波逸提等义释显示巴利原文
Pācityādiyojanā
波逸提义释显示巴利原文
Pācittiyayojanā
顶礼大悲怙主,略摄而言;
今为波逸提等作注释,我将进行义理的连结。
显示巴利原文 Mahākāruṇikaṃ nāthaṃ, abhinatvā samāsato; Pācityādivaṇṇanāya, karissāmatthayojanaṃ.
五、波逸提品显示巴利原文
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
1. 妄语学处义释显示巴利原文
1. Musāvādasikkhāpada-atthayojanā
“诸微细者”:因开显微细之罪故,是就数量少而言;或因数目繁多故,是就数量多而言,意指“这些学处”——这是句子的连结。“诸”一词与“集”这个词之间,是表示同义关系的属格。所集录者,即是集。“以九品”一词,在“集”和“善安立”这两个词中是具格关系。“今”是表时间的第七格不变词,与“现在”同义,即“于此时”之义。“它们”即指这些微细之学处,此与“注释”一词相连属。“将成为”:这里的“ti”一词,于决定义中用作未来时,例如“我确实将堕地狱,于此我无疑”等句。虽如前所说的决定义中带有“确实”一词,这里“将成为”一词并未直接出现,但从义理上应理解为“确实将成为”的意思。或者,于必然义中用作未来时,例如“我等必定成佛”等句。虽如所说的必然义中带有“必定”一词,这里“将成为”一词也未直接出现,但从义理上应取“此注释必将完成”之义,应如此理解。显示巴利原文
Khuddakānanti sukhumāpattipakāsakattā appakānaṃ, gaṇanato vā pacurattā bahukānaṃ. Yesaṃ sikkhāpadānanti sambandho. ‘‘Yesa’’nti padaṃ ‘‘saṅgaho’’ti pade sāmyatthachaṭṭhī. Saṅgahīyate saṅgaho. ‘‘Navahi vaggehī’’tipadaṃ ‘‘saṅgaho, suppatiṭṭhito’’ti padadvaye karaṇaṃ. Dānīti kālavācako sattamyantanipāto idāni-pariyāyo, imasmiṃ kāleti attho. Tesanti khuddakānaṃ, ayaṃ vaṇṇanāti sambandho. Bhavatīti ettha ti-saddo ekaṃsatthe anāgatakāliko hoti ‘‘nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo’’tiādīsu (jā. 2.22.331) viya. Kiñcāpettha hi yathā ekaṃsavācako nūnasaddo atthi, na evaṃ ‘‘bhavatī’’ti pade, atthato pana ayaṃ vaṇṇanā nūna bhavissatīti attho gahetabbo. Atha vā avassambhāviyatthe anāgatakālavācako hoti ‘‘dhuvaṃ buddho bhavāmaha’’ntiādīsu (bu. vaṃ. 2.109-114) viya. Kāmañhettha yathā avassambhāviyatthavācako dhuvasaddo atthi, na evaṃ ‘‘bhavatī’’ti pade, atthato pana dhuvaṃ bhavissati ayaṃ vaṇṇanāti attho gahetabboti daṭṭhabbaṃ.
1 “于彼”一词,在“妄语品之”一词中为限定复合,即“于他们九品中”之义。或“第一学处”者,即“于他们细小诸学处中”之义。“释迦子”者,因能与姊妹共住而能断世间常规,或因守护种姓不混杂,故称为“能”;或于释迦林丛中建城,故为释迦,即古代诸王。因生于他们世系中,故现今诸王亦名释迦,即“他们之子”之义。“于佛时”一词,在“出家”一词中为依处。从释迦族出离——此为连结。“被论所掷”等,以论所掷,显示“于论中或”之义。“于何处何处”者,即于何何见中转起——此为连结。“违越”者,以反承诺而作背离。即“离”字确为背离义。“不随顺”亦为读法,即已承诺之被除去而作之义。“过失”者,即不合适之过失,成为观察者——此为连结。“说而说”者,中间之词为“mana”词之作因,即“被说而被说”之义。“承认”者,即作已承诺。“利益”者,即无过失之功德。“pati”前缀之“car”词为覆藏义,故说“paticarati即覆藏”。当被问“何者色为常或无常”时,答“无常”。为何被问时,答“因可知”。若如是,涅槃亦因可知性故应名无常。显示巴利原文
1.‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘musāvādavaggassā’’ti pade niddhāraṇasamudāyo, tesu navasu vaggesūti attho. Paṭhamasikkhāpadeti vā, tesu khuddakesu sikkhāpadesūti attho. Sakyānaṃ puttoti bhaginīhi saṃvāsakaraṇato lokamariyādaṃ chindituṃ, jātisambhedato vā rakkhituṃ sakkuṇantīti sakyā. Sākavanasaṇḍe nagaraṃ māpentīti vā sakyā, pubbarājāno. Tesaṃ vaṃse bhūtattā etarahipi rājāno sakyā nāma, tesaṃ puttoti attho. ‘‘Buddhakāle’’ti padaṃ ‘‘pabbajiṃsū’’ti pade ādhāro. Sakyakulato nikkhamitvāti sambandho. ‘‘Vādakkhitto’’tyādinā vādena khitto, vādamhi vāti atthaṃ dasseti. Yatra yatrāti yassaṃ yassaṃ diṭṭhiyaṃ pavattatīti sambandho. Avajānitvāti paṭissavena viyogaṃ katvā. Avasaddo hi viyogatthavācako. ‘‘Apajānitvā’’tipi pāṭho, paṭiññātaṃ apanītaṃ katvāti attho. Dosanti ayuttidosaṃ, sallakkhento hutvāti sambandho. Kathento kathentoti antasaddo mānasaddakāriyo. Kathiyamāno kathiyamānoti hi attho. Paṭijānitvāti paṭiññātaṃ katvā. Ānisaṃsanti niddosaṃ guṇaṃ. Paṭipubbo carasaddo paṭicchādanatthoti āha ‘‘paṭicarati paṭicchādetī’’ti. ‘‘Kiṃ pana rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti vutte ‘‘anicca’’nti vadati. Kasmāti vutte ‘‘jānitabbato’’ti vadati. Yadi evaṃ nibbānampi jānitabbattā aniccaṃ nāma siyāti vutte attano hetumhi dosaṃ disvā ahaṃ ‘‘jānitabbato’’ti hetuṃ na vadāmi, ‘‘jātidhammato’’ti pana vadāmi. Tayā pana dussutattā evaṃ vuttanti vatvā aññenaññaṃ paṭicarati. ‘‘Kurundiya’’nti padaṃ ‘‘vutta’’nti pade ādhāro. Etassāti ‘‘rūpaṃ aniccaṃ jānitabbato’’ti vacanassa. Tatrāti kurundiyaṃ. Tassāti paṭijānanāvajānanassa. ‘‘Paṭicchādanattha’’nti padaṃ ‘‘bhāsatī’’tipade sampadānaṃ. ‘‘Mahāaṭṭhakathāya’’ntipadaṃ ‘‘vutta’’nti pade ādhāro. ‘‘Divāṭṭhānādīsū’’ti padaṃ upanetabbaṃ. Idaṃ ‘‘asukasmiṃ nāmapadese’’ti pade niddhāraṇasamudāyo.
3 以此正说,故为“正说”,即正直之心;非正说则为邪说。为显示以欺诳意图转起之心,故说“邪说心”。“语”等,以此说故为语,显示此义。“hi”者,为作坚固的照明词,因此表真实之义。“唯语”一词,在“途径”一词中为同义,在“被称为”一词中为业格。因“patha”词之转异,故以“vācā”词替代“byādesa”。即说纯净思。此为连结。“与彼所生声俱”者,即与由彼思所生之声俱转起之思被说——此为连结。显示巴利原文
3. Sammā vadati anenāti saṃvādanaṃ, ujujātikacittaṃ, na saṃvādanaṃ visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittanti dassento āha ‘‘visaṃvādanacitta’’nti. ‘‘Vācā’’tyādinā vacati etāyāti vācāti atthaṃ dasseti . Hīti daḷhīkaraṇajotakaṃ, tadaminā saccanti attho. ‘‘Vācāyevā’’ti padaṃ ‘‘byappatho’’ti pade tulyatthaṃ, ‘‘vuccatī’’ti pade kammaṃ. Pathasaddaparattā vācāsaddassa byādeso kato. Suddhacetanā kathitāti sambandho. Taṃsamuṭṭhitasaddasahitāti tāya cetanāya samuṭṭhitena saddena saha pavattā cetanā kathitāti yojanā.
“如是”一词,在“指示”一词中表例示,或表具格。“指示”一词,在“指示而说”二词中为先时业。“终”者,在“语”等五词之末尾。“说”一词中,现在时第三人称之“a”音,因与表示现在时的“今”一词相应。“于彼”一词,在“义应知”一词中为依处。“于此”者,在“未见而我见”等之中。“教”一词,在“说法已作”一词中为依处。非依所依识的方式,而依所依净信的方式说“以眼见”,故说“唯以粗显”。显示巴利原文
‘‘Eva’’nti padaṃ ‘‘dassetvā’’ti pade nidassanaṃ, karaṇaṃ vā. ‘‘Dassetvā’’ti padaṃ ‘‘dassento āhā’’ti padadvaye pubbakālakiriyā. Anteti ‘‘vācā’’tiādīnaṃ pañcannaṃ padānaṃ avasāne. ‘‘Āhā’’ti ettha vattamāna-tivacanassa akāro paccuppannakālavācakena ‘‘idānī’’ti padena yojitattā. ‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘attho veditabbo’’ti pade ādhāro. Etthāti ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādīsu. ‘‘Pāḷiya’’nti padaṃ ‘‘desanā katā’’ti pade ādhāro. Nissitaviññāṇavasena avatvā nissayapasādavasena ‘‘cakkhunā diṭṭha’’nti vuttanti āha ‘‘oḷārikenevā’’ti.
4 「彼之」即指「以三种方式」等语。「义」一词在「应知」中作业格。「hi」是显示差别的助词,意为「我将说其差别」。「于彼」指在第四他胜处。「于此」指在此学处中。显示巴利原文
4.Tassāti ‘‘tīhākārehī’’tiādivacanassa. ‘‘Attho’’ti padaṃ ‘‘veditabbo’’ti pade kammaṃ. Hīti visesajotakaṃ, visesaṃ kathayissāmīti attho. Tatthāti catutthapārājike. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
9 「等之亦」中的「pi」词,表示集合之义。显示巴利原文
9.Ādīnampīti pisaddo sampiṇḍanattho.
11 「迟钝」一词表愚痴之义,故说「由迟钝故、由愚痴故」。「若说其他」表示接续关系。「沙弥」一词在「被说」中为作者。「亦」字表疑问,与「见否」一词搭配,意为「亦见否」。由「未见者我见」等语可知尚有其他补充之说,故说「有名为其他补充之说」。对于未得的不足之义,以补充方式而起的说,称为补充说。为明此补充说的名称,故说「一」等。实际上,在村中见到少许油或饼块,或得到少许,却将其说为多,以补充方式而说,故名补充说。见到很多油或饼,或得到很多,却将其说为少,以不足方式而说,故亦可说为不足说。然而诸注疏中未说,故应审择而取。对于多分补充之义,以不足方式而起之说,应作不足说的分析。第一。显示巴利原文
11. Mandasaddo jaḷatthavācakoti āha ‘‘mandattā jaḷattā’’ti. Yo pana aññaṃ bhaṇatīti sambandho. ‘‘Sāmaṇerenā’’ti padaṃ ‘‘vutto’’ti pade kattā. Apisaddo pucchāvācako, ‘‘passitthā’’ti padena yojetabbo, api passitthāti attho. ‘‘Adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādivacanato aññā pūraṇakathāpi tāva atthīti dassento āha ‘‘aññā pūraṇakathā nāma hotī’’ti. Appatāya ūnassa atthassa pūraṇavasena pavattā kathā pūraṇakathā. Esā pūraṇakathā nāma kāti āha ‘‘eko’’tiādi. Esā hi gāme appakampi telaṃ vā pūvakhaṇḍaṃ vā passitvā vā labhitvā vā bahukaṃ katvā pūraṇavasena kathitattā pūraṇakathā nāma. Bahukāni telāni vā pūve vā passantopi labhantopi appakaṃ katvā ūnavasena kathitattā ūnakathāpi atthīti sakkā vattuṃ. Aṭṭhakathāsu pana avuttattā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Bahukāya pūraṇassa atthassa ūnavasena pavattā kathā ūnakathāti viggaho kātabboti. Paṭhamaṃ.
二、辱骂语学处显示巴利原文
2. Omasavāda sikkhāpadaṃ
12 第二种解说中,“mas”界在穿刺义上转起,正如“omaṭṭhaṃ ummaṭṭha”等中所见,故为显示此义而说“omasantī即是穿刺”。显示巴利原文
12. Dutiye masadhātu vijjhanatthe pavattati ‘‘omaṭṭhaṃ ummaṭṭha’’ntiādīsu (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.21) viyāti dassento āha ‘‘omasantīti ovijjhantī’’ti.
13 “此事”一词,于“持来”一词中作宾语。应喜者名为喜,指容色、能力等;具有此者称为有喜者。具有广大之角者称为广角,他既是喜者又是广角者,故以“名为喜广角”等语句显示词义。彼喜广角者,于“说”一词中为作者。“于彼处”,即于应用之处。“于无因结生时亦”中的“亦”字,是摄持的表达,何况二因、三因结生时,这是其义。“以彼且”中的“且”字,有未说之集合义,故集合“以自业且”之义,因而说为“以自业且”。“自”者,即喜广角的。显示巴利原文
13. ‘‘Idaṃ vatthu’’nti padaṃ ‘‘āharī’’ti pade kammaṃ. Nanditabboti nando vaṇṇabalādi, so etassatthīti nandī. Visālāni mahantāni visāṇāni etassatthīti visālo, nandī ca so visālo ceti nandivisāloti vacanatthaṃ dasseti ‘‘nandivisālo nāmā’’tiādinā. Soti nandivisālo, ‘‘āhā’’ti pade kattā. Tatthevāti yuñjitaṭṭhāneyeva. Ahetukapaṭisandhikālepīti pi-saddo anuggahatthavācako, pageva dvihetuka tihetuka paṭisandhikāleti attho. ‘‘Tena cā’’ti cakārassa avuttasampiṇḍanatthattā ‘‘attano kammena cā’’ti atthaṃ sampiṇḍetīti āha ‘‘attano kammena cā’’ti. Attanoti nandivisālassa.
15 “在此”,即在此句分解之中,于“说”一词中为依处。“因为”一词,是“欲分析”一词之因。应知此乃由于在义理生起处已说“即使以卑贱者”,而未在句分解中说,故于此述说。“制竹者种姓”,即制篾者种姓。“猎师种姓”中,此处亦含摄渔夫种姓。显示巴利原文
15.Etthāti etissaṃ padabhājaniyaṃ, ‘‘āhā’’ti pade ādhāro. ‘‘Yasmā’’ti padaṃ vibhajitukāmo’’ti pade hetu. Aṭṭhuppattiyaṃyeva ‘‘hīnenāpī’’ti vatvā padabhājaniyaṃ avuttattā idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Veṇukārajātīti vilīvakārajāti. Nesādajātīti ettha kevaṭṭajātipi saṅgahitā.
“pu”意指粪便,清除它,故称“除粪者”。“puppha”意指粪便或花,丢弃它,故称“弃花者”。显示巴利原文
Pu vuccati karīsaṃ, taṃ kusati apanetīti pukkuso. Pupphaṃ vuccati karīsaṃ, kusumaṃ vā, taṃ chaḍḍetīti pupphachaḍḍako.
“截断”意为切割,由此而有“仓库”(koṭṭho),其本身即是“小仓库”(koṭṭhako)。将“y”与“bh”合并为“yabha”,这是一种辱骂之词,此辱骂被称为下贱的辱骂。这是句义的连接。显示巴利原文
Kuṭati chindatīti koṭṭho, soyeva koṭṭhako. Yakārabhakāre ekato yojetvā ‘‘yabhā’’ti yo akkoso atthi, eso hīno nāma akkosoti yojanā.
16 “在一切词中”:即在名词等一切词中。“在此”:即在此学处中。“虚妄”:即不真实,与“妄语”相连。“凡说者”:此为连接。显示巴利原文
16.Sabbapadesūti nāmādīsu sabbapadesu. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Alikanti asaccaṃ, micchāvācanti sambandho. Yopi vadatīti yojanā.
26 「避开」者,即除去对面之言说。「欲戏笑」者,是喜好戏笑之人,其状态为戏笑性,此即戏笑性。「未达上者」:此处不取‘a’的相似义,而应取其另外的含义,故说「除比丘」等。若取相似义,则唯沙玛内拉可称为未达上者。因其形相与男性相似,故应知此处取其别义。「一切有情」:此处「一切」一词意为无余,就人类而言,它涵摄了知言说义者与不知言说义的自然状态之一切有情。显示巴利原文
26.Pariharitvāti parimukhaṃ kathanaṃ apanetvā. Davaṃ parihāsaṃ kāmetīti davakāmo, tassa bhāvo davakamyaṃ, taṃyeva davakamyatā. Anupasampannanti ettha akārassa sadisatthamaggahetvā aññatthova gahetabboti āha ‘‘ṭhapetvā bhikkhu’’ntiādi. Yadi hi sadisattho bhaveyya, sāmaṇerova anupasampanno nāma siyā saṇṭhānena ca purisabhāvena ca sadisattā, tasmā aññatthova gahetabboti daṭṭhabbaṃ. Sabbasattāti ettha sabbasaddo anavasesattho manusse upādāya vacanatthajānanājānanapakatikānaṃ sabbasattānampi gahitattā.
35 「名为义前行」者,应知,此为连结。依学处,以中性词说「kiriya」等。依罪,以阴性词说「kiriyā」等。「vajja」与「kamma」二词,不论是依于学处,还是不依于学处,都因其决定性而为中性,故恒为中性。因此,应知彼二者于罪处并未被提及。此为第二。显示巴利原文
35. Atthapurekkhāro nāmāti veditabboti sambandho. Sikkhāpadamapekkhiya napuṃsakaliṅgavasena ‘‘kiriya’’ntiādi vuttaṃ. Āpattimapekkhiya itthiliṅgavasena ‘‘kiriyā’’tiādi vuttaṃ. Vajjakammasaddā sikkhāpadamapekkhantāpi āpatti, mapekkhantāpi niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakāyeva, tasmā te dve āpattiṭṭhāne na vuttāti daṭṭhabbanti. Dutiyaṃ.
3. 离间语学处显示巴利原文
3. Pesuññasikkhāpadaṃ
36 第三中,本应说「已生争论的众人」,但如同「未摄取」等处,此处依据形容词后置的用法,说为「争论已生的众人」,故解释为「已生争论者」。说「前分」后,便以「以此及以此」等来显示其相状。藉此而说相违之语,即是争论,也就是争论执取的言说;陷入此中者,即是陷入争论者。而进行磨灭、粉碎之人,即是离间者,其所作之语便是离间语。为了显示语义,故说「离间语者,即离间之语」。显示巴利原文
36. Tatiye ‘‘jātabhaṇḍanāna’’nti vattabbe agyāhitotiādīsu viya visesanaparanipātavasena ‘‘bhaṇḍanajātāna’’nti vuttanti āha ‘‘sañjātabhaṇḍanāna’’nti. ‘‘Pubbabhāgo’’ti vatvā tassa sarūpaṃ dasseti ‘‘iminā ca iminā cā’’tiādinā. Viruddhaṃ vadati etenāti vivādo, viggāhikakathā , taṃ āpannāti vivādāpannā, tesaṃ. Pisati sañcuṇṇetīti pisuṇo, puggalo, tassa idanti pesuññaṃ, vacananti atthaṃ dassento āha ‘‘pesuññanti pisuṇavāca’’nti.
37 「比丘离间语」:指传到比丘们那里的离间语,是属格复合词。显示巴利原文
37.Bhikkhupesuññeti bhikkhūnaṃ santikaṃ upasaṃhaṭe pesuññavacaneti chaṭṭhīsamāso.
38 「见」一词在「说者」一词中表先时动作,义为‘见了之后’。第三。显示巴利原文
38. ‘‘Disvā’’ti padaṃ ‘‘bhaṇantassā’’ti pade pubbakālakiriyā, dassanaṃ hutvāti attho. Tatiyaṃ.
4. 逐句教诫学处显示巴利原文
4. Padasodhammasikkhāpadaṃ
44 第四,恭敬当面听受者名为听受者,不听受者即不听受者;为说明此义,故说「不听受者」。显示巴利原文
44. Catutthe paṭimukhaṃ ādarena suṇantīti patissā, na patissā appatissāti dassento āha ‘‘appatissavā’’ti.
45 「逐句」中,此处的「so」接尾词表分离义,故说「句句」。其中,即于他们四种之中。此处所说的「句」,并非指开显意义者或以格结尾者,而是世间所共许的偈颂第四分之足句,故说「句者,一偈足」。随后所说之句故,第二足名为随句。随相似之文为随文,因能显示意义故说「随文」等。文词即是句的同义词。任何句并非随文之名,唯与前句相似的后句方为随文之名。显示巴利原文
45. ‘‘Padaso’’ti ettha so-paccayo vicchatthavācakoti āha ‘‘padaṃ pada’’nti. Tatthāti tesu catubbidhesu. Padaṃ nāma idha atthajotakaṃ vā vibhatyantaṃ vā na hoti, atha kho lokiyehi lakkhito gāthāya catutthaṃso pādova adhippetoti āha ‘‘padanti eko gāthāpādo’’ti. Anu pacchā vuttapadattā dutiyapādo anupadaṃ nāma. Anu sadisaṃ byañjanaṃ anubyañjananti atthaṃ dasseti ‘‘anubyañjana’’ntiādinā. Byañjanasaddo pada-pariyāyo. Yaṃkiñci padaṃ anubyañjanaṃ nāma na hoti, purimapadena pana sadisaṃ pacchimapadameva anubyañjanaṃ nāma.
诵已而令完成,此为连接。「每一句」一词,在「令完成」中为使役宾语。「长老」一词,在「所说」中为作者,在「一起」中为共作者。沙弥未及而诵,此为关联。仅少许:此处「唯」字显示「少许」的限定义,以此遮止方式。「无常」与「诸无常」二句,虽有性的差别,但因属随文故无犯戒的免除,故说「以随文计算故波逸提」。显示巴利原文
Vācento hutvā niṭṭhāpetīti yojanā. ‘‘Ekamekaṃ pada’’nti padaṃ ‘‘niṭṭhāpetī’’ti pade kāritakammaṃ. ‘‘Therenā’’ti padaṃ ‘‘vutte’’ti pade kattā, ‘‘ekato’’ti pade sahattho. Sāmaṇero apāpuṇitvā bhaṇatīti sambandho. Mattamevāti ettha evasaddo mattasaddassa avadhāraṇatthaṃ dasseti, tena pakāraṃ paṭikkhipati. ‘‘Anicca’’nti ca ‘‘aniccā’’ti ca dvinnaṃ padānaṃ satipi liṅgavisesatte anubyañjanattā āpattimokkho natthīti āha ‘‘anubyañjanagaṇanāya pācittiyā’’ti.
「梵网等」中,此处以「等」字摄取了《沙门果经》等长部诸经。以「及」字摄取了《渡瀑流经》等相应部诸经,以及《心遍取经》等增支部诸经。「彼」应知为天人所说话语。此为连接。显示巴利原文
Brahmajālādīnīti ettha ādisaddena sāmaññaphalasuttādīni dīghasuttāni (dī. ni. 1.150 ādayo) saṅgahitāni. Casaddena oghataraṇasuttādīni saṃyuttasuttāni (saṃ. ni. 1.1) ca cittapariyādānasuttādīni aṅguttarasuttāni (a. ni. 1.2 ādayo) ca saṅgahitāni. Soti devatābhāsito veditabboti yojanā.
“虽然如此说”,这是与上文的连接。此处,“虽然”一词表呵责之义,“而”一词表摄受之义。“在《绵达咖问》与《弥兰陀问》中”,即指在《绵达咖问》与《弥兰陀问》中。“凡经”,指所说之经,这是与上文的连接。由于是以重复的格式宣说,因此应将其与“所缘论、觉论、杖论、智事论”相连接。“这些称为论藏”,是他们这样说。“于《大笺》等中述已而摄持者”,这是与上文的连接。即“凡经”。显示巴利原文
Kiñcāpi vadatīti sambandho. Ettha ca kiñcāpisaddo garahatthavācako, panasaddo anuggahatthavācako. Meṇḍakamilindapañhesūti meṇḍakapañhe ca milindapañhe ca. Yanti suttaṃ vuttanti sambandho. Ārammaṇakathā buddhikakathā daṇḍakakathā ñāṇavatthukathāti yojetabbaṃ peyyālavasena vuttattā. Imāyo pakaraṇāni nāmāti vadanti. Mahāpaccariyādīsu vatvā pariggahitoti yojanā. Yanti suttaṃ.
48 “于此”,指“一起令诵”这句话。“令诵”,即令阿阇梨教授,考虑到有多位作持者,故用复数表述。“由他们”,即由已具足者与未具足者。“二者”,即已具足者与未具足者。显示巴利原文
48.Tatrāti ‘‘ekato uddisāpento’’ti vacane. Uddisāpentīti ācariyaṃ desāpenti bahukattāramapekkhiya bahuvacanavasena vuttaṃ. Tehīti upasampannānupasampannehi. Dvepīti upasampanno ca anupasampanno ca.
“近处”,指十二肘的范围。“凡他们”,指诸比丘。“逃避之结”,指为回避而舍离的论典。应连接为:“沙弥执取”。显示巴利原文
Upacāranti dvādasahatthūpacāraṃ. Yesanti bhikkhūnaṃ. Palāyanakaganthanti parivajjetvā gacchantaṃ pakaraṇaṃ. Sāmaṇero gaṇhātīti yojanā.
「令落下」者,即令坠下、令滑落之义。「于经中亦」者,于记说经中亦如是说。「彼」者,指大部分已熟练之结集。「犹豫」者,即羞惭。「然而凡所说之语」一句,乃是连接。「因是行作生起故」者,因此学处是由行作所生起的。第四。显示巴利原文
Opātetīti avapāteti, gaḷitāpetīti attho. Suttepīti veyyākaraṇasuttepi. Tanti yebhuyyena paguṇaganthaṃ. Parisaṅkamānanti sārajjamānaṃ. Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Kiriyasamuṭṭhānattāti imassa sikkhāpadassa kiriyasamuṭṭhānattāti. Catutthaṃ.
5. 同宿学处显示巴利原文
5. Sahaseyyasikkhāpadaṃ
49 第四十九。于第五,「失念者」——他们之中念已忘失者,为失念者。「无正知者」——他们之中无正知者,为无正知者。「有分没入时」者,即睡眠之时。显示巴利原文
49. Pañcame muṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī. Natthi sampajānaṃ etesanti asampajānā. Bhavaṅgotiṇṇakāleti niddokkamanakāle.
50 第五十。「本性」一词,是修饰「给予」一词的。「那些比丘给予」,如此连接。「出于尊重」与「出于欲学」二词,是「给予」一词的原因。头之支撑为枕,为此所制作即作枕,此即其义,其目的为作枕之目的,即为此目的。「于此」者,承前文而期待,指「出于欲学」之词。其余为例示。或者,「出于欲学」是对格用作处格,如「此于戒中为彼所有」等。此亦是欲学,此欲学即是欲学的状态,此处如此连接。此法则亦适用于「于此《一切善见》中,为一切善见性」等处。「比丘们丢弃」,如此连接。「彼」者,指具寿拉胡喇。「然后」者,丢弃之后。「此」者,事。乃关联扫除、垃圾及抛弃而说。「彼具寿拉胡喇被请求时,却将其丢弃」,如此连接。「然而,彼具寿前往」,如此连接。「不为他人所受用」者,即不应为其他人所受用。显示巴利原文
50. ‘‘Pakatiyā’’ti padaṃ ‘‘dentī’’ti pade visesanaṃ. Te bhikkhū dentīti sambandho. ‘‘Gāravenā’’ti padañca ‘‘sikkhākāmatāyā’’ti padañca ‘‘dentī’’ti pade hetu. Sīsassa upadhānaṃ ussīsaṃ, tassa karīyate ussīsakaraṇaṃ, taṃyeva attho payojanaṃ ussīsakaraṇattho, tadatthāya. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ, ‘‘sikkhākāmatāyā’’ti vacaneti attho. Nidassananti seso. Atha vā sikkhākāmatāyāti paccatte bhummavacanaṃ. ‘‘Idampissa hoti sīlasmi’’ntiādīsu (dī. ni. 1.195 ādayo) viya. Idampi sikkhākāmatāya ayaṃ sikkhākāmatā sikkhākāmabhāvo hotīti yojanā. Esa nayo ‘‘tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmi’’ntiādīsupi. Bhikkhū khipantīti yojanā. Tanti āyasmantaṃ rāhulaṃ. Athāti khipanato pacchā. Idanti vatthu. Sammuñcanikacavarachaḍḍanakāni sandhāya vuttaṃ. Tenāyasmatā rāhulena pātitaṃ nu khoti yojanā. So panāyasmā gacchatīti sambandho. Aparibhogā aññesanti aññehi na paribhuñjitabbā.
51 此中的“实”,意为真实,或以“因为”之义。“卧”指卧处,即伸展身体的行为,也指依之而卧的器具,如床、椅等。将这两种含义或以单数形式、或以总称的方式合而为一,说为“共卧”,为阐明此义,故说“卧”等词。“于此”者,在这两种卧处之中。“因此”者,即因为已显示了两种卧处,所以接下来以“全覆”等描述其特相,如此进行文意连接。“世俗用语”是指世间所共知的名称。“布屋”即用布覆盖的屋舍。注释中有说,若只取五种覆盖物,会有何种过失呢?因而说到“仅五种覆盖”等。而接下来的“然而凡围绕的住处”,这是为了进一步连接。“或以墙”指以砖、石、木等筑成的墙。“或以其他”指以栅栏等物。“亦以布”的“亦”字,显示布料相较于砖等更为殊胜。“其”指那个称为住处的卧处。对于需要通过一个门口进入才能使用的整个楼阁,说为“一入口”,无论是“上方”或“四周”,都应如此连接理解。“百室或四厅堂为一入口”,这是对前文的进一步连接与说明。“彼”即那个称为住处的卧处。显示巴利原文
51.Hīti saccaṃ, yasmā vā. Sayanaṃ seyyā, kāyapasāraṇakiriyā, sayanti etthāti seyyā, mañcapīṭhādi. Tadubhayampi ekasesena vā sāmaññaniddesena vā ekato katvā ‘‘sahaseyya’’nti vuttanti dassento āha ‘‘seyyā’’tiādi. Tatthāti dvīsu seyyāsu. Tasmāti yasmā dve seyyā dassitā, tasmā. ‘‘Sabbacchannā’’tiādinā lakkhaṇaṃ vuttanti yojanā. Pākaṭavohāranti loke viditaṃ vacanaṃ. Dussakuṭiyanti dussena chāditakuṭiyaṃ. Aṭṭhakathāsu yathāvutte pañcavidhacchadaneyeva gayhamāne ko dosoti āha ‘‘pañcavidhacchadaneyevā’’tiādi. Yaṃ pana senāsanaṃ parikkhittanti sambandho. Pākārena vāti iṭṭhakasilādārunā vā. Aññena vāti kilañjādinā vā. Vatthenapīti pisaddo pageva iṭṭhakādināti dasseti. Yassāti senāsanasaṅkhātāya seyyāya. Uparīti vā samantatoti vā yojanā. Ekena dvārena pavisitvā sabbapāsādassa vaḷañjitabbataṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ekūpacāro’’ti. Satagabbhaṃ vā catussālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho. Tanti senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ.
