比丘尼分别显示巴利原文
Bhikkhunīvibhaṅgo
一、波罗夷品义释显示巴利原文
1. Pārājikakaṇḍaatthayojanā
如是,比丘分别的义疏已作;
今将作比丘尼分别的义疏。
显示巴利原文 Evaṃ bhikkhuvibhaṅgassa, katvāna yojanānayaṃ; Bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa, karissaṃ yojanānayaṃ.
“分别”即指分别。“分别之”意为“有分别”。“彼有”即是。“彼之”即比丘尼分别。“因为”即由于。此处之义释如下:于比丘分别后,紧接着摄集的比丘尼分别,因已至当解说的次第,故为首先阐明此比丘尼分别中未曾解说的诸句,先对波罗夷作解说。“未曾解说诸句之阐释”者,即对未曾解说的诸句进行阐释。显示巴利原文
Yoti vibhaṅgo. Vibhaṅgassāti vibhaṅgo assa. Assāti hoti. Tassāti bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa. Yatoti yasmā. Ayaṃ panettha yojanā – bhikkhūnaṃ vibhaṅgassa anantaraṃ bhikkhunīnaṃ yo vibhaṅgo saṅgahito assa, tassa bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa saṃvaṇṇanākkamo patto yato, tato tassa bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa apubbapadavaṇṇanaṃ kātuṃ tāva pārājike ayaṃ saṃvaṇṇanā hotīti. Apubbānaṃ padānaṃ vaṇṇanā apubbapadavaṇṇanā, taṃ.
一、第一巴拉基咖学处显示巴利原文
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadaṃ
656 六五六、『彼时……乃至……萨喇』此处应连接『在此』之文句余部。为了显示在称为物质、功德、作业、种姓、名称之五种声中,萨喇声具有名称声之性质,故说『萨喇者,彼之名称』。『弥嘎拉母』者,即毗舍佉。彼因被弥伽罗长者置于母亲之位,故名为弥嘎拉母。为了显示『监督新建工程』即『新建工程监督者』,故说『新建工程之监督者』。以『具足聪慧』此语显示如下义理:『聪慧』者,称为慧,彼已生于此女,故为聪慧者,显示此语之义。『以善巧』者,特别地照明、显现者为善巧,即人,彼之此为善巧,即智,以彼。为了显示所说『聪慧』之慧与所说『智慧』之慧的差别性质,故说『于受持经文』等。因为所说『智慧』之慧由于具有念之助伴,故成为所说『聪慧』之慧的殊胜。『于他们之方法』者,不分离复合词,如『于彼处之中立性』等处。以『于诸业』此语显示彼声之范围。『于应作业之考察』者,于应作诸业之审察。以『与』声显示『已作与未作』一句为并列复合词。『布施处』者,为了受用而进入、入于此处,即布施,彼即处所为布施处,于彼。『无角』此处为了显示在称为顶峰之尖端不存在的场所,故说『作成如角相而显示之深处』。『变』前缀表示变化之义,『声』声表示声音,故说『变化之声』。『以此而行』者为行,即足,从彼生起之病者为此女之,故为足病者,为了显示此,故说『具足足病』。显示巴利原文
656. ‘‘Tena…pe… sāḷho’’ti ettha ‘‘etthā’’ti pāṭhaseso yojetabbo. Dabbaguṇakiriyājātināmasaṅkhātesu pañcasu saddesu sāḷhasaddassa nāmasaddabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sāḷhoti tassa nāma’’nti. Migāramātuyāti visākhāya. Sā hi migāraseṭṭhinā mātuṭṭhāne ṭhapitattā migāramātā nāma. Navakammaṃ adhiṭṭhātīti navakammikanti dassento āha ‘‘navakammādhiṭṭhāyika’’nti. ‘‘Paṇḍiccena samannāgatā’’tiiminā paṇḍā vuccati paññā, sā sañjātā imissāti paṇḍitāti vacanatthaṃ dasseti. Veyyattikenāti visesena añjati pākaṭaṃ gacchatīti viyatto, puggalo, tassa idaṃ veyyattikaṃ, ñāṇaṃ, tena. ‘‘Paṇḍā’’ti vuttapaññāya ‘‘medhā’’ti vuttapaññāya visesabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pāḷigahaṇe’’tiādi. ‘‘Medhā’’ti hi vuttapaññā ‘‘paṇḍā’’ti vuttapaññāya viseso hoti satisahāyattā. Tatrupāyāyāti aluttasamāso ‘‘tatramajjhattatā’’tiādīsu (dha. sa. aṭṭha. yevāpanakavaṇṇanā) viya. ‘‘Kammesū’’ti iminā tasaddassa visayaṃ dasseti . Kattabbakammupaparikkhāyāti kattabbakammesu vicāraṇāya. Casaddena ‘‘katākata’’nti padassa dvandavākyaṃ dasseti. Parivesanaṭṭhāneti paribhuñjituṃ visanti pavisanti etthāti parivesanaṃ, tameva ṭhānaṃ parivesanaṭṭhānaṃ, tasmiṃ. Nikūṭeti ettha kūṭasaṅkhātasikharavirahite okāseti dassento āha ‘‘koṇasadisaṃ katvā dassite gambhīre’’ti. Vityūpasaggo vikāravācako, sarasaddo saddavācakoti āha ‘‘vippakārasaddo’’ti. Carati anenāti caraṇaṃ pādo, tasmiṃ uṭṭhito gilāno etissāti caraṇagilānāti dassento āha ‘‘pādarogena samannāgatā’’ti.
657 六五七、以『染着』此语显示未离欲声在此处唯以染着之义而用,非其他义。『属于』者,即『未离欲』一句之。『于句分别中所说』者,此为关联。『于彼处』者,于句分别中。如衣以染料种类染成红色,如是以身接触之染而极度染着,此为义疏。以『具足期望』此语显示如下义理:期望属于此女,故为具期望者。『心系缚于此女』者,为了显示系缚之心,故说『如系缚而安置之心』。『于第二句分别中亦』者,于『未离欲』第二句分别中亦。因为人声表示有情之共相,故以男子声特别指明。『于睾丸之下』者,为了显示诸不变词应与第六格相配,故说『于睾丸之下』等。岂非如此处说『于睾丸之下』,在句分别中亦应如是说,为何未说?故说『于句分别』等。『以句之次第』者,『下』与『睾丸』诸句依次序。『此处』者,于睾丸之下、睾丸之上、膝轮中。『以共通之诸巴拉基咖』者,以比丘与比丘尼共通之诸巴拉基咖。『仅名称』者,唯名称而已。显示巴利原文
657. ‘‘Tintā’’ti iminā avassutasaddo idha kilinnatthe eva vattati, na aññattheti dasseti. Assāti ‘‘avassutā’’tipadassa. Padabhājane vuttanti sambandho. Tatthāti padabhājane. Vatthaṃ raṅgajātena rattaṃ viya, tathā kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu rattāti yojanā. ‘‘Apekkhāya samannāgatā’’ti iminā apekkhā etissamatthīti apekkhavatīti atthaṃ dasseti. Paṭibaddhaṃ cittaṃ imissanti paṭibaddhacittāti dassento āha ‘‘paṭibandhitvā ṭhapitacittā viyā’’ti. Dutiyapadavibhaṅgepīti ‘‘avassuto’’ti dutiyapadabhājanepi. Puggalasaddassa sattasāmaññavācakattā purisasaddena viseseti. Adhoubbhaiti nipātānaṃ chaṭṭhiyā samasitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘akkhakānaṃ adho’’tiādi. Nanu yathā idha ‘‘akkhakānaṃ adho’’ti vuttaṃ, evaṃ padabhājanepi vattabbaṃ, kasmā na vuttanti āha ‘‘padabhājane’’tiādi. Padapaṭipāṭiyāti ‘‘adho’’ti ca ‘‘akkhaka’’nti ca padānaṃ anukkamena. Etthāti adhakkhakaubbhajāṇumaṇḍalesu. Sādhāraṇapārājikehīti bhikkhubhikkhunīnaṃ sādhāraṇehi pārājikehi. Nāmamattanti nāmameva.
659 “如是”与“以此句分别”相连。“于彼”,指“两边流出”等语句。“两边流出”之文句即是根本文句,并非其他;为表明此义,特作说明:“两边流出者,两边流出”。此处说“两边”,是为了显示“两”的形态,以及“之”声在属格义中的运用,故谓“比丘尼与男子”。其中,以“比丘尼”与“男子”二词显示“两”的形态;以“彼女”及“彼”二词显示“之”词尾的属格义,意为“两者皆有流出状态时”。应知,离开状态词尾则无从了知状态义,故说明“流出状态”。“如所限定”,指“腋下”“膝盖圆周以上”等所限定之处。“自己”,指比丘尼。“或彼”,或指男子。“于此亦”,即使是在与身体相连的身触之中。显示巴利原文
659.Evanti imāya pāḷiyā vibhajitvāti sambandho. Tatthāti ‘‘ubhatoavassute’’tiādivacane. ‘‘Ubhatoavassute’’ti pāṭho mūlapāṭhoyeva, nāññoti dassentena visesamakatvā ‘‘ubhatoavassuteti ubhato avassute’’ti vuttaṃ. Ubhatoti ettha ubhasarūpañca tosaddassa chaṭṭhyatthe pavattiñca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhuniyā ceva purisassa cā’’ti. Tattha bhikkhunīpurisasaddehi ubhasarūpaṃ dasseti. ‘‘Yā’’ti ca ‘‘sa’’iti ca dvīhi saddehi topaccayassa chaṭṭhyatthaṃ, ubhinnaṃ avassutabhāve satīti attho. Bhāvapaccayena vinā bhāvattho ñātabboti āha ‘‘avassutabhāve’’ti. Yathāparicchinnenāti ‘‘adhakkhakaṃ, ubbhajāṇumaṇḍala’’nti yena yena paricchinnena. Attanoti bhikkhuniyā. Tassa vāti purisassa vā. Idhāpīti kāyapaṭibaddhena kāyāmasanepi.
“于彼”,指于那些比丘与比丘尼中。不应以“应受用身触”来理解,因未如此宣说故——这是其意趣。“即使不被推动”,即不被驱使者;“或”声表可能性,由此显示“被推动者更不待言”。“然而如是存在时”:然而,仅以心默许之时。“作业所起性”:指此学处的作业所起性。“以彼多数法”,如“林行者”“战场行者”等,是以彼作业多数所起之法。“彼”,指作业所起性。显示巴利原文
Tatrāti tesu bhikkhubhikkhunīsu. Na kāretabbo ‘‘kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā’’ti avuttattāti adhippāyo. Acopayamānāpīti acālayamānāpi, pisaddo sambhāvanattho, tena copayamānā pagevāti dasseti. Evaṃ pana satīti citteneva adhivāsayamānāya sati pana. Kiriyasamuṭṭhānatāti imassa sikkhāpadassa kiriyasamuṭṭhānabhāvo. Tabbahulanayenāti ‘‘vanacarako (ma. ni. aṭṭha. 2.201; 3.133), saṅgāmāvacaro’’tiādīsu (ma. ni. 2.108) viya tassaṃ kiriyāyaṃ bahulato samuṭṭhānanayena. Sāti kiriyasamuṭṭhānatā.
660 “于此”,指在腋下与膝盖圆周以下之处。显示巴利原文
660.Etthāti ubbhakkhakaadhojāṇumaṇḍalesu.
662 于“一边漏出”句中,此处的“之”词尾也表属格义。因为通称亦可安立于特称,而特称不应以通称来使用,故说“唯比丘尼”。“于彼”即指“一边漏出”等语句。以“同样”一词,是将以身触欲而漏出之义类推过来。“于四”是指于欲染、身触染、家坐爱、清净心这四种。“于何处”是指在哪个处所。显示巴利原文
662.‘‘Ekato avassute’’ti etthāpi topaccayo chaṭṭhyatthe hoti. Sāmaññavacanassāpi visese avaṭṭhānato, visesatthinā ca visesassa anupayojitabbato āha ‘‘bhikkhuniyā evā’’ti. Tatrāti ‘‘ekato avassute’’tiādivacane. ‘‘Tathevā’’tiiminā kāyasaṃsaggarāgena avassutoti atthaṃ atidisati. Catūsūti methunarāga kāyasaṃsaggarāgagehasitapema suddhacittasaṅkhātesu catūsu. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
663 “不知此是男子或是女人”:这是连结。第一项。显示巴利原文
663. Ayaṃ puriso iti vā itthī iti vā ajānantiyā vāti yojanāti. Paṭhamaṃ.
二、第二巴拉基咖学处显示巴利原文
2. Dutiyapārājikasikkhāpadaṃ
664 第二项中,“岂非彼女”:此处“不”字有“或”字之义,故说“岂或彼女”。“眷属之失坏”指眷属的毁坏。“无名声”:此处指当面呵责。为显示以“无名誉”一词应理解为背后呵责,故说“或背后呵责”。显示巴利原文
664. Dutiye kacci no sāti ettha nosaddo nusaddatthoti āha ‘‘kacci nu sā’’ti. Parivāravipattīti parijanassa vināsanaṃ. ‘‘Akittī’’ti ettha sammukhā nindaṃ gahetvā ‘‘ayaso’’tiiminā parammukhā nindā gahetabbāti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘parammukhagarahā vā’’ti.
666 “凡犯波罗夷者”,以此显示“彼或”一句中“彼”字所指的范围。“四”者,此为属格之排除义,意为“于四者中”。“之后”指一切波罗夷之后。“于此场合”指在第一与第三波罗夷之间的位置。“安置”指由结集者所设立。“于此”指于此学处中。“于彼”指于粗恶学处中。第二竟。显示巴利原文
666. ‘‘Yā pārājikaṃ āpannā’’tiiminā ‘‘sā vā’’ti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. Catunnanti niddhāraṇatthe cetaṃ sāmivacanaṃ, catūsūti attho. Pacchāti sabbapārājikānaṃ pacchā. Imasmiṃ okāseti paṭhamatatiyapārājikānamantare ṭhāne. Ṭhapitanti saṅgītikārehi nikkhittaṃ. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Tatrāti duṭṭhullasikkhāpadeti. Dutiyaṃ.
三、第三巴拉基咖学处显示巴利原文
3. Tatiyapārājikasikkhāpadaṃ
669 在第三中,“应”字指“依法依律”之句。已说词之分析,此为连接。为显示“白之成就与告白之成就名为师教”,故说“白……乃至……与成就”。“以师教”者,指以师之教敕。“羯磨”指举罪甘马。“于彼”指于僧团中。如“不受语”等句中,“不受僧团”,此中“不受”即是不随顺,故说“不随顺”。“于彼”指于僧团等中。“此共住”者,诸比丘共住于此,以此义故名为共住,即一羯磨等共住。“以共同存在性”,以此显示“共同前进”即“共同前进者”之词义。“他们”指诸比丘。“以及他们”亦指诸比丘。“彼”指被举罪者。“以彼”指以被举罪者。“自己”指被举罪者自己。第三竟。显示巴利原文
669. Tatiye assāti ‘‘dhammena vinayenā’’ti padassa. Padabhājanaṃ vuttanti sambandho. Ñattisampadā ceva anusāvanasampadā ca satthusāsanaṃ nāmāti dassento āha ‘‘ñatti…pe… sampadāya cā’’ti. Satthusāsanenāti ca satthu āṇāya. Kammanti ukkhepanīyakammaṃ. Tatthāti saṅghe. ‘‘Vacanaṃ nādiyatī’’tiādīsu viya saṅghaṃ vā nādiyatīti ettha nādiyanaṃ nāma nānuvattanamevāti āha ‘‘nānuvattatī’’ti. Tatthāti saṅghādīsu. Ayaṃ tāva saṃvāsoti saha bhikkhū vasanti etthāti saṃvāsoti atthena ayaṃ ekakammādi saṃvāso nāma. ‘‘Saha ayanabhāvenā’’tiiminā saha ayanti pavattantīti sahāyāti vacanatthaṃ dasseti. Teti bhikkhū. Yehi cāti bhikkhūhi ca. Tassāti ukkhittakassa. Tenāti ukkhittakena. Attanoti ukkhittakassāti. Tatiyaṃ.
四、第四巴拉基咖学处显示巴利原文
4. Catutthapārājikasikkhāpadaṃ
675 于第四中,并非指以交媾欲而漏出者,而是指以身触欲而漏出者,故说“以身触欲而漏出”。“男子人”一词不应与“手”字相连,而应与“执取”字相连,为说明此义,故说“凡以男子人”等。“彼”指执取,“手之执取”所言仅为标示,故说“其他亦”等。其中“其他亦”是指手之执取以外的其他。“非波罗夷处”指锁骨以上、膝盖以下的范围。“应”指“手之执取”一句中的应字。“于此”指在“为受用非法之义”一句中。“身触”即是身触。以此故说“非交媾法”。“因为”是真实,或是表示原因。“于此”指在身触之执取中。“能立”指能显示。显示巴利原文
675. Catutthe methunarāgena avassutā nādhippetā, kāyasaṃsaggarāgena avassutāvādhippetāti āha ‘‘kāyasaṃsaggarāgena avassutā’’ti . ‘‘Purisapuggalassā’’tipadaṃ na hatthasaddena sambandhitabbaṃ, gahaṇasaddeneva sambandhitabbanti dassento āha ‘‘yaṃ purisapuggalenā’’tiādi. Tanti gahaṇaṃ, ‘‘hatthaggahaṇa’’nti vuttavacanaṃ upalakkhaṇamattamevāti āha ‘‘aññampī’’tiādi. Tattha ‘‘aññampī’’ti hatthagahaṇato itarampi. Apārājikakkhetteti ubbhakkhake adhojāṇumaṇḍale. Assāti ‘‘hatthaggahaṇa’’ntipadassa. Etthāti ‘‘asaddhammassa paṭisevanatthāyā’’tipade. Kāyasaṃsaggoti kāyasaṃsaggo eva. Tena vuttaṃ ‘‘na methunadhammo’’ti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti kāyasaṃsaggagahaṇe. Sādhakanti ñāpakaṃ.
