凭抬高自己”。先是把自己摆到和某人同等的位置,随后又觉得自己比对方更高、更超胜,这样生起的慢就是“过慢”。“执取为傲醉”的方式,是依出身等而自我陶醉的方式,从义理上说,那也还是慢。放逸,就是同样状态生起的心念。巴利
Uṇṇativasenāti ‘‘seyyohamasmī’’tiādinā cittassa paggahaṇavasena. Pubbe kenaci attānaṃ sadisaṃ katvā pacchā tato adhikato dahanato uppajjanako atimāno. Madaggahaṇākāro jātiādiṃ paṭicca majjanākāro, sopi atthato māno eva. Pamādo tathāpavatto cittuppādo.
因此,为了说明把贪等放在开头的原因,才提出这个问题。所谓“由最初生起”,是指在各个生存处中,它都是最先产生的。就像众生对自己所证得的禅那等殊胜境界加以省察一样,对自己所获得的投生处所生起的贪爱,也总是最先出现的。所以说“一切众生”等等。所谓“其余随缘生起”,是说嗔等其他烦恼随各自的因缘而生起,不像贪那样可以断定某者之后必定是某者,它们没有固定的生起顺序,这就是这句话的意思。那么,心的随烦恼就只有这十六种吗,还是另有其他?针对这个追问,为了显示还有其他随烦恼,才说了“na ca ete”等话。既然如此,为什么这里只说了这几种呢?为了显示(这是举要的)方法,才说“etena pana…pe… veditabbā”。应当知道,由此已经含摄了昏沉睡眠、掉举悔恨、疑、自赞毁他、惊悚、胆怯、无惭无愧、极欲、恶欲、多欲等。巴利
Tasmā lobhamādiṃ katvā dassetīti lobhassa ādito gahaṇe kāraṇaṃ vibhāvetukāmo pucchati. Paṭhamuppattitoti tattha tattha bhave sabbapaṭhamaṃ uppajjanato. Sattānañhi yathādhigataṃ jhānādivisesaṃ ārabbha paccavekkhaṇā viya yathāladdhaṃ upapatibhavaṃ ārabbha nikanti eva. Tenāha ‘‘sabbasattāna’’ntiādi. Yathāsambhavaṃ itareti itare byāpādādayo yathāpaccayaṃ uppajjanti, lobhassa viya ādito asukassa anantaraṃ asukoti vā na nesaṃ niyamo atthīti attho. Kiṃ pana ete soḷaseva cittassa upakkilesā, udāhu aññepi santīti anuyogaṃ sandhāya aññepi santīti dassento ‘‘na ca ete’’tiādimāha. Yadi evaṃ kasmā ettakā eva idha vuttāti. Nayadassanavasenāti dassento āha ‘‘etena pana…pe… veditabbā’’ti. Tena thinamiddhauddhaccakukkucca-vicikicchā-attukkaṃsana-paravabbhanachambhitattā- bhīrukatā-ahirikānottappa-atticchatā-pāpicchatā-mahicchatādayo saṅgahitāti veditabbaṃ.
72 先通过显示杂染的状态,把前面概括说到的杂染分开来详细说明,这就是“揭示了杂染之后”。说到“显示清净”时,这里也是同样的道理。“如此了知后”,是指以加行慧和下面两个道(初果道、二果道)的智慧,从自性、集、灭、以及灭的方法这四个方面,如实了知“贪欲和不正当的贪,必定是心的随烦恼”。“舍断”在这里特指彻底断除,所以注释者说“以正断的方式,由圣道舍断”。“由圣道”是指由不来道(三果道)。因为在这里的所有场合中,所意指的断除就是由不来道来断除的。“烦恼次第”在这里是指宣说诸烦恼的顺序。“道次第”则既是四种圣道的宣说顺序,也是依照那种宣说而修行的次第,又是依那种修行而生起圣道的次第。其中,不观待道次第而显示那些烦恼由那条道断除,这就是烦恼次第,而不是烦恼生起的次第,在这里是宣说的顺序——为了说明这一点,所以说了“贪欲和不正当的贪”等。而依照道的先后顺序,哪些烦恼由哪条道断除,为了说明“由那条道断除那些烦恼,就是按道次第来显示断除”,所以说了“由入流道”等。巴利
72.Saṃkilesaṃdassetvāti saṃkiliṭṭhavattanidassanena saṅkhepena vuttaṃ saṃkilesaṃ vibhāgena dassetvā. Vodānaṃ dassentoti etthāpi eseva nayo. Evaṃ jānitvāti ‘‘abhijjhā visamalobho ekanteneva cittassa uppakkileso’’ti sabhāvato samudayato nirodhato nirodhūpāyato ca pubbabhāgapaññāya ceva heṭṭhimamaggadvayapaññāya ca jānitvā. Pajahatīti ettha accantappahānameva adhippetanti dassento ‘‘samucchedappahānavasena ariyamaggena pajahatī’’ti āha. Ariyamaggenāti anāgāmimaggena. Tena hi pahānaṃ idha sabbavāresu adhippetaṃ. Kilesapaṭipāṭi idha kilesānaṃ desanākkamo. Maggapaṭipāṭipana catunnaṃ ariyamaggānaṃ desanākkamopi tāya desanāya paṭipajjanakkamopi tāya paṭipattiyā uppattikkamopi. Tattha ye ye kilesā yena yena maggena pahīyanti, maggapaṭipāṭiṃ anoloketvā tesaṃ tesaṃ kilesānaṃ tena tena maggena pahānadassanaṃ kilesapaṭipāṭi na kilesānaṃ uppattikkamo idha desanākkamo cāti dassento ‘‘abhijjhā visamalobho’’tiādimāha. Yena yena pana maggena ye ye kilesā pahīyanti maggānupubbiyā, tena tena maggena tesaṃ tesaṃ kilesānaṃ pahānadassanaṃ maggapaṭipāṭiyā pahānadassananti dassento ‘‘sotāpattimaggenā’’tiādimāha.