“于此”是指在称为精舍卧处的地方。将文意连接起来是说:如果有众多沙弥,而比丘只有一位。“沙弥”一词,是举其邻近者而言,或作为一种标示,因为与其他未受具足戒者共宿,同样可能有犯戒之罪。“他们”指那些沙弥。“一切”是相对于比丘们而言。“彼”指那位沙弥。“即此法则”的意思是,唯有这一种判定法则,而非其他。或者,“即此法则”是说,应知此处的判定法则正是如此,这便是其含义。显示巴利原文
Tatthāti senāsanasaṅkhātāyaṃ seyyāyaṃ. Sambahulā sāmaṇerā sace honti, eko bhikkhu sace hotīti yojanā. ‘‘Sāmaṇerā’’ti idaṃ paccāsannavasena vuttaṃ, upalakkhaṇavasena vā aññehipi sahaseyyānaṃ āpattisambhavato. Teti sāmaṇerā. Sabbesanti bhikkhūnaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Eseva nayoti eso eva nayo, na añño nayoti attho. Atha vā eseva nayoti eso iva nayo, eso etādiso nayo iva ayaṃ nayo daṭṭhabboti attho.
“又”是决定性的语气词。“于此”是在此条学处之中。“四组”是指:同一住处、一位未受具足戒者;同一住处、多位未受具足戒者;不同住处、一位未受具足戒者;不同住处、多位未受具足戒者。这是四种分类,或者说四种情况。“凡”指比丘。“实”字是表示将进行详细阐述的虚词,意为“我将详细解说那句话”,或者说“详细解说将由我道出”。“日日”即每天每天,因为ṇika语尾有表示反复之义。将文意连接起来应为:“凡允许共宿者,他也有犯。”“于此”是指在“亦与畜生”那句话中。显示巴利原文
Api cāti ekaṃsena. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Catukkanti ekāvāsaekānupasampannaṃ, ekāvāsanānupasampannaṃ, nānāvāsaekānupasampannaṃ, nānāvāsanānupasampannanti catusamūhaṃ, catuparimāṇaṃ vā. Yoti bhikkhu. Hisaddo vitthārajotako, taṃ vacanaṃ vitthārayissāmīti attho, vitthāro mayā vuccateti vā. Devasikanti divase divase. Ṇikapaccayo hi vicchatthavācako. Yopi sahaseyyaṃ kappeti, tassāpi āpattīti yojetabbo. Tatrāti ‘‘tiracchānagatenāpī’’ti vacane.
无足生类中以蛇为喻,二足生类中以鸡为喻,
四足生类中以猫为喻;此为波罗夷之事例。
显示巴利原文 ‘‘Apadānaṃ ahimacchā, dvipadānañca kukkuṭī; Catuppadānaṃ majjārī, vatthu pārājikassimā’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.55);
即就此偈颂而说‘如前所说之方式’。‘因此’:因为应当了知,故说‘因此’。‘果德哈’:指蜥蜴。‘比拉喇’:指食鼠者(猫)。‘芒古萨’:指獴。显示巴利原文
Imaṃ gāthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘vuttanayenevā’’ti. Tasmāti yasmā veditabbo, tasmā. Godhāti kuṇḍo. Biḷāloti ākhubhujo. Maṅgusoti nakulo.
“墙壁不相连之已建楼阁”者,此为连接。“横梁”者:此处所谓横梁,是柱子之上方,依南北横向安置的特种木材,因其安立于柱上而得名。然而,从最低数量说有三根,最高则可有五根、七根、九根等。“不在楼阁近处”者,此为连接。显示巴利原文
Asambaddhabhittikassa katapāsādassāti yojanā. Tulāti ettha tulā nāma thambhāna, mupari dakkhiṇuttaravitthāravasena ṭhapito dāruviseso thalati thambhesu patiṭṭhātīti katvā. Tā pana heṭṭhimaparicchedato tisso, ukkaṭṭhaparicchedena pana pañcasattanavādayo. Nānūpacāre pāsādeti sambandho.
“在兽形纵梁等中”者:即于显出猛兽形状而制成的纵梁等物之中;此中以“等”字包含横梁。此处所谓“纵梁”,是横梁之上方,依东西纵向设置的特种木材,因“椽等在此妥善接合”而得名。纵梁有三根。“在顶盖之内”者:即在屋顶覆盖的边缘之内。“圆形或四方形之住所”者,此为连接。“于彼处”者:指于彼住所。“对他们而言,内室近处无界限”者:一切内室皆为无界限之内室近处,他们进入其中。“对于卧于彼处之比丘”者,此为连接。“于彼处”者:于彼前厅。“因前厅之完全覆盖、完全围绕而构成犯行”者,此为连接。难道前厅仅有覆盖而无围绕吗?因此说“内室之围绕”等。“确实”者,即表真实。显示巴利原文
Vāḷasaṅghāṭādīsūti vāḷarūpaṃ dassetvā katesu saṅghāṭādīsu. Ādisaddena tulaṃ saṅgaṇhāti. Ettha ca saṅghāṭo nāma tulāna, mupari pubbapacchimāyāmavasena ṭhapito kaṭṭhaviseso sammā ghaṭenti ettha gopānasyādayoti katvā. Te pana tayo honti. Nibbakosabbhantareti chadanakoṭiabbhantare. Parimaṇḍalaṃ vā caturassaṃ vā senāsanaṃ hotīti sambandho. Tatrāti tasmiṃ senāsane. Aparicchinno gabbhassa upacāro etesanti aparicchinnagabbhūpacārā sabbagabbhā, te pavisantīti attho. Nipannānaṃ bhikkhūnanti yojanā. Tatrāti tasmiṃ pamukhe. Pamukhassa sabbacchannattā, sabbaparicchannattā ca āpattiṃ karotīti yojanā. Nanu pamukhe channameva atthi, no paricchannanti āha ‘‘gabbhaparikkhepo’’tiādi. Hīti saccaṃ.
「然而在暗咖注疏中所说」者,此为连接。「嘉咖帝」者,此为地面与殿堂走廊基地之名。然而此处取名为殿堂走廊基地之地种类。「于彼处」者,在暗咖注疏中。为何不与圣典相合耶?故说「即使十肘高」等。「嘿」者,因为。「于彼处」者,在暗咖注疏中。「即使是大楼阁」者,此为连接。「于他们中」者,即使在大楼阁中。显示巴利原文
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Jagatīti pathaviyā ca mandirālindavatthussa ca nāmametaṃ. Idha pana mandirālindavatthusaṅkhātā bhūbhedā gahitā. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Kasmā pāḷiyā na sametīti āha ‘‘dasahatthubbedhāpī’’tiādi. Hīti yasmā. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Yepi mahāpāsādā hontīti yojanā. Tesupīti mahāpāsādesupi.
“石灰涂覆的曼达巴”:此处“苏达”(石灰)是以标示方式说的,因为意指任何一种涂覆的曼达巴。“曼达”意为阳光,能起保护作用,或从阳光而生,故称为“曼达巴”。难道不是因围墙有孔隙而成为一处通道吗?因此说“确实不”等。“嘿”表示真实,或因由。“仅为使用之目的”——此处应连上“耶瓦”(即“仅”一词),故说“并非为了断绝使用”。又或因说“为排除其他词义,词才表其义”,故说“并非为了断绝使用”。“咖瓦德”:此处仅指门,因以同义词而说,且若无门,咖瓦德亦不存在。“由于关闭、开启时发出咖瓦之声响”,故称为“咖瓦德”。显示巴利原文
Sudhāchadanamaṇḍapassāti ettha ‘‘sudhā’’ti idaṃ upalakkhaṇavasena vuttaṃ yena kenaci chadanamaṇḍapassāpi adhippetattā. Maṇḍaṃ vuccati sūriyarasmi, taṃ pāti rakkhati, tato vā jananti maṇḍapaṃ. Nanu ekūpacāraṃ hoti pākārassa chiddattāti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Vaḷañjanatthāya evāti evakāro yojetabbo. Tenāha ‘‘na vaḷañjanūpacchedanatthāyā’’ti. Atha vā ‘‘saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī’’ti (udā. aṭṭha. 1; dī. ni. ṭi. 1.1; ma. ni. ṭī. 1.mūlapariyāyasuttavaṇṇanā; saṃ. ni. ṭī. 1.1.oghataraṇasuttavaṇṇanā; a. ni. ṭī. 1.1.rupādivaggavaṇṇanā) vuttattā ‘‘na vaḷañjanūpacchedanatthāyā’’ti vuttaṃ. Kavāṭanti ettha dvārameva adhippetaṃ pariyāyena vuttattā, asati ca dvāre kavāṭassābhāvato. Saṃvaraṇavivaraṇakāle kavati saddaṃ karotīti kavāṭaṃ.
“于彼处”:指“因一处通道性”这一语句。“对于彼”:指对论者。“应有质问”:为连接。“此处”:指此同宿学处中,“所说”为连接。“于彼处”:指关门的内室。“彼”:对论者。“因全覆盖性而有犯,如是所说”:为连接。同样的道理也适用于“非完全围绕性”。“将回来”:即回来、再来之义。显示巴利原文
Tatrāti ‘‘ekūpacārattā’’ti vacane. Yassāti paravādino. Anuyogo siyāti yojanā. Idhāti imasmiṃ sahaseyyasikkhāpade, vuttanti sambandho. Tatthāti pihitadvāre gabbhe. Soti paravādī. Sabbacchannattā āpatti iti vutteti yojanā. Eseva nayo ‘‘sabbaparicchannatā na hotī’’ti etthāpi. Paccāgamissatīti pati āgamissati, puna āgamissatīti attho.
“仅以字面”:只是依“完全覆盖”等文字本身,并不依义理。“而若如是”:以此显示不能周遍的过失。“从彼”:从无犯;“将退失”:即退失。“因此”:因已在不定法中说过。“于彼”:即在不定法中。“于此亦”:在此学处中也是如此。“凡任何”:指任何住处。“于一切处”:一切住处都有共宿罪,应如此连接。显示巴利原文
Byañjanamattenevāti ‘‘sabbacchannā’’tiādiakkharapadamatteneva, na atthavasena. ‘‘Evañca satī’’ti iminā abyāpitadosaṃ dasseti. Tatoti anāpattito, parihāyeyyāti sambandho. Tasmāti yasmā aniyatesu vuttaṃ, tasmā. Tatthāti aniyatesu. Idhāpīti imasmiṃ sikkhāpadepi. Yaṃ yanti senāsanaṃ. Sabbatthāti sabbesu senāsanesu, sahaseyyāpatti hotīti sambandho.
53 五十三、在两种注疏之说中,大注疏之说正确,故于后说之。显示巴利原文
53. Dvīsu aṭṭhakathāvādesu mahāaṭṭhakathāvādova yuttoti so pacchā vutto.
「以此亦」意指「即以军营帐篷亦」。「此」指地面未被围绕之性。「如」是「如」字之具格终结不变词,意为「以何军营帐篷」。第五。显示巴利原文
Imināpīti senambamaṇḍapenāpi. Etanti jagatiyā aparikkhittataṃ. Yathāti yaṃsaddattho tatiyantanipāto, yena senambamaṇḍapenāti atthoti. Pañcamaṃ.
6. 第二同宿学处显示巴利原文
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadaṃ
55 五十五、第六:「来客住于此」,故为客舍,而此客舍即是房舍;为显示此义,故说「来客之住房」。所谓「从人们近处闻语」,应连接省略之语。「上衣」指上层衣,也有说是「所穿之衣」。所谓「已超越」,为显示带有「超越」接尾词之词的连接,故说「已进行」。正如在轻蔑语学处中,以骂詈之心对刹帝利说「旃陀罗」,虽说是虚妄,亦不犯妄语学处,唯犯轻蔑语学处;同样地,在此处,与女人共卧者无犯于第一共宿学处,唯犯于此。应如此见。第六。显示巴利原文
55. Chaṭṭhe āgantukā vasanti etthāti āvasatho, āvasatho ca so agārañceti āvasathāgāranti dassento āha ‘‘āgantukānaṃ vasanāgāra’’nti. Manussānaṃ santikā vacanaṃ sutvāti vacanaseso yojetabbo. Sāṭakanti uttarasāṭakaṃ, nivatthavatthantipi vadanti. Accāgammāti tvāpaccayantapadassa sambandhaṃ dassetumāha ‘‘pavatto’’ti. Yathā omasavādasikkhāpade akkosetukāmatāya khattiyaṃ ‘‘caṇḍālo’’ti vadato alikaṃ bhaṇatopi musāvādasikkhāpadena anāpatti, omasavādasikkhāpadeneva āpatti, evamidhāpi mātugāmena saha sayato paṭhamasahaseyyasikkhāpadena anāpatti, imināva āpattīti daṭṭhabbanti. Chaṭṭhaṃ.
7. 说法学处显示巴利原文
7. Dhammadesanāsikkhāpadaṃ
60 六十、第七项,“大门”是指立于外部的门。“来到”或“进入”后,因为是居住之处,故称为有遮盖的客舍,因此说“有遮盖的门”。“以善出”是指以很好地向外走出而发出的声音。对于“知”这个词,为否定其“不知”的意思,故说“令知”。以此表明:带“不”字音变的“阿”不是不变词,而是前缀“阿”。不说“以有智的男子”这么多,而说“以男子形”,是为了显示:不应为与取了男人身形而站立的夜叉、饿鬼、畜生站在一起的女子说法。“非以夜叉”应当连接为:不应为与夜叉站在一起的女子说法。这个道理在“非以饿鬼,非以畜生”中也是一样。显示巴利原文
60. Sattame mahādvāreti bahi ṭhite mahādvāre. Āgamma, pavisitvā vā vasanaṭṭhānattā ovarako āvasatho nāmāti āha ‘‘ovarakadvāre’’ti. Suniggatenāti suṭṭhu bahi nikkhamitvā gatena saddena. ‘‘Aññātu’’nti padassa ‘‘na ñātu’’nti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ājānitu’’nti. Iminā nakāravikāro aiti nipāto na hoti, āiti upasaggoti pana dasseti. ‘‘Viññunā purisenā’’ti ettakameva avatvā ‘‘purisaviggahenā’’ti vadanto manussapurisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhena petena tiracchānagatena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Na yakkhenāti yakkhena saddhiṃ ṭhitāya mātugāmassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. Esa nayo ‘‘na petena, na tiracchānagatenā’’ti etthāpi.
66 六十六、“以六五语”,这里说“五”,是依语的连缀而说,因为没有任何必要。“于彼”,指在“以六五语”这个词中。说“一个偈颂之句为一语”,是表明在逐词注释中,一个带有格尾的词被称为一语,不应取表义之词或句词。“一词从圣典,五词从注疏”,据此也应领会“二词从圣典,四词从注疏”等方法。因为超过六词即为标准。“因此”,在这种情况下,若有格的颠倒,也会有性的颠倒,因为是以阳性说“于彼”。而若有格的颠倒,则以阴性进行“彼女之”。“女人之”,由于不可能期待固定的阳性,故依义以阴性说“一女之”。以此表明:基于差别性的限定词与被限定词也是存在的。“汝等之”,是简别的集合。不说“汝等听”,而作意也是可以的,故说“第一”等。而“第一”即是首先。以此说“非后”。应当连接为:比丘被问后而说法。第七项。显示巴利原文
66.Chappañcavācāhīti ettha ‘‘pañcā’’ti vācāsiliṭṭhavasena vuttaṃ kassaci payojanassābhāvā. Tatthāti ‘‘chappañcavācāhī’’ti pade. Eko gāthāpādo ekā vācāti vadanto cuṇṇiye vibhatyantaṃ ekaṃ padaṃ ekā vācā nāmāti dasseti, atthajotakapadaṃ vā vākyapadaṃ vā na gahetabbaṃ. ‘‘Ekaṃ padaṃ pāḷito, pañca aṭṭhakathāto’’ti iminā ‘‘dve padāni pāḷito, cattāri aṭṭhakathāto’’tiādinayopi gahetabbo. Chapadānatikkamoyeva hi pamāṇaṃ. Tasminti ettha sati vibhattivipallāse liṅgassāpi vipallāso hoti ‘‘tasmi’’nti pulliṅgena vuttattā. Sati ca vibhattivipallāse ‘‘tassā’’ti itthiliṅgabhāvena pavattā. ‘‘Mātugāmassā’’ti niyatapulliṅgāpekkhanassa asambhavato atthavasena ‘‘ekissā’’ti itthiliṅgabhāvena vuttaṃ. Iminā bhedaliṅganissito visesanavisesyopi atthīti dasseti. Tumhākanti niddhāraṇasamudāyo. ‘‘Suṇāthā’’ti avatvā ābhogopi vaṭṭatīti āha ‘‘paṭhama’’ntiādi. Paṭhamanti ca paṭhamameva. Tena vuttaṃ ‘‘na pacchā’’ti. Puṭṭho hutvā bhikkhu kathetīti yojanāti. Sattamaṃ.
8. 实有宣说学处显示巴利原文
8. Bhūtārocanasikkhāpadaṃ
67 第六十七条。第八项中,“在彼处”是指在第四波罗夷学处中。“在此”是指在实有宣说学处中。“确实”意为真实,或因由。“相应语”是指与诸缘相应的言语。“如是”,是因为彼功德宣说之故,诸圣者接受了,应如此连接。显示巴利原文
67. Aṭṭhame tatthāti catutthapārājikasikkhāpade. Idhāti bhūtārocanasikkhāpade. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Payuttavācāti paccayehi yuttā vācā. Tathāti tato guṇārocanakāraṇā, ariyā sādiyiṃsūti yojanā.
由于诸「从」字之间有恒常的关联,故说「凡」等。「一切」,包括凡夫与圣者。「实有」,指真实存在的。为何一切人都承认?难道不是因为圣者不会宣说自己的功德,所以不应承认吗?为此说「诸圣者亦」等。「确实」,意谓真实,或表原因。因为诸圣者内部的上人法确实存在,所以当知一切人都承认「世尊所说是实有」,应如此衔接文意。因所说的与存在的一致,故应作此连接。诸圣者已予承认,这是其中的关联。「不见过患」,指不见有过失之法。「由他们」,即由诸圣者,「被说」与此相连。「凡所生起的钵食」,应这样连接上下文。「其他」,指诸凡夫。「唯以总摄一切」,即以总摄一切凡夫与圣者的方式而作。「于学处分别中亦」,即于学处的句分别中亦是如此。「在彼处」,指在第四波罗夷中。「在此」,指在此学处中。显示巴利原文
Yatasaddānaṃ niccasambandhattā vuttaṃ ‘‘ye’’tiādi. Sabbepīti puthujjanāriyāpi. Bhūtanti vijjamānaṃ. Kasmā sabbepi paṭijāniṃsu, nanu ariyehi attano guṇānaṃ anārocitattā na paṭijānitabbanti āha ‘‘ariyānampī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Ariyānampi abbhantare uttarimanussadhammo yasmā bhūto hoti, tasmā sabbepi ‘‘bhūtaṃ bhagavā’’ti paṭijāniṃsūti yojanā. Yasmā bhāsito viya hoti, tasmāti yojanā. Ariyā paṭijāniṃsūti sambandho. Anādīnavadassinoti dosassa adassanadhammā. Tehīti ariyehi, bhāsitoti sambandho. Yaṃ piṇḍapātaṃ uppādesunti yojanā. Aññeti puthujjanā. Sabbasaṅgāhikenevāti sabbesaṃ puthujjanāriyānaṃ saṅgahaṇe pavatteneva. Sikkhāpadavibhaṅgepīti sikkhāpadassa padabhājaniyepi. Tatthāti catutthapārājike. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
77 第七十七条。这是唯就上人法而言,并非就闻所成等功德而说,这是其义理。「于中间或」,指除般涅槃时之外的其他时候。「被过度牵引」,即被极度逼迫。「然而对于疯狂者」等,此处的「如是」一词表起始,由此包含了「心散乱者」等义。「见具足者」,指以道慧与果慧而具足者。「无罪」,并非指应说为巴吉帝亚罪的无罪——彼罪确实存在,因此不应说「疯狂者无罪」,这是其意趣所在。第八项结束。显示巴利原文
77. Uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ, na sutādiguṇanti attho. Antarā vāti parinibbānakālato aññasmiṃ kāle vā. Atikaḍḍhiyamānenāti atinippīḷiyamānena. Ummattakassātiidaṃ panāti ettha iti-saddo ādyattho. Tena ‘‘khittacittassā’’tiādiṃ saṅgaṇhāti. Diṭṭhisampannānanti maggapaññāya, phalapaññāya ca sampannānaṃ. Anāpattīti pācittiyāpattiyā anāpatti na vattabbā, āpattiyeva hoti, tasmā ‘‘ummattakassa anāpattī’’ti na vattabbanti adhippāyoti. Aṭṭhamaṃ.
9. 粗恶宣说学处显示巴利原文
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadaṃ
78 第七十八条。第九项中,「在彼处」,指在那段「称为粗恶」等的圣典文句中,或是在那些圣典与注疏之中。「审察」,即思择。「于达上字词」,指在达上字词及其义的存在中。此处,当字词被说出时,因其与义不相离,故由字词而义亦被宣说;即使没有表存在的后缀,由于存在之义应当被了知,故存在的概念亦应被取用,因此说「于达上字词与义的存在中」。同理,于「粗恶字词」中亦是如此。「以此为量者」,此即「十三桑喀地谢沙」的说法。应当如是说,而非「四波罗夷」等,这是义理所在。「在彼处」,指在圣典中。有人可能生起疑惑,是什么疑呢?应如此连接文意。因为宣说罪与辱骂者相同,故说「如是存在时」等。「唯巴吉帝亚且」,其中的「且」字表简别,意为不犯恶作。「确实」,意为真实。「此」,指犯巴吉帝亚的性质,或「不净……乃至……因辱骂语」这段文句,「被说」与此相连。「此中」,指在圣典中。「注疏阿阇梨或」,此处的「或」字若作不合理连接,则应将其连接于「量」中,表唯是因由义。由此说「非其他审察」。或者,「其他」是主格形式而表属格义,意即非其他人的审察可作为量。若取此解,则「或」字便是合理连接。「于前亦且」,指在……显示巴利原文
78. Navame tatrāti tassaṃ ‘‘duṭṭhullā nāmā’’tiādipāḷiyaṃ, tāsu vā pāḷiaṭṭhakathāsu. Vicāraṇāti vīmaṃsanā. Upasampannasaddeti upasampannasaddatthabhāve . Ettha hi sadde vuccamāne avinābhāvato saddena atthopi vutto, vināpi bhāvapaccayena bhāvatthassa ñātabbattā bhāvopi gahetabbo, tasmā vuttaṃ ‘‘upasampannasaddatthabhāve’’ti. Eseva nayo ‘‘duṭṭhullasadde’’ti etthāpi. Etaṃ parimāṇaṃ yassāti etaṃ, ‘‘terasa saṅghādisesā’’ti vacanaṃ. Etaṃ eva vattabbaṃ, na ‘‘cattāri ca pārājikānī’’ti idanti attho. Tatthāti pāḷiyaṃ. Kassaci vimati bhaveyya, kiṃ bhaveyyāti yojanā. Āpattiṃ ārocentena akkosantassa samānattā vuttaṃ ‘‘evaṃ satī’’tiādi. Pācittiyameva cāti casaddo byatirekattho, na dukkaṭaṃ āpajjatīti attho. Hīti saccaṃ. Etanti pācittiyāpajjanataṃ, ‘‘asuddho hoti…pe… omasavādassā’’ti vacanaṃ vā, vuttanti sambandho. Etthāti pāḷiyaṃ. Aṭṭhakathācariyāveti ettha evakāro aṭṭhānayogo, pamāṇanti ettha yojetabbo, kāraṇamevāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘na aññā vicāraṇā’’ti. Atha vā aññāti sāmyatthe paccattavacanametaṃ, na aññesaṃ vicāraṇā pamāṇanti attho. Evañhi sati evakāro ṭhānayogova. Pubbepi cāti ganthārambhakālepi ca.
「此」:指诸注疏师所依的量。唯为防护、唯为不犯而开许,应作此连结。因此说「非彼」等。「故」:因为所谓比丘性实不存在,因此是善说——这是关联。显示巴利原文
Etanti aṭṭhakathācariyānaṃ pamāṇataṃ. Saṃvaratthāya eva, anāpajjanatthāya eva ca anuññātanti yojanā. Tenāha ‘‘na tassa’’tyādi. Tasmāti yasmā bhikkhubhāvo nāma na atthi, tasmā suvuttamevāti sambandho.
80 「沙提」:即比丘的认可,应由僧团作出,如此连结。「于任何处」:于任何处所。「在此」:于此学处中。「因已说」一句,作为「应作」的因。「此」:此比丘。「以利益之求」:以利益之寻求,以义之欲求,这是它的意思。显示巴利原文
80.Sāti bhikkhusammuti, saṅghena kātabbāti yojanā. Katthacīti kismiñci ṭhāne. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Vuttattā’’ti padaṃ ‘‘kātabbā’’ti pade hetu. Esāti eso bhikkhu. Hitesitāyāti hitassa esitāya, atthassa icchatāyāti attho.
82 「其余」:指最初五学处所余,即上面的五学处。「彼」:指未受具足者。「结合」:即作连结。第九。显示巴利原文
82.Sesānīti ādimhi pañcasikkhāpadato sesāni upari pañca sikkhāpadāni. Assāti anupasampannassa. Ghaṭetvāti sambandhaṃ katvāti. Navamaṃ.
10. 掘地学处显示巴利原文
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ
86 第十:“世尊开示”是连接。“在此”,指在地上。“在彼”,指在那些石头等之中。“一握量”,即从拳之量。“彼”,指未烧之地。“象腹”,指名为“象腹”之处。“一筐满之地”是连接。“那些”,即少尘少泥的诸句。“因为”,是真实,或由于。“此”,指大多是石头等五种。“彼”,指懒惰者。“命令”:此中,因《词根教本》说‘āṇa为派遣’,故āṇa词根本身即说为派遣之因义,而非ṇāpe使役词缀;然而那使役词缀只在词根义中起作用,因为它没有单独说出应表达之义,因为除词根义外,别无其他应表达之义存在。“首先”,即先是经外抉择,或从那个。显示巴利原文
86. Dasame bhagavā dassetīti yojanā. Etthāti pathaviyaṃ. Tatthāti tesu pāsāṇādīsu. Muṭṭhippamāṇatoti khaṭakapamāṇato. Sāti adaḍḍhapathavī. Hatthikucchiyanti evaṃnāmake ṭhāne. Ekapacchipūraṃ pathavinti sambandho. Tesaṃyevāti appapaṃsuappamattikāpadānaṃ eva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etanti yebhuyyenapāsāṇādipañcakaṃ. Tanti kusītaṃ. Āṇāpetvāti ettha ‘‘āṇa pesane’’ti dhātupāṭhesu vuttattā āṇadhātuyeva pesanasaṅkhātaṃ hetvatthaṃ vadati, na ṇāpepaccayo, so pana dhātvattheyeva vattati. Na hi tassa visuṃ vutto abhidheyyo atthi dhātvatthato aññassa abhidheyyassābhāvā. Tāvāti paṭhamaṃ pāḷimuttakavinicchayassa, tato vā.
“导入莲花”,指莲池。“清理者”一词,在“舀出”“移除”等词中是使役业。“彼”应与“薄泥”一词连接,意为“那薄泥”。“以瓶”,即用罐。“舀出”,即举起而洒,或提起而洒。“在彼”,指在干泥中,“彼”一词是整体之所依。“彼”,即干泥。显示巴利原文
Pokkharaṃ padumaṃ netīti pokkharaṇī. ‘‘Sodhentehī’’ti padaṃ ‘‘ussiñcituṃ apanetu’’nti padesu bhāvakattā. Yoti ‘‘tanukaddamo’’ti padena yojetabbo. Yo tanukaddamoti hi attho. Kuṭehīti ghaṭehi. Ussiñcitunti ukkhipitvā, uddharitvā vā siñcituṃ. Tatrāti sukkhakaddame, ‘‘yo’’ti pade avayavīādhāro. Yoti sukkhakaddamo.
“岸”,即堤岸。“水边”,指在水附近。“不足四月”,即少于四月。“被雨淋”,即被天雨淋湿,这是连接。“落下”,指岸崩溃落下。“在水中”,指在原来的水中。“水”,指雨水。“在彼”,指在石背上。“最初”,即从挖沟渠开始的最初。“在水中干涸”,指在水里变干。“之后”,即水满之后。“在彼”,指在沟渠中。“在水中”,指在根本水中。“水”,指外来之水。“附着”,即附着在石背上。“那也”,即细尘也。“未作斜坡”,即以使用而未作斜坡。被白蚁吐出,或吐出蛇、蝎子等众生,因此称为蚁塔。显示巴利原文
Taṭanti kūlaṃ. Udakasāmantāti udakassa samīpe. Omakacatumāsanti catumāsato ūnakaṃ. Ovaṭṭhanti devena ovassitaṃ hoti saceti yojanā. Patatīti taṭaṃ patati. Udakeyevāti pakatiudakeyeva. Udakassāti vassodakassa. Tatthāti pāsāṇapiṭṭhiyaṃ. Paṭhamamevāti soṇḍikhaṇanato paṭhamaṃ eva. Udake pariyādiṇṇeti udake sukkhe. Pacchāti udakapūrato pacchā. Tatthāti soṇḍiyaṃ. Udakeyevāti mūlaudakeyeva. Udakanti āgantukaudakaṃ. Allīyatīti piṭṭhipāsāṇe laggati. Tampīti sukhumarajampi. Akatapabbhāreti vaḷañjena akate pabbhāre. Upacikāhi vamīyati, gharagoḷikādayo vā satte vamatīti vammiko.
牛的蹄子形似刺,故称“牛刺”;被它所切断的泥土,也称为“牛刺”。“有覆盖或覆盖已坏的旧住所”应连接。“从彼”指从旧住所,“允许取”与之相连。“其余”指从覆盖已坏的场所。“其余砖块我取之想”应连接。“以彼”指以砖块等。“凡是”指泥土。“干”即不湿、不润。显示巴利原文
Gāvīnaṃ khuro kaṇṭakasadisattā gokaṇṭako nāma, tena chinno kaddamo ‘‘gokaṇṭako’’ti vuccati. Acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā purāṇasenāsanaṃ hotīti yojanā. Tatoti purāṇasenāsanato, gaṇhituṃ vaṭṭatīti sambandho. Avasesanti vinaṭṭhacchadanato. Avasesaṃ iṭṭhakaṃ gaṇhāmi iti saññāyāti yojetabbo. Tenāti iṭṭhakādinā. Yā yāti mattikā. Atintāti anallā, akilinnāti attho.
“从彼”指在泥堆中。“全部”指整个泥堆。“属于”即属于泥堆。“净人”一词在“移除”中为使役业。为说明为何允许,故说“以水”等。“因为”表示真实,或由于。显示巴利原文
Tasminti mattikāpuñje. Sabboti sakalo mattikāpuñjo. Assāti mattikāpuñjassa. ‘‘Kappiyakārakehī’’ti padaṃ ‘‘apanāmetvā’’ti pade kāritakammaṃ. Kasmā vaṭṭatīti āha ‘‘udakenā’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
“在那里”指在土墙。“另一”指除了楼阁柱等之外的另一。“以那借口”指以那石块等滚落为借口。显示巴利原文
Tatthāti mattikāpākāre. Aññampīti maṇḍapathambhato aññampi. Tena apadesenāti tena pāsāṇādipavaṭṭanalesena.