“于三女人”:此处为以处格作受格,意为“于三女人中”,或应连接为“接近三女人”。后文同理。“若有交媾,彼不近习”,此为连接。“不近习”即是不近习,其中“提”之元音变为“伊”。“三男子”指于三男子中,或接近他们。“三非圣黄门等”指于三类非圣的两性人与黄门中,或接近这些,是连接。“不行交媾于自相”指于自身性相中不行交媾。此是随顺波罗夷而说。“应有断除因交媾法缘”指因交媾法的缘故应被断除,即成为波罗夷。“于善巧者”指于解答善巧者,或于诸欲善巧者。此问依八事而说。显示巴利原文
Tissitthiyoti bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Tīsu itthīsūti hi attho, tisso itthiyo upagantvāti vā yojetabbo. Eseva nayo paratopi. Yaṃ methunaṃ atthi, taṃ na seveti yojanā. Na seveti ca na sevati. Tikārassa hi ekāro. Tayo puriseti tīsu purisesu, te vā upagantvā. Tayo ca anariyapaṇḍaketi tīsu anariyasaṅkhātesu ubhatobyañjanakesu ca paṇḍakesu ca, te vā upagantvāti yojanā. Na cācare methunaṃ byañjanasminti attano nimittasmiṃ methunaṃ na ca ācarati. Idaṃ anulomapārājikaṃ sandhāya vuttaṃ. Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayāti methunadhammakāraṇā chejjaṃ siyā, pārājikaṃ bhaveyyāti attho. Kusalehīti pañhāvisajjane chekehi, chekakāmehi vā. Ayaṃ pañho aṭṭhavatthukaṃ sandhāya vutto.
那些为解答问题而思惟者,因出汗的缘故,他们所说之偈称为“出汗偈”。“相违”指“非交媾法”一语与“应有断除因交媾法缘”一语相违,即不一致。若如此说,则不相违。何故?因为是交媾法的前分,此为连接。以此显示:交媾法前分所成的身触,由于近似的缘故,于此处以交媾法之语称述,并非指双双等至。“因为”一字显示详说。“于篇集中已说”,此为连接。“好坏”指精液的流出。“财之不生”指行淫。“以此方式”指以此少分、近似的意义。“以此方便”指以“应受手执取”一句中所说的方便。“于一切句”指于一切“应受僧伽梨衣角执取”等句中。“又”是决定词,意欲宣说特别之义。“如是名之处”,以此显示“如是名为此处”的语义。显示巴利原文
Pañhāvisajjanatthāya cintentānaṃ sedamocanakāraṇattā ‘‘sedamocanagāthā’’ti vuttā. Virujjhatīti ‘‘na methunadhammo’’ti vacanena ‘‘chejjaṃ siyā methunadhammapaccayā’’ti vacanaṃ virujjhati, na sametīti attho. Iti ce vadeyya, na virujjhati. Kasmā? Methunadhammassa pubbabhāgattāti yojanā. Iminā methunadhammassa pubbabhāgabhūto kāyasaṃsaggova upacārena tattha methunadhammasaddena vutto, na dvayaṃdvayasamāpattīti dīpeti. Hisaddo vitthārajotako. Parivāreyeva vuttānīti sambandho. Vaṇṇāvaṇṇoti sukkavisaṭṭhi. Dhanamanuppādānanti sañcarittaṃ . ‘‘Iminā pariyāyenā’’ti iminā lesena samīpūpacārenāti attho. Etenupāyenāti ‘‘hatthaggahaṇaṃ sādiyeyyā’’tipade vuttaupāyena. Sabbapadesūti sabbesu ‘‘saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ sādiyeyyā’’tiādīsu padesu. Api cāti ekaṃsena, visesaṃ vakkhāmīti adhippāyo. ‘‘Evaṃnāmakaṃ ṭhāna’’nti iminā ‘‘itthaṃnāmaṃ imassa ṭhānassā’’ti vacanatthaṃ dīpeti.
676 「或以一间隔」者,此处以「或」字亦包含二间隔等。「以任何方式」者,即以某种方式或以另一种方式。二、三、四、五、六事应以省略方式或以「或」字来把握。「又」者,即更有甚者,意为「我将说应说的特别义」。「于此」者,指「说罪已」这一语句中。「实」者,即真实。「已说」者,指在《附随》中所说。「于彼」者,系指前文。连接为「所说出之罪为计数」。连接为「凡比丘尼犯一事」。「作舍弃重担」者,即作了「我将不犯此事,亦不犯他事」这样的舍弃重担。连接为「然而,凡具热诚而说出者」。第四。显示巴利原文
676.Ekantarikāya vāti ettha vāsaddena dvantarikādīnipi saṅgayhanti. Yena tenāti yena vā tena vā. Dviticatuppañcachavatthūni peyyālavasena vā vāsaddena vā gahetabbāni. Api cāti kiñca bhiyyo, vattabbavisesaṃ vakkhāmīti adhippāyo. Etthāti ‘‘āpattiyo desetvā’’ti vacane. Hīti saccaṃ. Vuttanti parivāre vuttaṃ. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ. Desitā āpatti gaṇanūpikāti yojanā. Ekaṃ vatthuṃ āpannā yā bhikkhunīti yojanā. Dhuranikkhepaṃ katvāti ‘‘imañca vatthuṃ, aññampi ca vatthuṃ nāpajjissāmī’’ti dhuranikkhepaṃ katvā. Yā pana saussāhāva desetīti yojanāti. Catutthaṃ.
“共通”是指与比丘尼共通。“在此”是指在“诸圣尼,已诵出……”等语句中。显示巴利原文
Sādhāraṇāti bhikkhunīhi sādhāraṇā. Etthāti ‘‘uddiṭṭhā kho ayyāyo’’tiādivacane.
二、桑喀地谢沙篇显示巴利原文
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ
一、第一桑喀地谢沙学处义理连结显示巴利原文
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpada-atthayojanā
“波罗夷之后”是指安放在波罗夷之后,或结集的桑喀地谢沙篇,此为关联。像这样对不明显词义的解释——亦即对不明显诸词之意义的注释——现在将在此出现,这是关联句。显示巴利原文
Pārājikānantarassāti pārājikānaṃ anantare ṭhapitassa, saṅgītassa vā, saṅghādisesakaṇḍassāti sambandho. Ayaṃ īdisā anuttānatthavaṇṇanā anuttānānaṃ padānaṃ atthassa vaṇṇanā dāni imasmiṃkāle bhavissatīti yojanā.
678 第一,水已洒、已覆盖,以此而作,以‘已洒’之词义,显示‘已洒者,名为库房’,故说‘“已洒”者,库房也’。于此,‘乌达’一词是水之同义词。连结不限于此。‘库房’者,即车辆等物品之储藏室。‘越过而说’者,于此‘阿提’前缀是超越之义,‘阿’前缀是随顺词根义,故说‘越过而说’。显示巴利原文
678. Paṭhame udakaṃ vasitaṃ acchādanaṃ anena katanti udositoti vacanatthena bhaṇḍasālā udositaṃ nāmāti dassento āha ‘‘udositanti bhaṇḍasālā’’ti. Ettha hi udasaddo udakapariyāyo. Saṃyogo na ydttoyeva. Bhaṇḍasālāti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ ṭhapanasālā. Accāvadathāti ettha atītyūpasaggo atikkamanattho, ātyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti āha ‘‘atikkamitvā vadathā’’ti.
679 依据依凭而说,即依凭说,此即依凭说者,为显示此而说‘依凭说者’等。以‘依人依凭、依嗔依凭’显示依凭的分别。‘彼’者,指依凭说者。‘已达’者,从意义上而言。‘在此’者,在词句分析中。‘阿达’即‘阿比云迦那’的‘阿达’,作‘阿达’解,两人之间的诉讼是断事者判决的因缘,故说‘“阿达”者,指诉讼者之判决’,那只是‘穆达’、‘迦德’、‘提夜叉’三个字。‘去’者,指去阿达。‘在何处’者,在任何处所。‘知二阿达作者之诉讼者’为诉讼者,即断事者,他们所作的判决。‘在二人中’者,在那两个诉讼的人当中。‘任何’者,指诉讼者或其他任何人。显示巴利原文
679. Ussayavasena vadanaṃ ussayavādo, soyeva ussayavādikāti dassento āha ‘‘ussayavādikā’’tiādi. ‘‘Mānussayavasena kodhussayavasenā’’ti iminā ussayabhedaṃ dasseti. Sāti ussayavādikā. Atthatoti sarūpato. Etthāti padabhājane. Aḍḍanaṃ abhiyuñjanaṃ aḍḍoti katvā dvinnaṃ janānaṃ aḍḍo vohārikānaṃ vinicchayakāraṇaṃ hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccatī’’ti, muddhajatatiyakkharoyeva. Yanti aḍḍaṃ. Yatthāti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne. Dvinnaṃ aḍḍakārakānaṃ vohāraṃ jānantīti vohārikā, akkhadassā, tesaṃ. Dvīsu janesūti aḍḍakārakesu janesu dvīsu. Yo kocīti aḍḍakārako vā añño vā yo koci.
‘在此’者,在‘向一人告知’等语句中。‘于任何处’者,即使来到任何地方,这是连接。‘然后’者,之后。‘彼’者,指比丘尼。‘彼’者,指近事男。显示巴利原文
Etthāti ‘‘ekassa ārocetī’’tiādivacane. Yattha katthacīti yaṃkiñci ṭhānaṃ āgatepīti sambandho. Athāti pacchā. Sāti bhikkhunī. Soti upāsako.
「由净人」一词,在「使说」一词中表使役业。「于彼」指在净人等处。「与由诉讼者所作」相连。「去去」,指经久时而至。「先闻」,指先前已闻。「然」,即因先闻之故。「他们」指诉讼者,与「给与」相连。显示巴利原文
‘‘Kappiyakārakenā’’tipadaṃ ‘‘kathāpetī’’tipade kāritakammaṃ. Tatthāti kappiyakārakaitaresu . Vohārikehi kateti sambandho. Gatigatanti cirakālapattaṃ. Sutapubbanti pubbe sutaṃ. Athāti sutapubbattā eva. Teti vohārikā, dentīti sambandho.
「最初」,指在共同劝告之前。「罪」,指违犯。「此之」,指桑喀地谢沙。「此即」,正是此,即正在说之义。「于此」,在词句分析中。「与事由行」,即与事由行一起,只是句子,并非复合词。「事由行」,应视为具格义的从格语。由此说「与事由行俱」。「比丘尼」,指犯罪之比丘尼。「从僧团」,指从比丘尼僧团。「驱出」一词,是表示施动者,故说「应驱摈者,应驱摈」。从比丘尼僧团驱出,或由此而被驱摈,故为应驱摈,具格义亦恰当。「于彼」,在词句分析中。「彼」,指桑喀地谢沙。「此」,指桑喀地谢沙。词句分析之义,当以因缘譬喻见之。「即」,即真实义。「由任何」,指由人,与「不被驱摈」相连。由彼法为作者,或因。「此」,指法。显示巴利原文
Paṭhamanti samanubhāsanato pubbaṃ. Āpattīti āpajjanaṃ. Etassāti saṅghādisesassa. Ayaṃ hīti ayaṃ eva, vakkhamāno evāti attho. Etthāti padabhājane. Saha vatthujjhācārāti vatthujjhācārena saha, vākyameva, na samāso. Vatthujjhācārāti karaṇatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘saha vatthujjhācārenā’’ti. Bhikkhuninti āpattimāpannaṃ bhikkhuniṃ. Saṅghatoti bhikkhunisaṅghamhā. Anīyasaddo hetukattābhidhāyakoti āha ‘‘nissāretīti nissāraṇīyo’’ti. Bhikkhunisaṅghato nissarati, nissāriyati vā anenāti nissāraṇīyoti karaṇatthopi yuttoyeva. Tatthāti padabhājane. Yanti saṅghādisesaṃ. Soti saṅghādiseso. Padabhājanassa attho kāraṇopacārena daṭṭhabbo. Hīti saccaṃ. Kenacīti puggalena, na nissārīyatīti sambandho. Tena dhammena karaṇabhūtena, hetubhūtena vā. Soti dhammo.
「由诉讼者等人所言」,是连接。「自」,指自己。「从彼」,与「或」相连。「或由比丘尼所作而告知」,是连接。显示巴利原文
Aḍḍakārakamanussehi vuccamānāti yojanā. Sayanti sāmaṃ. Tatoti gamanato, paranti sambandho. Bhikkhuniyā vā kataṃ ārocetūti yojanā.
「如法」意为与法、与自性相应。「如」意为以何种方式。「彼」指方式。「于彼」是指在“不指定而告知”这句话中。显示巴利原文
Dhammikanti dhammena sabhāvena yuttaṃ. Yathāti yenākārena. Tanti ākāraṃ. Tatthāti ‘‘anodissa ācikkhatī’’ti vacane.
「恶人等」者,以「等」字摄取盗贼等也。「彼」者,告知也。「彼」者,告知也。「他们之」者,村童等之也。「罚」者,财罚也。「成为颈」者,成为债也。「在有意图时」是连接也。「彼之」者,行非行者之也。显示巴利原文
Dhuttādayoti ādisaddena corādayo saṅgaṇhāti. Sāti ācikkhanā. Tanti ācikkhanaṃ. Tesanti gāmadārakādīnaṃ. Daṇḍanti dhanadaṇḍaṃ. Gīvā hotīti iṇaṃ hoti. Adhippāye satipīti yojanā. Tassāti anācāraṃ carantassa.
「唯」即唯独。「彼」指守护。「作者」指非行的造作者。「他们之」指造作者们的。显示巴利原文
Kevalaṃ hīti kevalameva. Tanti rakkhaṃ. Kāraketi anācārassa kārake. Tesa+?Nti kārakānaṃ.
「他们」:即搬运者。「因无利益之欲」:此言显示,出于恐惧等而说者无罪。「实」:表示已得罪。「自己之言……乃至……应说」:当被说“将听从你的话”时,即使不听从而执杖,亦无过失,因为执杖是被禁止的。「奴婢等」:以“等”字包含田地等物。显示巴利原文
Tesanti harantānaṃ. ‘‘Anatthakāmatāyā’’ti iminā bhayādinā vutte natthi dosoti dasseti. Hīti laddhadosajotako. Attano vacanakaraṃ…pe… vattuṃ vaṭṭatīti attano vacanaṃ ādiyissatīti vutte vacanaṃ anādiyitvā daṇḍe gahitepi natthi doso daṇḍagahaṇassa paṭikkhittattā. Dāsadāsīvāpiādīnanti ādisaddena khettādayo saṅgayhanti.
「以所说之方式」:即依所说方式,就过去之事加以说明。「为未来不作之义」:此言显示,就未来之事作特指的说明。以“由谁如是作”的提问,询问过去曾作之事。「彼亦」:“亦”字是已说内容的集合。「实」:真实,或因为。显示巴利原文
Vuttanayenevāti atītaṃ ārabbha ācikkhane vuttanayena eva. ‘‘Āyatiṃ akaraṇatthāyā’’ti iminā anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanaṃ dasseti. ‘‘Kena evaṃ kata’’nti pucchāya atīte katapubbaṃ pucchati. Sāpīti pisaddo vuttasampiṇḍanattho. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
「法官处罚」:此为连接。「处罚」:即以刑罚和罚金而作出命令。显示巴利原文
Vohārikā daṇḍentīti sambandho. Daṇḍentīti vadhadaṇḍena ca dhanadaṇḍena ca āṇaṃ karonti.
「凡此」者,即凡此。凡对比丘尼所说明之方式,此方式亦适用于比丘,此为句义的连结。为详述所谓「同样的方式」这一语句,而说「比丘也实」等。以「如是」一词,指示「指定」一词。「他们及」者,即那些法官。「实」者,意为真实,或因由。此为第一项。显示巴利原文
Yo cāyanti yo ca ayaṃ. Bhikkhunīnaṃ yo ayaṃ nayo vutto, eseva nayo bhikkhūnampi nayoti yojanā. ‘‘Eseva nayo’’ti vuttavacanameva vitthārento āha ‘‘bhikkhunopi hī’’tiādi. ‘‘Tathā’’tiiminā ‘‘odissā’’tipadaṃ atidisati. Te cāti te ca vohārikā. Hīti saccaṃ, yasmā vāti. Paṭhamaṃ.
二、第二桑喀地谢萨学处显示巴利原文
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
682 在第二项中,应被选择的、应被欲求的,即为「选」(vara);为了显示它本身即是物品(bhaṇḍa),故说「选物」,也就是「贵重物」。又以「珍珠」等显示其相状。显示巴利原文
682. Dutiye varitabbaṃ icchitabbanti varaṃ, tameva bhaṇḍanti varabhaṇḍanti dassento āha ‘‘mahagghabhaṇḍa’’nti. ‘‘Muttā’’tiādinā tassa sarūpaṃ dasseti.
683 前缀ā加在「世间」一词上,有面向世间之义;前缀u,有向上世间之义;前缀o,有向下世间之义;前缀vi,有从此至彼穿行世间之义;前缀apa,有询问之义。然此处因有前缀apa,故是询问义,因此说「未询问」。所谓「末罗群、跋提子群等」:其中,末罗群,是信奉那罗延天的群体;跋提子群,是信奉童子天的群体。以「等」字包含其他有能力教诫村镇的群体。或者,末罗群,即末罗诸王所属的群体。他们确实是作为群体在拘尸那罗治理王国,故指称他们而说「末罗群」。跋提子群,是以别异的方式指离车群。离车诸王的先祖,原是名为跋提的结发者之子,传承此世系至今,如今的离车王也名为跋提子。而那位结发者曾将因大水漂没而被河水冲来的波罗奈王子们救起,在自己草庵中当作儿子养育、抚养,他由此得名跋提(Bhaṭi,意为养育),因为是他的儿子,所以离车群称为跋提子。他们也是作为群体在毗舍离治理王国,故指称他们而说「跋提子群」。法群,是信奉教法的群体。香匠行者,是香匠等同类工匠的群体。织工行者,是织布匠等同类织工的群体。以「等」字包含木匠行者、染工行者等。「于何处何处」:即于无论何处、任何处所……显示巴利原文
683. Āpubbo lokasaddo abhimukhaṃ lokanattho hoti, upubbo uddhaṃ lokanattho, opubbo adho lokanattho, vipubbo ito cito ca vītiharaṇalokanattho, apapubbo āpucchanattho. Idha pana apapubbattā āpucchanatthoti āha ‘‘anāpucchitvā’’ti. Mallagaṇa bhaṭiputta gaṇādikantiādīsu mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko gaṇo. Bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattiko gaṇo. Ādisaddena aññampi gāmanigame anusāsituṃ samatthaṃ gaṇaṃ saṅgaṇhāti. Atha vā mallagaṇoti mallarājūnaṃ gaṇo. Te hi gaṇaṃ katvā kusinārāyaṃ rajjaṃ anusāsanti, te sandhāya vuttaṃ ‘‘mallagaṇo’’ti. Bhaṭiputtagaṇoti licchavigaṇo pariyāyantarena vutto. Licchavirājūnañhi pubbarājāno bhaṭināmakassa jaṭilassa puttā honti, tesaṃ vaṃse pavattā etarahi licchavirājānopi bhaṭiputtāti vuccanti. Jaṭilo pana bārāṇasirañño putte nadisotena vuyhamāne nadito uddharitvā attano assame puttaṃ katvā bharaṇattā posanattā bhaṭīti vuccati, tassa puttattā licchavigaṇo bhaṭiputtoti vuccati. Tepi gaṇaṃ katvā vesāliyaṃ rajjaṃ anusāsanti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘bhaṭiputtagaṇo’’ti. Dhammagaṇo nāma sāsanadhammabhattiko gaṇo. Gandhikaseṇīti gandhakārānaṃ samajātikānaṃ sippikānaṃ gaṇo. Dussikaseṇīti dussakārānaṃ samajātikānaṃ pesakārānaṃ gaṇo. Ādisaddena tacchakaseṇirajakaseṇiādayo saṅgayhanti. Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne. Hīti saccaṃ. Te evāti gaṇādayo eva. Puna teti gaṇādayo. Idanti ‘‘gaṇaṃ vā’’tiādivacanaṃ. Etthāti rājādīsu. Saṅghāpucchanameva padhānakāraṇanti āha ‘‘bhikkhunisaṅgho āpucchitabbovā’’ti. Kappagatikanti kappaṃ gacchatīti kappagatā, sā eva kappagatikā, taṃ.