这里说“在这个地方”,是指在“诸比丘,那位比丘”等语所引出的这个断除段落中。“这些烦恼”,就是前面所说的那些烦恼。它们或者是入流道所断的,或者是其余诸道所断的——这是依下面所示诸道的次第而说。其中,那些第三道所断的烦恼,由不来道断除即可,无须另说。然而在此处,对于那些被纳入下道所断的烦恼,若要稍后才说明其纳入此处的理由,本不该取最上道所断的烦恼,那为何偏偏只取第三道所断的呢?为了这一点,[论师]才说“这是此处从传承之道而来的意趣”。意思是:这就是这部经在这个地方,依师承解说的方式而来的义理,即真实之义。为了在后面说明下道所断的烦恼在此处被纳入的理由,并显示不取最上道所断烦恼的合理性,所以又说“而它”等。“以它”是指以第四道。“其余的”是指嗔恚等。“那些也”是就覆等烦恼而说的。“那些令它们生起的心”,是指能令覆等烦恼生起的心。其中,能令覆、恼、嫉、悭生起的是两种嗔恚心;尤其,一个人是凭五种欲贪而成谄、成诳的,而这五种欲贪正是被不来道彻底无余断除的,所以经文说“那些令它们生起的心未断除”。它们也被善断除了,这就是此句相互关联的意思。“那”是指以第一道断除,前后并不相连,因为这里“如其所限”这个限定词是表示三道的意思。对三宝的证净,就像圣者所喜爱的戒一样,是入流者的支分;而那些证净因为是断除之后才在后面说到的,所以有人认为这里所说的断除只是镇伏断。这只是他们的一厢情愿而已,因为按照前面所说的断除,证净的有限断除已经得到了说明,而这个道理在前面也已经从道理上阐明过了。巴利
Imasmiṃ pana ṭhāneti ‘‘sa kho so, bhikkhave, bhikkhū’’tiādinā āgato imasmiṃ pahānavāre. Ime kilesāti ime yathāvuttā kilesā. Sotāpattimaggavajjhā vā hontu sesamaggavajjhā vāheṭṭhā dassitamaggapaṭipāṭivasena. Tattha pana ye tatiyamaggavajjhā, tesaṃ anāgāmimaggeneva pahāne vattabbaṃ natthi, yesaṃ panettha heṭṭhimamaggavajjhānaṃ idha saṅgahe kāraṇaṃ pacchā vattukāmena aggamaggavajjhānaṃ anādiyitvā kasmā tatiyamaggavajjhānameva gahaṇaṃ katanti āha ‘‘ayamettha paveṇimaggāgato sambhavo’’ti, ayaṃ imassa suttassa etasmiṃ ṭhāne ācariyapaveṇiyā kathāmaggo tato āgato atthasambhavo atthatatvanti attho. Tattha heṭṭhimamaggavajjhānaṃ idha saṅgahe kāraṇaṃ pacchā vattukāmo aggamaggavajjhānaṃ aggahaṇe yuttiṃ dassento ‘‘so cā’’tiādimāha. Tenāti catutthamaggena. Sesānanti byāpādādīnaṃ . Yepīti makkhādike sandhāyāha. Taṃsamuṭṭhāpakacittānanti tesaṃ makkhādīnaṃ samuṭṭhāpakacittuppādānaṃ. Tattha makkha-paḷāsa-issā-macchariya-samuṭṭhāpakaṃ paṭighadvayacittaṃ, visesato pañcakāmaguṇalobhena saṭho māyāvī ca hoti, pañcakāmaguṇikarāgo ca anāgāmimaggeneva niravasesato pahīyati, tasmā vuttaṃ ‘‘taṃsamuṭṭhāpakacittānaṃ appahīnattā’’ti. Tepi suppahīnā hontīti sambandho. Tanti paṭhamamaggeneva pahānaṃ pubbāparena na sandhiyati ‘‘yathodhi kho’’ti ettha odhivacanassa maggattayavācakattā. Ratanattaye aveccappasādo nāma ariyakantasīlaṃ viya sotāpannassa aṅgāni, te ca pahānato pacchā niddiṭṭhā, tasmā idha vuttappahānaṃ vikkhambhanapahānamevāti keci vadanti. Tesaṃ icchāmattameva yathāvuttapahānasseva vasena aveccappasādānaṃ odhiso pahānassa vibhāvitattā, svāyamattho heṭṭhā yuttitopi pakāsitoyeva.
74 应当逐句配合理解。因为即使对每一种随烦恼,从它的自性等方面去观察,也能成为出离之门,这一点下面也已经解释过了。说了以不来道断除之后,因为净信已被提起,所以接着说“以不来道获得了出世间的净信”。如果是这样,那为什么又说“世间净信生起”呢?因为通过“彼世尊是如此这般……”等方式生起的净信是世间的,只有以涅槃为所缘的才是出世间的净信。借由“彼世尊是如此这般……”等语句来显示世间净信,再借由“证净”一词来显示出世间净信,这样就是显示世间与出世间相杂的净信。如实了知三宝功德之后生起的净信,就是证净。然而,由于它是依道而生,所以不为任何事物所动摇、所破坏,因此说“以不动、不坏”。其中,出世间的证净能彻底摧破对佛功德等的愚痴,在那里是以作用的方式生起;世间的证净则是以所缘的方式,缘取那些功德而生起。那种方式,就是它生起的方式。随念处,就是随念的业处。巴利
74.Ekamekena padena yojetabbaṃ, yato ekamekassapi upakkilesassa sabhāvādito dassanaṃ niyyānamukhaṃ hoti, tathā ceva heṭṭhā saṃvaṇṇitaṃ. Anāgāmimaggavasena pahānaṃ vatvā pasādassa uddhaṭattā vuttaṃ ‘‘anāgāmimaggena lokuttarappasādo āgato’’ti. Yadi evaṃ kasmā ‘‘lokiyo uppajjatī’’ti vuttanti? ‘‘Itipi so bhagavā’’tiādinayappavattassa lokiyattā. Nibbānārammaṇo eva hi lokuttaro pasādo. ‘‘Itipi so bhagavā’’tiādivacanena lokiyaṃ, aveccappasādavacanena lokuttaranti lokiyalokuttaramissakaṃ pasādaṃ dassento. Avecca ratanattayaguṇe yāthāvato ñatvā pasādo aveccappasādo. So pana yasmā maggenāgatattā kenaci akampaniyo appadhaṃsiyo ca hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘acalena accutenā’’ti. Tattha lokuttaro sabbaso buddhaguṇādīsu sammohaṃ viddhaṃsento tattha kiccato pavattati, itaro ārammaṇavasena te ārabbha. Taṃ vidhinti taṃ tassa uppannappakāraṃ. Anussatiṭṭhānānīti anussatikammaṭṭhānāni.