「尿流」指小便之流。「老人杖」指老人所用的杖。这里,老人因肢体及分支松弛而变得松缓,由此称为老人。由于必须由他完全执持,故为老人所持之杖,或作“老人之杖”,因此称老人杖为老人杖。此词应以齿音第一字母诵读。「为精进策励之义」指对于精进的善加策励,意为精进的提起。「某些比丘」是连接。显示巴利原文
Passāvadhārāyāti muttasotāya. Kattarayaṭṭhiyāti kattaradaṇḍena. Ettha hi kattarayati aṅgapaccaṅgānaṃ sithilabhāvena sithilo hutvā bhavatīti katvā kattaro vuccati jiṇṇamanusso, tena ekantato gahetabbattā kattarena gahitā yaṭṭhi, kattarassa yaṭṭhīti vā katvā kattarayaṭṭhi vuccati kattaradaṇḍo. Dantajapaṭhamakkharena sajjhāyitabbo. Vīriyasampaggahaṇatthanti vīriyassa suṭṭhu paggaṇhanatthaṃ, vīriyassa ukkhipanatthanti attho. Keci bhikkhūti yojanā.
87 「于他们亦」指在砖、瓦片等中也是如此。「确实」即真实。「因他们不执取」指由于砖块等之火没有燃料。「确实」是真实,又或因为。「他们」指砖块等。「非境」因为是没有罪过发生的处所。「草火」即草所成的火炬。「于彼处」指在大护持中。「下钻木」是为了生火而在此摩擦之物,指下方应旋转的木头。「与弓一起转动」指与之一起旋转,即上方旋转的木头。下钻木和上钻木合称钻木组,通过它来生火,这是连接。「如作时不燃,便如此作」是关联。显示巴利原文
87.Tatrāpīti iṭṭhakakapālādīsupi. Hīti saccaṃ. Tesaṃ anupādānattāti tesaṃ iṭṭhakādīnaṃ aggissa anindhanattā. Hīti saccaṃ, yasmāvā. Tānīti iṭṭhakādīni. Avisayattāti āpattiyā anokāsattā. Tiṇukkanti tiṇamayaṃ ukkaṃ. Tatthevāti mahāpaccariyaṃ eva. Arīyati agginipphādanatthaṃ ghaṃsīyati etthāti araṇī, heṭṭhā nimanthanīyadāru. Saha dhanunā eti pavattatīti sahito, upari nimanthanadāru. Araṇī ca sahito ca araṇīsahito, tena aggiṃ nibbattetvāti yojanā. Yathā kariyamāne na ḍayhati, tathā karohīti sambandho.
88 「知坑」指作坑,或知道挖掘的意思。「如是知大土,知糠土」在此,也应随所得加入与格助词而作连接。「彼」指地。「以彼」指以滚动等。第十。显示巴利原文
88.Āvāṭaṃjānāti āvāṭaṃ kātuṃ, khaṇituṃ vā jānāhīti attho. ‘‘Evaṃ mahāmattikaṃ jāna, thusamattikaṃ jānā’’ti etthāpi yathālābhaṃ sampadānavācakapadaṃ ajjhāharitvā yojanā kātabbā. Sāti pathavī. Tenāti pavaṭṭanādināti. Dasamaṃ.
二、植物品显示巴利原文
2. Bhūtagāmavaggo
1. 植物学处之义释显示巴利原文
1. Bhūtagāmasikkhāpada-atthayojanā
89 第二品之第一:
「彼」者,指那位天女。
「举起之斧」者,即向上举起的斧头。
「为制止」者,为令其停住,或令其回转。
「超越眼境」者,指超越净眼所行境。
「从大王处」者,即从多闻天王之处。
「就在乳房根部」者,指就在乳房附近。
「雪山」者,指在喷涌雪的山林,或与雪相应之处。
「于彼处」者,在雪山,或在天女集会处。
「树法」者,指树的本性。所谓树法,即在被砍伐、破坏等情况下,因树无心识而不生忿怒;住于彼树法的天女,即名为住于树法,意为:于砍伐、破坏等情况下,如同树一般,住树天女的不忿怒,即称为住于树法。
「于彼处」者,指在那些集会天女之中。
「如是」者,与「此不得的过患」或「于此不得中的过患」相连结。
「世尊的」者,此「的」字应与「先前行」相连。应以句子的集合方式作连接:她见此过患,并忆念世尊的先前行。
「以彼」者,指以见与忆念为因。
「她的」者,指那位天女的。
「她有父亲」者,指有父亲之人,即儿子。
「极度」者,指非常,「正在思惟」者,相连结。
在说了「将结界」之后,为显示其义而说「将制定学处」。
如是,正在思惟显示巴利原文
89. Dutiyavaggassa paṭhame tassāti devatāya. Ukkhittaṃ pharasunti uddhaṃ khittaṃ kuṭhāriṃ. Niggahetunti saṇṭhātuṃ, nivattetuṃ vā. Cakkhuvisayātīteti pasādacakkhussa gocarātikkante. Mahārājasantikāti vessavaṇamahārājassa santikā. Thanamūleyevāti thanasamīpeyeva. Himavanteti himauggiraṇe vane, himayutte vā. Tatthāti himavante, devatāsannipāte vā. Rukkhadhammoti rukkhasabhāvo. Rukkhadhammo ca nāma chedanabhedanādīsu rukkhānaṃ acetanattā kopassa akaraṇaṃ, tasmiṃ rukkhadhamme ṭhitā devatā rukkhadhamme ṭhitā nāma, chedanabhedanādīsu rukkhassa viya rukkhaṭṭhakadevatāya akopanaṃ rukkhadhamme ṭhitā nāmāti adhippāyo. Tatthāti tāsu sannipātadevatāsu. Itīti imassa alabhanassa, imasmiṃ alabhane vā, ādīnavanti sambandho. Bhagavato cāti ca-saddo ‘‘pubbacarita’’nti ettha yojetabbo. Imañca ādīnavaṃ addasa, bhagavato pubbacaritañca anussarīti vākyasampiṇḍanavasena yojanā kātabbā. Tenāti dassanānussaraṇakāraṇena. Assāti devatāya. Saṃvijjati pitā assāti sapitiko, putto. (Tāvāti ativiya, paṭisañcikkhantiyāti sambandho) ‘‘mariyādaṃ bandhissatī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘sikkhāpadaṃ paññapessatī’’ti. Iti paṭisañcikkhantiyā assā devatāya etadahosīti yojanā.
「若」者,指任何一人。
「唯」者,以决定之义。
「已生起」者,依生起之义,已落于自己之上的。
「奔驰」者,指旋转、奔走;「应遮止」者,指应阻止、应制止之义。
「彼」者,指那个人。
然而此处之连接为:犹如御者遮止奔驰的车舆,如是,若有人遮止已生起的嗔恚,我称彼人为御者。其余不遮止嗔者,另有成为国王、副王等之御者的人,名为执缰者、执绳者。显示巴利原文
Yoti yo koci jano. Veti ekantena. Uppatitanti uppajjanavasena attano upari patitaṃ. Bhantanti bhamantaṃ dhāvantaṃ, vārayeti nivāreyya niggaṇheyyāti attho. Tanti janaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – sārathi bhantaṃ rathaṃ vāraye iva, tathā yo ve uppatitaṃ kodhaṃ vāraye, taṃ ahaṃ sārathiṃ iti brūmi. Itaro kodhanivārakato añño rājauparājādīnaṃ sārathibhūto jano rasmiggāho rajjuggāho nāmāti.
于第二偈中:犹如医者以药物、医药及咒语调伏已扩散、已扩展的蛇毒——蛇的毒、毒蛇的毒、毒液;同样地,诸比丘,若有人以慈调伏已生起的嗔,那位比丘便如蛇、龙舍弃旧的、先前存在的、老旧的、因陈旧而老旧的皮一般,舍弃此岸与彼岸,即名为彼岸的五下分结。应作如是连接。显示巴利原文
Dutiyagāthāya vejjo visaṭaṃ vitthataṃ sappavisaṃ sappassa āsīvisassa visaṃ garaḷaṃ osadhehi bhesajjena, mantena ca vineti iva, tathā yo bhikkhave uppatitaṃ kodhaṃ mettāya vineti, so bhikkhu urago bhujago purāṇaṃ pure bhavaṃ jiṇṇaṃ purāṇattā jiṇṇaṃ tacaṃ jahāti iva, tathā orapāraṃ apārasaṅkhātaṃ pañcorambhāgiyasaṃyojanaṃ jahātīti yojanā kātabbā.
「于此」指于二偈中。「事缘」应连接为「在律中已载」。「其后」指之后。「由何天子」指由那位天子。「所摄取」指限定而取。「彼」指那位天子。「从彼处」指从所前往之处。「当有时」应连接为「那时」。「于大威势诸天女中」指于大眷属的诸天女中,或于大威力者中。「退去」指离去。「诸天女即使问问题」应作如是连接。「就在彼处」指就在自己的住处。「侍立」指为侍立,此为与格义之用格;或者,「前往而立于此」为侍立,指立于世尊近处,即来到彼处之义。「不」指彼,或此即为读法。显示巴利原文
Tatrāti dvīsu gāthāsu. Vatthu pana vinaye ārūḷhanti yojanā. Athāti pacchā. Yassa devaputtassāti yena devaputtena. Pariggahoti paricchinditvā gahito. Soti devaputto. Tatoti upagamanato. Yadā hoti, tadāti yojanā. Mahesakkhadevatāsūti mahāparivārāsu devatāsu, mahātejāsu vā. Paṭikkamantīti apenti. Devatā yampi pañhaṃ pucchantīti yojanā. Tatthevāti attano vasanaṭṭhāneyeva. Upaṭṭhānanti upaṭṭhānatthāya, sampadānatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Atha vā upagantvā tiṭṭhati etthāti upaṭṭhānaṃ, bhagavato samīpaṭṭhānaṃ, taṃ āgantvāti attho. Nanti taṃ, ayameva vā pāṭho.
90 以「成为」一词,显示根已增长、已达青色、正在生长的幼树、灌木等。而以「曾有」一词,显示已增长而安住的大树、灌木等。「曾有」者,以称为昨日的 tthuṃ 语尾,hū 字根的 ū 音变为 uva 音。然而在各写本中见有「ahuvatī」的读法,应视为非正确读法。以「出生」一词,显示 bhū 字根的存在义;以「增长」一词显示增长义。「此」指「草木类」的名称。「可被饮用」指可随意享用,或应被饮用、应被享用者为可饮用,pā 音表随意享用之义。因此说:「以切断、破坏等随喜享用性之义也」。显示巴利原文
90. ‘‘Bhavantī’’ti iminā virūḷhe mūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇarukkhagacchādike dasseti. ‘‘Ahuvatthu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahantarukkhagacchādike dasseti. ‘‘Ahuvatthu’’nti ca hiyyattanisaṅkhātāya tthuṃ-vibhattiyā hū-dhātussa ūkārassa uvādeso hoti. Potthakesu pana ‘‘ahuvatī’’ti pāṭho dissati, so apāṭhoti daṭṭhabbo. ‘‘Jāyantī’’ti iminā bhū-dhātussa sattatthabhāvaṃ dasseti , ‘‘vaḍḍhantī’’ti iminā vaḍḍhanatthabhāvaṃ. Etanti ‘‘bhūtagāmo’’ti nāmaṃ. Pīyate yathākāmaṃ paribhuñjīyate, pātabbaṃ paribhuñjitabbanti vā pātabyaṃ, pāsaddo yathākāmaparibhuñjanattho. Tenāha – ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti.
91 “今”一词,在“说”一词中为时间处格。“从何”指从种子;“彼”指种子。关于“五种种子类”,此处对于“类”字具有彼性,诸注疏中如是说。关于具彼性与“从根出生”这一经文的不相应,结集者说“不相合”。依注疏师们的见解,若“类”字具有彼性,则在“从根出生”等处,便会有“从根诸根出生”的过失,因此说“非也”等。“非”指真实,或表因为。“他们”指树木等。“彼之”指“草木类名为五种种子类”这一句所涉及的。“此”指“种子类”的名称。如果说“从种子所生者为种子类”,则与“从根出生”等相合。“以此”,即是以“从种子”等,连接而成集合。显示巴利原文
91. ‘‘Idānī’’ti padaṃ ‘‘āhā’’ti pade kālasattamī. Yasminti bīje. Tanti bījaṃ. Pañca bījajātānīti ettha jātasaddassa tabbhāvatthataṃ sandhāya aṭṭhakathāsu evaṃ vuttaṃ. Tabbhāvatthassa ‘‘mūle jāyantī’’ti imāya pāḷiyā asaṃsandanataṃ sandhāya vuttaṃ saṅgahakārena ‘‘na samentī’’ti. Aṭṭhakathācariyānaṃ matena sati jātasaddassa tabbhāvatthabhāve ‘‘mūle jāyantī’’tiādīsu mūle mūlāni jāyantīti doso bhaveyyāti manasi katvā āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tānīti rukkhādīni. Tassāti ‘‘bhūtagāmo nāma pañca bījajātānī’’ti padassa. Etanti ‘‘bījajātānī’’ti nāmaṃ. Bījesu jātāni bījajātānīti vutte ‘‘mūle jāyantī’’tiādinā sameti. Etenāti ‘‘bījato’’tiādinā saṅgahoti sambandho.
“由何等”一词,在“因为所生”一词中为从格,或表因;在“所说”一词中为具格,或表作者。“他们之”指种子的。“能令树木等生长”者,即是种子。通过“从种子”等,由于已显示果的假借,故显示因的假借。“或者其余任何灌木、蔓、树木等存在、可得,那些灌木、蔓、树木等出生、产生”,应作如是连接。“他们”指灌木、蔓、树木等。“彼根,及经文中所说的姜黄等存在,这一切都名为根种子”,这乃是连接。“于此”,指于诸种子中,或于块茎种子中。显示巴利原文
‘‘Yehī’’ti padaṃ ‘‘jātattā’’ti pade apādānaṃ, hetu vā ‘‘vuttānī’’ti pade karaṇaṃ, kattā vā. Tesanti bījānaṃ. Rukkhādīnaṃ viruhanaṃ janetīti bījaṃ. ‘‘Bījato’’tiādinā kāriyopacārena kāraṇassa dassitattā kāraṇūpacāraṃ padīpeti. Aññānipi yāni vā pana gacchavallirukkhādīni atthi saṃvijjanti, tāni gacchavallirukkhādīni jāyanti sañjāyantīti yojanā. Tānīti gacchavallirukkhādīni . Tañca mūlaṃ, pāḷiyaṃ vuttahaliddādi ca atthi, sabbampi etaṃ mūlabījaṃ nāmāti sambandho. Etthāti bījesu, khandhabījesu vā.
92 “以想之故”,即因“种子”之想。“于此”一词,是“应知”一词的所依。通过“如”等,因已以因譬喻说果,故显示果的譬喻。所说之种子,应连接为“恶作之事”。应连接为“这些最初”一词。“以此”,指以“等最初”一词。为世尊所宣说,故为“所说”,即圣典;与其相应者,为“如所说”,意为“不越圣典”。显示巴利原文
92.Saññāvasenāti ‘‘bīja’’nti saññāvasena. ‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘veditabbo’’ti pade ādhāro. ‘‘Yathā’’tiādinā kāraṇopacārena kāriyassa vuttattā phalūpacāraṃ dasseti. Yaṃ bījaṃ vuttaṃ, taṃ dukkaṭavatthūti yojanā. Yadetaṃ ādipadanti yojetabbaṃ. Tenāti ādipadena. Ravīyati bhagavatā kathīyatīti rutaṃ, pāḷi, tassa anurūpaṃ yathārutaṃ, pāḷianatikkantanti attho.
「于此」是指在「对种子有种子想」等语句中,或指此学处。住于水中、因而转起,故称为「水生」;「陆生」也是如此。「于彼」是指在水生与陆生之中。「芥子量之水藻」是指具有芥子大小之量的水藻。「胡麻子」是指具有胡麻种子大小之量的水藻。「咖」是表量之义。以「等」字包括螺、贝等水藻。其中,胡麻子量、住于水中、具青色等颜色的水藻,名为「胡麻子」;有叶、少茎、状如锅盖大小、有根的一种水藻,名为「螺」;蜂形、青色的一种水藻,名为「贝」。因为「浸润水」故称为「水藻」。「于彼」是指在诸水藻之中。「凡」是指水藻。「附着之水藻」意为连结。「于何处」是指在根、茎或叶当中。「拔起」是指连根拔起。「以手」一词,是表示「分离」的工具。「因」是指真实、因为。「其」是指水藻的。「仅此程度」是指仅以从此处到彼处分离的量。凡出来的水藻,应连结为「彼水藻」。「以滤水之孔」是指用滤水器的孔。「莲花于此生长」所以称为「莲池」。「睡莲于此生长」所以称为「睡莲池」。其中「伊」表示阴性。「于彼处」即指在水中。「他们」是指蔓草与草。「因」是指真实、因为。「无边」是指芥子量之水藻。因其……显示巴利原文
Etthāti ‘‘bīje bījasaññī’’tiādipade, imasmiṃ sikkhāpade vā. Udake ṭhāti pavattatīti udakaṭṭho, evaṃ thalaṭṭhopi. Tatthāti udakaṭṭhathalaṭṭhesu. Sāsapassa mattaṃ pamāṇaṃ assa sevālassāti sāsapamattiko. Tilassa bījapamāṇaṃ assa sevālassāti tilabījako. Pamāṇatthe ko. Ādisaddena saṅkhapaṇakādayo sevāle saṅgaṇhāti. Tattha tilabījapamāṇo jalasaṇṭhito nīlādivaṇṇayutto sevālo tilabījaṃ nāma, sapatto appakaṇḍo ukkhalipidhānādipamāṇo samūlo eko sevālaviseso saṅkho nāma, bhamarasaṇṭhāno nīlavaṇṇo eko sevālaviseso paṇako nāma. Udakaṃ sevatīti sevālo. Tatthāti sevālesu. Yoti sevālo. Patiṭṭhitaṃ sevālanti sambandho. Yattha katthacīti mūle vā naḷe vā patte vā. Uddharitvāti uppāṭetvā. ‘‘Hatthehī’’ti padaṃ ‘‘viyūhitvā’’ti pade karaṇaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tassāti sevālassa. Ettāvatāti ito cito ca viyūhanamattena. Yo sevālo nikkhamati, taṃ sevālanti yojanā. Parissāvanantarenāti parissāvanachiddena. Uppalāni asmiṃ gaccheti uppalinī. Padumāni asmiṃ gaccheti paduminī, ino, itthiliṅgajotako ī. Tatthevāti udakeyeva. Tānīti vallītiṇāni. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Anantakoti sāsapamattiko sevālo. So hi natthi attato anto lāmako sevālo etassāti katvā ‘‘anantako’’ti vuccati. Attanāyeva hi sukhumo, tato sukhumo sevālo natthīti adhippāyo. Tatthāti dukkaṭavatthubhāve. Tampīti ‘‘sampuṇṇabhūtagāmaṃ na hotī’’ti vacanampi. Pisaddo mahāpaccariādiaṭṭhakathācariyānaṃ vacanāpekkho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Na āgato, tasmā na sametīti yojanā. Athāti tasmiṃ anāgate. Etanti anantakasevālādiṃ. Gacchissatīti vadeyyāti sambandho. Tampīti ‘‘gacchissatī’’ti vacanampi. Pisaddo purimaṭṭhakathācariyānaṃ vacanāpekkho.
「因非生物村为根等,如是之种子村」的意思是:种子村有三种:第一种,自身从生物村而生,亦能生起其他生物村,如芒果核等;第二种,自身从生物村而生,但不能生起其他生物村,如棕榈、椰子等的核;第三种,自身非从生物村而生,亦不能生起其他生物村,如饮水瓶等外的水藻。而生物村有四种:第一种,自身从种子村而生,亦能生起其他种子村,如现今的芒果树等;第二种,自身非从种子村而生,却能生起其他种子村,如初劫时的芒果树等;第三种,自身从种子村而生,但不能生起其他种子村,如青色、已结果的芭蕉树等;第四种,自身非从种子村而生,亦不能生起其他种子村,如此处所说的无边水藻等。其中,是针对第四种生物村而说「因非生物村为根,如是之种子」。第三种子村与第四生物村的差别在于:在第三种子村中,根与叶不显现;在第四生物村中,它们显现。因为根叶不显现,故说为种子村;因为它们显现,故说为生物村。否则就会产生矛盾。在自己宗派的解释中,因成波逸提所以为重;在大巴咤离等部派的解释中,因仅成恶作所以为轻。「此」是指处所。显示巴利原文
Abhūtagāmamūlattātādisassa bījagāmassāti ettha bījagāmo tividho hoti – yo sayaṃ bhūtagāmato hutvā aññampi bhūtagāmaṃ janeti, ambaṭṭhiādiko. Yo pana sayaṃ bhūtagāmato hutvā aññaṃ pana bhūtagāmaṃ na janeti, tālanāḷikerādikhāṇu. Yo pana sayampi bhūtagāmato ahutvā aññampi bhūtagāmaṃ na janeti. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevāloti. Bhūtagāmo pana catubbidho hoti – yo sayaṃ bījagāmato hutvā aññampi bījagāmaṃ janeti, etarahi ambarukkhādiko. Yo pana sayaṃ bījagāmato ahutvāva aññaṃ bījagāmaṃ janeti, ādikappakāle ambarukkhādiko. Yo pana sayaṃ bījagāmato hutvā aññaṃ pana bījagāmaṃ na janeti, nīlavaṇṇo phalitakadalīrukkhādiko. Yo pana sayampi bījagāmato ahutvā aññampi bījagāmaṃ na janeti, idha vutto anantakasevālādikoti. Tattha catutthaṃ bhūtagāmaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘abhūtagāmamūlakattā tādisassa bījassā’’ti. Ayaṃ pana tatiyabījagāmassa ca catutthabhūtagāmassa ca viseso – tatiyabījagāme mūlapaṇṇāni na paññāyanti, catutthabhūtagāme tāni paññāyantīti. Mūlapaṇṇānaṃ apaññāyanattā bījagāmoti vutto, tesaṃ paññāyanattā bhūtagāmoti vutto. Itarathā hi virodho bhaveyyāti. Attano vāde pācittiyabhāvato garukaṃ, mahāpaccariādīnaṃ vāde dukkaṭamattabhāvato lahukaṃ. Etanti ṭhānaṃ.
如此显示水生之后,再显示陆生而说「于陆生」等。应连结为:于陆生的判定应如此了知。「于彼」是指在青核之中。「向上生长」是指以新枝发出,从被切断处向上生长。「彼」是指核。应连结:已结果之芭蕉的核,被种子村所摄。「果已生于此」故称为「已结果」。「如是」是为了引出「唯以生物村所摄」等句子。「当」是指于何时。「即使一勒德那量」是指即使一手之量。「然」是离格义,意思是:从那堆积之外。应连结「埋于地中」。「于根与叶中」的「与」字唯是集合义,并非选择义,因此说「然于仅根」等。显示巴利原文
Evaṃ udakaṭṭhaṃ dassetvā thalaṭṭhaṃ dassento āha ‘‘thalaṭṭhe’’tiādi. Thalaṭṭhe vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Tatthāti haritakhāṇūsu. Uddhaṃ vaḍḍhatīti navasākhāniggamanena chinnato upari vaḍḍhati. Soti khāṇu. Phalitāya kadaliyā khāṇu bījagāmena saṅgahitoti yojanā. Phalaṃ sañjātaṃ etissāti phalitā. Tathāti ‘‘bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti padāni ākaḍḍhati. Yadāti yasmiṃ kāle. Ratanappamāṇāpīti hatthappamāṇāpi. Athāti apādānattho, tato rāsikaraṇato aññanti attho. Bhūmiyaṃ nikhaṇantīti sambandho. ‘‘Mūlesu ceva paṇṇesu cā’’ti ettha casaddo samuccayatthova, na vikappatthoti āha ‘‘mūlamattesu panā’’tiādi.
“诸种子”:指根等种子。应连接“被放置”。“于上”一词,依理路显示“于下亦有根”之义。并非仅在芽刚出时,而是在青色、青叶色生起时,才应计入生物村,故说“于青色”等。应连接“棕榈核之根”。“如象牙针”:如同象牙针。若无根生物村未达到完整生物村的第三部分,则不如此说;然此处确已成就,故说“于无根生物村”。意谓:如无根蔓,在无根生物村中被取摄。显示巴利原文
Bījānīti mūlādibījāni. Ṭhapitāni hontīti sambandho. ‘‘Uparī’’ti padena heṭṭhā mūlāni cāti atthaṃ nayena ñāpeti. Na aṅkure niggatamatteyeva , atha kho harite nīlapaṇṇavaṇṇe jāteyeva bhūtagāmasaṅgaho kātabboti āha ‘‘harite’’tiādi. Tālaṭṭhīnaṃ mūlanti sambandho. Dantasūci viyāti hatthidantasūci viya. Yathā asampuṇṇabhūtagāmo tatiyo koṭṭhāso na āgato, na evaṃ amūlakabhūtagāmo. So pana āgatoyevāti āha ‘‘amūlakabhūtagāme’’ti. Amūlikalatā viya amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchatīti attho.
“万达咖”:即树食者。因其自身依树而生,却又吞食、啃食其所依之树,故被说、被赞叹为“万达咖”。“或其他”:指万达咖之外的。“彼”:指万达咖等。“从彼”:即从树。“瓦那”:小灌木。“巴贡波”:大灌木。“丹达咖”:因与杖相应而名为树。“其亦”:无根蔓亦然。“此即判定”:应连接为:如同对万达咖等的判定,此判定亦应如是见。因说“二三叶”,故意思是:即使仅生起一叶,也归入顶种子的范畴。“未达上”一词,是“所涂”一词的施作者。“热季时”:在夏季时。“不应说”:不应说为犯戒的支分。意思是:不应说,不值得说。“此”:指不应说的性质,或“若……乃至……应轻视”的语句。显示巴利原文
Vandākāti rukkhādanī. Sā hi sayaṃ rukkhaṃ nissāya jāyantīpi attano nissayānaṃ rukkhānaṃ adanattā bhakkhanattā vadīyati thutīyatīti ‘‘vandākā’’ti vuccati. Aññā vāti vandākāya aññā vā. Tanti vandākādiṃ. Tatoti rukkhato. Vananti khuddako gaccho. Pagumboti mahāgaccho. Daṇḍakoti rukkho daṇḍayogato. Tassāpīti amūlikalatāyapi. Ayameva vinicchayoti vandākādikassa vinicchayo viya ayaṃ vinicchayo daṭṭhabboti yojanā. ‘‘Dve tīṇi pattānī’’ti vuttattā ekapatto sañjāyantopi aggabījasaṅgahaṃ gacchatīti attho. ‘‘Anupasampannenā’’ti padaṃ ‘‘littassā’’ti pade kattā. Nidāghasamayeti gimhakāle. Abbohārikoti āpattiyā aṅganti na voharitabbo. Voharituṃ na arahatīti attho. Etanti abbohārikataṃ, ‘‘sace…pe… pamajjitabbā’’ti vacanaṃ vā.
“阿希琛塔”:因遮蔽蛇,故为蛇伞;其即“阿希琛塔咖”。无论构词方式如何,依通用语决定其义。“故”:由于从此破坏。“于彼”:在阿希琛塔咖中。前文说“伍达咖巴巴塔咖”,此处又说“儒卡巴巴提咖亚比”,故应知“巴巴塔咖”一词为双性。“彼”:即巴巴提咖。连接为“安立的树脂”。同样,“拉嘎”一词亦如此。“哈塔库库咤那提”:以手的轻率。“琴丹达萨比”一句中表原因。显示巴利原文
Ahiṃ sappaṃ chādetīti ahicchattaṃ, taṃyeva ahicchattakaṃ. Yathākathañci hi byuppatti, ruḷhiyā atthavinicchayo. Tasmāti tato vikopanato. Tatthāti ahicchattake. Heṭṭhā ‘‘udakapappaṭako’’ti vatvā idha ‘‘rukkhapappaṭikāyapī’’ti vuttattā pappaṭakasaddo dviliṅgoti daṭṭhabbo. Tanti pappaṭikaṃ. Ṭhitaṃ niyyāsanti sambandho. Evaṃ ‘‘lagga’’nti etthāpi. Hatthakukkuccenāti hatthalolena. ‘‘Chindantassāpī’’ti pade hetu.
“欲住者”,即希望居住者。“应令采集”一句中的行为主体。“拔起者”,即正在拔除者。“他们”,指那些沙弥。与“执取了枝干”相连。又与“已放置的生姜”相搭配。显示巴利原文
Vāsatthikenāti vāsaṃ icchantena. ‘‘Ocināpetabbā’’ti pade kattā. Uppāṭentehīti uddharantehi. Tesanti sāmaṇerānaṃ. Sākhaṃ gahitanti sambandho. Ṭhapitassa siṅgīverassāti yojanā.
「吉迦纳咖」者,适宜断截,义为应断截。以「我将示经行处」此语句显示经行是允许的。以「比基亚提」显示在被破坏时亦应作结。「达儒玛卡塔咖」者,猴之手为猴,依附近义,如猴故为「玛卡塔咖」,「咖」为相似义。木制之猴为「达儒玛卡塔咖」。连结为「敲打彼」。「阿尼亚米达塔提」者,因这些语词之不确定性。此为大共通,亦允许特殊共通,故说「那玛嘎黑瓦比」等。「萨巴」者,一切语词。显示巴利原文
Chijjanakanti chijjanayuttaṃ, chijjanārahanti attho. ‘‘Caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmī’’ti iminā vattasīsena caṅkamanaṃ vaṭṭatīti dasseti. ‘‘Bhijjatī’’ti iminā abhijjamāne gaṇṭhipi kātabboti dasseti. Dārumakkaṭakanti makkaṭassa hattho makkaṭo upacārena, makkaṭo viyāti makkaṭako, sadisatthe ko. Dārusaṅkhāto makkaṭako dārumakkaṭako. Taṃ ākoṭentīti sambandho. Aniyāmitattāti imanti aniyāmitattā vacanassa. Idaṃ mahāsāmaññaṃ, visesasāmaññampi vaṭṭatīti āha ‘‘nāmaṃ gahetvāpī’’tiādi. Sabbanti sabbaṃ vacanaṃ.
“对此了知等”这一句,是“其义应如此理解”一句的语境基础。所谓“了知此根药”,即配合起来看,是“了知此根药并能配合使用此根药”的意思。“仅此而已”,是说仅凭“对此了知”这些言语。“净”,是依沙门惯用语的称呼,或指合乎、适宜于这种惯用语的。“在此处”,即在“应作净”这一表述中。“唯离籽者”,指从果实中取出并与之分离的种子。“在经中”,相关联的是“作为作者(执行者)的比丘应当作”。通过“净的摄受”来显示,不允许先作后说;应先以火、刀或爪取出种子,然后再述说。“铜、铁等器”,即由铁、铜等金属制成的刀。“指甲”,是指人等所具有的指甲。“蹄”,是指马等所具有的蹄子。“爪”,是指象等的爪。“以爪”,即用爪。“亦以生于彼刀中者”,与此相连的也是“以爪”。显示巴利原文
‘‘Imaṃ jānātiādīsū’’ti padaṃ ‘‘evamattho daṭṭhabbo’’ti pade ādhāro. Imaṃ mūlabhesajjaṃ jānāti imaṃ mūlabhesajjaṃ yojituṃ jānāti yojanā. Ettāvatāti ‘‘imaṃ jānā’’tiādivacanamattena. Kappiyanti samaṇavohārena, vohārassa vā yuttaṃ anurūpaṃ. Etthāti ‘‘kappiyaṃ kātabba’’nti vacane. Nibbaṭṭabījamevāti phalato nibbaṭṭetvā visuṃ kataṃ bījaṃ eva. Tatthāti sutte. Karontena bhikkhunā kātabbanti yojanā. ‘‘Kappiyanti vatvāvā’’ti iminā paṭhamaṃ katvā aggisatthanakhāni uddharitvā pacchā vattuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Lohamayasatthassāti ayatambādilohamayassa satthassa. Tehīti manussādīnaṃ nakhehi. Tehīti assādīnaṃ khurehi. Tehīti hatthinakhehi. Yehīti nakhehi. Tatthajātakehipīti tasmiṃ satthe jātakehipi, nakhehīti sambandho.