“因某事未往界分,因某事已往比丘尼中而离去”,这是应这样连接的。“依止众”即弟子众。“令起”即令受具足戒。第二。显示巴利原文
Kenaci karaṇīyena khaṇḍasīmaṃ agantvā kenaci karaṇīyena bhikkhunīsu pakkantāsūti yojanā. Nissitakaparisāyāti antevāsikaparisāya. Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyāti. Dutiyaṃ.
三、第三僧伽始终学处显示巴利原文
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
692 第三句应与第二句相连结,意为“仅超越……”。“围墙应有处”,即从屋宅近处投下的第一块土块落下之处。为详细显示略说的义理,故说“若于此……”等。“于此”,即于此学处中。“或近处”,即未设围墙的村落之围墙应有处。“于彼”:即从此村至彼村之间,或由破损的围墙、墙洞进入,这是应这样连接的。显示巴利原文
692. Tatiye dutiyena pādena atikkantamatteti sambandho. Parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma gharūpacārato paṭhamaleḍḍupāto. Saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassento āha ‘‘api cetthā’’tiādi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Upacāre vāti aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhāne vā. Tatoti gāmantarato, khaṇḍapākārena vā vatichiddena vā pavisitunti sambandho.
“围墙相连”,即两村的围墙相连。“住处”指比丘尼住处。“然而从彼村”:即从另一村,比丘尼出发后应停留,这是应这样连接的。“回避或”即人们的回避。显示巴利原文
Sambaddhā vati etesanti sambaddhavatikā, dve gāmā. Vihāranti bhikkhunivihāraṃ. Tato pana gāmatoti tato itaragāmato pana, nikkhantāya bhikkhuniyā ṭhātabbanti sambandho. Ussāraṇā vāti manussānaṃ ussāraṇā vā.
“人”者,指村中食者之众。“一村”,即随一所欲之村。“于彼”,即从彼村。以“为何”之问,问“住者往一村是适宜的”这句话的缘由。“因住处为四村所共有”,以此回答来解释所问。显示巴利原文
Janāti gāmabhojakā janā. Ekaṃ gāmanti yaṃkiñci icchitaṃ ekaṃ gāmaṃ. Tatoti gāmato. ‘‘Kasmā’’ti imāya pucchāya ‘‘viharato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti vacanassa kāraṇaṃ pucchati. ‘‘Vihārassa catugāmasādhāraṇattā’’tiiminā visajjanena taṃ pucchaṃ visajjeti.
“于何处”,指在哪条河。若渡越时,下衣即使是沾湿一二指量,此河便名为河,这是文句的连接。如穿着时能覆盖三轮(三圆),即如是穿着,这是文句的连接。是比丘尼渡越时的下衣,这是文句的连接。“于何处任何处”,即于任何地方。“若由桥而行,无罪”,以此句显示唯独渡越时有罪。“渡越时”,即从河中横渡之时。“空行”,指以神通而行。“等”字包含象背等方式。“踏越时”,即跨越之时。“于此”,指在二或三位比丘尼之中。“唯此岸”,即非彼岸。“彼岸”,即此岸。“返回渡”,即返回而渡越。显示巴利原文
Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ. Uttarantiyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, sā nadī nāmāti yojanā. Yathā nivasiyamānāya timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti, evaṃ nivatthāyāti yojanā . Bhikkhuniyā uttarantiyā antaravāsakoti sambandho. Yattha katthacīti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne. ‘‘Setunā gacchati, anāpattī’’tiiminā padasā uttarantiyā eva āpattīti dasseti. Uttaraṇakāleti nadito uttaraṇakāle. Ākāsagamananti iddhiyā gamanaṃ. Ādisaddena hatthipiṭṭhiādayo saṅgaṇhāti. Akkamantiyāti atikkamantiyā. Etthāti dvīsu tīsu bhikkhunīsu. Orimatīramevāti apāratīrameva. Tameva tīranti orimatīrameva. Paccuttaratīti paṭinivattitvā uttarati.
“若作”,即正在做的比丘尼做,这是文句的连接。“若”者,唯指比丘尼不知情时,这是文句的连接,此处的“若”字为属格语,表轻忽。然而,“然”字与“若”同义,应与动词结合。意为“若住,则未渡”。“住”,即居住。“实”,即真实。“于此”,指于“或别宿一夜”此句中。显示巴利原文
Kurumānā bhikkhunī karotīti yojanā. Assāti bhikkhuniyā ajānantiyā eva cāti sambandho, anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Atha panāti athasaddo yadipariyāyo, kiriyāpadena yojetabbo. Atha acchati, atha na otaratīti attho. Acchatīti vasati. Hīti saccaṃ. Idhāti ‘‘ekā vā rattiṃ vippavaseyyā’’tipade.
“如是所说之相”者,即依阿毗达摩理趣所说之相。“然彼”者,指彼阿兰若。“以此故”者,即以此所犯之因故。“于注疏中”者,即于大注疏中。“于比丘尼众中进入者”,此句为连接,是处格,表简别之义。“于此”者,指见近行处与闻近行处。应连接为:“在何处所站立,第二人得见,彼处所名为‘见近行’”。“乃至以布幕墙壁隔开者”,即被布幕、墙壁所隔开而分离者。应连接为:“在何处所站立……乃至……能闻声,彼处所名为‘闻近行’”。“以道迷之声”者,即以于道中迷途者之声。“以说法听闻告知之声”者,即以为了听闻说法而告知者之声。应连接为:“如以道迷之声而发声者,能闻其声;如以说法听闻告知之声而发声者,能闻其声;如以‘尊姊’之声而发声者,能闻其声”。“发声者”者,即作声之人,此为名词词根。“如是种类”者,即在此“如以道迷之声”等所言之如是种类中。显示巴利原文
Evaṃ vuttalakkhaṇamevāti evaṃ abhidhammapariyāyena vuttalakkhaṇameva. Taṃ panetanti taṃ pana araññaṃ. Tenevāti āpannahetunā eva. Aṭṭhakathāyanti mahāaṭṭhakathāyaṃ. Bhikkhunīsu pavisantīsūti sambandho, niddhāraṇatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Etthāti dassanūpacārasavanūpacāresu. Yattha okāse ṭhitaṃ dutiyikā passati, so okāso dassanūpacāro nāmāti yojanā. Sāṇipākārantarikāpīti sāṇipākārena byavahikāpi. Yattha okāse ṭhitā…pe… saddaṃ suṇāti, so okāso savanūpacāro nāmāti yojanā. Maggamūḷhasaddenāti magge mūḷhānaṃ saddena. Dhammassavanārocanasaddenāti dhammassavanatthāya ārocanānaṃ saddena. Maggamūḷhasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viya ca dhammassavanārocanasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viya ca ‘‘ayye’’ti saddāyantiyā saddaṃ suṇātīti yojanā. Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā. Nāmadhātu hesā. Evarūpeti ‘‘maggamūḷhasaddena viyā’’tiādinā vutte evarūpe.
“或转入外道住处”者,即或转入外道之住所。以此显示:在此“转入派别”一句中,因“派别”一词为表对立面之义,故当知此处所指,即是与此教法相敌对之外道。何以故?因外道实为教法之敌对方。第三学处。显示巴利原文
Titthāyatanaṃ saṅkantā vāti titthīnaṃ vāsaṭṭhānaṃ saṅkantā vā. Iminā ‘‘pakkhasaṅkantā’’ti ettha pakkhasaddassa paṭipakkhavācakattā tena sāsanapaṭipakkhā titthiyā eva gahetabbāti dasseti. Titthiyā hi sāsanassa paṭipakkhā hontīti. Tatiyaṃ.
四、第四桑喀地谢萨学处显示巴利原文
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
694 六九四、于第四学处中,安置足之处所,称为足座;安置足之小床,称为足小床。为显此义,故言“名为足座”等。“不知”者:此处,为显 ya 字乃 tvā 后缀之作用,故说为“不了知”。“于出罪仪轨中”者,即于为了出离举罪甘马之因缘仪轨中。以此“仪轨”之语,显示在此“于仪轨中”一词中 anta 后缀之方法。第四学处。显示巴利原文
694. Catutthe pādassa ṭhapanakaṃ pīṭhaṃ pādapīṭhaṃ. Pādassa ṭhapanakā kathalikā pādakathalikāti dassento āha ‘‘pādapīṭhaṃ nāmā’’tiādi. Anaññāyāti ettha yakāro tvāpaccayassa kāriyoti āha ‘‘ajānitvā’’ti. Netthāravatteti ukkhepanīyakammato nittharaṇakāraṇe vatte. ‘‘Vattamāna’’ntiiminā ‘‘vattanti’’nti ettha antapaccayaṃ nayena dassetīti. Catutthaṃ.
五、第五桑喀地谢萨学处显示巴利原文
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
701 第五学处中,在“一起漏泄”这一句里,虽然按前文所说,“一起”是通说,但为了显示这里应唯独取比丘尼、ta 后缀转起于第六格的意义,以及“漏泄”一词的存在义,因此说“应见比丘尼的漏泄性”。“此”指“比丘尼的漏泄性”这句话。“彼”是无语形变化的词。“于文句中”,即在此学处的文句中。第五学处。显示巴利原文
701. Pañcame ‘‘ekato avassute’’ti ettha heṭṭhā vuttanayena ‘‘ekato’’ti sāmaññato vuttepi bhikkhuniyā eva gahetabbabhāvañca topaccayassa chaṭṭhutthe pavattabhāvañca avassubhapade bhāvatthañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti. Etanti ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo’’ti vacanaṃ. Tanti avacanaṃ. Pāḷiyāti imāya sikkhāpadapāḷiyāti. Pañcamaṃ.
六、第六桑喀地谢萨学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
705 第六学处中,在“因何故”一句中,ta 后缀表因缘义,故说“因为”。“属于谁”应当与使唤者和被使唤者连结起来理解,即“属于哪一位比丘尼”。“不给”是指使唤者不给被使唤者。“不受取”是指被使唤者不从使唤者手中领受。“由此故受取不存在”是说由于这个原因,从使唤者之手对于被使唤者的受取即不存在。“犯重,非轻”的意思是即便如此,使唤者仍犯重罪——桑喀地谢沙罪,而非轻罪。“而彼”是说而那个人犯罪。“以受用为缘”是以使唤者的受用为因缘。这便是偈颂的含义。显示巴利原文
705. Chaṭṭhe yato tvanti ettha kāraṇatthe topaccayoti āha ‘‘yasmā’’ti. Kassā hontīti uyyojikāuyyojitāsu kassā bhikkhuniyā hontīti yojanā. Nadetīti uyyojikā uyyojitāya na deti. Na paṭiggaṇhātīti uyyojitā uyyojikāya hatthato na paṭiggaṇhāti. Paṭiggaho tena na vijjatīti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati. Āpajjati garukaṃ, na lahukanti evaṃ santepi uyyojikā garukameva saṅghādisesāpattiṃ āpajjati, na lahukaṃ. Tañcāti taṃ āpajjanañca. Paribhogapaccayāti uyyojikāya paribhogasaṅkhātā kāraṇāti ayaṃ gāthāyattho.
“然而对于另一者”,即对于被使唤的比丘尼而言。“第一学处”是指第五学处。因为第五学处与此学处如同双对一般相似,所以依此而称其为第一。第六学处。显示巴利原文
Itarissā panāti uyyojitāya pana bhikkhuniyā. Paṭhamasikkhāpadeti pañcamasikkhāpade. Pañcamasikkhāpadañhi iminā sikkhāpadena yugaḷabhāvena sadisattā imaṃ upādāya paṭhamanti vuttanti. Chaṭṭhaṃ.
七、第七桑喀地谢萨学处显示巴利原文
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
709 第七学处,「乃至第三次之词义」者:应当了知「乃至第三次」这一所说之词的意义,此为关联句。第七学处。显示巴利原文
709. Sattame yāvatatiyakapadatthoti ‘‘yāvatatiyaka’’nti uccāritassa padassa attho veditabboti sambandhoti. Sattamaṃ.
八、第八桑喀地谢萨学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
715 第八学处,「于某一诤事中」者:因所简别者与简别之总体不相离,故说「四种」。然而,为何以简别总体与所简别者的关系而说?在词句分别中不是也说了四种诤事吗?由此,说「然而在词句分别中」等。第八学处。显示巴利原文
715. Aṭṭhame kismiṃcideva adhikaraṇeti niddhāraṇīyassa niddhāraṇasamudāyena avinābhāvato āha ‘‘catunna’’nti. Kasmā pana niddhāraṇasamudāyaniddhāraṇīyabhāvena vuttaṃ, nanu padabhājane cattāripi adhikaraṇāni vuttānīti āha ‘‘padabhājane panā’’tiādīti. Aṭṭhamaṃ.
九、第九桑喀地谢萨学处显示巴利原文
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
723 第九学处,「混合」一词是「混」的同义语,故说「成为混合者」。以「不顺从的」一词,显示在「不顺从的」中,「伊咖」音表自性义。舂米、煮饭、磨香、结花鬘。以「等」字摄其他不顺从的身业。传信、传回信、往来。以「等」字摄其他不顺从的语业。「这些」者,指比丘尼们。「名声」者,指名誉。第九学处。显示巴利原文
723. Navame saṃsaṭṭhasaddo missapariyāyoti āha ‘‘missībhūtā’’ti. ‘‘Ananulomenā’’tiiminā ‘‘ananulomikenā’’ti ettha ikasaddo svatthoti dasseti. Koṭṭanañca pacanañca gandhapisanañca mālāganthanañca. Ādisaddena aññepi ananulomike kāyike saṅgaṇhāti. Sāsanāharaṇañca paṭisāsanaharaṇañca sañcarittañca. Ādisaddena aññepi ananulomike vācasike saṅgaṇhāti. Etāsanti bhikkhunīnaṃ. Silokoti yasoti. Navamaṃ.
十、第十桑喀地谢萨学处显示巴利原文
10. Dasamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
727 第十条。「如是行」者,此处因省略鼻音而成连音,故说「如是行」。以「如何」等词,显示「如是」一词在举例等十一种意义中的譬喻义。「一切处」者,即在「如是词、如是名声」等一切处。「轻蔑」者,此处 o 音转为 u 音,故说「轻蔑」。以「作低下而知」之词,显示 ava 词为低下义,ñā 词根为觉知义。应说「轻蔑知」,然以后词省略而说「轻蔑」,故为「轻蔑而知」。「不忍」者,此处所意指的正是忍受之忍,既非随顺忍,亦非见审察忍。为显示此意,故说「不忍耐性」。「威势」者,此处有特别地照耀、光耀,故为「威光」,即威力。此僧团有威光,故为「有威光僧团」,于众多义及殊胜义时带有接尾词。何以故?因 mantu 接尾词之义,如「多毛者」等,此处即指多威力、殊胜威力之僧团。因有连结,故 ā 音成短音。威光之状态为「威势」,即多威力、殊胜威力。为显示此义,故说「以强力光耀性」。其中,以「强力」一词,显示用于 mantu 义的接尾词所含之众多义与殊胜义;以「性」一词,显示 ṇya 接尾词之状态义;以「以」一词,显示从格用作具义的情况。为开显显示巴利原文
727. Dasame evācārāti ettha niggahitalopavasena sandhīti āha ‘‘evaṃācārā’’ti. ‘‘Yādiso’’tiādinā evaṃsaddassa nidassanādīsu (abhidhānappadīpikāyaṃ 1186 gāthāyaṃ) ekādasasu atthesu upamatthaṃ dasseti. Sabbatthāti ‘‘evaṃsaddā evaṃsilokā’’ti sabbesu padesu. Uññāyāti ettha okāraviparīto ukāroti āha ‘‘avaññāyā’’ti. ‘‘Nīcaṃ katvā jānanāyā’’ti iminā avasaddo nīcattho, ñādhātu avabodhanatthoti dasseti. ‘‘Paribhavaññāyā’’ti vattabbe uttarapadalopavasena ‘‘paribhavenā’’ti vuttanti āha ‘‘paribhavitvā jānanenā’’ti. Akkhantiyāti ettha sahanakhantiyevādhippetā, neva anulomakhanti, na diṭṭhinijjhānakkhantīti dassento āha ‘‘asahanatāyā’’ti. Vebhassiyāti ettha visesena bhāseti obhāsetīti vibhāso ānubhāvo, vibhāso imassa saṅghassa atthīti vibhasso saṅgho, bahvatthe ca atisayatthe ca sapaccayo hoti. Kasmā? Mantupaccayatthattā ‘‘lomaso’’tiādīsu (jā. 1.14.57) viya, bahuānubhāvo atisayaānubhāvo saṅghoti vuttaṃ hoti, saṃyogaparattā ākārassa rasso. Vibhassassa bhāvo vebhassiyaṃ, bahuānubhāvo atisayaānubhāvoyeva. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘balavabhassabhāvenā’’ti. Tattha balavaiti padena mantuatthe pavattassa sappaccayassa bahvatthañca atisayatthañca dasseti, bhāvaiti padena ṇiyapaccayassa bhāvatthaṃ, enaiti padena nissakkavacanassa karaṇatthe pavattabhāvaṃ dasseti. Tamevatthamāvikaronto āha ‘‘attano balavappakāsanenā’’ti. Tattha attanoti attasaṅkhātassa saṅghassa. Balavappakāsanenāti bahuānubhāvappakāsanena, atisayaānubhāvappakāsanena vā. Balavappakāsanaṃ nāma atthato paresaṃ samutrāsanamevāti āha ‘‘samutrāsanenāti attho’’ti. Dubbalabhāvenāti ettha bhāvaitipadena ṇyapaccayassa bhāvatthaṃ, enaitipadena nissakkavacanassa karaṇatthaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ. Sabbatthāti ‘‘uññāyā’’tiādīsu sabbesu padesu. Casaddo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘evaṃ samuccayattho daṭṭhabbo’’ti. Viviccathāti ettha vītyūpasaggo vināsaddattho, vicadhātu sattatthoti āha ‘‘vinā hothā’’ti. Dasamaṃ.