75 “喜等”中的“等”字,把智等也包括进来了。因为盗贼经常出没的地方是边境,所以就拿边境来指代。就像国王在审察:“在某个地方,这些盗贼和那些盗贼是这样这样被消灭的。”这里也是在这样审察。巴利
75.Somanassādīti ādi-saddena ñāṇādīni saṅgaṇhāti. Corānaṃ abhiṇhaṃ sañcaraṇaṭṭhānatāya paccantaggahaṇaṃ. Paccavekkhatoti ‘‘asukasmiñca ṭhāne ime cime corā evañca evañca vināsitā’’ti paccavekkhato rañño viya.
凡是“限定”(odhi),“如其所限”(yathodhi)。“yathā”这个词表示遍取,“kho”这个词表示决定;为了说明这一点,就说“依各自的限定,确实已舍弃”等等。由此也表明,在“已吐弃”(vanta)等词中也应当作决定。为了展开略说的“依各自的限定”这一含义,接着开始说“两种限定”等。其中,“该道所应断的”是指由该道无余断除的烦恼。因为依无余断除,各道所应断的烦恼就不会与其他道所应断的混杂;否则,那些依各自限定属于上道所应断的烦恼,若由下道断除,它们就成了由下道所断的、具有堕恶趣性等性质的法,这样在断除上就会混杂。因此,“那些即已断”在这里也是同样的道理。“更进一步”是指从那种作为断除之因的喜悦生起之后,更向上。由于下三道对治敌对法只是分限地起作用,所以它们被称为“限定”。从“它们确实”等以下,是对所说含义的解释。“这位比丘”是指不来,因此说“由下三道所断除的”。巴利
Yo yo odhi yathodhi. Yathā-saddo byāpanicchāyaṃ, kho saddo avadhāraṇeti dassento ‘‘sakasakaodhivasena cattameva hotī’’tiādimāha. Tena ‘‘vanta’’ntiādīsupi avadhāretabbanti dasseti. Sakasakaodhivasenāti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘dve odhī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃmaggavajjhāti yena maggena anavasesato pahātabbā. Anavasesappahānavasena hi taṃtaṃmaggavajjhānaṃ kilesānaṃ tadaññamaggavajjhehi asammissatā, aññathā ye sakasakaodhivasena uparimaggavajjhā, te heṭṭhimamaggehi pahīnāpāyagamanīyādisabhāvā eva tehi pahīyantīti pahānavasena sammissā siyuṃ. Tena teyeva pahīnā hontīti etthāpi eseva nayo. Tatuttaripīti tato pahānanimittasomanassuppattito uddhampi. Paṭipakkhesu odhiso pavattikiccattā odhīti heṭṭhā tayo maggā vuccanti. Te hītiādi vuttassevatthassa vivaraṇaṃ. Imassa bhikkhunoti anāgāmiṃ sandhāyāha. Tena vuttaṃ ‘‘heṭṭhāmaggattayena catta’’nti.
有些人会执取全部四种,为了说明并不是这样,所以说了“vanta”。因为凡是某人已经吐弃的东西,他就不会再取回来。因此说“依不取回的样貌来显示”。即使已经吐弃,也可能还有一点点残留在自己的相续里,为了说明并不是这样,所以说了“mutta”。因此说“依从相续中解脱来显示”。即使已经解脱,也可能像某些脱离束缚的果报那样还停留在某处,为了说明并不是这样,所以说了“pahīna”。因此说“依在任何地方都不停留来显示”。就像有些东西没有好好舍掉,又会被取回来,而真正好好舍掉的才叫“paṭinissaṭṭha”;同样地,为了说明由观照所舍掉的东西看起来像是又被取回来一样,而由道所断除的才叫“paṭinissaṭṭha”。因此说“依已取之物的舍离来显示”。并不是像懦夫那样背过脸去舍掉,而是正面地舍掉,为了说明这一点,所以说了“paṭinissaṭṭha”。因此说“或者面向”等。应当亲近,因为希望自己得到利益的人必定要证得它。由于能持护,因为能持护具足它的人不堕恶趣。典籍称为“veda”,因为人们靠它来了知;依诸明、诸智而行的人,就是“vedagū”。“Abhijaññā”就是了知。“Vedajātā”就是已经生起喜悦。智称为“veda”,因为它能了知所应了知的。喜称为“veda”,因为它能获得、体验所缘的滋味。巴利
Keci cattampi gaṇhanti, nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘vanta’’nti vuttaṃ. Na hi yaṃ yena vantaṃ, so puna taṃ ādiyati. Tenāha ‘‘anādiyanabhāvadassanavasenā’’ti. Vantampi kiñci sasantatilaggaṃ siyā, nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘mutta’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘santatito vinimocanavasenā’’ti. Muttampi kiñci muttabandhanā viya phalaṃ kuhiñci tiṭṭhati, na evamidanti dassanatthaṃ ‘‘pahīna’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘kvaci anavaṭṭhānadassanavasenā’’ti. Yathā kiñci dunnissaṭṭhaṃ puna ādāya sammadeva nissaṭṭhaṃ paṭinissaṭṭhanti vuccati, evaṃ vipassanāya nissaṭṭhaṃ ādinnasadisaṃ maggena pahīnaṃ paṭinissaṭṭhaṃ nāma hotīti dassanatthaṃ ‘‘paṭinissaṭṭha’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasenā’’ti. Na kāpurisena viya parammukhena nissaṭṭhaṃ , atha kho abhimukheneva nissaṭṭhanti dassanatthaṃ ‘‘paṭinissaṭṭha’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘paṭimukhaṃ vā’’tiādi. Upagantabbatoti attano hitasukhaṃ paccāsīsantena ekantena adhigantabbato. Dhāraṇatoti taṃsamaṅgīnaṃ apāyapātato sandhāraṇena. Gantho‘‘vedo’’ti vuccati ‘‘vidanti etenā’’ti, vedehi ñāṇehi gato paṭipannoti vedagū. Abhijaññāti jāneyya. Vedajātāti uppannasomanassā. Ñāṇaṃ ‘‘vedo’’ti vuccati ‘‘veditabbaṃ vedetī’’ti. Somanassaṃ ‘‘vedo’’ti vuccati ārammaṇarasaṃ vindati anubhavatīti.