“此处”一句,系承前文而言。又承“令作净法时”等语。若言“我将令甘蔗作净”,而直接刺甘蔗,或更进一层。若言“我将令木作净”,而刺甘蔗;或言“我将令木作净”,而刺木本身,因两者合为一束,故说允许。“那”者,指绳或藤蔓。综合而言为“一切成段”。“此处”者,于胡椒果中亦然。“壳”者,本为一种容器的异名,但在此处,因其为种子之容器,与彼相似,故果壳亦称为“壳”。“成一段”者,指与壳一同束在一起。显示巴利原文
Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ. ‘‘Kappiyaṃ karontenā’’tiādivacanamapekkhati. ‘‘Ucchuṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti ucchumeva vijjhati, pageva. ‘‘Dāruṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti ucchuṃ vijjhati, ‘‘dāruṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti dārumeva vā vijjhati, vaṭṭati ekābaddhattāti vadanti. Tanti rajjuṃ vā valliṃ vā. Sabbaṃ khaṇḍanti sambandho. Tatthāti maricapakkesu. Kaṭāhanti ekāya bhājanavikatiyā nāmametaṃ. Idha pana bījānaṃ bhājanabhāvena taṃsadisattā phalapheggupi ‘‘kaṭāha’’nti vuccati. Ekābaddhanti kaṭāhena ekato ābaddhaṃ.
“那些”者,指草类。“以彼”者,指因树木倾倒等行为。“于此处”者,指在那放置与倒下的地方。“‘于人像波罗夷之解说’一句”,此句系“‘已说’一词”的共同所依。关联于“比丘被压住”。(他)使堕于坑中。那个坑因为是坠落之处,故称为“悬崖”。“树”者,指被压倒的树。“地”者,指坑穴坚实的地面。“为活命故”者,是为目的的宾格形式,意指“以生命为因”。“‘比丘’一词”,此词是“‘令其出来’一句”的被动作者或使役作者。“被压倒的比丘”或“堕坑的比丘”,应理解为使役的业处。“此时”者,指处于无罪的状态,或属于无罪的状态。“此”者,指经典所说。然而,别人出于悲悯而作,如此关联。“此”者,即指悲悯。“确实”者,是表示真实性的缘故。此为第一段。显示巴利原文
Tānīti tiṇāni. Tenāti rukkhapavaṭṭanādinā. Tatrāti tasmiṃ ṭhapanapātanaṭṭhāne. ‘‘Manussaviggahapārājikavaṇṇanāya’’nti padaṃ ‘‘vutta’’nti pade sāmaññādhāro. Bhikkhu ajjhotthaṭo hotīti sambandho. Opāteti āvāṭe. So hi avapatanaṭṭhānattā ‘‘opāto’’ti vuccati. Rukkhanti ajjhotthaṭarukkhaṃ. Bhūminti opātathirabhūmiṃ. Jīvitahetūti nimittatthe paccattavacanaṃ, jīvitakāraṇāti attho. ‘‘Bhikkhunā’’ti padaṃ ‘‘nikkhāmetu’’nti pade bhāvakattā, kāritakattā vā. ‘‘Ajjhotthaṭabhikkhu’’nti vā ‘‘opātabhikkhu’’nti vā kāritakammaṃ ajjhāharitabbaṃ. Tatthāti anāpattibhāve, anāpattibhāvassa vā. Etassāti suttassa. Paro pana kāruññena karotīti sambandho. Etampīti kāruññampi. Hīti saccaṃ, yasmā vāti. Paṭhamaṃ.
2. 异语学处显示巴利原文
2. Aññavādakasikkhāpadaṃ
94 94. 于第二句中,“非正行”者,指身、语二门不应行的违犯。由于所有名词都有不限定性,这里所说的“语”,即指“以甲语说乙语”。“他”者,指比丘。关联文意为“(他)如此说”。“谁”者,询问是何人。“犯何等”者,询问是何罪过。“在何处”者,询问是在什么事情上。“作何等”者,询问是何业行。“对何人”者,询问是面向何人。“以何等语”者,询问是说了什么话。显示巴利原文
94. Dutiye anācāranti acaritabbaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ. Sabbanāmassa aniyamatthattā idha vacananti āha ‘‘aññena vacanena aññaṃ vacana’’nti. Soti bhikkhu, vadatīti sambandho. Koti ko puggalo. Kinti kiṃ āpattiṃ. Kisminti kismiṃ vatthusmiṃ. Kinti kiṃ kammaṃ. Kanti kaṃ puggalaṃ. Kinti kiṃ vacanaṃ.
「于此」:指「谁犯」等圣典的文句。「比丘们」一词是「被说」的主语。「不相应」:即对比丘不相应。「此」:意思是此义;「有」:意思是义。「此」:指事。「或成为说者而以一说另一」:这是关联。「于此」:指隐蔽的座处。「耳」:即耳门。「眼」:即眼门。显示巴利原文
Etthāti ‘‘ko āpanno’’tiādipāḷiyaṃ. ‘‘Bhikkhūhī’’ti padaṃ ‘‘vutto’’ti pade kattā. Asāruppanti bhikkhūnaṃ asāruppaṃ. Esoti eso attho, vibhavoti attho. Etanti vatthu. Bhaṇanto vā hutvā aññenaññaṃ paṭicaratīti sambandho. Etthāti paṭicchannāsane. Sotanti sotadvāraṃ. Cakkhunti cakkhudvāraṃ.
98 「另」:指与所问之义不同的、未问之义。这是以行为主的主语说明,故说「这称为以一说另一」。「沉默之」:即不说。前缀「ā」被省略而指示,故说「令归咎」。同样,「于归咎」也是如此,故说「于未归咎」。显示巴利原文
98.Aññanti pucchitatthato aññaṃ apucchitamatthaṃ. Bhāvappadhānoyaṃ kattuniddesoti āha ‘‘aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāma’’nti. Tuṇhībhāvassāti abhāsanassa. Ātyūpasaggo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘āropetū’’ti. Evaṃ ‘‘aropite’’ti etthapi. Tenāha ‘‘anāropite’’ti.
101 「彼」:即说异、伤害、归咎的业。「有」:即应有,或是有。显示巴利原文
101.Tanti aññavādakavihesakaropanakammaṃ. Assāti bhaveyya, hoti vā.
102 「何」者,是问什么话语。「由何」者,指由何种疾病而导致不能说话,即那样的病在口中,如此连结。「彼缘」者,指由所说的那个原因。第二段竟。显示巴利原文
102.Kinti kiṃ vacanaṃ. Yenāti yena byādhinā kathetuṃ na sakkoti, tādiso byādhi mukhe hotīti yojanā. Tappaccayāti tato kathitakāraṇāti. Dutiyaṃ.
3. 讥嫌学处显示巴利原文
3. Ujjhāpanakasikkhāpadaṃ
103 在第三句「比丘们令不满」中,这里的「比丘们」一词是使役宾语,因此是表示工具的受格,故说「由彼比丘们」。「o」音转为「u」音,而「jhe」声有智义,为说明此义,故说「令轻视」。「彼具寿」一词是「令轻视」这一动词的直接宾语。由于词根多义,「jhe」声又有观察义与思惟义,故又说「令观察」等。「于此」者,指在「比丘们令不满」这一表述中。「为欲」者,是出于欲的意思。即对于为他们指定住处、分配食物的人,是出于对他们自身的爱。然而在注疏中说:「为欲者,以欲」。这是说格的颠倒用法。即对他人自身的爱。「以偏袒」者,指使他们堕入自己的党派。显示巴利原文
103. Tatiye bhikkhū ujjhāpentīti ettha ‘‘bhikkhū’’ti kāritakammattā karaṇatthe upayogavacananti āha ‘‘tehi bhikkhūhī’’ti. Okāraviparīto ukāroti ca jhesaddo ñāṇatthoti ca dassento āha ‘‘avajānāpentī’’ti. ‘‘Taṃ āyasmanta’’nti padaṃ ‘‘avajānāpentī’’ti pade dhātukammaṃ. Anekatthattā dhātūnaṃ jhesaddo olokanattho ca cintanattho ca hoti, tenāha ‘‘olokāpentī’’tiādi. Etthāti ‘‘bhikkhū ujjhāpentī’’ti pade. Chandāyāti chandatthaṃ. Yesaṃ senāsanāni ca paññapeti, bhattāni ca uddisati, tesaṃ attani pematthanti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘chandāyāti chandenā’’ti vuttaṃ. Iminā liṅgavipallāsanayo vutto. Paresaṃ attano pemenāti attho. Pakkhapātenāti attano pakkhe pātāpanena.
105 「以此令人抱怨」者,即抱怨的工具。「以此令人诽谤」者,即诽谤的工具。为表明此意,故说「以何种言语」等。显示巴利原文
105. Ujjhāpenti anenāti ujjhāpanakaṃ. Khiyyanti anenāti khiyyanakanti dassento āha ‘‘yena vacanenā’’tiādi.
106 为说明“已达上者、为僧团所认可者、欲令羞愧者”之间的关联,故说“已达上者,为僧团所认可者”等语。关联即是连结,应作连结,这是其连接的方式。“欲对已达上者、为僧团所认可者作恶名,欲作坏名声”,乃借由格位转换来显示其关联,故说“应作格位转换”。“以……方式”一词,是“应作格位转换”这句的限定语。因为本质上没有差别,所以作这样的连结。“彼”指的是“令诽谤之物”这个词。“彼比丘”是指那令抱怨者与令诽谤者,此人即是比丘。“于是”意为由于造作了令抱怨、令诽谤的行为。“应有”是指比丘所应有。“应有”的意思就是应当有。显示巴利原文
106. Upasampannaṃ saṅghena sammataṃ maṅkukattukāmoti sambandhaṃ dassento āha ‘‘upasampannaṃ saṅghena sammata’’ntiādi. Sambajjhanaṃ sambandho, kātabboti yojanā. Upasampannassa saṅghena sammatassa avaṇṇaṃ kattukāmo ayasaṃ kattukāmoti vibhattivipariṇāmena sambandhaṃ dassento āha ‘‘vibhattivipariṇāmo kātabbo’’ti. ‘‘Vasenā’’ti padaṃ vibhattivipariṇāmo kātabbo’’ti pade visesanaṃ. Yasmā viseso natthi, tasmā katanti yojanā. Tanti ‘‘khiyyanaka’’nti padaṃ. So ca bhikkhūti ujjhāpanako ca khiyyanako ca so ca bhikkhu. Athāti tasmā ujjhāpanakakhiyyanakakarattā. Assāti bhikkhuno. Assāti bhaveyya.
“已达上者”一词在“令抱怨”这个动词中充当直接业,“未达上者”一词则是使役业。而“未达上者”一词,从“令抱怨”的使役作用来看,便成为业。“被诽谤”一语,基于其纯粹作用的关系,存在格位的颠倒,故说“或彼”等。“彼”指的是在未达上者跟前,这是其中的连结。“彼”即是为僧团所认可的那位已达上者。“为僧团所不认可”,此处所说的不认可,并非因为未求听羯磨,而是以甘马语不认可,故说“以甘马语”等。为显明“二人或三人以甘马语能认可,因此名为不认可”这一义理,而说“于何处”等。“于何处”意即于哪座寺院。“未达上者为僧团所认可”,此处,因为未达上者并不能给予认可,只是依照先前的说法而称之为认可。为阐明此义,故说“虽然”等。“彼”指的是处于未达上状态的人。“有能力者”即指有才能的人。“或为僧团所作”,这是其连结。第三篇终。显示巴利原文
‘‘Upasampanna’’nti padaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti pade dhātukammaṃ ‘‘anupasampanna’’nti padaṃ kāritakammaṃ, ‘‘anupasampanna’’nti padaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti kāritakiriyaṃ apekkhitvā kammaṃ hoti. ‘‘Khiyyatī’’ti suddhakiriyāya apekkhāya vibhattivipallāso hotīti āha ‘‘tassa vā’’tiādi. Tassāti anupasampannassa santiketi sambandho. Tanti saṅghena sammataṃ upasampannaṃ. ‘‘Saṅghena asammata’’nti ettha na apalokanakammena asammataṃ, kammavācāya pana asammatanti āha ‘‘kammavācāyā’’tiādi. Dve tayo hutvā kammavācāya sammanitumasakkuṇeyyattā asammatanti ca dassento āha ‘‘yatrā’’tiādi. Yatrāti yasmiṃ vihāre. ‘‘Anupasampannaṃ saṅghena sammata’’nti ettha anupasampannassa sammutiyo dātumasakkuṇeyyattā pubbavohāravasena sammatanti vuttanti dassento āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Tanti anupasampannabhāve ṭhitaṃ. Byattassāti viyattassa. Saṅghena vā katoti yojanāti. Tatiyaṃ.
4. 第一住处学处显示巴利原文
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ
108 第四篇中,“雪即是雪,雪所系者即是雪季”,为表明时节,故说“于雪季”。“令其曝晒后离去”,这是其中的连结。因为“时节”一词是表示关系的词,需要有所关联,故说“于任何”。“以雪与雨”的意思,就是由于雪和雨。显示巴利原文
108. Catutthe himameva himanto, himante niyutto hemantiko, kāloti āha ‘‘hemantakāle’’ti. Otāpentā pakkamiṃsūti sambandho. Kālasaddassa sambandhisaddattā sambandhāpekkhoti āha ‘‘yassa kassacī’’ti. Himavassenāti himena ca vassena ca.
110 「雨季」:此处非指约定,故为‘非雨季约定’。「八个月」:虽一般说八个月,但以‘非雨季约定’加以限定,故应取寒季月与热季月,因而说‘四个寒季月’等。「于何处」:即于何树。「不栖息」:此处为连接。「乌鸦或」:此处‘或’字表集合义,故说‘或其他鸟类’。「因此」:因允许之义。「于何处」:指于某树休息后离去,此词与此义结合。「于何处」:指于树,作已而住,此为结合。「唯八个月」:依可能性而说‘于何国土’等。「于他们」:即于国土。「唯非雨季约定」:依可能性而说‘于何处’等。「于何处」:即于何国土。‘云已散去,天空清净’:以此显示,若云未散、天空不清净,则不应收藏。「如是之时」一词是‘应收藏’句的所依。显示巴利原文
110. ‘‘Vassiko’’ti na saṅketāti avassikasaṅketā. ‘‘Aṭṭha māse’’ti sāmaññato vuttepi ‘‘avassikasaṅkete’’ti visesitattā hemantikagimhikamāsāyeva gahetabbāti āha ‘‘cattāro hemantike’’tiādi. Yatthāti yasmiṃ rukkhe. Na ūhadantīti sambandho. ‘‘Kākā vā’’ti ettha vāsaddo sampiṇḍanattho. Tenāha ‘‘aññe vā sakuntā’’ti. Tasmāti yasmā anujānāti, tasmā. Yatthāti yasmiṃ rukkhe, vissamitvā gacchantīti yojanā. Yasminti rukkhe, katvā vasantīti yojanā. Aṭṭha māse evāti sambhavato āha ‘‘yesu janapadesū’’tiādi . Tesupīti janapadesupi. Avassikasaṅkete evāti sambhavato āha ‘‘yatthā’’tiādi. Yatthāti yesu janapadesu. ‘‘Vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hotī’’ti iminā sace avigatavalāhakaṃ avisuddhaṃ nabhaṃ hoti, nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. ‘‘Evarūpe kāle’’ti padaṃ ‘‘nikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti pade ādhāro.
「以露地住者」:即持露地住头陀支者。「或」字:是相对于树下住者而言。展开说明时则说「彼之」等。「彼」:即露地住者。「实」字:标识展开说明。「就在那里」:即就在个人的床榻上。「僧团的床」:此处连接下文。「编织床」:即以绳编织的床。「在那」:即在那编织床上。旧床即使损坏亦非无价值,故说「应取旧床」。「应以皮革覆盖」:即被覆盖之物,那本身就是覆盖物。然取来铺设后不可躺卧,此为连接。「非时」:即称为雨季的非时。「以四层」:即以四层覆盖。「云」:云在此季节聚集、覆盖,故为云聚季,此即云聚期;七日为云聚期,或说七日即云聚期,称为七日云聚期,以此为始者,即七日云聚期等。以「等」字,应取少于七日或多于七日者。「因随顺身」:因随行于身,即与身相似之义。显示巴利原文
Abbhokāsikenāpīti abbhokāsadhutaṅgayuttenāpi. Pisaddo rukkhamūlikassa apekkhako. Vattaṃ vitthārento āha ‘‘tassa hī’’tiādi. Tassāti abbhokāsikassa. Hisaddo vitthārajotako. Tatthevāti puggalikamañcakeyeva. Saṅghikaṃ mañcanti sambandho. Vītamañcakoti vāyitamañcako. Tasminti vītamañcake. Purāṇamañcako nassantopi anagghoti āha ‘‘purāṇamañcako gahetabbo’’ti. Cammena avanahitabboti onaddho, so eva onaddhako. Gahetvā ca pana paññapetvā nipajjituṃ na vaṭṭatīti yojanā. Asamayeti vassikasaṅkhāte akāle. Catugguṇenāpīti catupaṭalenapi. Vaṭṭanti valāhakā āvaṭṭanti asmiṃ samayeti vaṭṭulo, so eva vaṭṭaliko, sattāhaṃ vaṭṭaliko, sattāho vā vaṭṭaliko sattāhavaṭṭaliko, so ādi yesaṃ tānīti sattāhavaṭṭalikādīni. Ādisaddena sattāhato ūnādhikāni gahetabbāni. Kāyānugatikattāti kāyaṃ anugamakattā kāyasadisattāti attho.
「在叶屋中」:即在以树叶覆盖的屋中。「同类比丘们」:即与自己同类的比丘们;「近处」:表示连接,应与‘在无雨之处’连接。「悬挂」:即悬垂,或原文即如此读法。「扫帚」一词,在「取」一词中为未说出的宾语,在「应放置」一词中为已说出的宾语。「洗净」:即将扫帚洗净。「在布萨堂等处」:以「等」字应取庭院等处。显示巴利原文
Paṇṇakuṭīsūti paṇṇena chāditakuṭīsu. Sabhāgabhikkhūnanti attanā sabhāgabhikkhūnaṃ, santikanti sambandho. Anovassake ṭhāneti yojanā. Laggetvāti lambetvā, ayameva vā pāṭho. ‘‘Sammajjani’’nti padaṃ ‘‘gahetvā’’ti pade avuttakammaṃ, ‘‘ṭhapetabbā’’ti pade vuttakammaṃ. Dhovitvāti sammajjaniṃ suddhaṃ katvā. Uposathāgārādīsūtiādisaddena pariveṇādīni gahetabbāni.
“若有比丘欲行,由彼”一句,是关联上下文。“于彼处”,即在堂中。“于任何处”,即无论何处。“在平常之处”,即通常所占之处。“就在彼彼处”,即就在各处塔院等场所。“食堂”,意为有人食用的堂舍,即斋堂。“于彼处”,是对于那位扫地者而言;若依“应知义务”的读法,亦是如此。“从中间”,即从清净处,意指从干净的地方。“面朝足处”,即面朝扫地者脚的方向。“沙应除去”,即尘沙应当除去。意思是应用扫帚条向外推扫出去。“向外”,即从应打扫的区域朝外扫。显示巴利原文
Yo pana bhikkhu gantukāmo hoti, tenāti yojanā. Tatthāti sālāyaṃ. Yattha katthacīti yasmiṃ kismiñci ṭhāne. Pākatikaṭṭhāneti pakatiyā gahitaṭṭhāne. Tatra tatrevāti tesu tesu cetiyaṅgaṇādīsuyeva . Asanasālanti asanti bhakkhanti assaṃ sālāyanti asanā, asanā ca sā sālā ceti asanasālā, bhojanasālāti attho. Tatrāti tassa sammajjantassa, tasmiṃ ‘‘vattaṃ jānitabba’’nti pāṭhe vā. Majjhatoti pavittato, suddhaṭṭhānatoti attho. Pādaṭṭhānābhimukhāti sammajjantassa pādaṭṭhānaṃ abhimukhā. Vālikā haritabbāti paṃsu ca vālikā ca apanetabbā. Sammuñcanīsalākāya paraṃ pelletabbāti adhippāyo. Bahīti sammajjitabbatalato bahi.
111 “玛萨拉咖”:此处“伊帝”一词是名称的同义语,意为“名为玛萨拉咖”。在“本帝咖巴多”等词中亦然。“玛萨拉咖”指在床脚上钻孔,将横木插入其中。“本帝咖巴多”:“本德”即“本帝咖”,指床脚;横木绑系于其上者,即为此称。“库离拉巴达咖”:指床脚如同螃蟹之足一样,即像螃蟹有弯曲的脚那样,意指弯足。“阿哈咤巴达咖”:指击入肢体而穿透,于彼处插入的床脚。“阿尼”指顶栓。“床”,即承载人的器具。“椅”,即能消除不平之苦的坐具。“巴那瓦”是一种特定乐器,此处指做成那种乐器的形状。现今则做成佛像结跏趺坐的形状。“那”,指贵重物。“据说制作”是连接上下文。“在此”,指在享受卧坐具时。“实”,即真实。“那”,指贵重物是昂贵的,因其昂贵,故也称为妙椅。“由谁”,即由哪位比丘。以“粗中等”一词,遮止了中等的量度。显示巴利原文
111.Masārakotīti ettha itisaddo nāmapariyāyo, masārako nāmāti attho. Evaṃ bundikābaddhotītiādīsupi. Pāde masitvā vijjhitvā tattha aṭaniyo pavesetabbā etthāti masārako. Bundo eva bundiko, pādo, tasmiṃ ābaddhā bandhitā aṭanī yassāti bundikābaddho. Kuḷīrassa pādo viya pādo yassāti kuḷīrapādako, yathā kuḷīro vaṅkapādo hoti, evaṃ vaṅkapādoti vuttaṃ hoti. Āhacca aṅge vijjhitvā tattha pavesito pādo yassāti āhaccapādako. Āṇinti aggakhilaṃ. Mañcati puggalaṃ dhāretīti mañco. Pīṭhati visamadukkhaṃ hiṃsatīti pīṭhaṃ. Paṇavoti eko tūriyaviseso, tassa saṇṭhānaṃ katvāti attho. Tañhi etarahi buddhapaṭimassa pallaṅkasaṇṭhānaṃ hoti. Tanti kocchaṃ. Karonti kirāti sambandho. Etthāti senāsanaparibhoge. Hīti saccaṃ. Tanti kocchaṃ mahagghaṃ hoti, mahagghattā bhaddapīṭhantipi vuccati. Yenāti yena bhikkhunā. ‘‘Thāmamajjhimassā’’ti padena pamāṇamajjhimaṃ nivatteti.
“于此”,即指“或不告而行”一词中。上座命令,此为连接。“命令”一词,因“阿那”词根即表示称为派遣的使役之义,故“命令”一词用的就是其本义。“他”,指年少比丘。“如是”,意即遵照上座所说的去做。“于彼处”,指在日间住处或床椅上。“从彼时”,即从放置之时起。“障碍”:躺卧便会造成障碍,“巴利”是前缀,此处因变化而成为此形。此障碍在其他处是指住处等,但在这里是指所敷设的床铺等。“傍晚”,即在傍晚时分,此处用宾格表处格义。上座说,此为连接。“于彼处”,指在床椅上。说了“是愚者”之后,为显其义而说“未受持义务者”。未受持义务者,即不持守职责者,此处指那位上座。“呵责”,即驱逐。“对他”,即对那年少比丘。“他的”,指那位上座的。显示巴利原文
Etthāti ‘‘anāpucchaṃ vā gaccheyyā’’ti pade. Thero āṇāpetīti yojanā. Āṇāpetīti ca āṇa-dhātuyā eva pesanasaṅkhātassa hetvatthassa vācakattā ṇāpesaddo svatthova. Soti daharo. Tathāti yathā therena vutto, tathā katvāti attho. Tatthāti divāṭṭhāne, mañcapīṭhe vā. Tatoti ṭhapanakālato. Paribundheti hiṃ setīti palibodho, parisaddo upasaggo, so vikāravasena aññathā jāto. So palibodho aññattha āvāsādiko, idha pana santharāpitamañcādiko. Sāyanti sāyanhe, bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Thero bhaṇatīti sambandho. Tatthāti mañcapīṭhe. ‘‘Bālo hotī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘anuggahitavatto’’ti. Anuggahitaṃ vattaṃ yenāti anuggahitavatto, thero. Tajjetīti ubbejeti. Tasminti dahare. Assāti therassa.
“就在命令的刹那”指长老派遣的那一刹那。“年少者说”是连接。“长老”一词在“说而行”中作主语,在“应使作”中作宾语。“那”指床椅,这是观待“敷设”一词而说;或者指年少者,这是观待“说”一词而说。“就在那里”指就在床椅上。“他的”指长老的。“于彼处”指在日间住处。“从食堂往他处行者”即从食堂出,从床椅敷设处往其他处所去的人,此处连接长老。“就在那里”指就在日间住处。“于所欲处”意为所欲往之处。“在中间集会时”应连接为:不是整个昼夜集会,而是在中间有集会之时。显示巴利原文
Āṇattikkhaṇeyevāti therassa pesanakkhaṇeyeva. Daharo vadatīti yojanā. ‘‘Thero’’ti padaṃ ‘‘vatvā gacchatī’’ti padadvaye kattā, ‘‘kāretabbo’’ti pade kammaṃ. Nanti mañcapīṭhaṃ, ‘‘paññapetvā’’tipadamapekkhiya evaṃ vuttaṃ. Nanti daharaṃ vā. ‘‘Vatvā’’ti padamapekkhiya evaṃ vuttaṃ. Tatthevāti mañcapīṭheyeva. Assāti therassa. Tatthāti divāṭṭhāne. Bhojanasālato aññattha gacchantoti bhojanasālato nikkhamitvā mañcapīṭhapaññāpanaṭṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ gacchanto, theroti yojanā. Tatthevāti divāṭṭhāneyeva. Yatricchatīti yaṃ ṭhānaṃ gantumicchatīti attho. Antarasannipāteti sakalaṃ ahorattaṃ asannipātetvā antare sannipāte satīti yojanā.
“于彼处”指在那个处所。“客比丘们取”是连接。“从彼”指从取。“他们”指客比丘们。“由谁”指无论是常住比丘还是客比丘,由哪些比丘。“他们”指已坐下的比丘们。“传诵者”指领诵律文、令其进行者。“说法者”指善于说法的人。“从彼”指从传诵者或说法者。“昼夜”是昼与夜的连续复合词。“从其他”应连接为从最初坐的比丘之外的其他比丘。“仅在近行之内”指住在称为投石的近行范围内,此为不敬的处格。“一切处”指在犯与不犯的事情中。显示巴利原文
Tatthāti tasmiṃ ṭhāne. Āgantukā gaṇhantīti sambandho. Tatoti gaṇhanato. Tesanti āgantukānaṃ . Yehīti āvāsiko vā hotu, āgantuko vā, yehi bhikkhūhi. Teti nisinnakabhikkhū. Uddhaṃ pāḷipāṭhaṃ sāreti pavattetīti ussārako. Dhammakathāyaṃ sādhūti dhammakathiko. Tasminti ussārake vā dhammakathike vā. Ahorattanti aho ca ratti ca ahorattaṃ, accantasaṃyogapadaṃ. Itarasminti paṭhamaṃ nisinnabhikkhuto aññasmiṃ bhikkhumhīti yojanā. Antoupacāraṭṭheyevāti leḍḍupātasaṅkhātassa upacārassa anto ṭhiteyeva, anādare cetaṃ bhummaṃ. Sabbatthāti āpattivāraanāpattivāresu.
112 112. 「吉米利咖」等之决择应如是知,此为连接。「德」者,吉米利咖铺具。为显示「应铺于上」即上铺具,故说「所谓上铺具」等。「于地上」者,于未经石灰等加工之自然地面。「皮片」者,此处皮革本身因末端被切断、被截断,故称为皮片。岂非狮皮等不许可?故说「于诸注疏中」等。「希」者,真实。「因此」者,因不见,故。「仅应携带」者,确定为自己所有,或执取为个人物,仅应携带彼彼处所。足被拭、被清洁,以此故作足拭,由绳索毛毡称为足拭,故说「所谓足拭」等。省略玛亚声而说板凳,故说「所谓板凳者,板制之凳」。或为显示板与凳为板凳,故说「或者」。「以此」者,以「板凳」一词。「所摄」一词中,为工具格或主格。「种子翅」者,四方种子本身因似鸟翅故为种子翅,咖为相似义。「于露地」一词,于「煮」一词中为依处。「于火舍中」者,于以火烹煮之舍中。「于石窟」者,于似洞窟之石窟。「于何处」者,于何处所。显示巴利原文
112. Cimilikaṃ vātiādīsu vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Tanti cimilikattharaṇaṃ. Uttari attharitabbanti uttarattharaṇanti dassento āha ‘‘uttarattharaṇaṃ nāmā’’tiādi. Bhūmiyanti sudhādiparikammena akatāyaṃ pakatibhūmiyaṃ. Cammakhaṇḍoti ettha cammaṃyeva ante khaṇḍattā chinnattā cammakhaṇḍoti vuccati. Nanu sīhacammādīni na kappantīti āha ‘‘aṭṭhakathāsu hī’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tasmāti yasmā na dissati, tasmā. Pariharaṇeyevāti attano santakanti paricchinditvā, puggalikanti vā pariggahetvā taṃ taṃ ṭhānaṃ haraṇeyeva. Pādo puñchīyati sodhīyati etāyāti pādapuñchanīti katvā rajjupilotikāyo pādapuñchanīti vuccatīti āha ‘‘pādapuñchanī nāmā’’tiādi. Mayasaddalopaṃ katvā phalakapīṭhanti vuttanti āha ‘‘phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭha’’nti. Phalakañca pīṭhañca phalakapīṭhanti vā dassetuṃ vuttaṃ ‘‘atha vā’’ti. Etenāti ‘‘phalakapīṭha’’nti padena. ‘‘Saṅgahita’’nti pade karaṇaṃ, kattā vā. Bījanipattakanti caturassabījanīyeva sakuṇapattasadisattā bījanipattakaṃ, sadisatthe ko. ‘‘Ajjhokāse’’ti padaṃ ‘‘pacitvā’’ti pade ādhāro. Aggisālāyanti agginā pacanasālāyaṃ. Pabbhāreti leṇasadise pabbhāre. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
“于彼”指人。以“如同自己的个人物品”一语,显示无罪。显示巴利原文
Yasminti puggale. ‘‘Attano puggalikamiva hotī’’ti iminā anāpattīti dasseti.