「紧接着插入」者,此与上下文关联。这三条学处是从大分别引来,此与内容配合。应知有九条是初次犯者,此与前后关联。「一切法」者,此与上文配合。「此处」者,指「已诵」等文句。「然而那」者,然而那是指边、限之义。显示巴利原文
Anantarā pakkhipitvāti sambandho. Mahāvibhaṅgato āharitāni imāni tīṇi sikkhāpadānīti yojanā. Nava paṭhamāpattikā veditabbāti sambandho. Sabbepi dhammāti yojanā. Etthāti ‘‘uddiṭṭhā kho’’tiādipāṭhe. Taṃ panāti pakkhamānattaṃ panāti.
在比丘尼分别中显示巴利原文
Bhikkhunivibhaṅge
3. 尼萨耆亚篇显示巴利原文
3. Nissaggiyakaṇḍaṃ
一、第一尼萨耆亚巴吉帝亚学处的义释联结显示巴利原文
1. Paṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpada-atthayojanā
世尊为诸比丘尼所宣说的三十种尼萨耆亚法,今于此处,对这些法的注释次第如下,应作如是衔接。显示巴利原文
Tiṃsa nissaggiyā ye dhammā bhikkhunīnaṃ bhagavatā pakāsitā, tesaṃ dhammānaṃ dāni imasmiṃ kāle ayaṃ saṃvaṇṇanākkamo bhavatīti yojanā.
733 733. 在第一条中,「阿玛提咖巴那」一词,此处「阿玛提」一词是容器的同义语,故说「诸容器」。诸容器因为进入可被使用的状态,故称为「阿玛提」。为显示「贩卖阿玛提者」的词义,故说「他们」等。「他们之」者,即阿玛提咖们的。「或彼」者,或阿玛提咖巴那。显示巴利原文
733. Paṭhame āmattikāpaṇanti ettha āmattasaddo bhājanapariyāyoti āha ‘‘bhājanānī’’ti. Bhājanāni hi amanti paribhuñjitabbabhāvaṃ gacchantīti ‘‘amattānī’’ti vuccanti. Amattāni vikkiṇantīti ‘‘āmattikā’’ti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘tānī’’tiādi. Tesanti āmattikānaṃ. Taṃ vāti āmattikāpaṇaṃ vā.
734 “桑尼迪”(sannidhi)一词,表明词根 ci 加上前缀 saṃ- 而有‘积聚’之义。hi 字表强调。‘于彼处’,即于大分别中;‘在此’,即于比丘尼分别中。显示巴利原文
734. ‘‘Sannidhi’’nti iminā saṃnipubbo cisaddo ucinanatthoti dasseti. Hisaddo visesajotako. Tatthāti mahāvibhaṅge. Idhāti bhikkhunivibhaṅge.
‘此亦’,即此学处。‘亦’字是关连大分别的学处而言。第一条。显示巴利原文
Idampīti idaṃ sikkhāpadampi. Pisaddo mahāvibhaṅgasikkhāpadaṃ apekkhatīti. Paṭhamaṃ.
二、第二尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
2. Dutiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
738 738. 在第二条中,即使是未洗的衣服,因汗垢等污染而变丑陋,故说「旧衣」。以「阿比阿亚亚希」一词,排除「阿巴阿亚亚希」的词语分析。显示巴利原文
738. Dutiye ahatacoḷānampi sedamalādikilinne virūpattā ‘‘jiṇṇacoḷā’’ti vuttaṃ. ‘‘Api ayyāhī’’tiiminā ‘‘apa ayyāhī’’tipadavibhāgaṃ nivatteti.
740 「一切此衣」:此为连接。「如是获得」:即像这样舍弃之后而获得。「如所施而已」:意为如同施主所施,应就彼施物而受用,亦即应归入非时衣。这是第二。显示巴利原文
740. Sabbampi etaṃ cīvaranti yojanā. Evaṃ paṭiladdhanti evaṃ nissajjitvā laddhaṃ. Yathādāneyevāti yathā dāyakehi dinnaṃ, tasmiṃ dāneyeva upanetabbaṃ, akālacīvareyeva pakkhipitabbanti atthoti. Dutiyaṃ.
三、第三尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
3. Tatiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
743 第三项中,「来」是不变词,表示接受之义,故说「『来』是取」。「众多应舍」是连接词。「收集后」:即各别收集之后。第三。显示巴利原文
743. Tatiye handasaddo vavassaggatthe nipātoti āha ‘‘handāti gaṇhā’’ti. Bahūni nissaggiyānīti sambandho. Saṃharitvāti visuṃ visuṃ saṅgharitvāti. Tatiyaṃ.
四、第四尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
4. Catutthanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
748 第四项中,「以此购买」:依词义,根本(mūla)即名为购买(kaya),故说「以根本」。「彼」指偷兰难陀,「据说」是连接词。从词根 ñā 的了知义,为显示 ñā 词根亦有乞求义,故说「或乞求后」。显示巴利原文
748. Catutthe kiṇāti anenāti kayanti vacanatthena mūlaṃ kayaṃ nāmāti āha ‘‘mūlenā’’ti. Sāti thullanandā, āha kirāti sambandho. Ñādhātuyā avabodhanatthato aññampi ñādhātuyā yācanatthaṃ dassento āha ‘‘yācitvā vā’’ti.
752 「去」者,指一切油等。「彼即」者,即是那一切油等。「成对」者,将酥与油配为一对。「以医者」者,即由医师。因知晓名为寿吠陀之明,故称医者;又因了知疾病、其因及药物,亦称为医者。「于彼」者,依医师所说之理由。「以迦哈巴纳」者,用迦哈巴纳钱币,「取来」者——此为连结。第四。显示巴利原文
752.Yanti sabbitelādi. Taññevāti sabbitelādimeva. Yamakanti sabbiṃ saha telena yugaḷaṃ katvā. Vejjenāti bhisakkena. So hi āyubbedasaṅkhātaṃ vijjaṃ jānātīti vejjoti ca rogañca tassa nidānañca bhesajjañca vidati jānātītipi vejjoti ca vuccati. Tatoti vejjena vuttakāraṇā. Kahāpaṇassāti kahāpaṇena, ābhatanti sambandhoti. Catutthaṃ.
五、第五尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
5. Pañcamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
753 第五项中,「彼」指学尼。「此」指学尼。「确实」者,即必定。「令堆积后」者:此处 citi 词有知义,故说「令知后」。第五。显示巴利原文
753. Pañcame sāti sikkhamānā. Ayanti sikkhamānā. Addhāti ekaṃsena. ‘‘Cetāpetvā’’ti ettha citisaddo jānanatthoti āha ‘‘jānāpetvā’’ti. Pañcamaṃ.
6. 第六尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
758 第六项中,为显示「生起意欲后所取即是意欲物」之词义,故说「意欲物」等。「法事」者,即所应作之福德事。此处「法」一词是福德义。「去」者,指物品。「为他人」者,指与自己不同的他人。「此」者,即「意欲物」此名称。「以为他人之利益所施」者——以此显示词义:他人之利益即他利,达声为连接,为他利益而施即他利物。「指定他人后所施」者——以此显示词义:指定他人后所施即他指定物。「舍与僧团」者——以此显示词义:舍与僧团即僧团物。显示巴利原文
758. Chaṭṭhe chandaṃ uppādetvā gahitaṃ chandakanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘chandaka’’ntiādi. Dhammakiccanti puññakaraṇīyaṃ. Dhammasaddo hettha puññavācako. Yanti vatthuṃ. Paresanti attanā aññesaṃ. ‘‘Eta’’nti ‘‘chandaka’’nti etaṃ nāmaṃ. ‘‘Aññassatthāya dinnenā’’tiiminā aññassa attho aññadattho, dakāro padasandhikaro, tadatthāya dinno aññadatthikoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Aññaṃ uddisitvā dinnenā’’tiiminā aññaṃ uddisitvā dinnaṃ aññuddisikanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Saṅghassa pariccattenā’’ti iminā saṅghassa pariccatto saṅghikoti vacanatthaṃ dasseti.
762 【第六】“为何义”者,即为了哪些衣等之义。由“何”(ya)一词,因复合词的性质,于前添加随韵。“彼”者,指衣等。“汝等”者,是就施主而言。“于灾难中”者,即于饥馑等灾患之中。“或此或彼”者,即或衣,或其他如钵食等,故说“或此或彼”。第六。显示巴利原文
762.Yadatthāyāti yesaṃ cīvarādīnaṃ atthāya. Yasaddena samāsabhāvato pubbe niggahitāgamo hoti. Tanti cīvarādikaṃ. Tumhehīti dāyake sandhāya vuttaṃ. Upaddavesūti dubbhikkhādiupasaggesu. Yaṃ vā taṃ vāti cīvaraṃ vā aññe vā piṇḍapātādiketi yaṃ vā taṃ vāti. Chaṭṭhaṃ.
7. 第七尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
7. Sattamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
764 【第七】“以自己乞求者”,此处为显示“共”(saṃ)一词有“自己”(saya)的意义而说,故称为“以自己乞求者”。“即此”者,即“以乞求者”一词。“于此”者,即于此学处中。第七。显示巴利原文
764. Sattame saññācikenāti ettha saṃsaddassa sayamatthe pavattibhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sayaṃ yācitakenā’’ti. Etadevāti ‘‘saññācikenā’’ti padameva. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadeti. Sattamaṃ.
8. 第八尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
769 【第八】“众之”者,指比丘尼众。由此显示,在“大众者”一词中,所意指的是以比丘尼众为大众。第八。显示巴利原文
769. Aṭṭhame gaṇassāti bhikkhunigaṇassa. Iminā ‘‘mahājanikenā’’ti ettha bhikkhunigaṇova mahājanoti adhippetoti dīpetīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 第九尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
9. Navamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
774 第九 「由此」:即从此第八学处。「更多」:即更超过。第九。显示巴利原文
774. Navame itoti imasmā aṭṭhamasikkhāpadato. Adhikataranti atirekataranti. Navamaṃ.
10. 第十尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
10. Dasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
778 第十 「将坏」:以「将坏」显示于「将破」一词中,因诸词根多义,「ud」词根有坏灭义。「将落下」:即破裂后落下,以此显示坏灭相。「唯此量」:即唯此二足之量。第十。显示巴利原文
778. Dasame ‘‘vinassatī’’tiiminā ‘‘undriyatī’’ti ettha udidhātuyā nassanatthaṃ dasseti dhātūnamanekatthattā. Paripatatīti parigalitvā patati. Iminā nassanākāraṃ dasseti. Ettakamevāti etaṃ parimāṇaṃ dvipadamevāti. Dasamaṃ.
11. 第十一尼萨耆亚巴吉帝亚学处显示巴利原文
11. Ekādasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
784 第十一 为说明「重复衣」即是寒时覆衣,故说「寒时之覆」。寒时人们披厚覆衣。于「最多四迦舍」一词中,「迦舍」一词有三义:食器、金等金属种类、四迦利沙槃。此处为说明用于四迦利沙槃之义,故说「迦舍即四迦利沙槃」。「最多四迦舍」:即此最多由四迦舍所限定,意为价值十六迦利沙槃的覆衣。第十一。显示巴利原文
784. Ekādasame garupāvuraṇaṃ nāma sītakāle pāvuraṇavatthanti dassento āha ‘‘sītakāle pāvuraṇa’’nti. Sītakāle hi manussā thūlapāvuraṇaṃ pārupanti. ‘‘Catukkaṃsaparama’’nti ettha kaṃsasaddo bhuñjanapatte ca suvaṇṇādilohavisese ca catukahāpaṇe cāti tīsu atthesu dissati, idha pana catukahāpaṇe vattatīti dassento āha ‘‘kaṃso nāma catukkahāpaṇiko hotī’’ti. Catukkaṃsasaṅkhātaṃ paramaṃ imassāti catukkaṃsaparamaṃ, soḷasakahāpaṇagghanakaṃ pāvuraṇanti atthoti. Ekādasamaṃ.
十二、第十二尼萨耆亚巴吉帝亚学处。显示巴利原文
12. Dvādasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ
789 第十二学处,名为「轻覆衣」,为说明「热季覆衣布」之义,所以称为「热季覆衣」。因为人们在热季会披上轻薄的覆衣布。第十二竟。显示巴利原文
789. Dvādasame lahupāvuraṇaṃ nāma uṇhakāle pāvuraṇavatthanti dassento āha ‘‘uṇhakāle pāvuraṇa’’nti. Uṇhakāle hi manussā sukhumapāvuraṇaṃ pārupantīti. Dvādasamaṃ.
为显示尼萨耆亚诸学处有三十条,故说「在大分别」等。应关联为「除去衣品」。「为他义者」,即指以「为他义」一词所说的那些学处。「如是」即是此义。「一边制定者」,是指仅为一方所制定;「两边制定者」,则是指为双方所制定。「于此」,即指「已诵出」等的文句。显示巴利原文
Nissaggiyānaṃ tiṃsabhāvaṃ dassento āha ‘‘mahāvibhaṅge’’tiādi. Cīvaravaggato apanetvāti sambandho. Aññadatthikānīti aññadatthikapadena vuttāni sikkhāpadāni. Itīti evaṃ. Ekatopaññattānīti ekasseva paññattāni, ubhatopaññattānīti ubhayesaṃ paññattāni. Etthāti ‘‘uddiṭṭhā kho’’tiādivacaneti.
比丘尼分别显示巴利原文
Bhikkhunivibhaṅge
四、波逸提篇显示巴利原文
4. Pācittiyakaṇḍaṃ
第一品:大蒜品显示巴利原文
1. Lasuṇavaggo
一、第一学处义理阐释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
「三十之后」:即三十学处之后的时期,由六十六与百——亦即一百六十六条学处所摄的诸法,是结集者所结集。今于此,对这些法亦作注释——应如是连接。显示巴利原文
Tiṃsakānantaraṃ tiṃsakānaṃ anantare kāle chasaṭṭhisatasaṅgahā chauttarasaṭṭhiadhikasatehi sikkhāpadehi saṅgahitā ye dhammā saṅgītikārehi saṅgītā, dāni imasmiṃ kāle tesampi dhammānaṃ ayaṃ vaṇṇanā hotīti yojanā.
793 “于彼”:指在那些含摄六百三十条的学处中,与第一学处相关。“二或三”:此处“或”字依略说而显示,故说“二或三”。“疖”:指块、茎。“此”:即“疖”这一名称。“量”:以此显示“量”一词唯表量的含义,既不是“少”义,也不是“限定”义。“蒜”:即白色根的大块。所谓大块,因在调味料等中能压制生腥气味而带来香味,故称为蒜,意谓能辉耀、能令人悦意。显示巴利原文
793.Tatthāti tesu chasaṭṭhisatasaṅgahesu sikkhāpadesu, paṭhamasikkhāpadeti sambandho. ‘‘Dve tayo’’ti ettha vāsaddo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘dve vā tayo vā’’ti. Phoṭalaketi kande, miñje vā. Etanti ‘‘gaṇḍike’’ti etaṃ nāmaṃ. ‘‘Pamāṇa’’ntiiminā mattasaddo pamāṇatthova, na appattho, nāpi avadhāraṇatthoti dasseti. Lasuṇanti setavaṇṇamūlaṃ mahākandaṃ. Mahākando hi byañjanasampākādīsu āmagandhānaṃ abhibhavanattā lasīyati kantīyatīti lasuṇanti vuccati.
“金鹅座”:配有金制钵的鹅座。“宿命者”:忆念过去生、有,并了知之,故称宿命者。“于是”:因宿命者成就之义;成就之义即是“于是”一词。“以先前之爱”:以过去在人趣中所修习的爱。“他们”:指巴嘉巴娣及三位女儿。“然彼”:即指那个钵。显示巴利原文
Suvaṇṇahaṃsayoninti suvaṇṇamayena pattena yuttaṃ haṃsayoniṃ. Jātissaroti jātiṃ bhavaṃ sarati jānātīti jātissaro. Athāti jātissarassa nipphannattā. Nipphannattho hi athasaddo. Pubbasinehenāti pubbe manussabhave bhāvitena sinehena. Tāsanti pajāpatiyā ca tissannaṃ dhītarānañca. Taṃ panāti pattaṃ pana.
795 “于摩揭陀诸国”:指位于摩揭陀国境内的诸聚落。“实”:真实义,或表原因。“于此”:即指“应食蒜”这一句。“彼亦”:即摩揭陀蒜。“唯疖蒜”:因为有疖、有疱,故称疖蒜。“疖”是“疱”的同义词,此处加上表示多数的ika后缀,意为多疖蒜。应知“疖”一词兼有“疱”与“面颊”二义,但此处取“疱”义。然而,在写本中亦有读作唇音第四字母者,应审察后采用。因为许多古写本中,喉音第三字母与唇音第四字母常常互相颠倒。“非一二三茎”:意思是,不是一茎的葱,不是二茎的姜,不是三茎的诃梨勒。“然于古伦地中所说”:此为关联词。“嚼碎”:以牙齿研为粉末、细末。显示巴利原文
795.Magadhesūti magadharaṭṭhe ṭhitesu janapadesu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idhāti ‘‘lasuṇaṃ khādeyyā’’tipade. Tampīti māgadhakampi. Gaṇḍikalasuṇamevāti gaṇḍo phoṭo etassatthīti gaṇḍikaṃ. Gaṇḍasaddo hi phoṭapariyāyo, bahutthe ikapaccayo. Bahugaṇḍikalasuṇanti hi vuttaṃ hoti. Gaṇḍasaddo hi phoṭe ca kapole cāti dvīsu atthesu vattati, idha pana phoṭe vattatīti daṭṭhabbaṃ. Potthakesu pana oṭṭhajena catutthakkharena pāṭho atthi, so vīmaṃsitvā gahetabbo. Bahūsu hi pubbapotthakesu kaṇṭhajo tatiyakkharo ca oṭṭhajo catutthakkharo cāti dve akkharā aññamaññaṃ parivattitvā tiṭṭhanti. Na ekadvitimiñjakanti ekamiñjo palaṇḍuko na hoti, dvimiñjo bhañjanako na hoti, timiñjo haritako na hotīti attho. Kurundiyaṃ pana vuttanti sambandho. Saṅkhāditvāti dantehi cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā.