已生起的,是依止不坏净信而生起的。所说的“受”,正是前面说的那种,也就是“喜与喜俱的智”那样的。“义受”,是在义上、在因和果上的受。“法受”,是在法上、在因上的受。所以说“不坏净信的因”等等。在这里,“义”和“法”这两个词是因和果的另一种说法,为了直接用巴利经文说明这个意思,才说了“因为已说”等等。“那义与那法”,意思就是所说的不坏净信的因,以及前面说的烦恼断除。由义和法的利益所产生的受,就是前面说的、称为喜与喜俱的智的那种受。“欢喜”,说的是比较微弱的喜。以观察的方式生起,由此应当知道,这里的观察本身因为无过失的性质而被称为法。“喜生起”,说的是依靠他缘的强烈喜。心满意足,是因为带来轻安的广大喜的涌动而心满足。“身”,是指名身。止息了不安,是因为烦恼的热恼远离而很好地止息了不安。这里指的是以观察为因的心一境性,所以说“像安止一样不动而住”。巴利
Uppannanti aveccappasādaṃ nissāya uppannaṃ. Vuttappakārameva vedanti ‘‘somanassaṃ somanassamayañāṇañcā’’ti evaṃ vuttappakārameva. Atthavedanti atthe hetuphale vedaṃ. Dhammavedanti dhamme hetumhi vedaṃ. Tenāha ‘‘aveccappasādassa hetu’’ntiādi. Idha dhammatthasaddā hetuphalapariyāyāti imamatthaṃ pāḷiyā eva dassetuṃ ‘‘vuttañheta’’ntiādi vuttaṃ. Tameva atthañca dhammañcāti attho dhammoti ca vuttaṃ aveccappasādanimittaṃ yathāvuttaṃ kilesappahānañca. Atthadhammānisaṃsabhūtaṃ vedanti yathāvuttaatthadhammānisaṃsabhūtaṃ somanassamayañāṇasaṅkhātaṃ vedañca. Pāmojjanti taruṇapītiṃ āha. Paccavekkhaṇākārappavattenāti etena paccavekkhaṇā evettha anavajjasabhāvatāya dhammoti vuttoti daṭṭhabbaṃ. Pīti jāyatīti parappaccayaṃ balavapītimāha. Pīṇitamanassāti passaddhiāvahehi uḷārehi pītivegehi tittacittassa. Kāyoti nāmakāyo. Vūpasantadarathoti kilesapariḷāhānaṃ dūrībhāvena suṭṭhu upasantadaratho. Paccavekkhaṇahetukaṃ cittassa samādhānaṃ idha adhippetanti āha ‘‘appitaṃ viya acalaṃ tiṭṭhatī’’ti.
76 76. 当然,“我具足对佛的不动净信,我具足对法、对僧的不动净信”,这也只是显示那种审察方式运作的情形而已;而这一句则是特别用来显示对三宝生起的喜悦等。至于“正如有限的”等语,也是特别显示审察方式的语句,出于这个用意,才说“现在,把正如有限的……展示之后”。再者,四种分都可以理解为既是在显示审察方式,也是在显示喜悦等功德,因为两处都论述了这两方面。虽然圣道只是一个心识刹那,不会再次生起,但由于它彻底断除了对立面,具足此道者就成为不退转法,也就以该道所具的戒等体性来称呼他,所以说“显示与他不来道相应的戒蕴”等。像“那些世尊是如是法者”等句中,这里的“法”字是定的同义词,所以说“显示定蕴与慧蕴”。因为它让相应的诸法在同一所缘上不散动、不纷乱、不扩散,平等而正确地安立、持守它们,所以值得被称为“法”,即“能持守者”。种种不同,就是多种类别。所谓障碍,要么是未得者不能获得,要么是已得者会退失,为了说明这两种情况在这里都不存在,而说“或对于道……”等。那对于他绝不成为障碍,因为这位不来者以殊胜的审察审察之后受用团食,所以对他不成为障碍。为了说明那殊胜的审察是因为对立面已被断除,而说“以道净化了心”。巴利
76. Kāmaṃ ‘‘buddhe aveccappasādena samannāgatomhi, dhamme saṅghe aveccappasādena samannāgatomhī’’ti idampi tassā paccavekkhaṇāya pavattiākārapakāsanameva, idaṃ pana visesato ratanattaye uppannasomanassādippakāsanapadaṃ. ‘‘Yathodhi kho panā’’ti idampi savisesaṃ paccavekkhaṇākārappakāsanapadanti adhippāyena ‘‘idāni yathodhi…pe… pakāsetvā’’ti vuttaṃ. Cattāropi pana vārā paccavekkhaṇākārappakāsanavasena ceva somanassādiānisaṃsadassanavasena ca vuttāti sakkā viññātuṃ ubhayatthāpi ubhayassa vuttattā. Yadipi ariyamaggo ekacittakkhaṇiko na puna uppajjati, paṭipakkhassa pana tena suppahīnattā taṃsamaṅgī aparihānadhammo taṃsīlādibhāveneva vuccatīti āha ‘‘tassa anāgāmimaggasampayuttaṃ sīlakkhandhaṃ dassetī’’tiādi. ‘‘Evaṃdhammā te bhagavanto ahesu’’ntiādīsu (dī. ni. 2.13; ma. ni. 3.197-198; saṃ. ni. 5.378) viya idha dhamma-saddo samādhipariyāyoti āha ‘‘samādhikkhandhaṃ paññākkhandhañca dassetī’’ti. Tathā hi so sampayuttadhamme ekārammaṇe avikkhipamāne avippakiṇṇe avisaṭe katvā samaṃ, sammā ca ādahanto tathā te dhāretīti ca vattabbataṃ arahatīti dhammoti ca vuccati. Anekarūpānanti anekappakārānaṃ. Antarāyo nāma appaṭiladdhassa vā alabbhanavasena, paṭiladdhassa vā parihānavasena, tadubhayampi idha natthīti dassento ‘‘maggassa vā’’tiādimāha. Nevassa taṃ hoti antarāyāyāti tassa anāgāmino piṇḍapātabhojanaṃ neva hoti antarāyāya ukkaṃsagatāya paccavekkhaṇāya paccavekkhitvā paribhuñjanato. Tañcassā ukkaṃsagamanaṃ hatapaṭipakkhattāti dassento ‘‘maggena visuddhacittattā’’ti āha.