113 113. 若比丘有惭耻心,或如是之比丘,此为连接。说「有惭耻心」后,为显示其义,故说「视如自己之障碍」。「若」者,询问之比丘。「被任何所恼」以简略所说之义,详说故说「若实」等。希声为详说之标识。长老比丘取,此为关系。「彼处」者,僧房安置之处所。「于灾难中」者,于失坏中。第四。显示巴利原文
113. Yo bhikkhu vā lajjī hoti, tathārūpaṃ bhikkhuṃ vā ti yojanā. ‘‘Lajjī hotī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti. Yoti āpucchako bhikkhu. ‘‘Kenaci upaddutaṃ hotī’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārento āha ‘‘sacepi hī’’tiādi. Hisaddo vitthārajotako. Vuḍḍhataro bhikkhu gaṇhātīti sambandho. Taṃ padesanti senāsanaṭṭhapitaṭṭhānaṃ. Āpadāsūti vipattīsūti. Catutthaṃ.
5. 第二僧房学处显示巴利原文
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadaṃ
116 第五项:“床小被”指应铺在床上的小床,它即是小被,因此称为床小被。同样也有凳小被。“巴瓦罗与国泽瓦”:只有这两种是敷具,所以说“巴瓦罗”等。“所说”是指注疏中所说。“越第二”指越过第二脚时。“从僧房”是说:如果只有一间僧房,就从那里;如果有多间僧房,则从所有的最后一间。一掷石的距离是僧房近处,另一掷石是围绕的范围,因此说“二掷石”。显示巴利原文
116. Pañcame mañcakabhisīti mañce attharitabbo mañcako, soyeva bhisīti mañcakabhisi. Evaṃ pīṭhakabhisipi. Pāvāro kojavoti dveyeva paccattharaṇanti vuttāti āha ‘‘pāvāro’’tiādi. Vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Dutiyātikkameti dutiyapādātikkame. Senāsanatoti sace ekaṃ senāsanaṃ hoti, tato. Atha bahūni senāsanāni honti, sabbapacchimasenāsanato. Eko leḍḍupāto senāsanassa upacāro hoti, eko parikkhepārahoti āha ‘‘dve leḍḍupātā’’ti.
若场合中有比丘、沙弥、净人三者,沙弥或净人若欲离去,应先向比丘告假;未向比丘告假则不应行。若仅有沙弥与净人二者,净人应先向沙弥告假;未向沙弥告假则不应行。为显明此义,故说「若有比丘」等。为显明三者皆不在时的告假规则,故说「于彼亦不在时」等。「由何」是指由近事男;于「所作」一词中,它是主格。「彼之」是指住处的主人。应连接上文:若彼亦不在时,方可离去。「于石等」是指于石板等物。「若能」是指若能够;应连接上文:有能力的比丘应将作具安置。「他们」是指近事男等人;若他们不接受,则以此方式。「于彼处」是指于木材等处。显示巴利原文
Sace bhikkhu, sāmaṇero, ārāmiko cāti tayo honti, bhikkhuṃ anāpucchitvā sāmaṇero vā ārāmiko vā na āpucchitabbo. Atha sāmaṇero, ārāmiko cāti dve honti, sāmaṇeraṃ anāpucchitvā ārāmikova na āpucchitabboti dassento āha ‘‘bhikkhumhi satī’’tiādi. Tīsupi asantesu āpucchitabbavidhiṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tasmimpi asatī’’tiādi. Yenāti upāsakena, ‘‘kārito’’ti pade kattā. Tassāti vihārasāmikassa. Tasmimpi asati gantabbanti yojanā. Pāsāṇesūti pāsāṇaphalakesu. Sace ussahatīti sace sakkoti. Ussahantena bhikkhunā ṭhapetabbanti yojanā. Tepīti upāsakāpi, na sampaṭicchantīti sambandho. Tatthāti dārubhaṇḍādīsu.
以界限之形相被编织、被见,故为别院。「然则」一词,于「应知」一词中为不喜之标识。以「邻近」此语,使近处声之近义、其他义转离。因仅为蚁冢,故,此为连接。「堆积」者,堆积物,以他们为相之物坏灭、消失,此为义。「僧房」者,住处。「被啮」者,为啮食,或此即为读法。「德」者,床凳。为显示床凳不设于住处而设于住处近处之特殊果,故说「然于住处近处」等。设于住处近处,此为关系。显示巴利原文
Paricchedākārena veṇīyati dissatīti pariveṇaṃ. ‘‘Atha kho’’ti padaṃ ‘‘veditabba’’nti pade arucilakkhaṇaṃ. ‘‘Āsanne’’ti iminā upacārasaddassa upaṭṭhānatthaaññaropanatthe nivatteti. Yasmā vammikarāsiyeva hoti, tasmāti yojanā. Upacinantīti upacikā, tāhi nimittabhūtāhi palujjati nassatīti attho. Senāsananti vihāraṃ. Khāyitunti khādituṃ, ayameva vā pāṭho. Tanti mañcapīṭhaṃ. Mañcapīṭhaṃ vihāre apaññapetvā vihārūpacāre paññāpanassa visesaphalaṃ dassetuṃ āha ‘‘vihārūpacāre panā’’tiādi. Vihārūpacāre paññapitanti sambandho.
118 118.「行者」一词,是「应行」一词的作者。「如是」者,如前比丘所作,如是也。住者比丘应收藏,此为连接。「夜住处」者,夜间住宿之处也。显示巴利原文
118. ‘‘Gacchantenā’’ti padaṃ ‘‘gantabba’’nti pade kattā. Tathevāti yathā purimabhikkhu karoti, tatheva. Vasantena bhikkhunā paṭisāmetabbanti yojanā. Rattiṭṭhānanti rattiṃ vasanaṭṭhānaṃ.
无论是长堂或是叶堂,是白蚁生起之处,从那里量一由旬。在彼长堂等之中。‘实’是真实,或者因为,应连接为‘他们安住’。‘石堆’是山,在其中的洞窟是石堆洞窟,义为山洞。‘白蚁之疑虑’是疑虑为白蚁生起之处。‘从彼’是从石板或石柱上所作的坐卧处等。应连接为‘来客比丘随顺而住’。‘彼’是来客比丘。又‘彼’即是来客比丘。‘从彼’是取得后以主权而住。‘两者’是常住者与来客两位比丘。‘于他们中’是在两位、三位之中。‘最后者’是一切最后者。‘以用心’是仅以用心没有解脱,必须告假,这是意趣。‘从别处’是从别的住处。‘于别处’是在别的住处。‘就在彼处’是在被带来的住处本身。‘由彼’是由较长老者,是‘已接受’一词的作者。‘已接受’是说虽由较长老者已接受,但另一人因已告假故可以去。‘或已失’应连接为:或坐卧处已失时,没有责任。‘他者’是不可信赖之人。‘已失者’是在床椅已失时。显示巴利原文
Yā dīghasālā vā yā paṇṇasālā vā upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānaṃ hoti, tatoti yojanā. Tasminti dīghasālādike. Hīti saccaṃ , yasmā vā, santiṭṭhantīti sambandho. Siluccayoti pabbato, tasmiṃ leṇaṃ siluccayaleṇaṃ, pabbataguhāti attho. Upacikāsaṅkāti upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānanti āsaṅkā. Tatoti pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇathambhesu vā katasenāsanādito. Āgantuko yo bhikkhu anuvattanto vasatīti sambandho. Soti āgantuko bhikkhu. Puna soti āgantuko bhikkhuyeva. Tatoti gahetvā issariyena vasanato. Ubhopīti āvāsikopi āgantukopi dve bhikkhū. Tesūti dvīsu tīsu. Pacchimassāti sabbapacchimassa. Ābhogenāti ābhogamattena mutti natthi, āpucchitabbamevāti adhippāyo. Aññatoti aññāvāsato. Aññatrāti aññasmiṃ āvāse. Tatthevāti ānītāvāseyeva. Tenāti vuḍḍhatarena, ‘‘sampaṭicchite’’ti pade kattā. Sampaṭicchiteti vuḍḍhatarena sampaṭicchitepi itarassa gantuṃ vaṭṭati āpucchitattāti vadanti. Naṭṭhaṃ vāti naṭṭhe vā senāsane sati gīvā na hotīti yojanā. Aññassāti avissāsikapuggalassa. Naṭṭhānīti naṭṭhesu mañcapīṭhesu santesu.
较长老比丘、主人、夜叉、狮子、猛兽、黑蛇,即‘长老……乃至……黑蛇’等,于他们中。以‘等’字摄受饿鬼等。‘于何处’指在任何处所。‘彼的’指比丘的。为显示‘被障碍’一词之义而说‘被恼害’。第五。显示巴利原文
Vuḍḍhataro bhikkhu ca issariyo ca yakkho ca sīho ca vāḷamigo ca kaṇhasappo ca vuḍḍha…pe… kaṇhasappā, te ādayo yesaṃ teti vuḍḍha…pe… kaṇhasappādayo, tesu. Ādisaddena petādayo saṅgaṇhāti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Assāti bhikkhuno. ‘‘Palibuddho’’ti padassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘upadduto’’ti. Pañcamaṃ.
6. 挤入学处显示巴利原文
6. Anupakhajjasikkhāpadaṃ
119 119. 在第六项中,‘遮止’意为阻止、设置障碍。‘以雨安居计’指以雨安居数计算。‘侵入’:此处,因词根集中说‘khada 是伤害’,故 khada 字有伤害义。为说明‘接近后侵害,侵害即接近而入’,故说‘进入后’。显示巴利原文
119. Chaṭṭhe rūmbhitvāti nivāretvā, āvaraṇaṃ katvāti attho. Vassaggenāti vassagaṇanāya. Anupakhajjāti ettha khada hiṃsāyanti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 15 dakārantadhātu) vuttattā khadasaddo hiṃsattho hoti. Anusamīpaṃ upagantvā khadanaṃ hiṃ sanaṃ nāma anusamīpaṃ pavisanamevāti dassento āha ‘‘anupavisitvā’’ti.
120 120. ‘知’:在此,为显示知的方式而说‘此不应令起立’。‘由彼’是唯由知的因。‘彼的’是‘知’一词的。‘实’是详说之显示。应连接为‘然而僧团给与’。‘何者’是在长老等中的任一者。‘在此’是在长老、病者等中。应连接为‘亦给与病者’。‘病者’一词是‘不应恼害、应怜愍’二词所说的对象。‘虽欲’一词因有随顺义,然字有责备义。显示巴利原文
120. ‘‘Jāna’’nti ettha jānanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti. Tenevāti jānanahetunā eva. Assāti ‘‘jāna’’ntipadassa. Hīti vitthārajotako. Saṅgho pana detīti sambandho. Yassāti vuḍḍhādīsu aññatarassa. Etthāti vuḍḍhagilānādīsu. Gilānassapi detīti yojanā. ‘‘Gilāno’’ti padaṃ ‘‘na pīḷetabbo, anukampitabbo’’tipadadvaye vuttakammaṃ. ‘‘Kāmañcā’’ti padassa anuggahatthajotakattā panasaddo garahatthajotako.
121 “床椅的近行”之名,应如此连接:“从何处”即从任何处所。其连接为:只要有床或椅之处,便有“近行”之称。对于站在该近行中的比丘,应连接为“他的近行”。显示巴利原文
121. Mañcapīṭhānaṃ upacāro nāmāti sambandho. Yatoti yato kutoci ṭhānato. Yāva mañcapīṭhaṃ atthi, tāva upacāro nāmāti yojanā. Tasmiṃ upacāre ṭhitassa bhikkhuno upacāreti sambandho.
“或坐或卧”:此处为显示“或”字具有不定与选择之义,故说“仅以坐”等。显示巴利原文
‘‘Abhinisīdati vā abhinipajjati vā’’ti ettha vāsaddassa aniyamavikappatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘abhinisīdanamattenā’’tiādi.
122 “从此”指从前文而来。“在此”指于此波逸提篇中。应连接为“如所说”。“在一切处”指在所有住処与精舍中。“彼的”指对异类之人。“在此亦”指于此学处中亦如是。“于彼”指对于可信赖之人。显示巴利原文
122.Itoti vārato. Idhāti imasmiṃ pācittiyavāre. Yathā vutto, evanti sambandho. Sabbatthevāti sabbesu eva vihārapariveṇesu. Assāti visabhāgapuggalassa. Idhāpīti imasmimpi sikkhāpade. Tatthāti vissāsikapuggale.
123 圣典中“于灾祸时”一词,应与补充词“进入”连属,故说“于灾祸时等”。第六。显示巴利原文
123. Pāḷiyaṃ ‘‘āpadāsū’’tipadaṃ ‘‘pavisatī’’ti ajjhāhārapadena sambandhitabbanti āha ‘‘āpadāsūtiādī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 驱出学处显示巴利原文
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ
126 于第七中,应连接为“那些楼阁或那些四厅堂”。“这些有四层”即四层者,同理为五层者。“门廊”即门廊。依“楼阁”一词而说“那些”一词,依“四厅堂”一词而用“那些”时,有性别的倒转。应连接为“在坐卧处以一次行为令比丘越过许多门”,以及“以各别行为在各别门令比丘越过者”。以“依门之计算”此语,亦令了知“依行为之计算”之义,因其义理本已明显。“不告知”指不触及。显示巴利原文
126. Sattame ye pāsādā vā yāni vā catussālānīti yojanā. Catasso bhūmiyo etesanti catubhūmakā. Evaṃ pañcabhūmakā. Koṭṭhakānīti dvārakoṭṭhakāni. ‘‘Pāsādā’’tipadamapekkhiya vuttaṃ ‘‘ye’’tipadaṃ, ‘‘catussālānī’’tipade apekkhite ‘‘yānī’’ti liṅgavipallāso hoti. Senāsanesu ekena payogena bahuke dvāre bhikkhuṃ atikkāmetīti sambandho. Nānāpayogehi nānādvāre bhikkhuṃ atikkāmentassāti yojanā. ‘‘Dvāragaṇanāyā’’tiiminā payogagaṇanāyātipi atthaṃ ñāpeti atthato pākaṭattā. Anāmasitvāti achupitvā.
‘如许’意为如此数量。‘彼的’指被拖出的比丘。‘牢固’即坚固。显示巴利原文
Ettakānīti etapamāṇāni. Tassāti nikkaḍḍhiyamānassa bhikkhussa. Gāḷhanti daḷhaṃ.
127 ‘在此亦’意为在这个学处中亦。‘亦’字是相对于前一个学处而言。‘在一切处’是指一切学处中。‘凡’是指在任何学处中。显示巴利原文
127.Idhāpīti imasmimpi sikkhāpade. Pisaddo purimasikkhāpadāpekkho. Sabbatthāti sabbesu sikkhāpadesu. Yatrāti yasmiṃ sikkhāpade.
128 ‘彼’指制造争论与诤讼的比丘。‘实’意为真实,或因由。‘派’指自己的一方。应如下连接:在被拖出者的一方中,对于痴狂者,拖出或令拖出;在拖出者的一方中,对于痴狂者无罪。第七。显示巴利原文
128.Soti bhaṇḍanakārakakalahakārako bhikkhu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Pakkhanti attano pakkhaṃ. Nikkaḍḍhiyamānapuggalapakkhe ummattakassa nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vāti sambandhitabbaṃ. Nikkaḍḍhakapuggalapakkhe ummattakassa anāpattīti sambandhitabbanti. Sattamaṃ.
8. 空中楼阁学处显示巴利原文
8. Vehāsakuṭisikkhāpadaṃ
129 第129节,第八个词:因上方有覆盖的表面,其上方便是虚空,故为“上方虚空”;它又是小屋,故称“上方虚空小屋”。为说明此义,而说“上方有覆盖层面的”。为显示那小屋的形态,而说“或二层小屋”等。“床”一词应与前缀“阿毗”连结,故说“压过”;或与动词“坐”连结,故说“或于地坐”等义。“埃德”,此语在“床”词中是受事格;或者,“埃德”,“床”一词作为受事格。其中,后一种连接中,前缀“阿毗”仅是词的装饰、词的庄严,故说“然而阿毗此”等。“词的美化义”即词的装饰义、庄严义、充实义。在“尼巴帝特瓦”中,前缀“尼”随顺词根义,故说“巴帝特瓦”;或表出去义,故说“或尼卡米特瓦”。以此显示前缀“尼”使词根义特殊化,意为出去后而倒下。“嘿”者,因为。“阿尼”者,顶柱。显示巴利原文
129. Aṭṭhame acchannatalattā upari vehāso etissāti uparivehāsā, sā ca sā kuṭi ceti uparivehāsakuṭīti dassento āha ‘‘upariacchannatalāyā’’ti. Tassā kuṭiyā sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dvibhūmikakuṭiyā vā’’tiādi. ‘‘Mañca’’nti padaṃ ‘‘abhī’’tiupasaggena sambandhitabbanti āha ‘‘abhibhavitvā’’ti. ‘‘Nisīdatī’’ti kiriyāpadena vā yojetabboti āha ‘‘bhummatthe vā’’tiādi. Etanti ‘‘mañca’’ntipade etaṃ vacanaṃ upayogavacanaṃ. Atha vā etanti ‘‘mañca’’ntipadaṃ upayogavacanavantaṃ. Ettha ca pacchimasambandhe abhītyūpasaggo padālaṅkāramatto padavibhūsanamattoti āha ‘‘abhīti idaṃ panā’’tiādi. Padasobhaṇatthanti padassa alaṅkāratthaṃ vibhūsanatthaṃ padassa phullitatthanti adhippāyo. Nipatitvāti ettha nītyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti āha ‘‘patitvā’’ti. Atha vā nikkhantatthavācakoti āha ‘‘nikkhamitvā vā’’ti. Iminā nītyūpasaggassa dhātvatthavisesakataṃ dīpeti, nikkhanto hutvā patitvāti attho. Hīti yasmā. Āṇīti aggakhīlā.
131 第131节:不触头的小屋,名为不触头,应如此连结。“中等人的尺度”,以此遮止中等人的强力。“萨巴黑提玛希”,指在一切材料物品之下安立的。“图拉希”,指安立在房屋柱子上方、以横置方式架设的特殊木材。以此注释语,图拉的形态便明了。然而,有些人以不同方式说图拉的形态。“以此”,应连结为:以“中等人的不触头”一语所示之义。“嘿”意为真实,或应连结为:任何小屋被说。“伍巴利”,指在二层小屋中,从地面向上的楼层。“阿差纳德拉”即无天篷的层面,意为没有天篷的层面。然而在此,在此学处中。显示巴利原文
131. Yā kuṭi sīsaṃ na ghaṭṭeti, sā asīsaghaṭṭā nāmāti yojanā. ‘‘Pamāṇamajjhimassā’’tiiminā thāmamajjhimaṃ nivatteti. Sabbaheṭṭhimāhīti sabbesaṃ dabbasambhārānaṃ heṭṭhā ṭhitāhi. Tulāhīti gehathambhānamupari vitthāravasena ṭhitehi kaṭṭhavisesehi. Iminā aṭṭhakathāvacanena ca tulāya sarūpaṃ pākaṭaṃ. Keci pana tulāya sarūpaṃ aññathā vadanti. Etenāti ‘‘majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā’’tivacanena dassitā hotīti sambandho. Hīti saccaṃ. Yā kāci kuṭi vuccatīti yojanā. Uparīti dvibhūmikakuṭiyaṃ bhūmito upari bhūmiyaṃ. Acchannatalāti anullocatalā, avitānatalāti attho. Idha panāti imasmiṃ pana sikkhāpade.
133 第133节:“嘿”意为真实,或因为。“亚亚”,指此小屋。“达塔”,指在那触头的小屋中。应连结为“未被遮蔽的比丘”。“亚萨”,指小屋的。“阿巴利波嘎”即不应受用,意为不值得受用。“巴达尼”,指防止倒下的柱、顶柱。因其引导绑缚、令其运转,故称为柱。“亚塔”,指在那床椅中。“那尼巴丹帝”,意为出去后不倒下。“阿哈差巴达盖”,指刺伤肢体、穿透后脚陷入其中的。“龙丹德咖阿迪苏”:如龙牙故称龙牙,“咖”表相似义,以他们为首的诸物中;以“阿迪”一词摄取壁钉等。第八。显示巴利原文
133.Hīti saccaṃ, yasmā vā. Yāyanti yā ayaṃ kuṭi. Tatthāti tassaṃ sīsaghaṭṭakuṭiyaṃ. Anoṇatena bhikkhunāti yojanā. Yassāti kuṭiyā. Aparibhoganti na paribhuñjitabbaṃ, na paribhuñjanārahanti attho. Patāṇīti patanassa nivāraṇā āṇi aggakhīlā. Sā hi ābandhaṃ nayati pavattetīti āṇīti vuccati. Yatthāti yasmiṃ mañcapīṭhe . Na nippatantīti nikkhanto hutvā na patanti. Āhaccapādaketi aṅge āhanitvā vijjhitvā tattha pavesitapādake. Nāgadantakādīsūti nāgassa danto viyāti nāgadantako, sadisatthe ko, so ādi yesaṃ teti nāgadantakādayo, tesu. Ādisaddena bhittikhīlādayo saṅgaṇhātīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 大住处学处显示巴利原文
9. Mahallakavihārasikkhāpadaṃ
135 一三五、第九中,『毕塔萨喀德萨』者,门框。因为在背后,两扇门扉的『桑』一起,『喀德』碰撞、接触、会合,有此义故称为背后会合。在古伦迪中所说,应连结。应连结为:在大注疏中所说。『德』者,大注疏中所说的语句。如是『德埃瓦』此中也。『嘿』者,真实,或因为。『巴嘎瓦达比』者,应连结为:不仅由大注疏阿阇梨们所说,而且由世尊所作。因门闩与门栓不可分离,虽说『为安置门栓』,应取与门栓一起安置门闩之义,故说『为安置自己门扉的门闩』。『阿嘎喇』者,门扉板。『伊玛埃瓦塔』者,连结为:我所说的正是指向此义。『埃塔』者,在『为安置门栓』一语中。『阿迪巴亚』者,世尊的意趣。『嘿』词显示详说。『甘巴帝』者,极度摇动。『差拉帝』者,稍微移动。『德那』者,因那松动倒下的原因。在母论与词分别中,因『为安置门栓』一词无连结,为显示其连结而说『达塔』等。『达塔达塔』者,连结为:在『为安置门栓』一语中未说。『阿塔萨卡拉纳萨伍巴帝』,义的生起、原因的生起为义生起,那即称为义生起,将『塔』变为『塔』。应从增上看。显示巴利原文
135. Navame piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabāhāya. Sā hi piṭṭhe dvinnaṃ kavāṭānaṃ saṃ ekato ghāṭo ghaṭanaṃ samāgamo etassatthīti piṭṭhasaṅghāṭoti vuccati. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti yojanā. Tanti mahāaṭṭhakathāya vuttavacanaṃ. Evaṃ ‘‘tadevā’’ti etthāpi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Bhagavatāpīti na mahāaṭṭhakathācariyehi eva vuttaṃ, atha kho bhagavatāpi katoti yojanā. Dvārabandhena aggaḷassa avinābhāvato ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’ti vuttepi aggaḷena saha dvārabandhaṭṭhapanāyāti atthova gahetabboti āha ‘‘sakavāṭakadvārabandhaṭṭhapanāyā’’ti. Aggaḷoti kavāṭaphalako. Imamevatthanti mayā vuttaṃ imaṃ eva atthaṃ sandhāyāti sambandho. Etthāti ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tivacane. Adhippāyoti bhagavato abhisandhi. Hi-saddo vitthārajotako. Kampatīti bhusaṃ kampati. Calatīti īsaṃ calati. Tenāti tena sithilapatanahetunā. Mātikāyaṃ, padabhājanīyañca ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tipadassa sambandhābhāvato tassa sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tivacane na vuttanti sambandho. Atthassa kāraṇassa uppatti atthuppatti, sāyeva aṭṭhuppattīti vuccati tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā. Adhikārato daṭṭhabboti yojanā.
然而所说的语句,应连结。『亚萨』者,大寺的。『伍巴利』者,从门向上。『帝苏迪萨苏』者,在两侧,向上,在三方。『达德拉比』者,在小寺中也。『萨』者,墙壁。『阿巴利布拉伍巴差拉比』者,周围以门扉尺度未完全近行的也。『伍卡提巴利切德那』者,以最高尺度。意为不应涂抹超过一手距离。仅在三方应涂抹不应,若有涂抹处,在下方也应涂抹,故说『然而若其』等。『阿萨』者,寺院的。『阿洛咖桑迪』者,关闭光明,虽说『光明关闭』,为显示正是窗门扉,故说『称为窗门扉』。『瓦德巴瓦帝』者,遮风,为窗,门,在那里安立的门扉为窗门扉。『德』者,连结为:窗门扉击打。『埃塔』者,在光明关闭中。『萨巴迪萨苏』者,在两侧、下方、上方,在四方。『德萨玛』一词是『应涂抹或应令涂抹』二词的原因。『埃塔』者,在『为光明关闭的工作』一词中。显示巴利原文
Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Yassāti mahāvihārassa. Uparīti dvārato upari. Tīsu disāsūti ubhosu passesu, uparīti tīsu disāsu. Tatrāpīti khuddake vihārepi. Sāti bhitti. Aparipūraupacārāpīti samantā kavāṭapamāṇena aparipūraupacārāpi. Ukkaṭṭhaparicchedenāti ukkaṃsapamāṇena. Hatthapāsato atirekaṃ na limpitabboti adhippāyo. Tīsu disāsu eva limpitabbo na hoti, lepokāse sati adhobhāgepi limpitabboti āha ‘‘sace panassā’’tiādi. Assāti vihārassa. Ālokaṃ sandhenti pidahantīti ‘‘ālokasandhī’’ti vutte vātapānakavāṭakāyevāti dassento āha ‘‘vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti. Vātaṃ pivatīti vātapānaṃ, dvāraṃ, tasmiṃ ṭhitā kavāṭakā vātapānakavāṭakā. Teti vātapānakavāṭakā paharantīti sambandho. Etthāti ālokasandhimhi. Sabbadisāsūti ubhosu passesu, heṭṭhā, uparīti catūsu disāsu. ‘‘Tasmā’’tipadaṃ ‘‘limpitabbo vā lepāpetabbo vā’’tipadadvaye hetu. Etthāti ‘‘ālokasandhiparikammāyā’’tipade.
“以此”者,以白色等。“凡此一切”者,此一切白色等。显示巴利原文
Imināti setavaṇṇādinā. Sabbametanti etaṃ sabbaṃ setavaṇṇādikaṃ.
“去”指所作。“应作即所作”,这是连结。即使有其他词语间隔,二词或三词也可与同义词构成复合词,因此说“覆盖的二三同义词”。二或三个同义词聚集,便成为“二三同义词”,在聚集时形成数词复合词,后接三词时,二词末尾的a元音省略。“围绕”是依次的围绕。因否定前缀含有禁止之义,故称“未耕”。“于此”指在“未耕”一词中。“以此‘耕’”即就此所指而言,这是连结。劫初时,从未成熟之前所生的食物名为前食,从前食之后所生的食物名为后食,两个n音变为两个ṇ音。“以此”是因所指的缘故。显示巴利原文
Yanti kiccaṃ. Kattabbaṃ kiccanti sambandho. Saddantarabyavahitopi dvattisaddo pariyāyasaddena samāso hotīti āha ‘‘chadanassa dvattipariyāya’’nti. Dve vā tayo vā pariyāyā samāhaṭāti dvattipariyāyaṃ, samāhāre digu, tisadde pare dvissa akāro hoti. Parikkhepoti anukkamena parikkhepo. Apatyūpasaggassa paṭisedhavācakattā ‘‘aharite’’ti vuttaṃ. Etthāti ‘‘apaharite’’ti pade. ‘‘Harita’’nti iminā adhippetanti sambandho. Ādikappakāle aparaṇṇato pubbe pavattaṃ annaṃ pubbaṇṇaṃ, aparasmiṃ pubbaṇṇato pacchā pavattaṃ annaṃ aparaṇṇaṃ, nakāradvayassa ṇakāradvayaṃ katvā. Tenevāti adhippetattā eva.
“所说”者,即已播种。例如“世尊为善慧者”此句中,菩萨虽未证得菩提,因必然性而被称为善慧者“世尊”;同样地,田地虽尚未达到绿意盎然的状态,因必然性亦被称为“绿田”。以“于任何田地”等显示此义。显示巴利原文
Vuttanti vapitaṃ, yathā ‘‘sumedhabhūto bhagavā’’tiettha bodhiṃ asampattopi bodhisatto sumedhabhūto ‘‘bhagavā’’ti vuccati avassambhāviyattā, evaṃ haritaṃ asampattampi khettaṃ ‘‘harita’’nti vuccati avassambhāviyattāti atthaṃ dasseti ‘‘yasmimpi khette’’tiādinā.
“唯于未耕”者,即唯于没有绿意的田地,这是连结。“于彼亦”者,于未耕之田亦然。“背墙之”一词,与“后面”一词为同义属格,以此显示原有的房屋。“重阁角之”一词,与“上方、塔顶之”一词为同义属格,以此显示具有单一尖顶的楼阁等。站立之比丘,此为连结。任何坐着的人,这是义理。“其”者,即站立之处。“内”者,即内部,因此处是堕落之处,此为连结。显示巴利原文
Ahariteyevāti haritavirahe eva khetteti yojanā. Tatrāpīti aharitakhettepi. ‘‘Piṭṭhivaṃsassā’’tipadaṃ ‘‘passe’’tipade sāmyatthachaṭṭhī, iminā pakatigehaṃ dasseti. ‘‘Kūṭāgārakaṇṇikāyā’’tipadaṃ ‘‘upari, thūpikāyā’’tipade sāmyatthachaṭṭhī, iminā ekakūṭayutte māḷādike dasseti. Ṭhitaṃ bhikkhunti sambandho. Nisinnakaṃ yaṃkañci jananti yojanā. Tassāti ṭhitaṭṭhānassa. Antoti abbhantare, hi yasmā ayaṃ okāso patanokāsoti yojanā.
136 一三六、“名为已覆”者:此处“已覆”一词为状态义,故说为“覆盖”。“唯直”者:从覆物的安立处向上,即是唯直。“彼”者:指覆盖物。“即使移开”者:即使除去。“因此”者:因为容许,所以应当离去——这是与上文的连结。“以围绕”者:指以环绕的方式覆盖——这是连结。“于此亦”者:在转义覆盖的情形中也是如此,即决意而住——这是连结。“以沉默者”者:即成为沉默者而住。“覆盖之上”者:即覆盖物的上方。“确实”者:即真实不虚。“从彼若更”者:在此显示从彼处再出二三转义,故说“三道或”等。显示巴利原文
136.Chāditaṃ nāmāti ettha chāditasaddo bhāvattho hoti, tenāha ‘‘chādana’’nti. Ujukamevāti chadanuṭṭhāpanato uddhaṃ ujukaṃ eva. Tanti chādanaṃ. Apanetvāpīti nāsetvāpi. Tasmāti yasmā labbhati, tasmā, pakkamitabbanti sambandho. Parikkhepenāti parivārena chādentassāti yojanā. Idhāpīti pariyāyachādanepi adhiṭṭhahitvāti sambandho. Tuṇhībhūtenāti tuṇhībhūto hutvā. Chadanuparīti chadanassa upari. Hīti saccaṃ. ‘‘Tato ce uttari’’nti ettha tato dvattipariyāyato uparīti dassento āha ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vā’’tiādi.
137 一三七、因为是以手拔、以手切、以手取或以手执,故称为可执取者;而在义释等论中即指草束,所以称为“以草束”。第九。显示巴利原文
137. Karena hatthena lunitabbo, chinditabbo, lātabbo gahetabboti vā karaḷoti kate atthapakaraṇādito tiṇamuṭṭhi evāti āha ‘‘tiṇamuṭṭhiya’’nti. Navamaṃ.