797 “葱”者,一种蒜类,块茎甘美。“姜等”应依世间共许的教导而了知。“实”者,真实。“彼”者,指茶巴蒜。“以自性”即不待汤、调味等,唯依其本身原有的性质。“彼”指摩揭陀蒜,与“投入”相关联。“实”者,真实。“于任何处”即于任何诸处之中。第一项。显示巴利原文
797.Palaṇḍukoti sukandako eko lasuṇaviseso. Bhañjanakādīni lokasaṅketopadesato daṭṭhabbāni. Hīti saccaṃ. Tassāti cāpalasuṇassa. Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vinā attano sabhāvato eva. Tanti māgadhakaṃ, pakkhipitunti sambandho. Hīti saccaṃ. Yattha katthacīti yesu kesucīti. Paṭhamaṃ.
二、第二学处。显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
799 第二项中,为说明“狭窄”的词义——即在此处障碍、遮止,故名为狭窄,被覆蔽的空间名为狭窄,因此说“被覆蔽的空间”。“两腋”即两臂之根。因为它们在靠上的位置束藏、收拢任何物,故称为腋。“尿道”即小便道,因为借此排出小便,故称尿道。“毛被切、被断,以此”指剃刀或以镊子——善于咬持、坚固咬持毛发者为镊子,此即是镊子,以此;剃、切毛发者为剃刀,以此;又与“令除去”相关联。“令除去”即令离去。第二项。显示巴利原文
799. Dutiye saṃdassanaṃ bādhati nisedheti asmiṃ ṭhāneti sambādhanti vacanatthena paṭicchannokāso sambādho nāmāti dassento āha ‘‘paṭicchannokāse’’ti. Ubho upakacchakāti dve bāhumūlā. Te hi upari yaṃkiñci vatthuṃ kacati bandhati etthāti upakacchakāti vuccanti. Muttakaraṇanti passāvamaggo. So hi muttaṃ karoti anenāti muttakaraṇanti vuccati. Lomo kattīyati chindīyati imāyāti kattari, tāya vā, suṭṭhu daḷhaṃ lomaṃ ḍaṃsatīti saṇḍāso, soyeva saṇḍāsako, tena vā, khurati lomaṃ chindatīti khuro, tena vā saṃharāpentiyāti sambandho. Saṃharāpentiyāti apanentiyāti. Dutiyaṃ.
三、第三学处。显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
803 第三项中,“尿道底击打”即尿道底的打击、拍击,为尿道底击打,以那尿道底击打作为因相(征象)。“如是大”即极大。“以花蕊”即用花蕊。因为它在水中浮动、辗转,故称为花蕊。第三项。显示巴利原文
803. Tatiye muttakaraṇatalaghātaneti muttakaraṇassa talaṃ hananaṃ paharaṇaṃ muttakaraṇatalaghātanaṃ, tasmiṃ muttakaraṇatalaghātane nimittabhūte. Tāva mahantanti ativiya mahantaṃ. Kesarenāpīti kiñjakkhenāpi. So hi ke jale sarati pavattatīti kesaroti vuccati.
805 ‘疮’即脓疱。‘伤’即疮。第三。显示巴利原文
805.Gaṇḍaṃ vāti pīḷakaṃ vā. Vaṇaṃ vāti aruṃ vāti. Tatiyaṃ.
4. 第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
806 第四词中,为显示‘古王内宫’的词义而说‘古时’等:王的内宫为‘王内宫’,古时的王内宫为‘古王内宫’。以‘在家状态’一词,显示‘古时’中ṇa后缀的本来形式。‘久不久’是类似的不变词,由此说‘久久’。‘能’一词表示:‘你们如何能击退贪心而持守自己,能持守吗?’‘虽未告知’是指虽如实未告知。第四。显示巴利原文
806. Catutthe rañño orodhā rājorodhā, purāṇe rājorodhā purāṇarājorodhāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘purāṇe’’tiādi. ‘‘Gihibhāve’’ti iminā purāṇeti ettha ṇapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Cirāciranti nipātapaṭirūpakaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘cirena cirenā’’ti. ‘‘Sakkothā’’ti iminā kathaṃ tumhe rāgacittaṃ paṭihanitvā attānaṃ dhāretha dhāretuṃ sakkothāti atthaṃ dasseti. Anārocitepīti bhūtato anārocitepi.
807 ‘以胶’即以紫胶。‘硬杖’:以坚硬之性而住立、转起者为‘硬’,彼即是杖,故称‘硬杖’;其插入为‘硬杖插入’,在作为行相的那个东西上。‘此’即指‘在胶涂之处’这句话。第四。显示巴利原文
807.Jatunāti lākhāya. Paṭṭhadaṇḍaketi paṭubhāvena ṭhāti pavattatīti paṭṭho, soyeva daṇḍo paṭṭhadaṇḍo, tassa pavesanaṃ paṭṭhadaṇḍakaṃ, tasmiṃ nimittabhūte. Etanti ‘‘jatumaṭṭhake’’ti etaṃ vacananti. Catutthaṃ.
5. 第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
810 第五项中,「极深」一词是动作的修饰语,故说「极度地插入」。而「以水作洗涤」这句,正显示「水净」一词的含义是「以水作清净」。显示巴利原文
810. Pañcame ‘‘atigambhīra’’ntipadaṃ kiriyāvisesananti āha ‘‘atianto pavesetvā’’ti. ‘‘Udakena dhovanaṃ kurumānā’’ti iminā ‘‘udakasuddhika’’ntipadassa udakena suddhiyā karaṇanti atthaṃ dasseti.
812 「二指节为限」:此处,二指与二节合为「二指节」,后词省略了前词。以二指节为最高限量,这是水净者的量度,所以称为「二指节为限」。意思是说,宽度以二指为限,深度以二节为限。因此说「宽度」等。「插入指」是关联词。「实」即真实。「或四」:这是依最高标准而说,三节尚已不许,四节就更加超过——这是它的含义。第五。显示巴利原文
812.Dvaṅgulapabbaparamanti ettha dve aṅgulāni ca dve pabbāni ca dvaṅgulapabbaṃ, uttarapade pubbapadalopo. Dvaṅgulapabbaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etassa udakasuddhikassāti dvaṅgulapabbaparamaṃ. Vitthārato dvaṅgulaparamaṃ, gambhīrato dvipabbaparamanti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘vitthārato’’tiādi. Aṅgulaṃ pavesentiyāti sambandho. Hīti saccaṃ. ‘‘Catunnaṃ vā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, tiṇṇampi pabbaṃ na vaṭṭati, catunnaṃ pana pagevāti atthoti. Pañcamaṃ.
6. 第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
815 第六项中,当说「食之施与」为「食施」时,为了显示「食事」而说「食事」。以「饮水」一词,应取「饮水器」;以「扇」一词,应取「扇子」。「近」前缀表「附近」义。为显示这一切,故说「以一手」等。又以「先前亦」等,显示「越说」一词的「逾越而说的相状」。显示巴利原文
815. Chaṭṭhe bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti vutte bhattakiccanti dassento āha ‘‘bhattakicca’’nti. Pānīyasaddena pānīyathālakaṃ gahetabbaṃ , vidhūpanasaddena bījanī gahetabbā, upasaddo samīpatthoti sabbaṃ dassento āha ‘‘ekena hatthenā’’tiādi. ‘‘Accāvadatī’’tipadassa atikkamitvā vadanākāraṃ dasseti ‘‘pubbepī’’tiādinā.
817 以“清净水或”等语,应知“以饮料”乃是举要之辞。“酸奶水”者,指酸奶之浆、酸奶之精华,亦即酸奶中澄清之水。“汁”者,指鱼汁、肉汁。以“乃至衣角”一语,应知“以扇”乃是例示之辞。显示巴利原文
817. ‘‘Suddhaudakaṃ vā hotū’’tiādinā ‘‘pānīyenā’’ti vacanaṃ upalakkhaṇaṃ nāmāti dasseti. Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhino sāro, dadhimhi pasannodakanti vuttaṃ hoti. Rasoti maccharaso maṃsaraso. ‘‘Antamaso cīvarakaṇṇopī’’ti iminā ‘‘vidhūpanenā’’ti vacanaṃ nidassanaṃ nāmāti dasseti.
819 “给予”者,指自己亲手给予。“令给予”者,指托付他人给予。“二者”者,指饮水与扇这两种。第六。显示巴利原文
819.Detīti sayaṃ deti. Dāpetīti aññena dāpeti. Ubhayampīti pānīyavidhūpanadvayampīti. Chaṭṭhaṃ.
7. 第七学处显示巴利原文
7. Sattamasikkhāpadaṃ
822 第七中,以“方便恶作”一语,显明前文所举八种恶作中的前方便恶作。并非仅有这些前方便恶作,实际还有其他众多情形,为显明此义,故说“所以”等语。“于碰撞时”者,指于搅动之时。“以齿嚼食”者,指以牙齿研磨粉碎。“于此”者,指于此学处中,与“令其他比丘尼作”相连。“其他”一词,于“令知”一语中作使役业。“母亲”者,此处“亦”字显示,若令其他人知而食者更不必说。“或由彼”者,指或由那位被通知的比丘尼。“彼”者,指生谷。“彼”者,为大注疏所说之语。“前后相违”者,指与前后之义相违。前文说“其他……乃至……仅恶作”,唯说恶作;后文又说“其他……乃至……恶作”,则说巴吉帝亚与恶作,因此说为前后相违。“实”者,指真实义,或因。显示巴利原文
822. Sattame ‘‘payogadukkaṭaṃ nāmā’’ti iminā heṭṭhā vuttesu aṭṭhasu dukkaṭesu pubbapayogadukkaṭaṃ dasseti. Na kevalaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ ettakameva, atha kho aññampi bahu hotīti dassento āha ‘‘tasmā’’tiādi. Saṅghaṭṭanesupīti viloḷanesupi. Dantehi saṅkhādatīti dantehi cuṇṇavicuṇṇaṃ karoti. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade, aññāya bhikkhuniyā kārāpetvāti sambandho. ‘‘Aññāyā’’tipadaṃ ‘‘viññāpetvā’’ti pade kāritakammaṃ. Mātarampīti ettha pisaddo aññaṃ viññāpetvā bhuñjantiyā pagevāti dasseti. Tāya vāti viññāpitabhikkhuniyā vā. Tanti āmakadhaññaṃ. Tanti mahāpaccariyaṃ vuttavacanaṃ. Pubbāparaviruddhanti pubbāparato viruddhaṃ. ‘‘Aññāya…pe… dukkaṭamevā’’ti pubbavacane dukkaṭameva vuttaṃ, puna ‘‘aññāya…pe… dukkaṭa’’nti ca pacchimavacane pācittiyañca dukkaṭañca vuttaṃ, tasmā pubbāparaviruddhanti vuttaṃ hoti. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
823 “所得之生谷”应连读。“或其他任何”者,指或以绿豆、芝麻等,或以葫芦、南瓜等,或其他任何如胡麻等。第七。显示巴利原文
823. Labbhamānaṃ āmakadhaññanti sambandho. Aññaṃ vā yaṃkiñcīti muggamāsādīhi vā lābukumbhaṇḍādīhi vā aññaṃ yaṃkiñci tilādiṃ vāti. Sattamaṃ.
8. 第八学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamasikkhāpadaṃ
824 第八句中,“被安置之王兵”是复合词。为显示后词为属格复合、与前词构成外义复合,故说“被安置”等。其中,“王之兵”表明“王兵”是属格复合;“以此”表明外义复合。“被安置”指被安顿、被设立。“税”是应给予国王的收入之义。“以此”指以婆罗门。“从彼”指从彼处。因名为兵之税的道路这一缘由,彼处即兵道,故说“即彼处”。显示巴利原文
824. Aṭṭhame nibbiṭṭharājabhaṭoti ettha uttarapadassa chaṭṭhīsamāsañca pubbapadena bāhiratthasamāsañca dassento āha ‘‘nibbiṭṭho’’tiādi. Tattha ‘‘rañño bhatī’’ti iminā rañño bhaṭo rājabhaṭoti chaṭṭhīsamāsaṃ dasseti, ‘‘etenā’’ti iminā bāhiratthasamāsaṃ. Nibbiṭṭhoti niviṭṭho patiṭṭhāpitoti attho. Keṇīti rañño dātabbassa āyassetamadhivacanaṃ. Etenāti brāhmaṇena. Tatoti ṭhānantarato. Bhaṭasaṅkhātāya keṇiyā pathattā kāraṇattā ṭhānantaraṃ bhaṭapathanti āha ‘‘taṃyeva ṭhānantara’’nti.
826 “四种事”指大便等。“各别”即分别、各各单独。在“大便或”等中,因有“或”字,齿木等亦应包含,故说“齿木……乃至……唯波逸提”。“一切处”指于一切大便等中。第八。显示巴利原文
826.Cattāripi vatthūnīti uccārādīni. Pāṭekkanti paṭivisuṃ ekekameva. Uccāraṃ vātiādīsu vāsaddena dantakaṭṭhādayopi gahetabbāti āha ‘‘dantakaṭṭha…pe… pācittiyamevā’’ti. Sabbatthāti sabbesu uccārādīsūti. Aṭṭhamaṃ.
9. 第九学处显示巴利原文
9. Navamasikkhāpadaṃ
830 第九「种植处与青菜处」:即种植处和青菜处。「被种植于此」故称「被种植之物」,即是「种植物」,是将 ya 音转为 ma 音而成。「这些」指大便等。「一切」指比丘与比丘尼。「然而在……」是「在田地中」之义。第九终。显示巴利原文
830. Navame ropimaharitaṭṭhāneti ropimaṭṭhāne ca haritaṭṭhāne ca. Ropiyati asminti ropiyaṃ, taṃyeva ropimaṃ yakārassa makāraṃ katvā. Etānīti uccārādīni. Sabbesanti bhikkhubhikkhunīnaṃ. Yattha panāti yasmiṃ khetteti. Navamaṃ.
十、第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
835 第十「酒醉者等」:「酒醉者或」指饮酒酒醉者。「孔雀」指孔雀。「鹦鹉」指鹦鹉。「猕猴」指猴。以「等」字含摄蛇等,配合为「猕猴等也不应跳舞」。「不摄护诸比丘」指于语业不摄护的比丘们,相应配合为「或作说法者之歌」。「以弦的属性系缚」称为「弦系」。「称为『响』之声属于此」故为「鼓」。「以皮制作之鼓」为「皮鼓」,以此演奏的为「皮鼓之演奏」,或即指此。「水鼓」是以水灌注的鼓,配合为「以此演奏亦可」。显示巴利原文
835. Dasame soṇḍā vāti surāsoṇḍā vā. Moroti mayūro. Suvoti suko. Makkaṭoti vānaro. Ādisaddena sappādayo saṅgaṇhāti, makkaṭādayopi naccantūti sambandho. Asaṃyatabhikkhūnanti vācasikakamme asaṃyatānaṃ bhikkhūnaṃ, dhammabhāṇakagītaṃ vā hotūti yojanā. Tantiyā guṇena baddhā tantibaddhā. ‘‘Bhi’’ntisaṅkhāto rāsaddo etissāti bheri. Kuṭena katā bheri kuṭabheri, tāya vāditaṃ kuṭabherivāditaṃ, taṃ vā. Udakabherīti udakena pakkhittā bheri, tāya vāditampi hotūti sambandho.
836 「他们之」指那些观看舞蹈的人,正是他们。然而,若对舞蹈、歌唱、音乐分别观看、听闻,则各各得罪,为显示此义而说「然而若……」等。「从他处」指从别处、从别方,应与「观看」配合。于「回顾」一词中,因期待义而用 to 后缀,意思是「回顾他物」。应配合为「观看从别处演奏音乐者」。与「比丘尼不得」配合。与「说其他」配合。「供养」指礼敬。「侍奉」指服侍。「一切处」指在一切自己舞蹈等中。显示巴利原文
836.Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati, tesaṃyeva. Yadi pana naccagītavādite visuṃ visuṃ passati suṇāti, pāṭekkā āpattiyoti dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Aññatoti aññato desato, passatīti sambandho. ‘‘Oloketvā’’ti pade apekkhite upayogatthe topaccayo hoti. Aññaṃ oloketvāti hi attho. Aññato vādente passatīti yojanā. Bhikkhunī na labhatīti sambandho. Aññe vattumpīti sambandho. Upahāranti pūjaṃ. Upaṭṭhānanti pāricariyaṃ. Sabbatthāti sabbesu sayaṃ naccādīsu.
837 「或在园内」:即在园内。「或在园外」:即在园外。「或以他」:即以筹食等他法。「如是之」:即如同盗贼等灾难那样的情形。第十竟。显示巴利原文
837.Antarārāme vāti ārāmassa antare vā. Bahiārāme vāti ārāmassa bahi vā. Aññena vāti salākabhattādīhi aññena vā. Tādisenāti yādiso corādiupaddavo, tādisenāti. Dasamaṃ.
第二 黑暗品显示巴利原文
2. Andhakāravaggo
一、 第一学处释义显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
839 「无灯」:因是以相状而说,故也应包括其他光明,因此说“于灯、月、日、火等”中。此处的“此”即指“无灯”一词。显示巴利原文
839. Andhakāravaggassa paṭhame appadīpeti upalakkhaṇavasena vuttattā aññepi ālokā gahetabbāti dassento āha ‘‘padīpacandasūriyaaggīsū’’tiādi. Assāti ‘‘appadīpe’’tipadassa.
841 「不应寄望于味着,而应从味着出离、以他相而住」,如是连接。由此显示于「站立或交谈」句中,作为动作之限定。「以布施为相,或以供养为相而思量」,如是连接。第一。显示巴利原文
841. Narahoassādāpekkhā hutvā ca rassādato aññavihitāva hutvā cāti yojanā. Iminā ‘‘santiṭṭhati vā sallapati vā’’ti pade kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti. Dānena vā nimittabhūtena, pūjāya vā nimittabhūtāya mantetīti yojanāti. Paṭhamaṃ.