这里说的“此处”,就是指没有障碍的这个情形。心清净本身就是原因。而且,用“那对他不成为障碍”这句话,就证明了前面所说的断除确实只是由不来道完成的。因为不来者已经完全断除了欲贪,由于没有对味道的贪爱,即使受用那样的团食,也绝不会成为证得最高道的障碍。世尊说“比丘们,譬如布”时,是在把自己开头所举的布喻连接起来。水清澈,是因为没有泥、苔、藻等污垢,所以清净;反过来就是浑浊,因此说“清澈、清净”。布由于色泽光辉而离开了杂染,因此显现明净;由于明净,布便获得可称为“清净”之说,因此说“清净、明净”。所谓“应把火炭捆起来”,是说要用细泥等涂抹,使炭火盆不因木块、炭等而破裂。犹如从云层中,由于与毗岚婆风的急流相触而出现的闪电,仅仅是由风流的相触所产生的光明,就是火炭的光明;然而那火炭光明因为是两股风流的势力所生起的相触之因,所以从原因方面说“风势如火炭”。巴利
Etthāti etasmiṃ antarāyābhāve. Etadeva visuddhacittattameva kāraṇaṃ. Ettha ca ‘‘nevassa taṃ hoti antarāyāyā’’ti iminā heṭṭhā vuttappahānaṃ anāgāmimaggenevāti siddhaṃ hoti. Anāgāmino hi sabbaso kāmarāgo pahīno hoti, rasataṇhāya abhāvato tādisapiṇḍapātaparibhogo aggamaggādhigame kathañcipi antarāyāya na hotīti. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, vattha’’nti vadanto bhagavāādimhi attanā upanītavatthūpamaṃ anusandheti. Udakassa acchabhāvo paṅkasevālapaṇakādimalābhāvena pasannatāya, tabbipariyāyato bahalatāti āha ‘‘acchanti vippasanna’’nti. Vaṇṇanibhāya vigatasaṃkilesatāya samujjalanaṃ pabhassaratāya vatthassa, taṃ pariyodātanti vattabbataṃ labhatīti āha ‘‘pariyodātaṃ pabhassaratāyā’’ti. Ukkaṃ bandheyyāti aṅgārakapallaṃ yathā dārughaṭikaṅgārādikena na bhijjati, evaṃ tanumattikālepādinā bandheyya. Meghapaṭalato verambhavātadhārāsaṅghaṭṭanato vijjutā viya kevalaṃ vātadhārāsaṅghaṭṭanajanitā pabhā ukkāpabhā, sā pana yasmā dvinnaṃ vātadhārānaṃ vegasambhūtasaṅghaṭṭanahetukā, tasmā kāraṇavasena ‘‘vātavego ukkā’’ti vuttaṃ.
77 “依随顺连结的方式”等句中,与所发起的开示相应的连结,就是随顺连结,这里依它为准。好比为了证明某个道理,先在开头显示它的反面;所发起开示的对立面之所以也是相应的开示,同样是因为它能正确地安立该道理。这一点,正如在回转连结的应用中,应当理解为异类之法在那里回转。前面简略说过“开示是依随顺连结而来的”,现在为了详细展开这个意思,并借这个机会说明其余几种连结,所以说了“因为有三”等语。“向外”,是指在外部的事物上。“没有恐惧”,是指没有由贪爱和邪见所引起的恐惧。“依所阐明的经”,是指依“在此,比丘对某一类……”等所阐明的经。“以任何一种法”,是指在戒等清净法以及不忍等杂染法中,以任何一种法。“六种神通被提及”,由此显示了前面所说的“或以相应法”这一种情况;其余的则显示了“或以对立面”这一种情况。因为对于不忍来说,锯喻经就是它的对立面;同样,对于邪见,则以“这不是我的,我不是这个,这不是我的我”这样的空性行相来对治。其余两种也是同样的道理。前面已经说过“心被染污时,恶趣可期”,那是关于杂染的开示。“一切”,就是没有剩余。“以一切方式”,是指以观察过患与利益、了知人的过失等一切方式。巴利
77.Yathānusandhivasenātiādimhi uṭṭhitadesanāya anurūpā anusandhi yathānusandhi, tassā vasena. Byatirekadassanaṃ viya hi sādhetabbassa ādimhi uṭṭhitadesanāya paṭipakkhadassanampi anurūpadesanāva sammadeva patiṭṭhāpanabhāvato, yathā taṃ āvattahārayojanāyaṃ visabhāgadhammāvattanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Yathānusandhivasena desanā āgatā’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārento tappasaṅgena itarepi anusandhī dassetuṃ ‘‘tayo hī’’tiādimāha. Bahiddhāti bāhiresu vatthūsu. Asati paritassanāti taṇhādiṭṭhiparitassanābhāvo. Vissajjitasuttavasenāti ‘‘idha bhikkhu ekaccassā’’tiādinā (ma. ni. 1.242) vissajjitasuttavasena. Yena dhammenāti sīlādivodānadhammesu akkhantiyādisaṃkilesadhammesu ca yena yena dhammena. Cha abhiññā āgatāti iminā ‘‘anurūpadhammavasena vā’’ti vuttavikappaṃ dasseti, sesehi ‘‘paṭipakkhavasena vā’’ti vuttavikappaṃ. Akkhantiyā hi kakacūpamovādo (ma. ni. 1.222) paṭipakkho, tathā diṭṭhiyā ‘‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’’ti evaṃ paṭibhāgā suññatākārena. Sesadvayepi eseva nayo. ‘‘Citte saṃkiliṭṭhe duggati pāṭikaṅkhā’’ti (ma. ni. 1.70) heṭṭhā kilesadesanā āgatā. Sabboti anavaseso. Sabbākārenāti ādīnavānisaṃsapaccavekkhaṇapuggaladosajānanādinā sabbappakārena.
78 从“为了断除嗔恨,应当修习慈”等这句话来看,慈等法门是嗔恨、伤害和贪染的对治法。因为世尊通过“它存在”等说法,把四谛禅修引导到了顶点之后,宣说了不来证得最高圣道,所以为了说明这一点,就说了“现在为他……”等话。巴利
78. ‘‘Mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāyā’’tiādivacanato (a. ni. 9.1) mettādayo byāpādavihesāratirāgānaṃ paṭipakkhā. Yasmā ‘‘so atthī’’tiādinā bhagavatā anāgāmino aggamaggādhigamanaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ, tasmā taṃ dassento ‘‘idānissā’’tiādimāha.