十、有生物水学处显示巴利原文
10. Sappāṇakasikkhāpadaṃ
140 第十学处中,“知”者:属于“行”等词类,故说为“知者”。“有生命”者:此中有生命存在,故是有生命的水。“此”者:指水。无论自己了知,或是令他人了知,都称为知,因此说“无论如何”。“有生命之水”:此处是表工具义的依格用法,故说“以彼水”。“前”者:如同掘地学处等前文所说。显示巴利原文
140. Dasame ‘‘jāna’’nti gacchantādigaṇoti āha ‘‘jānanto’’ti. Saṃ vijjati pāṇo etthāti sapāṇakaṃ. Etanti udakaṃ. Sayaṃ jānantopi parena jānāpentopi jānātiyeva nāmāti āha ‘‘yathā tathā vā’’ti. Sapāṇakaṃ udakanti karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, tenāha ‘‘tena udakenā’’ti. Pubbeti pathavikhaṇanasikkhāpadādike.
“于彼”:即“浇或令浇”这一句中的“于彼”。“流”:水流。“以目录为首”:以目录为所对。“于彼彼”:在彼彼处。应理解为:从一处引至另一处。“有生命之水”:因通称语在特定语境下无法确定其义,而求特殊义者不应使用通称,为显示此处所说水指特殊之水,故说“然而此”等。“然而此未说”:此为连接。“去”:水是“去”这一句中的施作者。“于何处”:在何种水中。第十学处竟。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’tipade. Dhāranti sotaṃ. Mātikaṃ pamukhanti mātikaṃ abhimukhaṃ. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Aññato ṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ netīti yojanā. ‘‘Sapāṇakaṃ udaka’’nti sāmaññavacanassapi visese avaṭṭhānato, visesatthinā ca visesassa anupayojitabbato idha visesaudakanti sandhāyabhāsitatthaṃ dassento āha ‘‘idaṃ panā’’tiādi. Idaṃ pana na vuttanti sambandho. Yanti udakaṃ ‘‘gacchatī’’tipade kattā. Yatthāti yasmiṃ udaketi. Dasamaṃ.
一、教诫学处义释显示巴利原文
1. Ovādasikkhāpada-atthayojanā
144 第一四四学处。比丘尼品第一学处中:“他们”指长老们。应理解为:从大族出家。“族女”:述说现存之功德。“亲族人”这一句,是“述说”句的与格。“何处”:意为在何位长老处。“他们”:指长老之功德。原本期待的是“请说”这样的表达,应作“于现存之功德”,却未如此说,而转为期待“适合”之句,故说“现存功德者”。“实”:真实,或表原因。“彼”:应理解为:因说法之故带来。“以彼”:以带来之因。显示巴利原文
144. Bhikkhunivaggassa paṭhame tesanti therānaṃ. Mahākulehi nikkhamitvā pabbajitāti yojanā. Kuladhītaro vijjamānaguṇaṃ kathayantīti sambandho. ‘‘Ñātimanussāna’’ntipadaṃ ‘‘kathayantī’’tipade sampadānaṃ. Kutoti kassa therassa santikāti attho. Tesanti therānaṃ guṇanti sambandho. ‘‘Kathetu’’ntipadamapekkhitvā ‘‘vijjamānaguṇe’’ti vattabbe avatvā ‘‘vaṭṭantī’’tipadamapekkhiya ‘‘vijjamānaguṇā’’ti vuttaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatoti kathanakāraṇā abhihariṃsūti sambandho. Tenāti abhiharaṇahetunā.
“他们”指六群比丘。“于他们中”指在比丘尼中。“比丘尼”一词是“前往”的受词。六群比丘前往比丘尼处,是由于对利养的渴求;比丘尼前往六群比丘处,是由于心念动摇。这就是彼此前往的差别。说“畜生话者”,是为了说明畜生论即是畜生话,即无意义的话。“乃至”一词,表示在天道与解脱道中还有什么话可说。关于国王而起的谈论称为王论;以“等”字含摄盗贼论等。显示巴利原文
Tesanti chabbaggiyānaṃ. Tāsūti bhikkhunīsu. ‘‘Bhikkhuniyo’’tipadaṃ ‘‘upasaṅkamitvā’’tipade kammaṃ. Chabbaggiyānaṃ bhikkhunīsu upasaṅkamanaṃ lābhataṇhāya hoti, bhikkhunīnaṃ chabbaggīsu upasaṅkamanaṃ calacittatāya hotīti aññamaññūpasaṅkamantānaṃ viseso. Tiracchānabhūtā kathā tiracchānakathā niratthakakathāti dassento āha ‘‘tiracchānakathantī’’ti. Saggamaggagamanepīti pisaddo mokkhagamane pana kā nāma kathāti dasseti. Rājāno ārabbha pavattā kathā rājakathā. Ādisaddena corakathādayo saṅgaṇhāti.
147 第147条学处。“那些比丘”应连结为六群比丘。“未见真实者”指他们未见真实的状态,因未见真实而被结缚,应如此连结。“他们”指六群比丘。“以另外方便”连结为:在未得许可之外,另以名为已得许可的理由而想做。“于后”指在后面,意为在上方。“或作”应连结为:仅在外围作而说。“实”指真实,或因。因为并非曾有,所以意思是“或仅在外围作”。显示巴利原文
147.Te bhikkhūti chabbaggiyā bhikkhū bhaveyyunti sambandho. Adiṭṭhaṃ saccaṃ yehīti adiṭṭhasaccā, tesaṃ bhāvo adiṭṭhasaccattaṃ, tasmā adiṭṭhasaccattā bandhitvāti yojanā. Nesanti chabbaggiyānaṃ. Aññeneva upāyenāti aladdhasammutito aññeneva laddhasammutisaṅkhātena kāraṇena kattukāmoti sambandho. Paratoti parasmiṃ pacchā, uparīti attho. Karonto vāti paribāhire karonto eva hutvā āhāti yojanā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Yasmā na bhūtapubbāni, iti tasmā paribāhiraṃ karonto vāti attho.
此处“于彼”指在“我允许”等语句中。“具戒者”:此处 vantu 词有赞叹义、最胜义及恒常相续义。“彼之”指已得许可者;“彼”指戒。为显示“巴帝摩卡”与“律仪”二词是持业释复合词,以及它们与“防护”一词构成依主释复合词,故说“巴帝摩卡即”等。其中,应知以 eva 一词显示持业释复合词性,以 ena 一词显示依主释复合词性。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘anujānāmī’’tiādivacane. Sīlavāti ettha vantusaddo pasaṃsatthe ca atisayatthe ca niccayogatthe ca hoti. Tassāti laddhasammutikassa. Tanti sīlaṃ. Pātimokkhasaṃvarasaddānaṃ kammadhārayabhāvaṃ, tehi ca saṃvutasaddassa tappurisabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pātimokkhovā’’tiādi. Tattha evasaddena kammadhārayabhāvaṃ, enasaddena ca tappurisabhāvaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ.
“行”者,令自身延续。使役态词缀在此已隐没不显。以此显示于四种住——威仪住、天住、梵住、圣住中,令自身延续的乃是威仪住。“此”者,属实。“此”者,指“以巴帝摩卡律仪防护而住”一语。“分别”者,指禅那分别中所说。显示巴利原文
Vattatīti attabhāvaṃ pavatteti. Kāritapaccayo hi adassanaṃ gato. Iminā iriyāpathavihāra dibbavihāra brahmavihāra ariyavihāresu catūsu vihāresu attabhāvavattanaṃ iriyāpathavihāraṃ dasseti. Hīti saccaṃ. Etanti ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī’’tivacanaṃ. Vibhaṅgeti jhānavibhaṅge.
“戒”等八词为同格词。而此处的关系是:戒是诸善法等至的基础、前导、行、制御、防护、解脱、出离。“等至之”即为了等至的缘故。“具足”等七词彼此为同义词。其中,“具足”指已结合、已随顺。“成就”者,由一切处、相续、再三而来,故为成就,意为具备。其中,sam 词表周遍义,anu 词表无间断义。“以彼”者,以彼为因。“守护”者,从恼害中保护自身。“延续”者,自身得以运行。“令延续”者,使自身运行。yapa 即令延续之义。因于词根集中说“延续即运行”。“住”者,此处有一表方式义的 iti 词,以省略方式标示,应连接为“如是说”或“如是所说”。显示巴利原文
‘‘Sīla’’ntiādīni aṭṭha padāni tulyādhikaraṇāni. Ayaṃ panettha sambandho – sīlaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mokkhaṃ pamokkhanti. Samāpattiyāti samāpattatthāya. ‘‘Upeto’’tiādīni satta padāni aññamaññavevacanāni. Tattha upapannoti yutto anuyutto. Samannāgatoti samantato anu punappunaṃ āgatoti samannāgato, samaṅgībhūtoti attho. Ettha hi saṃsaddo samantatthavācako, anusaddo naupacchinnatthavācako. Tenāti tena kāraṇena. Pāletīti attabhāvaṃ bādhanato rakkhati. Yapetīti attabhāvo pavattati. Yāpetīti attabhāvaṃ pavattāpeti. Yapa yāpane. Yāpanaṃ pavattananti hi dhātupāṭhesu vuttaṃ (saddanītidhātumālāyaṃ 18 pakārantadhātu). Viharatīti ettha eko ākāratthavācako itisaddo luttaniddiṭṭho, iti vuccati, iti vuttanti vā yojanā.
为显示“行”与“行境”二词为相违释复合词,以及它们与“圆满”一词构成依主释复合词,故说“行行境圆满”等。其中,以 ca 一词显示相违释复合词性,以 ena 一词显示依主释复合词性。aṇu 词为小义,matta 词为量义,故说“于微细”。以“有见之习性”显示“见者”中 āvī 词具有具彼习性之义。“受持”中,因带有 sam 前缀与 ā 前缀的 dā 词期待宾语,为显示其宾语,故说“彼彼学处”。以此显示“于诸学处”为宾格义之处格。或者,“于诸学处”此处是简别义之处格。然而显示“彼彼学处”是应引出的宾语。“受持”中,为显示 sam 词、ā 前缀的 dā 词及 ya 词之义,故说“善取”。“此中”者,指于此注疏中。然应连接详说一项。“彼”者,指族姓子。显示巴利原文
Ācāragocarasaddānaṃ dvandabhāvaṃ, tehi ca sampannasaddassa tappurisabhāvaṃ dassento āha ‘‘ācāragocarasampanno’’tiādi. Tattha casaddena dvandabhāvaṃ, enasaddena ca tappurisabhāvaṃ dasseti. Aṇusaddo appattho, mattasaddo pamāṇatthoti āha ‘‘appamattakesū’’ti. ‘‘Dassanasīlo’’tiiminā ‘‘dassāvī’’tiettha āvīsaddassa tassīlatthabhāvaṃ dasseti. ‘‘Samādāyā’’ti ettha saṃpubbaāpubbassa dāsaddassa kammāpekkhattā tassa kammaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘taṃ taṃ sikkhāpada’’nti. Iminā ‘‘sikkhāpadesū’’ti upayogatthe bhummavacananti dasseti. Atha vā sikkhāpadesūti niddhāraṇatthe bhummavacanametaṃ. ‘‘Taṃ taṃ sikkhāpada’’nti kammaṃ pana ajjhāharitabbanti dasseti. ‘‘Samādāyā’’ti ettha saṃsaddassa ca āpubbassa dāsaddassa ca yakārassa ca atthaṃ dassetuṃ ‘‘sādhukaṃ gahetvā’’ti vuttaṃ. Etthāti imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Vitthāro pana gahetabboti yojanā. Yoti kulaputto.
「彼之」指已得许可者。所谓「多闻」,并非仅仅听闻而已,这是关联。「于箱中」即于箧中。因箱中存放主人的财富,以此思量而称为「箱」。如同宝藏积存于箱中,闻积存于此人,以此「积」字来显示,这是关联。「彼」指已得许可的比丘。「如积宝」即如积宝者。「彼」指「凡彼诸法」等语句。「此中」指于此学处中。「彼之」指已得许可比丘之。「于彼」指于「以语熟练」等语句中。应如此了知此义。「善巧」即正直,因正直者无弯曲,以殊胜、最上之德义而称善巧。「审察」即再三接近观察,意为见与示。「义」从所诠义,意为注疏。「理」从法,意为圣典。因「见」与「慧」同义,故说「以慧」。「善现前作」即善作诸根之现前。显示巴利原文
Assāti laddhasammutikassa. Yaṃ taṃ bahu sutaṃ nāma atthi, taṃ na sutamattamevāti yojanā. Mañjūsāyanti peḷāyaṃ. Sā hi sāmikassa sadhanattaṃ maññate imāyāti ‘‘mañjūsā’’ti vuccati. Mañjūsāyaṃ ratanaṃ sannicitaṃ viya sutaṃ sannicitaṃ asmiṃ puggaleti yojanā, etenāti ‘‘sannicita’’ntipadena, dassetīti sambandho. Soti laddhasammutiko bhikkhu. Sannicitaratanassevāti sannicitaratanassa iva. Tanti ‘‘ye te dhammā’’tiādivacanaṃ. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Assāti laddhasammutikassa bhikkhuno. Tatthāti ‘‘vacasā paricitā’’tiādivacane. Evamattho veditabboti yojanā. Paguṇāti ujukā. Ujuko hi ajimhattā pakaṭṭho uttamo guṇoti atthena ‘‘paguṇo’’ti vuccati. Anupekkhitāti punappunaṃ upagantvā ikkhitā, passitā dassitāti attho. Atthatoti abhidheyyatthato, aṭṭhakathātoti attho. Kāraṇatoti dhammato, pāḷitoti attho. Diṭṭhisaddassa paññāsaddavevacanattā ‘‘paññāyā’’ti vuttaṃ. Supaccakkhakatāti suṭṭhu akkhānaṃ indriyānaṃ paṭimukhaṃ katā.
「多闻」:为显示多闻者的三种类别,故说「然而此」等。从依止中解脱,故名「依止解脱者」。令众侍奉,故名「众侍者」。教诫比丘尼,故名「比丘尼教诫者」。于三种多闻者中,依止解脱者应学如此之量,这是关联。「为达上」指令达上后。「五年属彼」指有五岁者。「以彼应学」是关联。「以最末的」指以一切限定中最末、低劣的所行。「善巧」即不弯曲、正直。「语熟达」是彼同义词。因为凡在诵习时,巴利文句善巧者,即语熟达;凡语熟达者,即善巧。因此,那些词是互为因果的同义词。「于半月日」指白半月、黑半月所包含的诸日中。「为法之听闻」指为令前来之众闻法,使闻法,这是意趣。于「为听闻」中,加上 yu 后缀后,使役态后缀被省略,故应解为「令闻、令听,即是听闻」。应学诵品,这是关联。「已前来」指已来到自己近处者。「为遍说」指以围绕、拥抱而说,意为以微细声语言而说。因说「说道」,故唯指事说,非称为经的巴利文句。「随喜」:施者们随后或再三因此欢喜,故为随喜。禅显示巴利原文
‘‘Bahussuto’’ti ettha bahussutassa tividhabhāvaṃ dassento āha ‘‘ayaṃ panā’’tiādi. Nissayato muccatīti nissayamuccanako. Parisaṃ upaṭṭhāpetīti parisupaṭṭhāko. Bhikkhuniyo ovadatīti bhikkhunovādako. Tatthāti tividhesu bahussutesu. Nissayamuccanakena ettakaṃ uggahetabbanti sambandho. Upasampadāyāti upasampādetvā. Pañca vassāni etassāti pañcavasso. Tena uggahetabbanti yojanā. Sabbantimenāti sabbesaṃ paricchedānaṃ ante lāmake pavattena. Paguṇāti ajimhā ujukā. Vācuggatāti tasseva vevacanaṃ. Yassa hi pāḷipāṭhā sajjhāyanakāle paguṇā honti, tassa vācuggatā. Yassa vā pana vācuggatā honti, tassa paguṇā. Tasmā tāni padāni aññamaññakāraṇavevacanāni. Pakkhadivasesūti juṇhapakkhakāḷapakkhapariyāpannesu divasesu. Dhammasāvanatthāyāti sampattānaṃ parisānaṃ dhammassa sāvanatthāya suṇāpanatthāyāti adhippāyo. Sāvanatthāyāti ettha yupaccayaparattā kāritapaccayo lopo hotīti daṭṭhabbaṃ. Tasmā sāvīyate suṇāpīyate sāvananti vacanattho kātabbo. Bhāṇavārā uggahetabbāti sambandho. Sampattānanti attano santikaṃ sampattānaṃ. Parikathanatthāyāti parissaṅgena āliṅganena kathanatthaṃ, appasaddasaṅkhātāya vācāya kathanatthanti attho. ‘‘Kathāmaggo’’ti vuttattā vatthukathāyeva adhippetā, na suttasaṅkhāto pāḷipāṭho. Anu pacchā, punappunaṃ vā dāyakā modanti etāyāti anumodanā. Jhānaṃ vā maggo vā phalaṃ vā samaṇadhammo nāma. Tassa karaṇatthaṃ uggahetabbanti yojanā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Catūsu disāsu apaṭihatoti cātuddiso, apaṭihatatthe ṇapaccayo.
「应由众侍者做」:此为连接。「于律」:于互相区别的律藏中。「二分别」:比丘分别与比丘尼分别。「不能的众侍者比丘」:此为连接。如是显示为自己的利益应学习后,今为显示为众的利益应学习,而说「然而为众」等。「于法」:于互相区别的经藏中,非于阿毗达摩藏。「三品」:有偈品、因缘品、蕴品,此为三品。「或」字是不定选择之义。「一」:一部。「从彼」:从部。「作集合」:作聚集。「未说」:于诸注疏中未说。「然而若无,彼不得」:此为连接。「于经中」:于经藏中。「已学」:以自性说而取,已诵之义。「诸方之首」:住于诸方的比丘等之首。「随意而去」:随欲而去。显示巴利原文
Parisupaṭṭhāpakena kātabbāti yojanā. Abhivinayeti aññamaññaparicchinne vinayapiṭake. Dve vibhaṅgāti bhikkhuvibhaṅgo ca bhikkhunivibhaṅgo ca. Asakkontena parisupaṭṭhāpakena bhikkhunāti sambandho. Evaṃ attano atthāya uggahetabbaṃ dassetvā idāni parisāya atthāya uggahetabbaṃ dassento āha ‘‘parisāya panā’’tiādi. Abhidhammeti aññamaññaparicchinne suttantapiṭake eva, na abhidhammapiṭake. Tayo vaggāti sagāthāvaggo nidānavaggo khandhavaggoti tayo vaggā. Vāsaddo aniyamavikappattho. Ekanti ekaṃ nipātaṃ. Tato tatoti nikāyato. Samuccayaṃ katvāti rāsiṃ katvā. Na vuttanti aṭṭhakathāsu na kathitaṃ. Yassa pana natthi, so na labhatīti yojanā. Suttante cāti suttantapiṭake pana. Uggahitoti sarūpakathanena gahito, uccāritoti attho. Disāpāmokkhoti disāsu ṭhitānaṃ bhikkhuādīnaṃ pāmokkho. Yena kāmaṃ gamoti yathākāmaṃ gamo.
“于四部”:指除小部之外的长部等诸部。“一”:指某一部。“以一部”:依于某一部所得的方法。“实”:表真实,或因。“于彼”:指在四事的注疏中。“种种义”:即种种目的。“彼”:指律藏。“以此量”:即以这些程度的善巧。“是”:此处“如是”一词表示结束,故应知此为结束。显示巴利原文
Catūsu nikāyesūti khuddakanikāyato aññesu dīghanikāyādīsu. Ekassāti aññatarassa ekassa . Ekanikāyenāti ekasmiṃ nikāye laddhanayena. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatthāti catuppakaraṇassa aṭṭhakathāyaṃ. Nānatthanti nānāpayojanaṃ. Tanti vinayapiṭakaṃ. Ettāvatāti ettakapamāṇena paguṇena. Hotīti itisaddo parisamāpanattho. Iti parisamāpanaṃ veditabbanti yojanā.
“然而彼之两者”等语,已说,此是连接。“于其他”:指律藏之外的其余者。“于彼”:即于“然而彼之两者”等语中。“如何以何方式而来,为显示彼方式”是连接。“离词倒错、混杂过失”:即远离以词之倒错、混杂为性的过失。此中,“词倒错”指词的回转而脱落,即脱落之义;“词混杂”指词的坏失,即灭坏之义。“从经”:虽以总说而言,然唯应取篇集与附随经,故说“从篇集与附随”。“以随形好”:于此,“形好”是能表字母与词者,故说“以字母与词的圆满”。“实”:表真实,或因。显示巴利原文
Ubhayāni kho panassāti ādi pana vuttanti sambandho. Aññasminti vinayapiṭakato itarasmiṃ. Tatthāti ‘‘ubhayāni kho panassā’’tiādivacane. Yathā yenākārena āgatāni, taṃ ākāraṃ dassetunti yojanā. Padapaccābhaṭṭhasaṅkaradosavirahitānīti padānaṃ paccābhaṭṭhasaṅkarabhūtehi dosehi virahitāni. Ettha ca padapaccābhaṭṭhanti padānaṃ paṭinivattitvā ābhassanaṃ gaḷanaṃ, cutanti attho. Padasaṅkaranti padānaṃ vipatti, vināsoti attho. ‘‘Suttaso’’ti sāmaññato vuttepi khandhakaparivārasuttaṃ eva gahetabbanti āha ‘‘khandhakaparivārato’’ti. Anubyañjanasoti ettha byañjanasaddo akkharassa ca padassa ca vācakoti āha ‘‘akkharapadapāripūriyā cā’’ti. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
「松弛音等」句是「以语」句的宾语,「以语」句是「具足来」句的原因,「为显示义的清晰、无结、可了知」等句是「语」句的定语。「松弛音等」者,以「等」字摄取了鼻音、释放、连结、确定、长、短、重、轻,称为八种辅音智。「以如法语」者,以思惟字母者的如实施设语。「语即被作、被说、被诵,语作」,将「咤」的「咖」作「咖」。「实」者,彼即合理。「女人因为喜好音声圆满,因此轻视」,应连结。「无音声圆满」句,以「语」句的定语性作定语,以「轻视」句的因性成就,应见为因所摄的定语。「一切」者,比丘尼的。「以戒行具足」,以此排除生、姓、色、财等义。「原因」者,注疏。「激发」者,威吓。「他们」者,比丘尼的。「在家时」者,比丘尼教诫者在家时未曾犯,应连结。「实」,彼即合理。「女人」句是「不作」句的纯作者,是「生起」句的因作者。「对站立的比丘的说法」,应连结。「亦」字是呵责义。「以不同分」者,以相违的所缘。「不适当处」者,于出家者的不相应处。「欲贪」者,强渴爱。「以彼」者,以彼因。显示巴利原文
‘‘Sithiladhanitādīna’’ntipadaṃ ‘‘vacanenā’’tipade kammaṃ, ‘‘vacanenā’’tipadaṃ ‘‘sampannāgato’’tipade hetu, ‘‘vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā’’tipadāni ‘‘vācāyā’’tipade visesanāni. Sithiladhanitādīnanti ādisaddena niggahitavimuttasambandhavavatthitadīgha rassa garu lahu saṅkhātā aṭṭha byañjanabuddhiyo saṅgaṇhāti. Yathāvidhānavacanenāti akkharacintakānaṃ yathā saṃvidahanavacanena. Vācāyeva karīyati kathīyati uccārīyati vākkaraṇaṃ cakārassa kakāraṃ katvā. Hīti tadeva yuttaṃ. Mātugāmo yasmā sarasampattirato, tasmā hīḷetīti yojanā. ‘‘Sarasampattirahita’’ntipadaṃ ‘‘vacana’’ntipade visesanabhāvena visesaṃ katvā ‘‘hīḷetī’’tipade hetubhāvena sampajjanato hetuantogadhavisesananti daṭṭhabbaṃ. Sabbāsanti bhikkhunīnaṃ. ‘‘Sīlācārasampattiyā’’tiiminā jāti gotta rūpa bhogādinātiatthaṃ nivatteti. Kāraṇañcāti aṭṭhakathañca. Tajjetvāti ubbejetvā. Tāsanti bhikkhunīnaṃ. Gihikāleti bhikkhunovādakassa gihikāle anajjhāpannapubbo hotīti sambandho. Hi tadeva yuttaṃ. ‘‘Mātugāmo’’tipadaṃ ‘‘na karotī’’tipade suddhakattā, ‘‘uppādetī’’tipade hetukattā. Ṭhitassa bhikkhuno dhammadesanāyāpīti yojanā. Apisaddo garahattho. Visabhāgehīti viruddhehi vatthārammaṇehi. Ayuttaṭṭhāneti pabbajitānaṃ ananurūpaṭṭhāne. Chandarāganti balavataṇhaṃ. Tenāti tena hetunā.
于“在此处”等之中,此是摄集:显示巴利原文
‘‘Ettha cā’’tiādimhi ayaṃ pana saṅgaho –
具戒者、多闻者、善来者、善语者;
可爱者、有能力者,及未曾犯者,此二十。
显示巴利原文 ‘‘Sīlavā bahussuto ca, svāgato ca suvācako; Piyo paṭibalo cāpi, najjhāpanno ca vīsatī’’ti.
148 「于事中」是指事由的生起。去除ka音后称为「重法」,故说「以重法」。「彼」指那些重法。「何以故」表示原因。「一起」是共通所说,为了显示应以特殊方式理解,而说「于比丘尼面前」。「如事」即波逸提。因为它随顺事、随顺罪因而转起,所以称为「如事」。显示巴利原文
148.Vatthusminti aṭṭhuppattiyaṃ. Kakāralopaṃ katvā garudhammāti vuccantīti āha ‘‘garukehi dhammehī’’ti. Teti garudhammā. Hīti yasmā. ‘‘Ekato’’ti sāmaññena vuttavacanassa visesena gahetabbataṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhunīnaṃ santike’’ti. Yathāvatthukamevāti pācittiyameva. Tañhi vatthussa āpattikāraṇassa anurūpaṃ pavattattā ‘‘yathāvatthuka’’nti vuccati.
149 「清晨」指清早,即第一的时刻。应当连接「未扫者应扫」。为显示不打扫的过失,故说「未扫者何以故」等。「何以故」是表明其过失的虚词。「彼」指僧房。应当连接「见后将有」。「以彼」指以成为不欲听闻者的原因这样。宣说了打扫僧房的利益之后,再同样宣说提供饮用水与漱口水的利益,故说「然而从村内」等。「因此」是指在水与漱口水之中。显示巴利原文
149.Pātoti pageva, paṭhamanti attho. Asammaṭṭhaṃ sammajjītabbanti sambandho. Asammajjane dosaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘asammaṭṭhaṃ hī’’tiādi. Hīti tappākaṭīkaraṇajotako. Tanti pariveṇaṃ. Disvā bhaveyyunti sambandho. Tenāti asotukāmānaṃ viya bhavanahetunā. Pariveṇasammajjanassa ānisaṃsaṃ dassetvā pānīyaparibhojanīyaupaṭṭhānassa tameva dassento āha ‘‘anto gāmato panā’’ti ādi. Tasminti pānīyaparibhojanīye.
「树枝折断亦」指应折断的树枝亦然。「第二」指有智者作为同伴。为显示应坐之处,故说「应坐」等。「于寺院中」是总说,为了特别指明而说「于门」。「下降处」即从此处下降,故称为下降处,指该处所。「平等到达处」:这里有带saṃ前缀与ā前缀的gam词根,由此衍生出表示「昨日」的ttha词,或变为第五格tha的ttha;由于连音,ā前缀变短,如此显明义理,故说「正确到达处」。其中,以「正确」表示saṃ词的含义,以「ā」表示ā前缀,以「到达」表示gam词根,以「ttha」表示称为昨日的ttha词,或表示第五格tha变为ttha。此处的意思是:你们平等到达之处。当取第五格tha变为ttha时,则是:你们平等地到达、存在。以「来者」一词显示此处「转起者」中vat词根的含义;以「先说」「已说」等词显示所指的意趣。「经文」是指重法经文。显示巴利原文
Sākhābhaṅgampīti bhañjitabbasākhampi. Dutiyoti viññū puriso dutiyo. Nisīditabbaṭṭhānaṃ dassento āha ‘‘nisīditabba’’ntiādi. ‘‘Vihāramajjhe’’ti sāmaññato vatvā visesato dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dvāre’’ti. Osaranti avasaranti etthāti osaraṇaṃ, tañca taṃ ṭhānañceti osaraṇaṭṭhānaṃ, tasmiṃ. Samaggatthāti ettha saṃpubbo ca āpubbo ca gamusaddo hoti, tato hiyyattanīsaṅkhātaṃ tthavacanaṃ vā hoti, pañcamīsaṅkhātassa thavacanassa tthattaṃ vā hoti, saṃyogaparattā ā upasaggo rasso ca hoti, iti atthaṃ dassento āha ‘‘sammā āgatatthā’’ti. Tattha ‘‘sammā’’tipadena saṃsaddassa atthaṃ dasseti, ‘‘ā’’itipadena ātyūpasaggaṃ, ‘‘gata’’itipadena gamudhātuṃ, ‘‘ttha’’itipadena hiyyattanīsaṅkhātaṃ tthavacanaṃ vā, pañcamīsaṅkhātassa thavacanassa tthattaṃ vā dasseti. Ayaṃ panetthattho – samaṃ tumhe āgatatthāti. Pañcamīsaṅkhātassa thavacanassa tthattakāle samaṃ tumhe āgā attha bhavathāti. ‘‘Āgacchantī’’tipadena ‘‘vattantī’’ti ettha vatudhātuyā atthaṃ dasseti, ‘‘paguṇā vācuggatā’’tipadehi adhippāyaṃ dasseti. Pāḷīti garudhammapāḷi.
“于彼”是指在彼经文中,或指在礼敬等四者之中。“道供给”即避开道路,为比丘让出空间。“扇”即用扇子扇风。“饮水询问”即询问是否需要饮水。以“等”字包括询问漱口水等。“于此且”是指在礼敬等四者当中。“于村内或”等六词,依于“应作”一词。“为王之驱使”即借助国王的威力驱使大众。“大比丘僧团集会于此”指大集会,在大集会处就座时,如此连接。“起迎”是预先起立。“彼”指适宜之业。显示巴利原文
Tatthāti tassaṃ pāḷiyaṃ, tesu vā abhivādanādīsu catūsu. Maggasampadānanti maggaṃ pariharitvā bhikkhussa okāsadānaṃ. Bījananti bījaniyā vidhūpanaṃ. Pānīyāpucchananti pānīyassa āpucchanaṃ. Ādisaddena paribhojanīyāpucchanādikaṃ saṅgaṇhāti. Ettha cāti etesu catūsu abhivādanādīsu. ‘‘Anto gāme vā’’tiādīni cha padāni ‘‘kātabbamevā’’tipade ādhāro. Rājussāraṇāyāti rañño ānubhāvena janānaṃ ussāraṇāya. Mahābhikkhusaṅgho sannipatati etthāti mahāsannipātaṃ, tasmiṃ mahāsannipāte ṭhāne nisinne satīti yojanā. Paccuṭṭhānanti paṭikacceva uṭṭhānaṃ. Taṃ tanti sāmīcikammaṃ.