二、 第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
842 第二项中,「此即」一词与「不同」相连。第二。显示巴利原文
842. Dutiye idameva padaṃ nānanti sambandhoti. Dutiyaṃ.
三、 第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
846 第三项中,应使「此即」一词贯通上下。「如是即」者,其义为「与第一相同即」。第三。显示巴利原文
846. Tatiye ‘‘idamevā’’ti padaṃ anuvattetabbaṃ. Tādisamevāti paṭhamasadisamevāti atthoti. Tatiyaṃ.
四、 第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
850 第四项中:“耳之近处”为“近耳”,而此即“近耳处”时,则说为“耳根”,故言“称为耳根”。以“在耳根”一词,显示“近耳处”一词中,对格用于处所之义。“为了取食”:为使取来。第四项。显示巴利原文
850. Catutthe kaṇṇassa samīpaṃ nikaṇṇaṃ, tameva nikaṇṇikanti vutte kaṇṇamūlanti āha ‘‘kaṇṇamūlaṃ vuccatī’’ti. ‘‘Kaṇṇamūle’’ti iminā ‘‘nikaṇṇika’’nti ettha bhummatthe upayogavacananti dasseti. Āharaṇatthāyāti āharāpanatthāyāti. Catutthaṃ.
第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
854 第五项中:“他们”指家主们。“家也”:不仅只是座位,连家我们也清扫,是这个意思。“从彼”:由思量而来,“其他”则是关联。显示巴利原文
854. Pañcame tesanti gharasāmikānaṃ. Gharampīti na kevalaṃ āsanameva, gharampi sodhemāti attho. Tatoti parivitakkanato, paranti sambandho.
858 ‘盗贼已起’者,即连接。第五。显示巴利原文
858. Corā vā uṭṭhitā hontīti yojanāti. Pañcamaṃ.
六、第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
860 第六:‘应坐下’:此处‘阿毗’仅为前缀,为显示此义而说‘应坐’。此理亦适用于‘应卧下’处。‘二罪’是连接。第六。显示巴利原文
860. Chaṭṭhe abhinisīdeyyāti ettha abhisaddo upasaggamattovāti dassento āha ‘‘nisīdeyyā’’ti. Eseva nayo abhinipajjeyyāti etthāpi. Dve āpattiyoti sambandhoti. Chaṭṭhaṃ.
七、第七学处显示巴利原文
7. Sattamasikkhāpadaṃ
864 八六四、第七中‘一切’者,即应说之语的全部。第七。显示巴利原文
864. Sattame sabbanti sakalaṃ vattabbavacananti. Sattamaṃ.
八、第八学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamasikkhāpadaṃ
869 第八句,其义明了,无需赘言。第八。显示巴利原文
869. Aṭṭhame anuttānavacanaṃ natthīti. Aṭṭhamaṃ.
九、第九学处显示巴利原文
9. Navamasikkhāpadaṃ
875 八七五、第九中「应诅咒」者,此处将「萨巴」词根包含咒骂之义,而显示「咖拉」词根之义,故说「应作诅咒」。「我生于地狱」者,即「我已生于地狱」之连接。「愿生于地狱」者,即「此比丘尼愿生于地狱」之连接。「愿成如此」者,意为「愿成如我一般」。「独眼」者,即一眼独眼,或二眼独眼。「驼背」者,即手足等弯曲。显示巴利原文
875. Navame abhisapeyyāti ettha sapadhātussa akkosanatthaṃ antokatvā karadhātuyā atthaṃ dassento āha ‘‘sapathaṃ kareyyā’’ti. Niraye nibbattāmhīti ahaṃ niraye nibbattā amhīti yojanā. Niraye nibbattatūti esā bhikkhunī niraye nibbattatūti yojanā. Īdisā hotūti mama sadisā hotūti attho. Kāṇāti ekakkhikāṇā, dvakkhikāṇā vā. Kuṇīti hatthapādādivaṅkā.
878 “如此”,指丑陋等种类。“应停止”,即应当远离。“确实”,即必定。第九。显示巴利原文
878.Edisāti virūpādijātikā. Viramassūti viramāhi. Addhāti dhuvanti. Navamaṃ.
10. 第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
879 八七九、第十项,其中没有不明了之处。第十。显示巴利原文
879. Dasame anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Dasamaṃ.
一、第一学处之义理解说显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
883 八八三、裸形品第一,“以所行的梵行”,意思是“以所行的梵行,究竟是什么名目呢?”。“以梵行之行”,以此显示“已行”一词的语义,即“行”就是“已行”。“非其他衣”,以此显示仅仅就是此义,或者是为了遮遣其他。第一。显示巴利原文
883. Naggavaggassa paṭhame brahmacariyena ciṇṇenāti ciṇṇena brahmacariyena kiṃ nu kho nāmāti attho. ‘‘Brahmacariyassa caraṇenā’’ti iminā ciṇṇasaddassa caraṇaṃ ciṇṇanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Na aññaṃ cīvara’’nti iminā evatthaṃ dasseti, aññatthāpohanaṃ vāti. Paṭhamaṃ.
二、第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
887 八八七、关于“第二”,其中没有隐晦难明之处。“第二”完。显示巴利原文
887. Dutiye anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Dutiyaṃ.
三、第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
893 八九三、关于“第三”,“无障碍女”:于她没有障碍,故名为“无障碍”;她本身即是“无障碍女”。为阐明此语义而说“无障碍”。“第三”完。显示巴利原文
893. Tatiye anantarāyikinīti ettha natthi antarāyo etissāti anantarāyā, sā eva anantarāyikinīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘anantarāyā’’ti. Tatiyaṃ.
四、第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
898 八九八、关于“第四”,“五日”:此为集合数词,尼迦语尾,其义自明。“僧伽帝衣流转”:此处,以何义故名为“僧伽帝”?“流转”一词又是何义?故说“依受用之义”等。其中,“依叠合之义”,即依收摄之义。以此解答“以何义故名为僧伽帝”之问。“转换”,以此遣除对于“流转一词是何义”的诘难。“于五衣”,即三衣、浴衣、覆肩衣,这些为五衣。“第四”完。显示巴利原文
898. Catutthe pañcāhanti samāhāradigu, ṇikapaccayo svattho. Saṅghāṭicārotiettha kenaṭṭhena saṅghāṭi nāma, cārasaddo kimatthoti āha ‘‘paribhogavasena vā’’tiādi. Tattha saṅghaṭitaṭṭhenāti saṃharitaṭṭhena. Iminā ‘‘kenaṭṭhena saṅghāṭi nāmā’’ti pucchaṃ visajjeti. ‘‘Parivattana’’nti iminā ‘‘cārasaddo kimattho’’ti codanaṃ pariharati. Pañcasūti ticīvaraṃ udakasāṭikā saṃkaccikāti pañcasūti. Catutthaṃ.
五、第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
903 第五句中的「衣可施与」:此处「可施与」意指应施与、应给予,旨在显示词根「kam」的给予义及「anīya」词的业义,同时表明「衣可施与」为「衣且彼可施与」的限定词与后词关系,故说「应施与之衣」。其中,「应施与之衣」显示业义与限定词后词之性;「应给予之衣」则依意趣显示词根「kam」之义。第五。显示巴利原文
903. Pañcame ‘‘cīvarasaṅkamanīya’’ntiettha saṅkametabbaṃ paṭidātabbanti saṅkamanīyanti kamudhātussa paṭidānatthañca anīyasaddassa kammatthañca, ‘cīvarañca taṃ saṅkamanīyañce’ti cīvarasaṅkamanīyanti visesanaparapadabhāvañca dassento āha ‘‘saṅkametabbaṃ cīvara’’nti. Tattha ‘‘saṅkametabbaṃ cīvara’’nti iminā kammatthañca visesanaparapadabhāvañca dasseti. ‘‘Paṭidātabbacīvara’’nti iminā kamudhātuyā atthaṃ dasseti adhippāyavasenāti. Pañcamaṃ.
六、第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
909 第六句中的「其他资具」:此处为显示资具的自类,故说「任何」等。「任何」与「某种」相连。「何价值」:即价值几何的可受之衣。「欲施者」:即你们欲行布施的意思。「几日」:若干日为几日,有y音的脱落;‘若干’一词原表二、三之数,后成惯用语,故称「几日」。「同价」:即价值较少;「saṃ」确实表示少义。第六。显示巴利原文
909. Chaṭṭhe ‘‘aññaṃ parikkhāra’’ntiettha parikkhārassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘yaṃkiñcī’’tiādi. Yaṃkiñci aññataranti sambandho. Kittakaṃagghanakanti kiṃ pamāṇena agghena arahaṃ cīvaraṃ. Dātukāmatthāti tumhe dātukāmā bhavathāti attho. Katipāhenāti katipayāni ahāni katipāhaṃ, yakāralopo. Katipayasaddohi dvitivācako rūḷhīsaddo , tena katipāhena. Samagghanti appagghaṃ. Saṃsaddo hi appatthavācakoti. Chaṭṭhaṃ.
七、第七学处显示巴利原文
7. Sattamasikkhāpadaṃ
911 第七句中的「离去」:此处为显示「于种种处离去」,故说「往彼彼处」。「我们的到来」也应与之相连。显示巴利原文
911. Sattame ‘‘vipakkamiṃsū’’ti ettha vividhaṃ ṭhānaṃ pakkamiṃsūti dassento āha ‘‘tattha tattha agamaṃsū’’ti. Amhākampi āgamananti sambandho.
915 九一五、「几日将生起」:即衣将于几日后生起。「彼时」:即于彼衣生起之时。第七。显示巴利原文
915.Katipāhena uppajjissatīti katipāhena cīvaraṃ uppajjissati. Tatoti tasmiṃ cīvaruppajjanakāleti. Sattamaṃ.
八、第八学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamasikkhāpadaṃ
916 九一六、第八:演戏剧者,他们被称为“演员”——这是词义上的连接,由此显示“演戏剧故为演员”的含义。自己舞蹈者,他们被称为“戏剧者”——这是词义上的连接,由此阐明“自己舞蹈故为戏剧者”的含义。“竹竿绳索等”:此处“竹”指竹子,“绳索”指绳带,而以“等”字含摄绳索等物。从事跳跃业者,他们被称为“跳跃者”——这是词义上的连接。“幻术师”:此处,“幻术”是因名为摩耶的阿修罗为动摇天人而造作,故摩耶所造之物即称为“幻术”,造作它者为“幻术师”,亦即名为摩耶的阿修罗本身;然而其他人也依惯用语称为“幻术师”。“以忧燃烧”为“忧燃”,令天人忧燃者称为“忧燃者”,亦即名为摩耶的阿修罗本身;然而其他人也依惯用语称为“忧燃者”。为了显示此义,故说“忧燃者即名为幻术师”。“瓶击者”:此处,因散布而击发者为“击”,即音声;瓶之击为“瓶击”;以此为游戏者称为“瓶击者”,如是即以“以瓶游戏者”显示此义。“铜钹”:指四角的铜钹被击打,演奏彼者为“铜钹奏者”。第八。显示巴利原文
916. Aṭṭhame ye nāṭakaṃ nāṭenti, te naṭā nāmāti yojanā. Iminā naṭakaṃ nāṭentīti naṭāti vacanatthaṃ dasseti. Ye naccanti, te nāṭakā nāmāti yojanā. Iminā sayaṃ naṭantīti nāṭakāti vacanatthaṃ dīpeti. Vaṃsavarattādīsūti ettha vaṃso nāma veṇu. Varattā nāma naddhikā. Ādisaddena rajjuādayo saṅgaṇhāti. Ye laṅghanakammaṃ karonti, te laṅghakā nāmāti yojanā. Māyākārāti ettha māyā nāma mayanāmakena asurena sure calayituṃ katattā mayassa esāti māyā, taṃ karotīti māyākāro, mayanāmako asuroyeva. Aññe pana rūḷhīvasena ‘‘māyākārā’’ti vuccanti. Sokena jhāyanaṃ ḍayhanaṃ sokajjhāyaṃ, surānaṃ sokajjhāyaṃ karotīti sokajjhāyiko, mayanāmako asuroyeva. Aññe pana rūḷhīvasena ‘‘sokajjhāyikā’’ti vuccanti. Iti imamatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sokajjhāyikā nāma māyākārā’’ti. Kumbhathuṇikā nāmāti ettha vissaṭṭhattā thavīyatīti thuṇo, saddo. Kumbhassa thuṇo kumbhathuṇo. Tena kīḷantīti kumbhathuṇikā, iti imamatthaṃ dasseti ‘‘ghaṭakena kīḷanakā’’ti iminā. Bimbisakanti caturassaambaṇatāḷanaṃ, taṃ vādentīti bimbisakavādakāti. Aṭṭhamaṃ.
九、第九学处显示巴利原文
9. Navamasikkhāpadaṃ
921 九二一、第九:「他们」:即那些说‘我等尊者不能’的人。「将示」:即覆盖之义。第九。显示巴利原文
921. Navame tesanti ye ‘‘na mayaṃ ayye sakkomā’’ti vadanti, tesaṃ. Dassatīti acchādessatīti. Navamaṃ.
十、第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
927 九二七、第十中,「其」者,指咖提那衣。「举起为根本」者,即举起为根本。「为护持信」者,即为护持请求举起咖提那衣者之信。第十。显示巴利原文
927. Dasame yassāti kathinassa. Ubbhāramūlakoti uddhāramūlako. Saddhāparipālanatthanti kathinuddhāraṃ yācantassa saddhāya paripālanatthanti. Dasamaṃ.
4. 图瓦德品显示巴利原文
4. Tuvaṭṭavaggo
1. 第一学处义释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
933 九三三、图瓦德品第一中,「tuvaṭṭa nipajjāya(图瓦德,躺卧)」者,因词根集(《词义论·词根鬘》第十八,ṭakā 结尾词根)中已说「tuvaṭṭeyyū」即「nipajjeyyu(应躺卧)」,故作此说。第一。显示巴利原文
933. Tuvaṭṭavaggassa paṭhame ‘‘tuvaṭṭa nipajjāya’’nti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 18 ṭakārantadhātu) vuttattā ‘‘tuvaṭṭeyyunti nipajjeyyu’’nti vuttanti. Paṭhamaṃ.
2. 第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
937 937. 第二项中,“一敷具与覆具”这一复合词,为显示后词的并列复合关系,并以首词显示外境义复合关系,故以“一”等词加以说明。其中,“及(ca)”字表明并列复合,“这些(etāsaṃ)”表明外境义复合。“此(etaṃ)”即指名为“一敷具与覆具”。第二项。显示巴利原文
937. Dutiye ekattharaṇapāvuraṇantiettha uttarapadānaṃ dvandabhāvaṃ, pubbapadena ca bāhiratthasamāsabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘eka’’ntiādi. Tattha ceva, casaddehi dvandabhāvaṃ dīpeti, ‘‘etāsa’’ntiiminā bāhiratthasamāsabhāvaṃ. Etanti ‘‘ekattharaṇapāvuraṇā’’ti etaṃ nāmanti. Dutiyaṃ.
3. 第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
941 941. 第三项中,“大族(uḷārakulā)”,是指种姓最尊贵的家族,或因自在、财富等而兴盛的家族。“以德”即以戒等功德。通过“uḷārā(大)即受尊敬”这一句,显示省略“iti”而构成的同格复合词。显示巴利原文
941. Tatiye uḷārakulāti jātiseṭṭhakulā, issariyabhogādīhi vā vipulakulā. Guṇehīti sīlādiguṇehi. ‘‘Uḷārāti sambhāvitā’’ti iminā itilopatulyādhikaraṇasamāsaṃ dasseti.
以“abhibhūtā(被制伏)”此句,说明在“apakatā(被作)”一词中,kar词根虽可表达一切词根之义,但因带有apa前缀,在此特表制伏之义。“这些(etāsaṃ)”指比丘尼众。以“saññāpayamānā(令知)”此句,显示saññāpana(令知)即是saññatti(令知)的词义。在“以因、举例等”中,“等(ādi)”字摄取譬喻等法。以“以种种方法之ñāpana(告知)”此句,显示以种种方法的ñāpana即是viññatti(表露)的词义。显示巴利原文
‘‘Abhibhūtā’’ti iminā ‘‘apakatā’’ti ettha karadhātu sabbadhātvatthavācīpi idha apapubbattā visesato abhibhavanatthe vattatīti dasseti. Etāsanti bhikkhunīnaṃ. ‘‘Saññāpayamānā’’ti iminā saññāpanaṃ saññattīti vacanatthaṃ dasseti. Hetūdāharaṇādīhīti ettha ādisaddena upamādayo saṅgaṇhāti. ‘‘Vividhehi nayehi ñāpanā’’ti iminā vividhehi ñāpanaṃ viññattīti vacanatthaṃ dasseti.
943 不应依经行时的步数来定罪,故说“以往返计数”。所谓“足等计数”,即是以足、非足等计数。第三。显示巴利原文
943. Caṅkamane padavāragaṇanāya āpattiyā na kāretabboti āha ‘‘nivattanagaṇanāyā’’ti. Padādigaṇanāyāti padaanupadādigaṇanāyāti. Tatiyaṃ.
4. 第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
949 第四学处中,没有未显明之处。第四。显示巴利原文
949. Catutthe anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Catutthaṃ.
5. 第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
952 第五学处中,义释为“受比丘尼命令”。这是依相近的情况而说,因为能命令任何事的缘故。第五。显示巴利原文
952. Pañcame āṇattā bhikkhunīti yojanā. Idañca paccāsannavasena vuttaṃ yaṃkiñcipi āṇāpetuṃ sakkuṇeyyattāti. Pañcamaṃ.
6-9. 第六至第九学处显示巴利原文
6-9. Chaṭṭhādisikkhāpadaṃ
955 第六、第七、第八、第九项中,并无不明了之言。第六、第七、第八、第九。显示巴利原文
955. Chaṭṭha-sattama-aṭṭhama-navamesu anuttānavacanaṃ natthīti. Chaṭṭha sattama aṭṭhama navamāni.
10. 第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
973 第十项中,“ahundarikā”乃是那时或那地对“拥挤”的称呼,故说“ahundarikā者,即拥挤也”。显示巴利原文
973. Dasame ahundarikāti tasmiṃ kāle, dese vā sambādhassa nāmametanti āha ‘‘ahundarikāti sambādhā’’ti.
975 正如“uttarichappañcavācāhī”(超过五语)(波逸提 62-65)中,“pañca”(五)一词并无实义,仅为语句连贯通顺、随顺世间言说而使用,此处则不然,此处确有实义,即使行走五由旬亦不为犯,故说“邀请后……乃至……无罪”。“paccāgacchati”(返回来)意为转回而来。第十。显示巴利原文
975. Yathā ‘‘uttarichappañcavācāhī’’ti (pāci. 62-65) ettha pañcasaddo na koci attho, vācāsiliṭṭhatthaṃ lokavohāravasena vutto, na evamidha, idha pana attho atthi, pañca yojanāni gacchantiyāpi anāpattiyevāti āha ‘‘pavāretvā…pe… anāpattī’’ti. Paccāgacchatīti paṭinivattetvā āgacchatīti. Dasamaṃ.