“梵住法”是指梵住本身,以及与梵住相应的诸法。因此说“以名称的方式”。所谓“安立之后”,意思是先引出来,再加以关联。因为在这类场合中,“名称”指的就是四种无色蕴。通过这一方法,就标示出了一种掌握方式:对依靠大种而生起的其余诸法,以及对三界中一切除应以渴爱断除的渴爱以外、属于应断范围的诸法,都一并涵盖。以自性而真实存在,将它变为自己亲证的对象,再以智慧如实通达,基于这一点,便说名色被如理安立为“这个存在”。正因如此,文中说“至此,就已完成了对苦谛的安立”。这句话带有确定之意,就像世间共许的众生、女人、男人等一样,是说它在究竟意义上并非不存在,而是确实存在;但不像外道所臆想的神我、自性、实体、命者、身体等那样,在究竟意义上并不存在。所谓“了知”:在修行前期,是先依相状、作用等,以及依摄取与区分的角度来了知;在修行后期,则是以遍知和证悟的方式通达而了知。所谓“绝对低劣的”,就是指不善法,因为它们在现在和未来都是苦的根源,其中尤其以渴爱为最,所以说“在通达苦的集起时,他了知‘有低劣的’”。由于依自身的诸缘而被推到首要地位,所以是“殊胜”;在这个意义上,只有圣道才被称为“殊胜”,因此说“在寻求断除的方法时,他了知‘有殊胜的’”。如果只说“以最上之义为殊胜”,那也可能把灭谛包括进去;但由于灭谛已由另一句涵盖,所以这里应依前面所说的方式来理解。因为这里是透过无量心的入口而专注于观,所以才说“到达梵住想的人”。其实应当说“到达一切三界想的人”。这里也并非没有涵盖,因为那种想也已包括在内。超越、越过、出离世间,离系而住,因此说“更上的出离,就是涅槃”。巴利
Brahmavihāradhammeti brahmavihāre ceva brahmavihārasahagatadhamme ca. Tenāha ‘‘nāmavasenā’’ti. Vavatthapetvāti ānetvā sambandhitabbaṃ. Nāmantipi hi īdisesu ṭhānesu cattāro arūpino khandhā vuccanti. Iminā nayenāti etena bhūtanissitānaṃ sesupādāyadhammānaṃ sabbesampi pahātabbataṇhāvajjānaṃ tebhūmakadhammānaṃ pariggahavidhiṃ ulliṅgeti. Sabhāvato vijjamānaṃ taṃ attapaccakkhaṃ katvā ñāṇena yāthāvato paṭivijjhiyamānataṃ upādāya ‘‘atthi ida’’nti yathāvavatthāpitaṃ nāmarūpaṃ. Tenevāha ‘‘ettāvatānena dukkhasaccavavatthānaṃ kataṃ hotī’’ti. Sāvadhāraṇañcetaṃ vacanaṃ, lokasamaññāsiddhaṃ sattaitthipurisādi viya, ito bāhirakaparikappitaṃ pakatiādi drabyādi jīvādi kāyādi viya ca na paramatthato natthi, atthevāti vuttaṃ hoti. Pajānātīti pubbabhāge tāva lakkhaṇarasādivasena ceva paṭiggahavibhāgavasena ca pakārato jānāti, aparabhāge pana pariññābhisamayavasena paṭivijjhanto jānāti. Ekantahīnā nāma akusaladhammā sampati āyatiñca dukkhamūlattā, tatthāpi visesato taṇhāti āha ‘‘dukkhassa samudayaṃ paṭivijjhanto atthi hīnantipajānātī’’ti. Attano paccayehi padhānabhāvaṃ nītattā paṇītanti iminā atthena ariyamaggova ‘‘paṇīta’’nti vuccatīti āha ‘‘pahānupāyaṃ vicinanto atthi paṇītanti pajānātī’’ti. ‘‘Uttamaṭṭhena ca paṇīta’’nti vuccamāne nirodhasaccassapi saṅgaho siyā, tassa pana padantarena saṅgahitattā vuttanayenevettha attho veditabbo. Appamaññāmukhena vipassanābhinivesasseva katattā ‘‘brahmavihārasaññāgatassā’’ti vuttaṃ. ‘‘Sabbassapi tebhūmakassa saññāgatassā’’ti vattuṃ vaṭṭatiyeva. Na cettha asaṅgaho tassāpi saññāya āgatabhāvato. Lokaṃ uttaritvā samatikkamitvā nissaritvā visaṃyuttaṃ hutvā ṭhitattā vuttaṃ ‘‘uttari nissaraṇaṃ nibbāna’’nti.
“以四种方式”是指“有低劣的”等四种分类。由于观慧是依随顺智而生起的随觉,其作用是了知;由于道慧是依法的智而生起的证悟,其作用是照见,这是自性所成就的。为了阐明这一点,所以说“因为观慧了知四圣谛,因为道慧照见四圣谛”。所谓“依《怖畏恐惧经》中已说的方式”,是因为该经注释书中自己解释过的义理与这里的经文有相似之处,所以引述过来说“心从欲漏……中略……他彻底了知”。在这里,当世尊说“心从欲漏解脱……中略……心从无明漏解脱”“生已尽”等语时,实际所指正是第四道;所以注释书前文所说的“这在上文其实是针对第四道而指出的,因此很合理”,应当看作说得非常好。巴利
Catūhiākārehīti ‘‘atthi hīna’’ntiādīhi catūhi pakārehi. Anvayañāṇatāya anubodhabhūtāya vipassanāpaññāya jānanattho dhammañāṇatāya paṭivedhabhūtāya maggapaññāya dassanattho sabhāvasiddhoti dassento ‘‘vipassanāpaññāya cattāri saccāni jānanato maggapaññāya passato’’ti vuttaṃ. Bhayabherave vuttanayenevāti bhayabheravasuttavaṇṇanāyaṃ attanā vuttaatthavacanatthapāṭhena idha pāṭhassa sadisattā atidisanto ‘‘kāmāsavāpi…pe… pajānātī’’ti āha. Ettha ca yasmā ‘‘kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati…pe… avijjāsavāpi cittaṃ vimuccatī’’ti ‘‘khīṇā jātī’’tiādīni vadatā bhagavatā catutthamaggo niddiṭṭho, tasmā yaṃ heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘so ca upari catutthamaggasseva niddiṭṭhattā yujjatī’’ti, taṃ suvuttamevāti daṭṭhabbaṃ.