“恭敬”即作意,也就是作尊重。因此说“如作”等。“三种义务”是指称为“恭敬、尊重、敬重”的三种义务。“不应”一词表示应作之事,故说“不应逾越”。显示巴利原文
Sakkatvāti cittiṃ katvā, saṃ ādaraṃ katvāti attho. Tenāha ‘‘yathā kato’’tiādi. Tiṇṇaṃ kiccānanti ‘‘sakkatvā garuṃkatvā mānetvā’’tisaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ kiccānaṃ. Anīyasaddo kammatthoti āha ‘‘na atikkamitabbo’’ti.
“此处无比丘”即没有比丘的住处。那么,这住处在什么范围内算作无比丘?为了说明“何为无比丘住处”,故说“若”等。“从精舍”一词是“内”字的从格,指从精舍内部。“此处”指在无比丘的住处中。“实”是确实之义。“从彼”指从位于半由旬范围内的住处。“他”指在其他住处,这是处格意义的业格。“午后”指食后。“彼处”指在无比丘的住处。“比丘尼”一词是“说”的业格。“所说量”是指在所谓半由旬范围内的所说量。“于树枝覆盖的堂”指即使在用树枝覆盖的堂里。以“pi”字表示,在住所就更不必说了。“所说”指已经住下。“以此量”指仅以住一夜的量。“此处”指在有比丘的住处。应结合为“前来的比丘尼们应乞请”。“月之”指阿萨荼月的白分。应以整体与部分的关系来结合“十三日”一词。“我等”指我们。“由何”结合为“由何直道”,故说“由彼道”。“由其他道”指直道以外的其他曲道。“此”指此住处。“从彼”指从比丘的住处,或从比丘尼的精舍,这样更为恰当。因为后面将说到“从我等的精舍一伽伍德”。“安全处”指无畏之处。正是在这里,“畏惧已被消灭”,所以是安全的。显示巴利原文
Natthi bhikkhu etthāti abhikkhuko āvāso, so kittake ṭhāne abhikkhuko, yo āvāso abhikkhuko nāma hotīti āha ‘‘sace’’ti ādi. ‘‘Upassayato’’tipadaṃ ‘‘abbhantare’’tipade apādānaṃ. Etthāti abhikkhuke āvāse. Hīti saccaṃ. Tatoti aḍḍhayojanabbhantare ṭhitaāvāsato. Paranti aññasmiṃ āvāse, bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Pacchābhattanti bhattato pacchā. Tatthāti abhikkhuke āvāse. ‘‘Bhikkhuniyo’’tipadaṃ ‘‘vadantī’’tipade kammaṃ. Vuttappamāṇeti aḍḍhayojanabbhantarasaṅkhāte vuttappamāṇe. Sākhāmaṇḍapepīti sākhāya chāditamaṇḍapepi. Pisaddena āvāse pana kā nāma kathāti dasseti. Vuttāti vasitā. Ettāvatāti ekarattaṃ vasitamattena. Etthāti sabhikkhuke āvāse. Upagacchantīhi bhikkhunīhi yācitabbāti yojanā. Pakkhassāti āsaḷhīmāsassa juṇhapakkhassa. ‘‘Terasiya’’ntipadena avayaviavayavabhāvena yojetabbaṃ. Mayanti amhe. Yatoti yena ujunā maggenāti sambandho. Tenāha ‘‘tena maggenā’’ti. Aññena maggenāti ujumaggato aññena jimhamaggena. Ayanti ayaṃ āvāso. Tatoti bhikkhūnaṃ āvāsato, bhikkhuniupassayato vā, idameva yuttataraṃ. Vakkhati hi ‘‘amhākaṃ upassayato gāvutamatte’’ti. Khemaṭṭhāneti abhayaṭṭhāne. Tañhi khīyanti bhayā etthāti khemaṃ, khemañca taṃ ṭhānañceti khemaṭṭhānanti katvā ‘‘khemaṭṭhāna’’nti vuccati. Tāhi bhikkhunīhīti aḍḍhayojanamatte ṭhāne vasantīhi. Tā bhikkhuniyoti gāvutamatte ṭhāne vasantiyo. Antarāti tumhākaṃ, amhākañca nivāsanaṭṭhānassa, nivāsanaṭṭhānato vā antare vemajjhe. Bhummatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ. Ṭhite maggeti sambandho ‘‘santikā’’tipadaṃ ‘‘āgata’’itipade apādānaṃ. Tatthāti aññāsaṃ bhikkhunīnaṃ upassaye. Iti yācitabbāti yojanā. Tatoti bhikkhūnaṃ yācitabbato, paranti sambandho.
于十四日:即阿萨荼月白分第十四日的满月之日。此处:指在此精舍。‘教诫’一词,在此处是‘随’一词的业格。‘随行生活’:指随顺而行,以此为活命、营生。相应于所说的比丘。‘第二日’:指阿萨荼月的满月日。那时:指出发之后。此处:因比丘已经出发,所以不见。以‘作意而’这句话,显示‘不作意而住是不合适的’。意思是‘应前往有比丘的住处’。‘彼’:指违犯雨安居所导致的罪。‘实’:即确实,或因为。‘以任何原因’:以乞食行不成就等任何因缘。‘实’:确实。因为比丘出发等原因,住在没有比丘的地方者,终究是否应在没有比丘的地方自恣呢?为说明此,故说‘然自恣者’等。显示巴利原文
Cātuddaseti āsaḷhīmāsassa juṇhapakkhassa catuddasannaṃ divasānaṃ pūraṇe divase. Idhāti imasmiṃ vihāre. ‘‘Ovāda’’ntipadaṃ ‘‘anu’’itipade kammaṃ. Anujīvantiyoti anugantvā jīvanaṃ vuttiṃ karontiyo. Vuttā bhikkhūti sambandho. Dutiyadivaseti āsaḷhīpuṇṇamiyaṃ. Athāti pakkamanānantaraṃ. Etthāti bhikkhūnaṃ pakkantattā apassane. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’tiiminā ābhogaṃ akatvā vasituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Sabhikkhukāvāsaṃ gantabbamevāti adhippāyo. Sāti vassacchedāpatti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Kenaci kāraṇenāti bhikkhācārassa asampadādinā kenaci nimittena. Hīti saccaṃ. Bhikkhūnaṃ pakkantādikāraṇā abhikkhukāvāse vasantiyā kiṃ abhikkhukāvāseva pavāretabbanti āha ‘‘pavārentiyā panā’’tiādi.
每半月:此处‘随’字是表示分离义的不变介词,因为它与此相连接,故处格意义用业格形式,因此说‘半月半月’。‘应期待’:此处‘巴帝’前缀与‘阿’前缀,‘悉达’词根为欲求义,故说‘应欲求’。‘悉达’词根有重复形式。‘阿’前缀的‘悉悉’表示欲求义,在词根集中也有说明。‘彼处’:即在‘布萨询问者’一词中。‘月之’:指任何月份。但在《大护持》中说应结合。教诫的乞求即是教诫,省略后面的词,那即是义理、目的为教诫义,为彼义。‘从初日’:指从第二日。那个月份确实在这里面对增长与减损,或者因此,故称为初日。‘如是’:以所说的这种方式。应结合理解为‘世尊制定’。‘其他’:指其他关于闻法的事务。‘无间’:恒常,在‘制定’一词中作为修饰的中性词。‘实’:详细说明。‘如是若有’:如果有这样许多利益。‘何’:什么法。‘有义’:有目的。‘如所教’:与教诫相应。应结合理解为‘一切比丘尼亦如此’。‘实’:确实。显示巴利原文
Anvaddhamāsanti ettha anusaddo vicchatthavācako kammappavacanīyo, tena payogattā bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘addhamāse addhamāse’’ti. Paccāsīsitabbāti ettha patipubbo ca āpubbo ca sidhātu icchattheti āha ‘‘icchitabbā’’ti. Sidhātuyā dvebhāvo hoti. Āpubbo sisi icchāyantipi dhātupāṭhesu vuttaṃ. Tatthāti ‘‘uposathapucchaka’’ntivacane. Pakkhassāti yassa kassaci pakkhassa. Mahāpaccariyaṃ pana vuttanti sambandho. Ovādassa yācanaṃ ovādo uttarapadalopena, soyeva attho payojanaṃ ovādattho, tadatthāya. Pāṭipadadivasatoti dutiyadivasato. So hi cando vuddhiñca hāniñca paṭimukhaṃ pajjati ettha, etenāti vā pāṭipadoti vuccati. Itīti evaṃ vuttanayena. Bhagavā paññapetīti yojanā. Aññassāti dhammassavanakammato aññassa. Nirantaranti abhikkhaṇaṃ, ‘‘paññapetī’’tipade bhāvanapuṃsakaṃ. Hīti vitthāro. Evañca satīti evaṃ bahūpakāre sati ca. Yanti yaṃ dhammaṃ. Sātthikanti sapayojanaṃ. Yathānusiṭṭhanti anusiṭṭhiyā anurūpaṃ. Sabbāyeva bhikkhuniyopīti yojanā. Hīti saccaṃ.
前往教诫:指为了乞求教诫而前往比丘僧团的园林。不应前往教诫:即为了乞求教诫,而不应前往比丘僧团的园林。教诫一词,在此应视为业格意义的体格,否则语词用法会相违。为前往教诫:为了教诫乞求的目的而前往比丘僧团的园林。显示巴利原文
Ovādaṃ gacchatīti ovādaṃ yācituṃ bhikkhusaṅghassa ārāmaṃ gacchati. Na ovādo gantabboti ovādaṃ yācituṃ bhikkhusaṅghassa ārāmo na gantabbo. Ovādoti ca upayogatthe paccattavacananti daṭṭhabbaṃ. Itarathā hi saddapayogo virujjheyya. Ovādaṃ gantunti ovādaṃ yācanatthāya bhikkhusaṅghassa ārāmaṃ gantuṃ.
“二、三比丘尼”是“乞求而”的第二业格;是“应遣”的第一业格。“教诫亲近”意指为受持教诫而前往亲近。“园林”指比丘僧团的园林。“从彼”与“从前往之后”相关联。“由彼比丘”指受持教诫的那位比丘。“彼”指被认可的比丘。显示巴利原文
‘‘Dve tisso bhikkhuniyo’’tipadaṃ ‘‘yācitvā’’tipade dutiyākammaṃ. ‘‘Pesetabbā’’tipade paṭhamākammaṃ. Ovādūpasaṅkamananti ovādassa gahaṇatthāya upasaṅkamanaṃ. Ārāmanti bhikkhusaṅghassa ārāmaṃ. Tatoti gamanato paranti sambandho. Tena bhikkhunāti ovādapaṭiggāhakena bhikkhunā. Tanti sammataṃ bhikkhuṃ.
“能”即能够。“以令喜”意指以带来喜悦、令人欢喜的身语意业,这是它的含义。“令成就”即令成就三学。“以此量”是说仅凭“以令喜令成就”这一句话而已。“实”表示结果。“此”即指“由他们”一词。显示巴利原文
Ussahatīti sakkoti. Pāsādikenāti pasādaṃ āvahena pasādajanakena kāyavacīmanokammenāti attho. Sampādetūti tividhaṃ sikkhaṃ sampādetu. Ettāvatāti ettakena ‘‘pāsādikena sampādetū’’ti vacanamattena. Hīti phalajotako. Etanti ‘‘tāhī’’tivacanaṃ.
于此,比丘的言说方式依僧团、众、个人而有三种。将这三种言说方式,乘以比丘尼依僧团、众、个人的三种言说方式,便成为九种言说方式。为显示此一理趣,故说“于此,此为言说次第”。“于此”是与前文相关联的言说。言说的理趣显而易见。显示巴利原文
Ettha ca bhikkhūnaṃ saṅghagaṇapuggalavasena vacanavāro tividho hoti, taṃ tividhaṃ vacanavāraṃ bhikkhunīnaṃ saṅghagaṇapuggalavasena tīhi vacanavārehi guṇitaṃ katvā nava vacanavārā honti, taṃ ākāraṃ dassento āha ‘‘tatrāyaṃ vacanakkamo’’ti. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ. Vacanākāro pākaṭova.
为了显示一位比丘尼受众多比丘尼住处派遣前来请求教诫,或众多比丘尼受派遣时的话语方式,故说「比丘尼僧团及圣尊」等。显示巴利原文
Ekā bhikkhunī vā bahūhi bhikkhunīupassayehi ovādatthāya pesite vacanākāraṃ dassento āha ‘‘bhikkhunisaṅgho ca ayyā’’tiādi.
「以彼」即是指那位接受教诫者。「教诫」一词在「受取者」一词中为宾语;而「教诫」一词在「不受取」一词中亦为宾语。「愚者」:仅凭出入息得以活命,而非以智慧之命而活,故为愚者。「病者」:因患病而痛苦,故为病者。「将行者」:有能力前往,故为将行者。然此处的连接如下:凡是有能力前往的比丘,他将前往、将作启程,因此这位比丘被称为将行者。或者,因具足能力之故,将前往、将作启程的比丘,因此这位比丘被称为将行者。其中,「有能力」是含摄于因中的特殊限定词。显示巴利原文
Tenāpīti ovādapaṭiggāhakenāpi ‘‘ovāda’’ntipadaṃ ‘‘paṭiggāhakenā’’ti pade kammaṃ. Puna ‘‘ovāda’’ntipadaṃ ‘‘apaṭiggahetu’’ntipade kammaṃ. Balati assāsapassāsamattena jīvati, na paññājīvitenāti bālo. Gilāyati rujatīti gilāno. Gamissati gantuṃ bhabboti gamiko. Ayaṃ panettha yojanā – gantuṃ bhabbo yo bhikkhu gamissati gamanaṃ karissati, iti tasmā so bhikkhu gamiko nāma. Atha vā yo bhikkhu gantuṃ bhabbattā gamissati gamanaṃ karissati, iti tasmā so bhikkhu gamiko nāmāti. ‘‘Bhabbo’’ti ca hetuantogadhavisesanaṃ.
「于彼」:即于愚者等三种人之中。「第二半月日」:即从新月翌日算起的当半月的第二日。「布萨堂」:即在布萨堂中。因人们在此处举行布萨,或布萨于此被举行,故称此处为「布萨堂」;即谓在那布萨堂中。在显示了「不告知」一词的用意之后,为说明「不回报」一词与此意趣相同,故说「又于余处说」等。显示巴利原文
Tatthāti bālādīsu tīsu puggalesu. Dutiyapakkhadivaseti pāṭipadato dutiyapakkhadivase. Uposathaggeti uposathagehe. Tañhi uposathaṃ gaṇhanti, uposatho vā gayhati asminti ‘‘uposathagga’’nti vuccati. Tasmiṃ uposathagge. ‘‘Anārocetu’’nti vacanassa ñāpakaṃ dassetvā ‘‘apaccāharitu’’nti vacanassa tameva dassento āha ‘‘aparampi vutta’’ntiādi.
“在那里”:指在那些接受教诫的比丘中。“若没有”:即如果没有他。“或集会”:或集会。因为在其中众人一同说话,或与善人一同照耀,故称为“集会”。连接为:我将前往那个集会。“于彼处”:在那个集会等处。在“于彼处”一词中也是如此。显示巴利原文
Tatthāti ovādapaṭiggāhakesu bhikkhūsu. No cassāti no ce assa. Sabhaṃ vāti samajjaṃ vā. Sā hi saha bhāsanti ettha, santehi vā bhāti dibbatīti ‘‘sabhā’’ti vuccati, taṃ sabhaṃ vā upasaṅkamissāmīti yojanā. Tatrāti tasmiṃ sabhādike. Evaṃ ‘‘tatthā’’tipadepi.
“十四日的圆满为十四日”:连结为于该日自恣后。“比丘僧团”:意为在比丘僧团附近,此处是表示附近义的地格。“今日”:此处,在此日称为“今”,由“此”字在“日”义上附加 jja 后缀,并将“此”变为 a 音,“今”即是“今日”,tana 后缀表其本义。“明日”:由“次”字在“日”义上附加 jja 后缀,仅是第七格词尾。“于此”:指于自恣中,或于“我允许”等言说中。“确实”:真实。显示巴利原文
Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso, tasmiṃ pavāretvāti sambandho. Bhikkhusaṅgheti bhikkhusaṅghassa santike, samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Ajjatanāti ettha asmiṃ ahani ajja, imasaddato ahanīti atthe jjapaccayo, imasaddassa ca akāro, ajja eva ajjatanā, svattho hi tanapaccayo. Aparasmiṃ ahani aparajja, aparasaddato ahanīti atthe jjapaccayo sattamyantoyeva. Etthāti pavāraṇe, ‘‘anujānāmī’’tiādivacane vā. Hīti saccaṃ.
“喧哗”:即骚动。“首先应请比丘尼”:僧团应首先请求比丘尼。显示巴利原文
Kolāhalanti kotūhalaṃ. Paṭhamaṃ bhikkhunī yācitabbāti saṅghena paṭhamaṃ bhikkhunī yācitabbā.
“应由那位比丘尼告知他”,这是连接语。“见而将补救”:指成为能分辨过失与非过失的人之后,便会加以补救。显示巴利原文
Tāya bhikkhuniyā vacanīyo assāti yojanā. Passanto paṭikarissatīti vajjāvajjaṃ passanto hutvā paṭikarissati.
“两者”:指比丘与比丘尼。“各于其处”:凡某处为适宜之处,即于该处。“以任何方式”:以任何理由。“avapubbo 一词有遮止的意思”,因此说“遮止”。“唯言说”:唯是教诫之言说。“道”:因为处在最上位的缘故,“道”是处所之因。“然而过失”:指在前往等过程中产生的过患。“涂抹”:即污染。“然而比丘们教诫、教导是适当的”,此为连接。显示巴利原文
Ubhinnanti bhikkhubhikkhunīnaṃ. Yathāṭhāneyevāti yaṃ yaṃ ṭhānaṃ yathāṭhānaṃ, tasmiṃ yathāṭhāneyeva. Kenaci pariyāyenāti kenaci kāraṇena. Avapubbo varasaddo pihitatthoti āha ‘‘pihito’’ti. Vacanaṃyevāti ovādavacanaṃyeva. Pathoti jeṭṭhakaṭṭhāne ṭhānassa kāraṇattā patho. Dosaṃ panāti abhikkamanādīsu ādīnavaṃ pana. Añjentīti makkhenti. Bhikkhūhi pana ovadituṃ anusāsituṃ vaṭṭatīti yojanā.
“其他”:指教诫之外的其他事。“此”:即是重法。显示巴利原文
Aññanti ovādato aññaṃ. Esoti garudhammo.
150 在‘非法羯磨’中,‘羯磨’所指为何?故说‘于非法羯磨等’句。‘于彼’:指于非法羯磨与法羯磨二者之中。显示巴利原文
150. ‘‘Adhammakamme’’ti ettha katamaṃ kammaṃ nāmāti āha ‘‘adhammakammetiādīsū’’tiādi. Tatthāti adhammakammadhammakammesu.
152 ‘宣说时所言,无罪’:应如此理解连属。‘令忆念’:即告知。‘于四众’:指在四众之中。‘于彼亦’:以彼事作为比丘尼众得以听闻之缘由。以上为第一。显示巴利原文
152. Uddesaṃ dento bhaṇati, anāpattīti yojanā. Osāretīti katheti. Catuparisatīti catuparisasmiṃ. Tatrāpīti tena bhikkhunīnaṃ suṇanakāraṇenāti. Paṭhamaṃ.
二、日没学处显示巴利原文
2. Atthaṅgatasikkhāpadaṃ
153 第二处中,‘次第’一词意为‘次数’,故说‘以次数’。而‘次数’即是依照次第,故说‘依序次,这是它的含义’。为说明‘对此有增上之心’即所谓‘具增上心’,故说‘具增上心者’等言。此处所言‘增上心’,唯指阿拉汉果心,并非作为毗婆舍那基础之八等至心,故说‘以阿拉汉果心’。因为在‘增上心学’等处,作为毗婆舍那基础之八等至心,被称为‘增上心’。‘不放逸’:即指不放逸者。‘以恒常劳作’:即指常恒修习。‘牟尼’:于两重世间中,了知故为‘知’;或者说,‘牟那’被称为‘智’。以了知之义、知解之义,具此者即为‘牟尼’。为了开显此义,故说‘牟尼者’等语。此中,以‘凡是了知……乃至……由了知’宣说第一义;以‘牟那被称为……乃至……称为’宣说第二义。由于在诸界论中说‘牟那为行’,是故在‘凡是了知’之处,当知此‘牟那’属于第一类界,非属第六类‘牟’界。或者,因为诸界论中说‘牟那即智’,‘了知’唯归属第六类,当知这是界名末尾的‘那’字脱落所致。而在‘牟那被称为智’之处,此‘智’唯指阿拉汉智。‘牟那之道即牟道’,于此所说中,即是开示三十七菩提分,故说‘于三十七菩提分中’。显示巴利原文
153. Dutiye pariyāyasaddo vāratthoti āha ‘‘vārenā’’ti. Vāroti ca anukkamoyevāti āha ‘‘paṭipāṭiyāti attho’’ti. Adhikaṃ cittaṃ imassāti adhicetoti dassento āha ‘‘adhicittavato’’tiādi. Adhicittaṃ nāma idha arahattaphalacittameva, na vipassanāpādakabhūtaṃ aṭṭhasamāpatticittanti āha ‘‘arahattaphalacittenā’’ti. ‘‘Adhicittasikkhā’’tiādīsu (pārā. 45; dī. ni. 3.305; ma. ni. 1.497; a. ni. 6.105; mahāni. 10) hi vipassanāpādakabhūtaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ ‘‘adhicitta’’nti vuccati. Na pamajjatoti na pamajjantassa. Sātaccakiriyāyāti satatakaraṇena. Ubho loke munati jānātīti munīti ca, monaṃ vuccati ñāṇaṃ munanaṭṭhena jānanatthena, tamassatthīti munīti ca dassento āha ‘‘muninotī’’tiādi. Tattha ‘‘yo munati…pe… munanena vā’’tiiminā paṭhamatthaṃ dasseti, ‘‘monaṃ vuccati…pe… vuccatī’’tiiminā dutiyatthaṃ dasseti. Muna gatiyanti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 15 pakārantadhātu) vuttattā ‘‘yo munatī’’ti ettha bhūvādigaṇiko munadhātuyeva, na kīyādigaṇiko mudhātūti daṭṭhabbaṃ. Atha vā muna ñāṇeti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 17 kiyādigaṇika) vuttattā ‘‘munātī’’ti kīyādigaṇikova. Dhātvantanakāralopoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Monaṃ vuccati ñāṇa’’nti cettha ñāṇaṃ nāma arahattañāṇameva. Monassa patho monapathoti vutte sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammāva adhippetāti āha ‘‘sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesū’’ti. Atha vā adhisīlasikkhādayo adhippetāti āha ‘‘tīsu vā sikkhāsū’’ti. Pubbabhāgapaṭipadanti arahattañāṇassa pubbabhāge pavattaṃ sīlasamathavipassanāsaṅkhātaṃ paṭipadaṃ. Pubbabhāgeti arahattañāṇassa pubbabhāge. Etthāti ‘‘adhicetaso…pe… sikkhato’’ti vacane. ‘‘Tādino’’tipadaṃ ‘‘munino’’tipadena yojetabbanti āha ‘‘tādisassa khīṇāsavamunino’’ti. Etthāti ‘‘sokā na bhavanti tādino’’ti vacane. Rāgādayo upasametīti upasantoti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘rāgādīna’’nti. Sati assatthīti satimāti katvā mantusaddo niccayogatthoti āha ‘‘satiyā avirahitassā’’ti.
「不被耕、不被掘」即「虚空」,彼即虚空。「应以中间之孔隙观见」即「空界」。虚空有四种:无障碍虚空、遍处所破虚空、限定虚空、色限虚空。其中,此处所指唯无障碍虚空,因以「于空界」特别指明。故说「非遍处所破,亦非色限」。限定虚空亦摄于色限虚空中。「勿」一词为「轻蔑」一词之业格。「仅此」者,仅此量名为「具增上心」等之语,非其他佛语,此为其义。「阿夷」者,朱腊般踏咖长老。「来」者,为瓦萨义之不变词。意趣为:我示我之威力,汝等观见、把握。「出已」者,从彼第四禅那出已。「于中间亦行」,此处为显示「毗」字之义,故说「中间隐没亦」。此同理于「亦作卧」处。「长老」者,朱腊般踏咖长老。此词应于中间适当处连结,以「彼亦说」连结。「兄长老」者,为兄长之玛哈般踏咖长老。显示巴利原文
Na kasīyati na vilekhīyatīti akāso, soyeva ākāso. Antarena chiddena ikkhitabboti antalikkho. Ākāso hi catubbidho ajaṭākāso, kasiṇugghāṭimākāso, paricchinnākāso, rūpaparicchedākāsoti. Tattha ajaṭākāsova idhādhippeto ‘‘antalikkhe’’ti visesitattā. Tenāha ‘‘na kasiṇugghāṭime, na pana rūpaparicchede’’ti. Paricchinnākāsopi rūpaparicchedākāsena saṅgahito. ‘‘Ma’’nti padaṃ ‘‘avamaññantī’’ti pade kammaṃ. Ettakamevāti etappamāṇaṃ ‘‘adhicetaso’’tiādisaṅkhātaṃ vacanameva, na aññaṃ buddhavacananti attho. Ayanti cūḷapanthako thero. Handāti vassaggatthe nipāto. Mama ānubhāvaṃ dassemi, tumhe passatha gaṇhathāti adhippāyo. Vuṭṭhāyāti tato catutthajjhānato vuṭṭhahitvā. Antarāpi dhāyatīti ettha pisaddassa aṭṭhānatthaṃ dassento āha ‘‘antaradhāyatipī’’ti. Eseva nayo ‘‘seyyampi kappetī’’ti etthapi. Theroti cūḷapanthako thero. Idaṃ padaṃ antarantarā yuttaṭṭhānesu sambandhitvā ‘‘tañceva bhaṇatī’’tiiminā sambandhitabbaṃ. Bhātutherassāti jeṭṭhakabhātubhūtassa mahāpanthakatherassa.
「足」者,偈颂中三足为因陀罗跋耆族罗,第四足为伍边陀罗跋耆族罗。故于「足」处,于「玛」字之后,作「杜」字「伍」字之脱落,取后字,以「巴德玛」之双音书写。「未离香」,此处「维」之长音诵读方为正确。「于泥中行」即「莲花」。「驱逐恶香之取」即「驱恶香」。「此有美妙香」即「妙香」。此处之连结为:如名为驱恶香之妙香,清晨以初日光开敷、绽放,成为未离香而辉耀之莲花,如是从身体出生之光辉,成为辉耀者,如于空界照耀之日轮,于三界照耀之正自觉者,汝等应见。显示巴利原文
Padmanti gāthāyaṃ tayo pādā indavajirā, catutthapādo upendavajiro. Tasmā padmanti ettha makāre pare dukārukārassa lopaṃ katvā parakkharaṃ netvā ‘‘padma’’nti dvibhāvena likhitabbaṃ. Avītagandhanti ettha vīti dīghuccāraṇameva yuttaṃ. Paṅke davati gacchatīti padumaṃ. Kokaṃ duggandhassa ādānaṃ nudati apanetīti kokanudaṃ. Sundaro gandho imassāti sugandhaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – yathā kokanudasaṅkhātaṃ sugandhaṃ pāto pageva bālātapena phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ hutvā virocamānaṃ padumaṃ siyā, tathā aṅgīrasaṃ aṅgito sarīrato niccharaṇapabhassararasaṃ hutvā virocamānabhūtaṃ antalikkhe tapantaṃ ādiccaṃ iva tedhātuke tapantaṃ sammāsambuddhaṃ passāti.
「巴贡」者,已说出。「彼」者,从不能。「那」者,朱腊般踏咖。「长老」者,玛哈般踏咖长老令驱出,此为连结。「索」者,朱腊般踏咖。「尔时」者,于彼时。「世尊说」为连结。「以佛眼」者,以名为意趣随眠根上下智之一切智佛之眼。「彼」者,朱腊般踏咖。「彼」者,朱腊般踏咖之。「尔时」者,于彼告知时。「阿萨」者,朱腊般踏咖之,「与已」为连结。「除尘垢」者,除去尘垢,即布片。「索」者,朱腊般踏咖。「彼」者,布片之,于「边」一词有部分连结。「清净亦」者,「毗」字显示于不清净之布片有何话。「悚惧」者,恐怖、畏惧,此为其义。「尔时」者,于彼策励时。「阿萨」者,朱腊般踏咖之。「彼」一词应与「我之阿夷性」一词作连结而为连结。第二。显示巴利原文
Paguṇanti vācuggataṃ. Tatoti asakkuṇeyyato. Nanti cūḷapanthakaṃ. Theroti mahāpanthako thero nikkaḍḍhāpesīti sambandho. Soti cūḷapanthako. Athāti tasmiṃ kāle. Bhagavā āhāti yojanā. Buddhacakkhunāti āsayānusayaindriyaparopariyattañāṇasaṅkhātena sabbaññubuddhānaṃ cakkhunā. Tanti cūḷapanthakaṃ. Tassāti cūḷapanthakassa. Athāti tasmiṃ ārocanakāle. Assāti cūḷapanthakassa, datvāti sambandho. Rajaṃ malaṃ harati apanetīti rajoharaṇaṃ, pilotikakhaṇḍaṃ. Soti cūḷapanthako. Tassāti pilotikakhaṇḍassa, ‘‘anta’’ntipade avayavisambandho. Parisuddhampīti pisaddo aparisuddhe pilotikakhaṇḍe kā nāma kathāti dasseti. Saṃveganti santāsaṃ bhayanti attho. Athāti tasmiṃ ārambhakāle. Assāti cūḷapanthakassa. ‘‘Ta’’ntipadaṃ ‘‘mamāyanabhāva’’ntipadena sambandhaṃ katvā yojanā kātabbāti. Dutiyaṃ.
三、比丘尼住处学处显示巴利原文
3. Bhikkhunupassayasikkhāpadaṃ
162 第一六二节。于第三句中,虽总说“教诫为波逸提”,然应取其别义,故说“唯以八敬法教诫者犯波逸提”。“从此”者,指此学处。“于何处何处”者,指各个学处。“一切处即彼处彼处”为连结。第三。显示巴利原文
162. Tatiye ‘‘ovadati pācittiyassā’’ti sāmaññato vuttepi visesato attho gahetabboti āha ‘‘aṭṭhahi garudhammehi ovadantasseva pācittiya’’nti. Itoti imasmā sikkhāpadamhā. Yatthayatthāti yasmiṃ yasmiṃ sikkhāpade. Sabbattha tattha tatthāti yojanāti. Tatiyaṃ.
“此处”者,于此学处。“此杂事已说”为连结。“三波逸提”者:因比丘未经认可,犯一波逸提;因日已没,犯一波逸提;因前往比丘尼住处,犯一波逸提,故为三波逸提。“何故”者,以何因缘,此为连结。“彼处”者,指比丘尼住处。“彼唯”者,唯是已被认可之比丘。“以其他法”者,以敬法之外的其他法。“然于日间”者,从日出至太阳未没。显示巴利原文
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Idaṃ pakiṇṇakaṃ vuttanti sambandho. Tīṇi pācittiyānīti bhikkhuno asammatattā ekaṃ pācittiyaṃ, sūriyassa atthaṅgatattā ekaṃ, bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitattā ekanti tīṇi pācittiyāni. Kathanti kena kāraṇena hotīti yojanā. Tatthāti bhikkhunupassayaṃ. Tassevāti sammatasseva bhikkhuno. Aññena dhammenāti garudhammehi aññena dhammena. Divā panāti sūriyuggamanato tassa anatthaṅgateyevāti.