5. 心宫殿品显示巴利原文
5. Cittāgāravaggo
1. 第一学处义释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
978 978. 为说明心宫殿品第一中“王游戏处之屋”即“王宫”的语义,故说“王游戏之屋”。心是宫殿,故心之宫殿称为心宫殿。“园”,因离城不远,故说“近园”。“游乐园”,因花果具足,人们仰观而往,故称游乐园。“莲池”,能引生莲花之处,故为莲池。“五者”即王宫等五种。“一切处”,谓为观看而前往,及前往后观看,于一切处。显示巴利原文
978. Cittāgāravaggassa paṭhame rañño kīḷanaṭṭhānaṃ agāraṃ rājāgāranti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘rañño kīḷanaghara’’nti. Cittaṃ agāraṃ cittāgāraṃ. Ārāmanti nagarato nātidūraārāmoti āha ‘‘upavana’’nti. Uyyānanti sampannapupphaphalatāya uddhaṃ ulloketvā manussā yanti gacchanti etthāti uyyānaṃ. Pokkharaṇinti pokkharaṃ padumaṃ netīti pokkharaṇī. Pañcapīti rājāgārādīni pañcapi. Sabbatthāti dassanatthāya gamane ca gantvā passane cāti sabbesu.
981 981. 以“在园中”等语,显示比丘尼即使立于园中,观看园外所建之王宫等,亦不犯。 “它们”即王宫等。第一。显示巴利原文
981. ‘‘Ajjhārāme’’tiādinā ārāme ṭhitāya ārāmato bahi kate rājāgārādike passantiyāpi anāpattīti dasseti. Tānīti rājāgārādīnīti. Paṭhamaṃ.
2. 第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
982 第二段中,没有不明了之处。第二。显示巴利原文
982. Dutiye anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Dutiyaṃ.
3. 第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
988 第三段中:「yattakaṃ(若干)」应连接为“若干线”。「añchitaṃ(牵引)」指被拉出。「tasmiṃ(从彼)」应连接为“从彼若干线”。「takkamhi(在纺车上)」:此处 takka 是一种铁制的纺线专用工具,即纺车。因为在纺车上线被系缚、被转动,或藉此而转动线,故称为纺车;所以说“在纺车上”。「kantanato(从纺织)」:指将棉花等原料扯开进行纺织,因此称“从纺织”。显示巴利原文
988. Tatiye yattakanti yattakaṃ suttanti sambandho. Añchitanti kaḍḍhitaṃ. Tasminti tattake sutteti sambandho. Takkamhīti ettha takkoti eko ayomayo suttakantanassa upakaraṇaviseso. So hi takīyati suttaṃ bandhīyati ettha, etenāti vā takkoti vuccati, tasmiṃ. Kantanatoti kantīyate kappāsādibhāvassa chindīyate kantanaṃ, tato.
989 「dasikasuttādi(达西咖线等)」:此中,dasā(达萨)是指布料的边缘部分。由于它被分开、被割离,故称为达萨。在这边缘上所造的线,就是达西咖线。以「等」字则含摄了下面将说的 dukkaṇṭitasutta(恶纺线)等。第三。显示巴利原文
989.Dasikasuttādinti ettha dasāti vatthassāvayavo. So hi diyyati avakhaṇḍīyatīti dasāti vuccati, tassaṃ dasāyaṃ pavattaṃ dasikaṃ, tameva suttaṃ dasikasuttaṃ. Ādisaddena vakkhamānaṃ dukkantitasuttādiṃ saṅgaṇhātīti. Tatiyaṃ.
4. 第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
992 第四:“以……为先”者,即以洗涤等为先。“于嚼食等”者,即于糕饼等嚼食。“为色之计算”者,即为糕饼等的形状计算。显示巴利原文
992. Catutthe ādiṃ katvāti dhovanādīni ādiṃ katvā. Khādanīyādīsūti pūvakhādanīyādīsu. Rūpagaṇanāyāti pūvādīnaṃ saṇṭhānagaṇanāya.
993 “粥饮”者,即名为粥的饮料。“他们”者,指人们。“除安置于服侍之处”者,即除了将父母安置在自己应服侍之处外。显示巴利原文
993.Yāgupānetta yāgusaṅkhāte pāne. Tesanti manussānaṃ. Veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvāti mātāpitaro attano veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvāti. Catutthaṃ.
5. 第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
996 第五:“判决”者,其义为正在判决诤事的比丘尼。显示巴利原文
996. Pañcame vinicchinantīti adhikaraṇaṃ vinicchinantī bhikkhunīti yojanāti. Pañcamaṃ.
6. 第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
999 第六项中,无不明了之语。显示巴利原文
999. Chaṭṭhe anuttānavacanaṃ natthīti.
7. 第七学处显示巴利原文
7. Sattamasikkhāpadaṃ
1007 第七项中,于“puna pariyāye(又于次第)”处,pariyāya(次第)一词是vāra(次数)的同义词,故说“puna vāre(又于次数)”。“高价衣”者,即高价之客寺衣。第七。显示巴利原文
1007. Sattame ‘‘puna pariyāye’’ti ettha pariyāyasaddo vāravevacanoti āha ‘‘puna vāre’’ti. Mahagghacīvaranti mahagghaṃ āvasathacīvaranti. Sattamaṃ.
8. 第八学处显示巴利原文
8. Aṭṭhamasikkhāpadaṃ
1008 第八项中,于“不舍弃”处:并非以梵施之故而不舍弃,而是仅作暂时之用。为显示此义,故说“为守护故”等。显示巴利原文
1008. Aṭṭhame anissajjitvāti ettha brahmadeyyena na anissajjanaṃ, atha kho tāvakālikamevāti dassento āha ‘‘rakkhanatthāyā’’tiādi.
1012 1012.「守护者」者,乃守护之意。「语之差别」者,即以‘paṭijaggāhī(请守护)’为语之差别。「国」者,指所征服之地。彼之所以称为raṭṭha(国),因为村落、城镇等皆安立于此,故名为raṭṭha(国)。第八。显示巴利原文
1012.Paṭijaggikanti rakkhaṇakaṃ. Vacībhedanti ‘‘paṭijaggāhī’’ti vacībhedaṃ. Raṭṭheti vijite. Tañhi raṭhanti gāmanigamādayo tiṭṭhanti etthāti raṭṭhanti vuccatīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 第九学处显示巴利原文
9. Navamasikkhāpadaṃ
1015 第九中,应将「技」字逐一连属:即象技、马技、车技、弓技、刀技。其中,「刀技」者,乃刀剑戏乐之技艺。「咒」字亦应逐一连属:即阿塔巴那咒、契拉那咒、瓦西咖拉那咒、索萨巴那咒。其中,「阿塔巴那咒」者,依据阿塔巴那吠陀所制定、能损害他人之咒术。「契拉那咒」者,乃以咒语加持木桩后埋入地中而行之咒法。「瓦西咖拉那咒」者,乃以咒语加持后令他人陷入疯狂之咒术。「索萨巴那咒」者,乃令他众身肉、血液等干枯之咒术。「药之应用」者,指剧毒之运用。以「等」字,亦含摄其余能损害他人之技艺。「夜叉护卫」者,乃从夜叉处获得周遍之防护。「龙曼荼罗」者,为防止蛇类侵入而结缚曼荼罗之咒法。以「等」字,亦含解毒咒等。第九。显示巴利原文
1015. Navame sippasaddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘hatthisippañca assasippañca rathasippañca dhanusippañca tharusippañcā’’ti. Tattha tharusippanti asikīḷanasippaṃ. Mantasaddopi paccekaṃ yojetabbo ‘‘āthabbaṇamanto ca khīlanamanto ca vasīkaraṇamanto ca sosāpanamanto cā’’ti. Tattha āthabbaṇamantoti āthabbaṇavedena vihito parūpaghātakaro manto. Khīlanamantoti sāradārukhīlaṃ mantena jappitvā pathaviyaṃ nikhaṇitvā dhāraṇamanto. Vasīkaraṇamantoti mantena jappitvā parassa ummattabhāvamāpannakaraṇo manto. Sosāpanamantoti parassa maṃsalohitādisosāpanamanto. Agadapayogoti bhusavisassa payojanaṃ. Ādisaddena aññepi parūpaghātakaraṇe sippe saṅgaṇhāti. Yakkhaparittanti yakkhehi samantato tāṇaṃ. Nāgamaṇḍalanti sappānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ maṇḍalabandhamanto. Ādisaddena visapaṭihananamantādayo saṅgaṇhātīti. Navamaṃ.
10. 第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
1018 第十中,无有不了然之文句。第十。显示巴利原文
1018. Dasame anuttānavacanaṃ natthīti. Dasamaṃ.
一、第一学处义释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
1025 园品第一中,“近处”是指未围栏之园林中,应作围栏之处,即为近处。显示巴利原文
1025. Ārāmavaggassa paṭhame upacāranti aparikkhittassa ārāmassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ upacāraṃ.
1027 “随观头者”一语,虽为通称,但此处唯指比丘尼之头,故说“比丘尼之”。“于何处”,即于何处所。第一。显示巴利原文
1027. ‘‘Sīsānulokikā’’ti sāmaññato vuttepi bhikkhunīnameva sīsanti āha ‘‘bhikkhunīna’’nti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāneti. Paṭhamaṃ.
二、第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
1028 第二:“内部”指包含于内,或生于内。“令渡”以此显示“令收取”中,动词词根“取”有渡越之义。“理发师”即剃发者,因其令人沐浴、令人清洁,故称理发师。“彼”指袈裟下衣。第二。显示巴利原文
1028. Dutiye abbhantaroti abbhantare pariyāpanno, jāto vā. ‘‘Saṅkāmesī’’ti iminā saṃharīti ettha haradhātuyā saṅkamanatthaṃ dasseti. Nhāpitāti kappakā. Te hi nahāpenti socāpentīti nhāpitāti vuccanti. Tanti kāsāvanivāsananti. Dutiyaṃ.
三至四、第三、第四学处显示巴利原文
3-4. Tatiya-catutthasikkhāpadaṃ
1036 第三、第四中,无晦涩不明之处。第三、第四。显示巴利原文
1036. Tatiyacatutthesu anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Tatiyacatutthāni.
五、第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
1043 第五:“于家族悭吝”者,此处“悭吝”之义即悭吝的行为。“彼家族无信、不净信”,是说家族的过失。“比丘尼等恶戒、恶法”,是说比丘尼等的过失。显示巴利原文
1043. Pañcame ‘‘kule maccharo’’ti ettha maccharanaṃ maccharoti vacanattho kātabbo. ‘‘Taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasanna’’nti kulassa avaṇṇaṃ bhāsatīti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammā’’ti bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsatīti yojanā.
1045 「实有过失」,为了显示关联者之间的关联而说。以「家族或比丘尼等」此句显示:并非只与其中某一方有关联,而是与两者皆有关联。第五义。显示巴利原文
1045. ‘‘Santaṃyeva ādīnava’’nti sambandhiyā sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā’’ti iminā dvīsu aññatarameva na sambandho hoti, atha kho dvayampīti dassetīti. Pañcamaṃ.
六、第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
1048 第六义中,「为教诫」——此处并非随意的教诫,而是特指敬重法,故说「为敬重法之义」。「共住」一词,依语义为「共住一处」或「依此而共住」,因此布萨与自恣称为共住,故说「为询问布萨与自恣之义」。以「为询问之义」显示「共住」一词中后词的省略状态。「此处」指于比丘尼分别中、于学处中,或于圣典中。第六义。显示巴利原文
1048. Chaṭṭhe ovādāyāti ettha na yo vā so vā ovādo hoti, atha kho garudhammoyevāti āha ‘‘garudhammatthāyā’’ti. Saha vasati ettha, etenāti vā saṃvāsoti vacanatthena uposathapavāraṇā saṃvāso nāmāti āha ‘‘uposathapavāraṇāpucchanatthāyā’’ti. ‘‘Pucchanatthāyā’’ti iminā ‘‘saṃvāsāyā’’ti ettha uttarapadalopabhāvaṃ dasseti. Etthāti bhikkhunivibhaṅge, sikkhāpade vā pāḷiyaṃ vāti. Chaṭṭhaṃ.
七至九、第七、第八、第九学处显示巴利原文
7-9. Sattama-aṭṭhama-navamasikkhāpadaṃ
1053 第七、第八、第九义中,没有难以理解的字句。唯有「此亦」一词是特殊的,意思是:此圣典亦如此。第七、第八、第九义。显示巴利原文
1053. Sattamaṭṭhamanavamesu anuttānavacanaṃ natthi. Kevalaṃ pana ‘‘imissāpī’’ti padaṃ viseso, imissāpi pāḷiyāti atthoti. Sattamaṭṭhamanavamāni.
十、第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
1062 第十:「二身」者,即上身与下身。其中,自腰以上为上身,以下为下身。此中,「于肢」乃是下身之名,故说「于下身」。「实」者,即真实也。「从彼」者,即从下身也。以此表示从格依主复合词。如树枝分叉而出一般,两腿分叉而出,此为连结。显示巴利原文
1062. Dasame dve kāyā uparimakāyo heṭṭhimakāyoti. Tattha kaṭito uddhaṃ uparimakāyo, heṭṭhā heṭṭhimakāyo. Tattha ‘‘pasākhe’’ti idaṃ heṭṭhimakāyassa nāmanti āha ‘‘adhokāye’’ti. Hīti saccaṃ. Tatoti adhokāyato. Iminā pañcamībāhiratthasamāsaṃ dasseti. Rukkhassa sākhā pabhijjitvā gatā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatāti yojanā.
1065 「令劈」者,此处的iti词表列举义。由此包含「令洗」等四词。「命令之恶作等」者,于下文所说八种恶作中,唯指违律之恶作。「于其余」者,即除破坏之外,于劈等事中。第十。显示巴利原文
1065.Phālehīti ettha itisaddo ādyattho. Tena ‘‘dhovā’’tiādīni cattāri padāni saṅgaṇhāti. Āṇattidukkaṭānīti heṭṭhā vuttesu aṭṭhasu dukkaṭesu vinayadukkaṭameva. Sesesūti bhindanato sesesu phālanādīsūti. Dasamaṃ.
七、怀孕品显示巴利原文
7. Gabbhinivaggo
一、第一学处之义释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
1069 在《怀孕品》第一中:“有入于腹的众生者,即是有入腹的众生。”也有读作“腹”的。以此显示“怀孕女”一词中的“胎”字,是表示住在腹中有情的词。因为“胎”这个词在《称名灯》第944偈中,用来指住在腹中的有情、腹中以及内室。第一。显示巴利原文
1069. Gabbhinivaggassa paṭhame kucchiṃ paviṭṭho satto etissā atthīti kucchipaviṭṭhasattā. ‘‘Kucchi’’ntipi pāṭho. Iminā gabbhinīti ettha gabbhasaddo kucchiṭṭhasattavācakoti dasseti. Gabbhasaddo (abhidhānappadīpikāyaṃ 944 gāthāyaṃ) hi kucchiṭṭhasatte ca kucchimhi ca ovarake ca vattatīti. Paṭhamaṃ.
二、第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
1073 在第二中:“饮乳”是指喝奶的人,即婴儿,此女有此婴儿,故为“有饮者”。为了显示这个意思,所以说“令饮乳者”(哺乳者)。第二。显示巴利原文
1073. Dutiye thaññaṃ pivatīti pāyanto, dārako, so etissā atthīti pāyantīti dassento āha ‘‘thaññaṃ pāyamāni’’nti. Dutiyaṃ.
三、第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
1077 在第三中:“将出离”是指将从轮回之苦中出离。显示巴利原文
1077. Tatiye nittharissatīti vaṭṭadukkhato nittharissati.
1079 「离杀生」句:以「由此而离杀生」之义,「学处」名为「离」,故说「离杀生学处」。「彼即彼学处」是关联语。「一切处」指「离不与取」等所有语句。「与已出家的沙弥尼」相连。「于这些」指六学处中。第三。显示巴利原文
1079.Pāṇātipātā veramaṇinti ettha pāṇātipātā viramati imāyāti veramaṇīti atthena sikkhāpadaṃ veramaṇi nāmāti āha ‘‘pāṇātipātā veramaṇisikkhāpada’’nti. Yaṃ taṃ sikkhāpadanti sambandho. Sabbatthāti ‘‘adinnādānā veramaṇi’’ntiādīsu sabbesu vākyesu. Pabbajitāya sāmaṇeriyāti sambandho. Etāsūti chasu sikkhāsūti. Tatiyaṃ.
四、第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
1084 第四句:「出罪认可」一词,在「有」句中为施事者,在「应授予」句中为受事。第四。显示巴利原文
1084. Catutthe ‘‘vuṭṭhānasammutī’’ti padaṃ ‘‘hotī’’ti pade kattā, ‘‘dātabbāyevā’’ti pade kammanti. Catutthaṃ.
第五等学处显示巴利原文
5-9. Pañcamādisikkhāpadaṃ
1095 第五乃至第九终的学处,皆无难解之处。此为第五、第六、第七、第八、第九。显示巴利原文
1095. Pañcamādīsu navamapariyosānesu sikkhāpadesu anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Pañcamachaṭṭhasattamaṭṭhamanavamāni.