世尊为了呵责那位婆罗门,便说“婆罗门,你心里想要问什么,就问我吧”,这是为了给他一个开口发问的机会,用意在于呵责他。由于这位婆罗门并不具备堪为说法所依的那种意乐,此处超出了前面所说的三种连结,所以注释书说“单独建立了一个连结”。因为存在于心中,所以说是内在的。所谓以烦恼出离之水沐浴,就是用八支圣道的法水来沐浴,洗掉烦恼的污垢,平息贪欲等热恼。巴利
Tassa codanatthāyāti tassa brāhmaṇassa bhagavā attano codanatthāya ‘‘puccha maṃ tvaṃ brāhmaṇa yadettha tayā manasābhisamīhita’’nti codanāya, okāsadānatthāyāti adhippāyo. Desanāsannissayo brāhmaṇassa tathārūpo ettha ajjhāsayopi natthīti yathāvuttaanusandhittayavinimuttattā ‘‘pāṭiyekkaṃ anusandhiṃ āhā’’ti vuttaṃ. Cittagatattā abbhantarena. Kilesavuṭṭhānasinānenāti kilesamalapavāhanena rāgapariḷāhādivūpasamakarena ca aṭṭhaṅgikaariyamaggasalilasinānena.
79 他刚抵达法堂,就以为那条河像是从巴户咖河流来的一样。就圣果碾碎成粉、油润的滑腻被除去而言,粗涩即是世间;因为那条河具有这种性质,所以它被公认为世间。而执取“世俗公认的粗涩”这一说法,恰恰显示出他自己心中的错误执著:那条河在世间就是这样出名的。因此说:它能赋予清净状态,所以被如此公认。因为它能冲走罪恶、带来来世等成就,对世间有利益,所以是益世的;被公认为益世的部分,全部解释与前面相同。因此说:它能引导到达最殊胜的世间,所以被如此公认。被公认为福德:因为它能产生应受供养的善果报,能净化众生,所以被公认为福。这完全是为了阐明前面已说过的义理。为什么已经说过的义理还要再说一遍呢?回答说:为了喜爱偈颂的人。有些人不能接受长行文,这样说了也不能理解其义;有些人能接受韵文,这样说了就能了悟;这些人就是喜爱偈颂的人。为了阐明殊胜的义理:意思是,为了显示一种不同于先前教导的、更殊胜的阐释。巴利
79. Dhammasabhāmaṇḍapaṃ tāvadeva upagatattā bāhukā nadito āgataṃ viya maññamāno. Ariyaphalamaddanacuṇṇādayo telasinehassa vivecanena . Lūkhabhāvo lokaṃ, taṃ etissā atthīti lokāti sammatā. Lokkhasammataggahaṇena ‘‘tathā sā nadī loke pākaṭā’’ti evaṃ pavattaṃ attano micchāgāhaṃ dīpeti. Tenāha ‘‘visuddhabhāvaṃ detīti evaṃ sammatā’’ti. Pāpapavāhanena samparāyikādisampattiāvahato lokassa hitā lokyā. Lokyāti sammatāti sabbaṃ purimasadisaṃ. Tenāha ‘‘seṭṭhaṃ lokaṃ gamayatīti evaṃ sammatā’’ti. Puññasammatāti pujjabhavaphalanibbattanena sattānaṃ punanena visodhanena puññāti sammatā. Tadatthadīpanatthamevāti tassā pubbe āgatadesanāya atthadīpanatthameva. Vuttassevatthassa puna dīpanaṃ kimatthiyanti āha ‘‘gāthārucikāna’’nti. Cuṇṇikavacanaṃ asambhāventā tathā ca vutte atthamabujjhanakā pajjavacanaṃ sambhāventā tathā ca vutte bujjhanakā gāthārucikā. Visesatthadīpanatthanti visiṭṭhadīpanatthaṃ, purimadesanāya aññadīpanatthanti attho.
“乔达摩尊者是不是去巴户咖河沐浴了?”(《中部》1.78)因为前面已经说过,所以这里“巴户咖”这个词只是用来表明那个意思。其余像“阿谛咖咖”等词语,则因为能让人了解更殊胜的含义,所以是用来阐明殊胜义的。那么,为什么这里世尊要提到婆罗门并没有说过的阿谛咖咖等河呢?回答说:“正如……”。其中“咖咖”指的是沐浴用的香粉;沐浴之后,在这里又额外取用香粉,所以叫“阿谛咖咖”。因此说:“依沐浴资具而……”。“圆池形状”指圆形池塘的形状。“各别河川”指各自独立的河流,不像阿谛咖咖等那样只是一个渡口。巴利
‘‘Gacchati pana bhavaṃ gotamo bāhukaṃ nadiṃ sināyitu’’nti (ma. ni. 1.78) heṭṭhā vuttattā bāhukanti idameva ettha tadatthadīpakaṃ. Sesāni adhikakkādivacanāni tato visiṭṭhassa atthassa bodhanato visesatthadīpakāni. Kasmā panettha bhagavatā brāhmaṇena avuttāni adhikakkādīni gahitānīti āha ‘‘yatheva hī’’tiādi. Kakkanti nhānapiṇḍaṃ adhippetaṃ, nhāyitvā adhikaṃ kakkaṃ ettha gaṇhantīti adhikakkaṃ. Tenāha ‘‘nhānasambhāravasenā’’tiādi. Maṇḍalavāpisaṇṭhānanti vaṭṭapokkharaṇīsaṇṭhānaṃ. Nadiyoti visuṃ nadiyo, na adhikakkādīni viya titthamattaṃ.
“以三处”是指孙陀利咖、婆雅戈、巴户咖这三处。“四”是指阿谛咖咖等四种。这些其实都已经说过了:因为在婆罗门看来,按世间共许的特征,它们和前面三者是同一种性质;但从究竟真实来说,则是因为它们同样具有恶流法的特征。因此说“所以……”等。它们根本不能带来任何罪业的清净。它不能净化他,就是说它不能让那个人清净。所谓“未达到仇恨罪性”,是指还没有达到业道的程度。因此说“因为是微小的过失”。巴利
Tīhi padehīti sundarikāpayāgabāhukāpadehi. Cattārīti adhikakkādīni cattāri. Vuttāneva hontīti lokasammatālakkhaṇena ekalakkhaṇatā brāhmaṇassa adhippāyena, paramatthato pana pāpapavāhalakkhaṇena ekalakkhaṇattā. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. Kiñci pāpasuddhiṃ na karontiyeva. Na hi naṃ sodhayeti naṃ puggalaṃ na sodhaye. Verakibbisabhāvaṃ appattā nāma kammapathabhāvaṃ appattā. Tenāha ‘‘khuddakehī’’ti.