10. 第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
1116 第十项:「应远离」——此处为显示词根‘kās’的‘行’义,故说「应去」。第十项终。显示巴利原文
1116. Dasame vūpakāseyyāti ettha kāsadhātuyā gatyatthaṃ dassento āha ‘‘gaccheyyā’’ti. Dasamaṃ.
八、童女品显示巴利原文
8. Kumāribhūtavaggo
第一、第二、第三学处之义理解释显示巴利原文
1-2-3. Paṭhama-dutiya-tatiyasikkhāpada-atthayojanā
1119 童女品的第一、第二、第三项中,「然而那些大在学尼」是连结语。所谓「最初二大在学尼」,是指在怀孕品中,于一切在学尼中最先提到的二位大在学尼。所谓「然而那些」,即指大在学尼。所谓「应只说为在学尼」,是指在认可羯磨中应以通称而说。不可说为「已至俗家者」或「童女者」;若如此说,则认可羯磨便遭破坏,这是其意趣所在。所谓「已至俗家者」,在此处是指已至男子之间者。由于她被名为俗家的男子所侵犯,以邪行之故,或前往俗家,故称为已至俗家者。此在学尼为连结语。所谓「童女者」,即指沙弥尼。因她未至俗家,故为童女之身,或已达到童女状态,故称为童女者。所谓「此三者」,即已至俗家者、童女者、大在学尼,这三者。所谓「在学尼」,即令学取尊敬者为在学尼。第一、第二、第三项。显示巴利原文
1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhamadutiyatatiyesu yā pana tā mahāsikkhamānāti sambandho. Sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānāti gabbhinivagge sabbāsaṃ sikkhamānānaṃ paṭhamaṃ vuttā dve mahāsikkhamānā. Tā panāti mahāsikkhamānā pana. Sikkhamānāicceva vattabbāti sammutikammesu sāmaññato vattabbā. ‘‘Gihigatā’’ti vā ‘‘kumāribhūtā’’ti vā na vattabbā, vadanti ce, sammutikammaṃ kuppatīti adhippāyo. Gihigatāyāti ettha gihigatā nāma purisantaragatā vuccati. Sā hi yasmā purisasaṅkhātena gihinā gamiyittha, ajjhācāravasena, gihiṃ vā gamittha, tasmā gihigatāti vuccati. Ayaṃ sikkhamānāti sambandho. Kumāribhūtā nāma sāmaṇerā vuccati. Sā hi yasmā agihigatattā kumārī hutvā bhūtā, kumāribhāvaṃ vā bhūtā gatā, tasmā kumāribhūtāti vuccati. Tissopīti gihigatā kumāribhūtā mahāsikkhamānāti tissopi. Sikkhamānāti sikkhaṃ mānetīti sikkhamānāti. Paṭhama dutiya tatiyāni.
4. 第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
1136 第四学处中,无难解之语。第四品竟。显示巴利原文
1136. Catutthe anuttānavacanaṃ natthīti. Catutthaṃ.
5. 第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
第五学处中,此处所说“应由僧团限定”之语,是“彼之”的连接。第五品竟。显示巴利原文
Pañcame ettha sikkhāpade ‘‘saṅghena paricchinditabbā’’ti yaṃ vacanaṃ vuttaṃ, tassāti yojanāti. Pañcamaṃ.
第六、第七、第八学处显示巴利原文
6-7-8. Chaṭṭha-sattama-aṭṭhamasikkhāpadaṃ
第六、第七、第八学处中,无不明了之处。第六、第七、第八品竟。显示巴利原文
Chaṭṭhasattamaṭṭhamesu anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Chaṭṭhasattamaṭṭhamāni.
第九学处显示巴利原文
9. Navamasikkhāpadaṃ
1158 第九项中,“内”即内部。由此显示前缀“ā”的含义。以“忧”等词,说明“令忧住于内,故为忧住处”的语义。如同屋主进入屋中,此(忧)也同样进入忧之中——应如此连贯理解。“如是”即如此。“所”指忧。“彼女之”即彼女之(忧)。“彼”即忧。“女之”指在学尼之(住处)。“住处”即住处的机会。以“如此之此”来显示“不知”中的不知相。第九项终。显示巴利原文
1158. Navame antoti abbhantare. Iminā ātyūpasaggassatthaṃ dasseti. ‘‘Soka’’ntiādinā anto vāseti pavesetīti āvāsā. Sokaṃ āvāsā sokāvāsāti vacanatthaṃ dasseti. Gharaṃ gharasāmikā āvisanti viya, evaṃ ayampi sokaṃ āvisatīti yojanā. Itīti evaṃ. Yanti sokaṃ. Svāssāti so assā. Soti soko. Assāti sikkhamānāya. Āvāsoti āvāsokāso. ‘‘Edisā aya’’nti iminā ‘‘ajānantī’’ti ettha ajānanākāraṃ dassetīti. Navamaṃ.
10. 第十学处显示巴利原文
10. Dasamasikkhāpadaṃ
1162 第十项中,“未问”一词此处省略了tvā后缀,故说“未问而”。“二次”即两回。“一次”即一回。显示巴利原文
1162. Dasame anāpucchāti ettha tvāpaccayo lopoti āha ‘‘anāpucchitvā’’ti. Dvikkhattunti dve vāre. Sakinti ekavāraṃ.
1163 “此有前所未生起之首”,即前所未生起之首。“于二处”,即于语业及身语业二处。“未令许可”,即未令父母与主人许可。第十项终。显示巴利原文
1163. Apubbaṃ samuṭṭhānasīsaṃ imassāti apubbasamuṭṭhānasīsaṃ. Dvīsupi ṭhānesūti vācāto ca kāyavācāto cāti dvīsu ṭhānesupi. Ananujānāpetvāti mātāpitūhi ca sāmikena ca na anujānāpetvāti. Dasamaṃ.
11. 第十一学处显示巴利原文
11. Ekādasamasikkhāpadaṃ
1167 第十一项中,“于彼”是指“以别住者之欲而给与”这句话中的用词。“除外”,指其他处所。显示巴利原文
1167. Ekādasame tatthāti ‘‘pārivāsiyachandadānenā’’ti vacane. Aññatrāti aññaṃ ṭhānaṃ.
“请求一人”,即为说法而派遣一位比丘。“而另一人”,是指除参加布萨者以外的另一位。显示巴利原文
Ekaṃ ajjhesantīti ekaṃ bhikkhuṃ dhammakathanatthāya niyyojenti. Aññaṃ panāti uposathikato aññaṃ pana.
“于彼”,指在那些比丘当中。“读诵吉凶星宿”,即星宿占读者。“严厉”,即粗恶。“他们”,指诸比丘。“彼之”,指那行星宿占读的比丘的。“等待星宿的愚者,利益已越过”,这是本生藏的经文。而此处的连接是:等待星宿时,愚者被利益超越。第十一项结束。显示巴利原文
Tatrāti tesu bhikkhūsu. Subhāsubhaṃ nakkhattaṃ paṭhatīti nakkhattapāṭhako. Dāruṇanti kakkhaḷaṃ. Teti bhikkhū. Tassāti nakkhattapāṭhakassa bhikkhussa. ‘‘Nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā’’tijātakapāḷi (jā. 1.1.49). Ayaṃ panettha yojanā – nakkhattaṃ paṭimānentaṃ bālaṃ attho hitaṃ upaccagā upasamīpe atikkamitvā agāti. Ekādasamaṃ.
第十二学处显示巴利原文
12. Dvādasamasikkhāpadaṃ
1170 第十二条:「不能」者,指不能令比丘尼等穿着。第十二条竟。显示巴利原文
1170. Dvādasame nappahotīti bhikkhuniyo nivāsāpetuṃ na sakkotīti. Dvādasamaṃ.
第十三学处显示巴利原文
13. Terasamasikkhāpadaṃ
1175 第十三条:「一瓦萨」者,此处瓦萨一词是年的同义词,且业格用为处格之义,故说「于一年中」。第十三条竟。显示巴利原文
1175. Terasame ekaṃ vassanti ettha vassasaddo saṃvaccharapariyāyo, upayogavacanañca bhummatthe hotīti āha ‘‘ekasmiṃ saṃvacchare’’ti. Terasamaṃ.
第九 伞与鞋品显示巴利原文
9. Chattupāhanavaggo
一、第一学处义释显示巴利原文
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
1181 伞品第一中,「泥泞等」者,即泥沼等。以「等」字摄取水等。「树丛等」者,即小树丛等。以「等」字摄取其他不能持伞的狭窄处所。第一。显示巴利原文
1181. Chattavaggassa paṭhame kaddamādīnīti cikkhallādīni. Ādisaddena udakādīni saṅgaṇhāti. Gacchādīnīti khuddapādapādīni. Ādisaddena aññānipi chattaṃ dhāretuṃ asakkuṇeyyāni sambādhaṭṭhānāni saṅgaṇhātīti. Paṭhamaṃ.
二、第二学处显示巴利原文
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
1184 1184. 第二中,「以乘具」者:以此能安乐地前往所欲之处,故名为乘具。第二。显示巴利原文
1184. Dutiye yānenāti yanti icchitaṭṭhānaṃ sukhena gacchanti anenāti yānanti. Dutiyaṃ.
三、第三学处显示巴利原文
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
1191 第三中,「他们散布」者,为显示动词与作者不相离之作者,故说「宝珠」。「宝珠」者,即宝石。第三。显示巴利原文
1191. Tatiye ‘‘vippakiriyiṃsū’’ti kiriyāpadassa kattunā avinābhāvato kattāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘maṇayo’’ti. Maṇayoti ca ratanānīti. Tatiyaṃ.
四、第四学处显示巴利原文
4. Catutthasikkhāpadaṃ
1194 第四中,「头上等」者,以「等」字摄取颈上等。「任何」者,庄严。第四。显示巴利原文
1194. Catutthe sīsūpagādīsūti ādisaddena gīvūpagādayo saṅgaṇhāti. Yaṃ yanti alaṅkāranti. Catutthaṃ.
五、第五学处显示巴利原文
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
1199 第五,[以香]者,香指能显示、表明自身事物,因此称为香。[以颜料]者,即涂饰之料。其能美化、显耀肤色,故称为颜料。以显示巴利原文
1199. Pañcame gandhena cāti gandheti attano vatthuṃ sūceti pakāsetīti gandho. Vaṇṇakena cāti vilepanena ca. Tañhi vaṇṇayati chavisobhaṃ pakāsetīti vaṇṇakanti vuccati. Casaddena samāhāradvandavākyaṃ dīpetīti. Pañcamaṃ.
6. 第六学处显示巴利原文
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
1202 第六,[无不明显之语]者,即没有不明晰的言辞。第六。显示巴利原文
1202. Chaṭṭhe anuttānavacanaṃ natthīti. Chaṭṭhaṃ.
7. 第七学处显示巴利原文
7. Sattamasikkhāpadaṃ
1208 第七:「揉按」者,即压迫而揉按。「按摩」者,即反复按摩。第七。显示巴利原文
1208. Sattame ummaddaneti uppīḷitvā maddane. Saṃbāhanepīti punappunaṃ bāhanepīti. Sattamaṃ.
8-10. 第八等学处显示巴利原文
8-10. Aṭṭhamādisikkhāpadaṃ
1210 第八、第九、第十这三项中,没有隐晦不明的言辞。第八、第九、第十。显示巴利原文
1210. Aṭṭhamādīsu tīsu anuttānavacanaṃ natthīti. Aṭṭhamanavamadasamāni.
11. 第十一学处显示巴利原文
11. Ekādasamasikkhāpadaṃ
1214 第十一:「正对面」即就在面前。因为「面之对面」应解为「对面」之义,此处为处格词尾「aṃ」。由此显示「在前」一词中,后缀「ta」表处格义。「近处」者,指十二手肘之近处。第十一。显示巴利原文
1214. Ekādasame abhimukhamevāti abhimukhe eva. Mukhassa hi abhi abhimukhanti vacanattho kātabbo, sattamiyā aṃkāro. Iminā puratoti ettha topaccayo bhummatthe hotīti dasseti. Upacāranti dvādasahatthūpacāranti. Ekādasamaṃ.
12. 第十二学处显示巴利原文
12. Dvādasamasikkhāpadaṃ
1219 第十二条中,为显示“未作空间”一词的不当复合性与修饰语后词外复合性,故说“未作空间”。“空间未被作,由彼”,故为“未作空间者”,即比丘,彼。以“未限定”一词,显示“未指定”一词的“tvā”后缀终结性。第十二条。显示巴利原文
1219. Dvādasame ‘‘anokāsakata’’ntipadassa ayuttasamāsabhāvañca visesanaparapadabāhirasamāsabhāvañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘akataokāsa’’nti. Okāso na kato yenāti anokāsakato, bhikkhu, taṃ. ‘‘Aniyametvā’’ti iminā ‘‘anodissā’’ti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dassetīti. Dvādasamaṃ.
13. 第十三学处显示巴利原文
13. Terasamasikkhāpadaṃ
1226 第十三条中,“近处”即:无围墙之村中,应作为村界围绕之处,称为近处。显示巴利原文
1226. Terasame upacārepīti aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhāte upacārepi.
1227 “未截衣者”,虽为泛称,然所指唯有一种,故说“舍勒衣”。“舍勒”意为:周遭男子之见于此被截断、被切断,即下身围绕处;“应着于舍勒”,故称“舍勒”;即是此衣,故为“舍勒衣”。第十三条。显示巴利原文
1227. ‘‘Acchinnacīvarikāyā’’ti sāmaññato vuttepi visesoyevādhippetoti āha ‘‘saṅkaccikacīvaramevā’’ti. Samantato purisānaṃ dassanaṃ kantīyati chindīyati etthāti saṅkacci, adhakkhakaubbhanābhiṭṭhānaṃ, saṅkacce nivasitabbanti saṃkaccikaṃ, tameva cīvaranti saṅkaccikacīvaranti. Terasamaṃ.
“一切学处”是连接。“于彼”,即从那些八十八百学处中,“除去”后,也是连接。显示巴利原文
Sabbāneva sikkhāpadānīti sambandho. Tatoti tehi aṭṭhāsītisatasikkhāpadehi, apanetvāti sambandho.
“于彼”指于那些微细学处中。“于此”指于十学处中。显示巴利原文
Tatrāti tesu khuddakesu. Etthāti dasasu sikkhāpadesūti.
五、应巴底德萨尼学处义理连结显示巴利原文
5. Pāṭidesanīyasikkhāpada-atthayojanā
在微细学处之后,有名为波罗提悔过的八法,由结集者仅以略说摄归一处。对此八种名为波罗提悔过之法,本疏仅以略释而展开,这是连结。显示巴利原文
Khuddakānaṃ anantarā pāṭidesanīyā nāma aṭṭha ye dhammā saṅkhepeneva saṅgahaṃ ārūḷhā saṅgītikārehi, tesaṃ aṭṭhannaṃ pāṭidesanīyanāmakānaṃ dhammānaṃ saṅkhepeneva esā vaṇṇanā pavattateti yojanā.
1228 “凡一切‘说’等”者,是连结。“此”为详说。“于此”指在八应巴底德萨尼中。“于脱离经文者”指不依经文之处。“于一切”指在所有一切“说”等之中。显示巴利原文
1228.Yāni sabbitelādīnīti sambandho. Hīti vitthāro. Etthāti aṭṭhasu pāṭidesanīyesu. Pāḷivinimuttakesūti pāḷito vinimuttakesu. Sabbesūti akhilesu sabbitelādīsūti.
“然”者,表示另一方面。“凡诸法已被宣说”是连结。“他们”指应巴底德萨尼。“复他们”指应学法与灭诤法。显示巴利原文
Panāti pakkhantarajotako. Ye dhammā uddiṭṭhāti sambandho. Tesanti pāṭidesanīyānaṃ. Puna tesanti sekhiyaadhikaraṇasamathadhammānaṃ.
“彼”指义理之决择,“智者说”是连结。‘亚’字起词连接作用。此处连接如下:在他们应巴底德萨尼之后,紧接着即是七十五种应学法,以及(其中省略‘咤’字)名为灭诤法的七种法——这些皆为世尊所宣说。对于这些应学法与灭诤法的义理决择,我于分别中已作解说;同样,该义理决择在比丘尼分别中,智者亦如是说。因此,这些应学法与灭诤法的义理解释,在彼大分别中我并未单独宣说。此义理解释于此,亦在比丘尼分别中,(省略‘毗’字)我未予解说。‘那’字应连接于二业。显示巴利原文
Tanti atthavinicchayaṃ, vidū vadantīti sambandho. Yakāro padasandhikaro. Ayaṃ panettha yojanā – tesaṃ pāṭidesanīyānaṃ anantarā ye ca sekhiyā pañcasattati ye ca dhammā, casaddo luttaniddiṭṭho, adhikaraṇavhayā adhikaraṇasamathanāmakā satta ye ca dhammā bhagavatā uddiṭṭhā, tesaṃ sekhiyaadhikaraṇasamathadhammānaṃ yo atthavinicchayo vibhaṅge mayā vutto, tādisameva taṃ atthavinicchayaṃ bhikkhunīnaṃ vibhaṅgepi vidū vadanti yasmā, tasmā tesaṃ dhammānaṃ sekhiyaadhikaraṇasamathadhammānaṃ yā atthavaṇṇanā tattha mahāvibhaṅge visuṃ mayā na vuttā. Imā atthavaṇṇanā idhāpi bhikkhunīnaṃ vibhaṅgepi, pisaddo luttaniddiṭṭho, mayā na vuttāyevāti. Nakāro dvīsu kiriyāsu yojetabbo.
以此福业,成就能断一切漏之道,
于自相续中生起已,愿诸有情见寂灭。
显示巴利原文 ‘‘Sabbāsavapahaṃ maggaṃ, puññakammena ciminā; Uppādetvā sasantāne, sattā passantu nibbuti’’nti.
此偈颂在现今诸写本中已不存,但存于诸复注。是故此处应如是理解其联结:“以此福业”——指以此《分别论》注释所造的福业,及以此福业与其他福业。“及”字——为摄集未说之义。“诸有情”——即一切有情。“能断一切漏”——能摧毁一切诸漏。“道”——即阿拉汉道。“于自相续中”——于自身的相续之中。“生起”——令生起已。“寂灭”——即诸蕴般涅槃。“愿见”——愿以智眼而见。显示巴利原文
Ayaṃ gāthā etarahi potthakesu natthi, ṭīkāsu pana atthi. Tasmā evamettha yojanā veditabbā – iminā puññakammena ca vibhaṅgavaṇṇanāya katena iminā puññakammena ca aññena puññakammena ca. Casaddo hi avuttasampiṇḍanattho. Sattā sabbe sattā sabbāsavapahaṃ sabbesaṃ āsavānaṃ vighātakaṃ maggaṃ arahattamaggaṃ sasantāne attano niyakajjhatte uppādetvā janetvā nibbutiṃ khandhaparinibbānaṃ ñāṇālocanena passantūti.
Jādilañchitanāmena, nekānaṃ vācito mayā; Bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa, samatto yojanānayoti.