“驳斥者”是指:通过指出那种见解不合理,来驳斥它。这里的驳斥方法是:就像任何一种入水沐浴都不能除罪一样,任何一种星宿配合也不能除罪,因为它们并不是罪恶之因的对立面。能摧毁某物的,才是它的对立面。比如光明是黑暗的对立面,明是無明的对立面;但入水沐浴或星宿配合并不是贪等罪恶之因的对立面。所以在这里应当得出结论:“入水沐浴等并不能除罪。”“常有的弗伽尼星宿日”,意思是:对于戒行等清净的人来说,任何时候都是吉日。“其他者”,是指戒行等方面不清净的人。“常有的布萨”,是因为以圣布萨而受持。“清净者”,是指心意行为清净的人。“净业者”,是指身语行为清净的人。因此说“以无烦恼故”等。“与善相应”,是指达到了无过失的状态。“誓愿受持”,是指圆满地受持头陀支等誓愿,他并无退失,这是其含义。“在我的教法中沐浴吧,如果你想要究竟清净的话”,这是其含义。因此说“如果”等。“安稳”,是指安稳的状态。就像一切众生通过苦行而达到安稳、达到无畏一样,你也应当这样做;这样,对那位以简要方式教导前面所示慈心等修习的婆罗门,某些定成就以及与之不相离的慧成就便被显示了,应当如此理解。因此说“显示了意门清净”。巴利
Paṭihanantoti ayuttabhāvadassanena taṃ diṭṭhiṃ paṭibāhanto. Tatthāyaṃ paṭibāhanavidhi yathā yaṃ kiñci udakorohanaṃ na pāpapavāhanaṃ, evaṃ yo koci nakkhattayogo pāpahetūnaṃ paṭipakkhābhāvato. Yañhi vināseti, so tassa paṭipakkho. Yathā āloko andhakārassa vijjā ca avijjāya, na evaṃ udakorohanaṃ nakkhattayogo vā pāpahetūnaṃ lobhādīnaṃ paṭipakkho, tasmā niṭṭhamettha gantabbaṃ ‘‘na udakorohanādi pāpapavāhana’’nti. Niccaṃ phaggunīnakkhattanti suddhasīlādikassa sabbakālaṃ maṅgaladivaso evāti adhippāyo. Itaroti sīlādivasena asuddho. Niccameva uposatho ariyuposathena upavutthabhāvato. Suddhassāti parisuddhamanosamācārassa. Sucikammassāti parisuddhakāyavacīsamācārassa. Tenāha ‘‘nikkilesatāyā’’tiādi. Kusalūpasañhitanti anavajjabhāvūpagataṃ. Vatasamādānanti dhutadhammasamādānādi sampannameva hoti, nāssa vipatti atthīti attho. Mama sāsaneyeva sināhi, yadi accantameva suddhiṃ icchasīti adhippāyo. Tenāha ‘‘sace’’tiādi. Khematanti khemabhāvaṃ. Yathā sabbabhūtāni tapavasena khemappattāni abhayappattāni honti, evaṃ karohīti taṃ heṭṭhā dassitaṃ mettādibhāvanaṃ brāhmaṇassa saṅkhepena upadisantenassa ekaccasamādhisampadā tadavinābhāvinī paññāsampadā ca dassitāti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘manodvārasuddhi dassitā’’ti.
为了说明那两种成就所依靠的基础——戒的成就,才说了“如果你不说妄语”等话。在这里,就像通过“如果你不说妄语”等话,以远离妄语、杀生、不与取的表述,依照特相理趣,同时也已经说明了对其余身恶行和语恶行的远离;同样,通过“有信、不悭吝”等话对信等财富具足的引导,也就自然成就了对其他圣财具足的引导。因此应当知道,信等能令解脱成熟之法,已经为那位婆罗门阐明了。正因如此,才说“依此行道而有烦恼的清净”。意思是:伽耶河比巴户咖河等更为人们所公认。巴利
Tassa pana sampadādvayassa nissayabhūtaṃ sīlasampadaṃ dassetuṃ ‘‘sace musā na bhaṇasī’’tiādi vuttaṃ. Ettha ca yathā ‘‘sace musā na bhaṇasī’’tiādinā musāvāda-pāṇātipāta-adinnādāna-paṭivirativacanena avasesakāyavacīduccaritaviratīpi vuttā eva hoti lakkhaṇahāranayena, evaṃ ‘‘saddahāno amaccharī’’ti saddhādidhanasampadāniyojaneneva avasesaariyadhanasampadāniyojanampi siddhameva hotīti saddhādayo vimuttiparipācanīyadhammā brāhmaṇassa pakāsitā evāti veditabbā. Tenevāha ‘‘imāya eva paṭipattiyā kilesasuddhī’’ti. Gayā sammatatarā bāhukādīhipīti adhippāyo.
80 “独一”就是没有同伴。不过,他这里的没有同伴,指的是独居的状态,因为他以渴爱为伴侣的情况还没有消失。所以经文才说“不久……”等等。仅仅以单一的把握,就已经表达了身体的远离,因此注释说“以心远离而远离”。这是用“白天经行、坐禅”等说法,来说明经中讲到的警醒精进。对于这样修行的人,当他看到被十一种火燃烧的三界时,连一丝一毫的放逸都没有;他这样修习业处,就是真正地在精勤努力。为了说明他对一切因缘所生的事物心无期待,只以涅槃为志向而安住,才说了“不放逸”等话。“生已尽”等句中该解释的内容,前面已经讲过了。其余部分都很容易理解。巴利
80.Ekoti asahāyo, esā panassa asahāyatā ekībhāvenāti. Na hissa tāva taṇhādutiyatā vigatā. Tenevāha ‘‘na cirassevā’’tiādi. Ekaggahaṇeneva kāyena vūpakaṭṭhatā vuttāti āha ‘‘vupakaṭṭho cittavivekenā’’ti. Tena ‘‘divā caṅkamena nisajjāyā’’tiādinā (ma. ni. 1.423; 3.75; vibha. 519; mahāni. 161) āgataṃ jāgariyānuyogamāha. Tathābhūtassa cassa ekādasahi aggīhi āditte tayo bhave passato yathā pamādassa lesopi nāhosi, evaṃ kammaṭṭhānaṃ brūhento sammadeva padahati. Katthaci saṅkhāragate anapekkhacitto nibbānādhimutto eva vihāsīti dassetuṃ ‘‘appamatto’’tiādi vuttaṃ. Khīṇā jātītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Sesaṃ suviññeyyameva.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16