四、利养学处显示巴利原文
4. Āmisasikkhāpadaṃ
164 第四条中,“诸人作了很多”即“多作”。为阐明“虽被多作却不教诫”的含义,故说“非多作”等。“法”者,指戒等诸法。“意趣”者,可为“非多作”一词的意趣,或六群比丘的意趣。“欲作等”一词与“义”一词为能诠关系。显示巴利原文
164. Catutthe bahuṃ mānaṃ kataṃ yehīti bahukatā. Bahukatā hutvā na ovadantīti atthaṃ dassento āha ‘‘na bahukatā’’tiādi. Dhammeti sīlādidhamme. Adhippāyoti ‘‘na bahukatā’’tipadassa, chabbaggiyānaṃ vā adhippāyoti yojanā. ‘‘Kattukāmoti ādīna’’ntipadaṃ ‘‘attho’’tipade vācakasambandho.
“未被认可”,应知为已被指定,如此连结。“认可”指比丘尼教诫师的认可。“后来住于沙弥位”,如此连结。第四项竟。显示巴利原文
Asammato nāma ṭhapito veditabboti yojanā. Sammutinti bhikkhunovādakasammutiṃ. Pacchā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitoti yojanāti. Catutthaṃ.
五、施衣学处显示巴利原文
5. Cīvaradānasikkhāpadaṃ
169 第五项中:“于街道”指道路。因其为车行所依,故称为“街道”。“被见”者,由相会而得以相见,故称“被见”。仅见过之友,故说为“友”。“其余”指从已说之语所剩的词语。“于彼”指在受衣学处中。“实”是彰显差别。“于此”指在此施衣学处。第五项竟。显示巴利原文
169. Pañcame rathikāyāti racchāya. Sā hi rathassa hitattā rathikāti vuccati. Sandiṭṭhāti samodhānavasena dassīyitthāti sandiṭṭhā. Diṭṭhamattakā mittāti āha ‘‘mittā’’ti. Sesanti vuttavacanato sesaṃ vacanaṃ. Tatrāti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade. Hīti visesajotakaṃ. Idhāti imasmiṃ cīvaradānasikkhāpadeti. Pañcamaṃ.
六、缝衣学处显示巴利原文
6. Cīvarasibbanasikkhāpadaṃ
175 第六项中:“优陀夷”者,此处有三位优陀夷:大优陀夷、黑优陀夷、拉卢陀夷。其中,第三位是所意指的,故称“拉卢陀夷”。“以威力而住”者,即是“运转”,在所成上获得“能”,故说“有能力”。“善巧”者,即熟练。以“以辩才所作之心”一语,显示“辩才心”一词中间有词之省略。“彼”者,应连结为“拉卢陀夷作了”。“其”者,指衣。“如所集”者,于此应引入“即”字,故说“如所集即”。显示巴利原文
175. Chaṭṭhe udāyīti ettha mahāudāyī, kāḷudāyī, lāḷudāyīti tayo udāyī honti. Tesu tatiyovādhippetoti āha ‘‘lāḷudāyī’’ti. Pabhāvena ṭhāti pavattatīti paṭṭhoti kate paṭibalova labbhati. Tenāha ‘‘paṭibalo’’ti. Nipuṇoti kusalo. ‘‘Paṭibhānena katacitta’’ntiiminā ‘‘paṭibhānacitta’’nti padassa majjhe padalopaṃ dasseti. Soti lāḷudāyī akāsīti sambandho. Tassāti cīvarassa. ‘‘Yathāsaṃhaṭa’’nti ettha evasaddo ajjhāharitabboti āha ‘‘yathāsaṃhaṭamevā’’ti.
176 凡是能穿着或披覆的衣,即名为‘衣’,应如此连接。‘如是实’的意思正是如此。以‘恶作’一词,显示了‘自己缝,犯波逸提’这一中间罪。‘针’即缝针。因为它以无执着的方式行进、进入,故称为‘针’;针的通道名为‘针路’;在针路中,以拔出作为终点,因此说‘于拔出’。‘百次亦’指多次。‘被命令’即被吩咐为‘被命令’。当说‘被命令’时,省略了词根‘命令’,将‘伊’音转为‘阿’音,一如动词‘取’以第三格形式,并加上双重后缀‘达’而构成,故说‘被命令一次缝衣’。‘然而’指与此有别。‘被命令者’即受吩咐之人。连接句意为:同样有多个波逸提。显示巴利原文
176. Yaṃ cīvaraṃ nivāsituṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, taṃ cīvaraṃ nāmāti yojanā. Evaṃ hīti evameva. ‘‘Dukkaṭa’’ntiiminā ‘‘sayaṃ sibbati, āpatti pācittiyassā’’ti ettha antarāpattiṃ dasseti. Ārāti sūci. Sā hi arati nissaṅgavasena gacchati pavisatīti ‘‘ārā’’ti vuccati, tassā patho gamanaṃ ārāpatho, tasmiṃ, ārāpathassa nīharaṇāvasānattā ‘‘nīharaṇe’’ti vuttaṃ. Satakkhattumpīti anekakkhattumpi. Āṇattoti āṇāpīyatīti āṇatto. ‘‘Āṇāpito’’ti vattabbe ṇāpesaddassa lopaṃ, ikārassa ca akāraṃ katvā, ‘‘ādatte’’ti ākhyātapade tevibhattiyā viya tapaccayassa ca dvibhāvaṃ katvā evaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘sakiṃ cīvaraṃ sibbāti vutto’’ti. Atha panāti tato aññathā pana. Āṇattassāti āṇāpitassa. Sambahulānipi pācittiyāni hontīti sambandho.
‘诸依止者亦缝’应如此连接:即连接于‘老师、依止师缝时’。‘他们’指老师、依止师。‘他们亦’指依止者们。连接句意为‘亲属比丘尼之衣’。‘以弟子’一词,在‘令缝’句中作使役宾语。‘于彼亦’是指由老师、依止师令缝的情况。‘弟子’一词,在‘欺骗’句中作直接宾语,在‘令缝’句中作使役宾语。‘其他’指老师、依止师。第六条结束。显示巴利原文
Yepi nissitakā sibbantīti yojanā, ācariyupajjhāyesu sibbantesūti sambandho. Tesanti ācariyupajjhāyānaṃ. Tesampīti nissitakānampi. Ñātikānaṃ bhikkhunīnaṃ cīvaranti sambandho. ‘‘Antevāsikehī’’tipadaṃ ‘‘sibbāpentī’’tipade kāritakammaṃ. Tatrāpīti ācariyupajjhāyehi sibbāpanepi. ‘‘Antevāsike’’tipadaṃ ‘‘vañcetvā’’tipade suddhakammaṃ, ‘‘sibbāpentī’’tipade kāritakammaṃ. Itaresanti ācariyupajjhāyānanti. Chaṭṭhaṃ.
七、共定学处显示巴利原文
7. Saṃvidhānasikkhāpadaṃ
181 第七项中,‘那些比丘尼在后行’等语,应与‘钵与衣’等剩余文句相连结,所以说‘在后行者的钵与衣’。‘那些比丘尼在后行’——将格位倒置后,应与‘侵犯’一词相连结,故说‘诸贼侵犯了那些比丘尼’。或者,不作格位倒置,在‘夺取’一词中引入‘钵与衣’,并在‘侵犯’一词中引入‘戒’之异读后相连结,应如此理解。显示巴利原文
181. Sattame ‘‘tāsaṃ bhikkhunīnaṃ pacchā gacchantīna’’nti padāni ‘‘pattacīvara’’nti pāṭhasesena yojetabbānīti āha ‘‘pacchā gacchantīnaṃ pattacīvara’’nti. Tā bhikkhuniyo pacchā gacchantiyoti vibhattivipallāsaṃ katvā ‘‘dūsesu’’ntipadena yojetabbānīti āha ‘‘tā bhikkhuniyo corā dūsayiṃsū’’ti. Atha vā vibhattivipallāsamakatvā ‘‘acchindiṃsū’’ti pade ‘‘pattacīvara’’ntipadaṃ ajjhāharitvā ‘‘dūsesu’’ntipade ‘‘sīla’’nti pāṭhaṃ ajjhāharitvā yojetabbanti daṭṭhabbaṃ.
182-3 “saṃ”前缀、“vi”前缀与词根“dhā”加上后缀“tvā”,因此说“saṃvidahitvā”。“kukkuṭo”是指铜冠鸡。因为它为觅食发出“咕咕”声而啄取小虫等,故称为“kukkuṭo”。“ayaṃ”是村庄。由于处格有“ṇa”字,所以说“sampadanti ettha”。“etthā”即在这个村里。因为后词表处格义,与前词构成属格复合词,所以说“kukkuṭānaṃ”等。如此显示了“ṇa”字的处格义及其与前词的属格复合之后,现在为了显示“ṇa”字的状态义以及与前词的外在义复合,故说“atha vā”。“tattha”是指在后一种读法中。“uppatitvā”是飞起后、向上跃入虚空的意思。“ettha”是指在后一种读法中。“dvidhā”指依足行与翼行两种方式。“不得中间”这句话显示:并非指村与村之间,实际只是一个村,因此罪也只有一种。“paccūse”指黎明时分。因为它驱散、破坏了对立的黑暗,所以称为“paccūso”。“vassantassa”是指发出声音者。“从言说”这一词是“唯罪”一词的标示因。“ratanamattantaraṃ”指以鸡的身量为间隔。显示巴利原文
182-3. Saṃpubbo, vipubbo ca dhādhātu tvāpaccayo hotīti āha ‘‘saṃvidahitvā’’ti. Kukkuṭoti tambacūḷo. So hi kukati āhāratthaṃ pāṇakādayo ādadātīti kukkuṭo. Ayanti gāmo. Adhikaraṇe ṇoti āha ‘‘sampadanti etthā’’ti. Etthāti ca etasmiṃ gāme. Uttarapadassa adhikaraṇatthattā pubbapadena chaṭṭhīsamāsoti āha ‘‘kukkuṭāna’’ntiādi. Evaṃ ṇasaddassa adhikaraṇatthaṃ, pubbapadena chaṭṭhīsamāsañca dassetvā idāni ṇasaddassa bhāvatthaṃ, pubbapadena bāhiratthasamāsañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘atha vā’’ti. Tatthāti pacchimapāṭhe. Uppatitvāti uḍḍitvā uddhaṃ ākāsaṃ laṅgitvāti attho. Etthāti pacchimapāṭhe. Dvidhāti padagamanapakkhagamanavasena dvipakārena. ‘‘Upacāro na labbhatī’’tiiminā gāmantaro na hoti, ekagāmoyeva pana hoti, tasmā āpattipi ekāyeva hotīti dasseti. Paccūseti pabhāte. So hi paṭiviruddhaṃ timiraṃ useti nāsetīti paccūsoti vuccati. Vassantassāti ravantassa. ‘‘Vacanato’’tipadaṃ ‘‘āpattiyevā’’tipade ñāpakahetu. Ratanamattantaroti kukkupamāṇena byavadhāno.
“tattha”是指在“gāmantare gāmantare”这样的说法中。“hi”是详细说明。“ubhopi”指比丘与比丘尼共同安排,如此连接。“na vadanti”是指注释师们没有说。四道会合之处称为“catukkaṃ”,两道、三道或超过四道的连接处称为“siṅghāṭakaṃ”。“tatrāpi”指在踏入中间的时候。“gāmato”是从自己的村。应连接“yāva na okkamanti, tāva”。“sandhāya”是有关。“atha”指在他出发时。“dvepi”指比丘与比丘尼也行走,如此连接。“taṃ”是言说。显示巴利原文
Tatrāti ‘‘gāmantare gāmantare’’ti vacane. Hīti vitthāro. Ubhopīti bhikkhubhikkhuniyopi saṃvidahantīti sambandho. Na vadantīti aṭṭhakathācariyā na kathayanti. Catunnaṃ maggānaṃ samāgamaṭṭhānaṃ catukkaṃ, dvinnaṃ, tiṇṇaṃ, catukkato atirekānaṃ vā maggānaṃ sambaddhaṭṭhānaṃ siṅghāṭakaṃ. Tatrāpīti upacārokkamanepi. Gāmatoti attano gāmato. Yāva na okkamanti, tāvāti yojanā. Sandhāyāti ārabbha. Athāti tasmiṃ nikkhamanakāle. Dvepīti bhikkhubhikkhuniyopi gacchantīti sambandho. Tanti vacanaṃ.
“hi”指差别。在前述“gāmantare gāmantare”的规则中,越过时无罪,踏入时有罪,这就是差别。显示巴利原文
Hīti viseso. ‘‘Gāmantare gāmantare’’ti purimasmiṃ naye atikkame anāpatti, okkamane āpattīti ayaṃ viseso.
184 第一百八十四。“Gatapubbattha”是指“你们曾经去过”。将“来吧,我们去”或“你应来”这样连接而说。“Cetiyavandanatthaṃ”意即为了礼拜塔。显示巴利原文
184.Gatapubbatthāti gatapubbā attha bhavathāti attho. Ehi gacchāmāti vā āgaccheyyāsīti vā vadatīti yojanā. Cetiyavandanatthanti thūpassa vandituṃ.
185 第一百八十五。“Visaṅketena”指此中有时间的约定、门的约定、道路的约定三种。其中,仅就时间的约定而论无罪,故说“依约定而行者,无罪”。若依门的约定或道路的约定,则不得免罪。为了显示此义,故说“午前”等。“Cakkasamāruḷhā”指善于登上威仪轮或车轮。“Janapadā”指人群的一部分。“Pariyāyanti”指周遍反复地去与来。第七。显示巴利原文
185.Visaṅketenāti ettha kālavisaṅketo, dvāravisaṅketo, maggavisaṅketoti tividho. Tattha kālavisaṅketeneva anāpattiṃ sandhāya ‘‘visaṅketena gacchanti, anāpattī’’ti āha. Dvāravisaṅketena vā maggavisaṅketena vā āpattimokkho natthi. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘purebhatta’’ntiādi. Cakkasamāruḷhāti iriyāpathacakkaṃ vā sakaṭacakkaṃ vā sammā āruḷhā. Janapadāti janakoṭṭhāsā. Pariyāyantīti pari punappunaṃ yanti ca āyanti cāti. Sattamaṃ.
八、登船学处显示巴利原文
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadaṃ
188 第一百八十八。第八条中,“saha aññamaññaṃ thavanaṃ”即是“abhitthavanaṃ”(相互赞叹),“santhavo”即“saṅgamo”(交往),这是经中所说的意思。基于友谊的交往称为“mittasanthavo”(友交),这种友交为世间所乐著,故称为“lokassādamittasanthavo”(世间味著之友交);被它所支配,或依它而转,故称“lokassādamittasanthavavaso”(依世间味著友交而转),即就此而言。为了表明“向上而行”即是朝上走,故说“uddhaṃ”等。此处的“uddhaṃ”意为逆流,因此说“如河之逆流”。为了将摄颂句“uddhaṃgāminiṃ”与解释句“ujjavanikāya”连结起来,才说“yasmā panā”等。“Yo”指比丘。“Uddhaṃ javanato”是因为逆流而行的缘故。“Tena”是凭此因。“Assa”是指“uddhaṃgāminiṃ”这一句的。“Anusotaṃ”在此称为向下,所以说“anusotaṃ”(顺流)。“Assapi”中的“pi”字是承前文。“Tattha”指在“uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā”中。显示巴利原文
188. Aṭṭhame saha aññamaññaṃ thavanaṃ abhitthavanaṃ santhavo, saṅgamoti vuttaṃ hoti. Mittabhāvena santhavo mittasanthavo, lokehi assādetabbo ca so mittasanthavo ceti lokassādamittasanthavo, tassa vaso pabhū, tena vā āyattoti lokassādamittasanthavavaso, tena. Uddhaṃ gacchatīti uddhaṃgāminīti dassento āha ‘‘uddha’’ntiādi. Uddhanti ca idha paṭisoto. Tenāha ‘‘nadiyā paṭisota’’nti. ‘‘Uddhaṃgāmini’’ntimātikāpadaṃ ‘‘ujjavanikāyā’’tipadabhājaniyā saṃsandento āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Yoti bhikkhu. Uddhaṃ javanatoti paṭisotaṃ gamanato. Tenāti tena hetunā. Assāti ‘‘uddhaṃgāmini’’ntipadassa. Anusotaṃ idha adho nāmāti āha ‘‘anusota’’nti. Assapīti pisaddo purimāpekkho. Tatthāti ‘‘uddhaṃgāminiṃ vā adhogāminiṃ vā’’tivacane. Yanti nāvaṃ harantīti sambandho. Sampaṭipādanatthanti sammā paṭimukhaṃ pādanatthaṃ, ujupajjāpanatthanti attho. Etthāti nāvāyaṃ. ‘‘Ṭhapetvā’’tipadabhājanimapekkhitvā ‘‘upayogatthe nissakkavacana’’nti āha. ‘‘Aññatrā’’ti mātikāpade apekkhite nissakkatthe nissakkavacanampi yujjateva.
189 “一岸为无村阿兰若”,作此连结。“以半由旬之计算而有波逸提”,作此关联。“于中行亦”的“亦”字,表示:沿无村阿兰若之岸边而行时,自不待言,亦复如此。“非唯河”乃“非唯河而无犯”的连结,其意趣为:于海等其余处亦无犯。“凡比丘……而行”,作此相连。“Hi”者,表真实,或表因为。显示巴利原文
189. Ekaṃ tīraṃ agāmakaṃ araññaṃ hotīti yojanā. Addhayojanagaṇanāya pācittiyāni hontīti sambandho. Majjhena gamanepīti pisaddo agāmakaaraññatīrapassena gamane kā nāma kathāti dasseti. Na kevalaṃ nadiyāti kevalaṃ nadiyā eva anāpatti nāti yojanā, aññesupi samuddādīsu anāpattīti adhippāyo. Yopi bhikkhu gacchatīti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
191 有三种约定:时约定、渡口约定、船约定。其中,为了关联依时约定而无犯,故说“以约定而登”。若依其余约定,则有犯;为显示此义,故说“于此亦”等。第八。显示巴利原文
191. Kālavisaṅketo, titthavisaṅketo, nāvāvisaṅketoti tividho visaṅketo. Tattha kālavisaṅketena anāpattiṃ sandhāya ‘‘visaṅketena abhiruhantī’’ti vuttaṃ. Aññena visaṅketena āpattiyeva, tamatthaṃ dassento āha ‘‘idhāpī’’tiādīti. Aṭṭhamaṃ.
九、促成供养学处显示巴利原文
9. Paripācitasikkhāpadaṃ
192 第九条中,“mahānāgesu”意指:当大阿拉汉们安住于彼处时,派遣使者去邀请新学比丘,此即意趣所在。“Itarathā”者,由格位颠倒、或由文句剩余、或以其他方式。为说明“中间”“中央”所成之言即为“antarakathā”(中间语),故说“avasāna”等。“Pakirīyitthā”者,意为已作;未作者名为“vippakatā”;于宣说之际,正是正作之语,故说“正作”。“Addhacchikena”者,以半眼而视。“Tehi”者,以长老等。显示巴利原文
192. Navame mahānāgesūti mahāarahantesu tiṭṭhamānesu santesu, cetake pessabhūte navake bhikkhū nimantetīti adhippāyo. Itarathāti vibhattivipallāsato vā pāṭhasesato vā aññena pakārena. Antaraṃ majjhaṃ pattā kathā antarakathāti dassento āha ‘‘avasāna’’ntiādi. Pakirīyitthāti pakatā, na pakatā vippakatāti vutte kariyamānakathāvāti āha ‘‘kariyamānā hotī’’ti. Addhacchikenāti upaḍḍhacakkhunā. Tehīti therehi.
194 “应得”者,指应被获得。“彼”者,指“比丘尼所料理”一词。“应正确开始”者,为显示“已开始”而说“说为已开始”。“已受请者之”者,指已料理之食之。“在家众之开始”者,指在家众的开始,此为用作作者义的属格。“从彼”者,从他们食中。“除外”者,指除了。为阐明此义,故说“除彼钵食之外”。然而于分析句中所说,与上文如此相连。“亲戚所请者”一句,于“未开始”句中为作者。“从义”者,从比丘尼未料理之义。因此,因为从义而言即是已开始,故说“因此”。显示巴利原文
194.Laddhabbanti laddhārahaṃ. Assāti ‘‘bhikkhuniparipācita’’ntipadassa. Sammā ārabhitabboti samārambhoti dassento āha ‘‘samāraddhaṃ vuccatī’’ti. Paṭiyāditassāti paripācitassa bhattassa. Gihīnaṃ samārambhoti gihisamārambho, katvatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Tatoti tato bhattato. Aññatrāti vinā. Tamatthaṃ vivaranto āha ‘‘taṃ piṇḍapātaṃ ṭhapetvā’’ti. Padabhājane pana vuttanti sambandho. ‘‘Ñātakapavāritehī’’tipadaṃ ‘‘asamāraddho’’tipade kattā. Atthatoti bhikkhuniaparipācitaatthato. Tasmāti yasmā atthato samāraddhova hoti, tasmā.
195 “已受请”者,指已准备。为显示“本性上已准备”即是本性准备,故说“本性”等。然而于《大护寺疏》中所说,如此相连。“彼之”者,指彼比丘之。“其余”者,指彼以外之其余比丘。显示巴利原文
195.Paṭiyāditanti paṭiyattaṃ. Pakatiyā paṭiyattaṃ pakatipaṭiyattanti dassento āha ‘‘pakatiyā’’tiādi. Mahāpaccariyaṃ pana vuttanti sambandho. Tassāti tasseva bhikkhuno. Aññassāti tato aññassa bhikkhuno.
197 “于比丘尼所料理者亦”:“亦”字是为了显示——对于比丘尼未料理者,还有什么可说的呢?第九。显示巴利原文
197.Bhikkhuniparipācitepīti pisaddo bhikkhuniaparipācite kā nāma kathāti dassetīti. Navamaṃ.
十、隐秘处坐学处显示巴利原文
10. Rahonisajjasikkhāpadaṃ
198 第十:「巴利义与」——此处「巴利」一词应与「决择」一词结合,即「巴利之决择」。「与」,意为真实,或因由。「此学处」一词因与「一分别」一词同义,故为「制定」一词的业。「于上」者,即裸行者品。第十。显示巴利原文
198. Dasame pāḷiattho cāti ettha pāḷisaddo vinicchiyasadde ca yojetabbo ‘‘pāḷivinicchayo’’ti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. ‘‘Idaṃ sikkhāpada’’ntipadaṃ ‘‘ekapariccheda’’ntipade tulyatthakattā, ‘‘paññatta’’ntipade kammaṃ. Uparīti acelakavaggeti. Dasamaṃ.
四、食物品显示巴利原文
4. Bhojanavaggo
1. 住处食学处义释显示巴利原文
1. Āvasathapiṇḍasikkhāpada-atthayojanā
203 于食物品第一:为说明「于住处所施设的食为住处食」,故说「周围」等。「被围绕」者与「住处」相连,即被围住的住处。「行半路者」为行路者。「病者」即患病者。「胎儿在腹中者」为孕妇。「排出污秽者」为产妇,与「适合那些者」相连。「于此施设床座」即设有床座者,亦即彼。应连接为「造作多胎室分别、多门分别的住处」。「于彼处」者,即于住处。「他们之」者,即行路者等之。因「昨日」一词既表过去之次日,亦表未来之次日,此处表未来之次日,故说「明日亦」。应连接为:「去何处?」如此而说。为显示「生追悔者」一词的名词词根,故说「作追悔」。显示巴利原文
203. Bhojanavaggassa paṭhame āvasathe paññatto piṇḍo āvasathapiṇḍoti dassento āha ‘‘samantā’’tiādi. Parikkhittanti parivutaṃ āvasathanti sambandho. Addhaṃ pathaṃ gacchantīti addhikā. Gilāyanti rujantīti gilānā. Gabbho kucchiṭṭhasatto etāsanti gabbhiniyo. Malaṃ pabbājentīti pabbajitā, tesaṃ yathānurūpanti sambandho. Paññattāni mañcapīṭhāni etthāti paññattamañcapīṭho, taṃ. Anekagabbhaparicchedaṃ anekapamukhaparicchedaṃ āvasathaṃ katvāti yojanā. Tatthāti āvasathe. Tesaṃ tesanti addhikādīnaṃ. Hiyyosaddassa atītānantarāhassa ca anāgatānantarāhassa ca vācakattā idha anāgatānantarāhavācakoti āha ‘‘svepī’’ti. Kuhiṃ gatā iti vutteti yojanā. ‘‘Kukkuccāyanto’’tipadassa nāmadhātuṃ dassento āha ‘‘kukkuccaṃ karonto’’ti.
206 “以半由旬或一由旬”,是显示“出发”一词的业。“去”是显示“去”字的词句分离义。为显示“不指定”一词的“离”后缀形态,故说“未指定”。“投掷罗网”即外道,意思是向有情的内心投掷邪见之网。或者,投掷、抛掷渴爱之网与见网者即是外道,即彼外道。所谓“乃至义被制定”,应连接为“乃至有义,即按其所及而制定”。也有读作“乃至义”的,意思相同。“达”字是连接词。“应一次食”,意思是一日应食一次,所以说“一日应食”。显示巴利原文
206. ‘‘Addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā’’tiiminā ‘‘pakkamitu’’ntipadassa kammaṃ dasseti. ‘‘Gantu’’ntiiminā kamusaddassa padavikkhepatthaṃ dasseti. ‘‘Anodissā’’tipadassa tvāpaccayantabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘anuddisitvā’’ti vuttaṃ. Pāsaṃ ḍetīti pāsaṇḍo, sattānaṃ cittesu diṭṭhipāsaṃ khipatīti attho. Atha vā taṇhāpāsaṃ, diṭṭhipāsañca ḍeti uḍḍetīti pāsaṇḍo, taṃ pāsaṇḍaṃ. Yāvatattho paññatto hotīti yāvatā attho hoti, tāvatā paññatto hotīti yojanā. ‘‘Yāvadattho’’tipi pāṭho, ayamevattho. Dakāro padasandhikaro. Sakiṃ bhuñjitabbanti ekadivasaṃ sakiṃ bhuñjitabbanti attho. Tenāha ‘‘ekadivasaṃ bhuñjitabba’’nti.
“于此”,即于此学处中。应当这样连接:“或由一家制定”。意思是:不应食用,因为这是共同制定的。应连接为:“由诸异家所制定之食”。意思是:可以食用,因为诸异家并非共同,而是各自单独制定的。应连接为:“凡食被截断”。所谓“截断”,指因无信等恶心而中断。显示巴利原文
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Ekakulena vā paññattanti sambandho. Bhuñjituṃ na vaṭṭati ekato hutvā paññattattāti adhippāyo. Nānākulehi paññattaṃ piṇḍanti yojanā. Bhuñjituṃ vaṭṭati nānākulāni ekato ahutvā visuṃ visuṃ paññattattāti adhippāyo. Yopi piṇḍo chijjatīti sambandho. Upacchinditvāti asaddhiyādipāpacittattā upacchinditvā.
208 “随住”,即反复地住。因为是在途中行走,所以“行走者进食”尚可成立;但对于已到达之处,因为已经走到了,又如何成立呢?因为邻近现在的过去也被它所摄受,所以成立。如“比丘,你从哪里来”(相应部1.130)等句中那样,彼之近处也是如此。因为在多处多家储存的食物本性上并无罪,所以针对多处仅一家储存的食物说“无罪”。因为已开始的(用餐)中断,所以说“改日再食”。虽以通称说“为”,但只应理解为比丘,故说“唯为比丘”。第一。显示巴利原文
208.Anuvasitvāti punappunaṃ vasitvā. Antarāmagge gacchantattā ‘‘gacchanto bhuñjatī’’ti idaṃ tāva yuttaṃ hotu, gataṭṭhāne pana gamitattā kathaṃ? Paccuppannasamīpopi atīto tena saṅgahitattā yuttaṃ. ‘‘Kuto nu tvaṃ bhikkhu āgacchasī’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.130) viya. Taṃsamīpopi hi tādiso. Nānāṭṭhānesu nānākulānaṃ santake pakatiyā anāpattibhāvato nānāṭṭhānesu ekakulasseva santakaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘anāpattī’’ti. Āraddhassa vicchedattā ‘‘puna ekadivasaṃ bhuñjituṃ labhatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Odissā’’ti sāmaññato vuttepi bhikkhūyeva gahetabbāti āha ‘‘bhikkhūnaṃyevā’’ti. Paṭhamaṃ.
二、众食学处显示巴利原文
2. Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ
209 于第二中,为说明失去利养恭敬之因,故说「彼据说」等。「彼」指提婆达多。「成为」应与「显现、生起」连接。「未生怨」:因在父王尚未出生之时即已为敌,故名未生怨;于「令杀」一词中为使役用法。「王」指频婆娑罗王,于「令杀」一词中作及物动词的受词。暗杀者,即隐藏身形为杀世尊而派遣弓箭手。「隐秘覆藏」:即隐匿而覆藏。「以言说」:即以隐匿之言说。「王亦」一词,于「令杀」中亦为受词。「发动」:令其运转。「从彼」:指从他说出之后起立而去,此为连接。「住于城中者」:即城中居民。「王」:指未生怨王。「教法之刺」:因如同教法中的荆棘,故称教法之刺。「从彼」:即从被驱逐。「侍奉亦」:既指侍奉,亦指为侍奉而作。「其他亦」:即从国王那里所得的其他。任何副食、主食「应给」,以此连接;或任何礼拜等「应作」,以此连接。为指示在诸家间令人知晓而食的原因,故说「勿我」等。养育而食,此为连接。显示巴利原文
209. Dutiye pahīnalābhasakkārassa hetuṃ dassento āha ‘‘so kirā’’tiādi. Soti devadatto. ‘‘Ahosī’’ti ca ‘‘pākaṭo jāto’’ti ca yojetabbo. Ajātasattunāti ajātasseyeva piturājassa sattubhāvato ajātasattunā, ‘‘mārāpetvā’’tipade kāritakammaṃ. Rājānanti bimbisārarājaṃ, ‘‘mārāpetvā’’tipade dhātukammaṃ. Abhimāreti abhinilīyitvā bhagavato māraṇatthāya pesite dhanudhare. Gūḷhapaṭicchannoti guhito hutvā paṭicchanno. Parikathāyāti pariguhanāya kathāya. ‘‘Rājānampī’’tipadaṃ ‘‘mārāpesī’’tipade dhātukammaṃ. Pavijjhīti pavaṭṭesi. Tatoti tato vuttato paraṃ uṭṭhahiṃsūti sambandho. Nagare nivasantīti nāgarā. Rājāti ajātasatturājā. Sāsanakaṇṭakantisāsanassa kaṇṭakasadisattā sāsanakaṇṭakaṃ. Tatoti nīharato. Upaṭṭhānampīti upaṭṭhānampi, upaṭṭhānatthāyapi vā. Aññepīti rājato aññepi. Assāti devadattassa. Kiñci khādanīyabhojanīyaṃ ‘‘dātabba’’nti iminā yojetabbaṃ. Kiñci vā abhivādanādi ‘‘kātabba’’nti iminā sambandho. Kulesu viññāpetvā bhuñjanassa hetuṃ dassento āha ‘‘mā me’’tiādi. Posento hutvā bhuñjatīti sambandho.
211 为何不受请食者,衣会很少生起?故说「不取食者」等。显示巴利原文
211. Bhattaṃ anadhivāsentānaṃ kasmā cīvaraṃ parittaṃ uppajjatīti āha ‘‘bhattaṃ agaṇhantāna’’ntiādi.
212 为何以食物邀请做衣的比丘们?故说「于村」等。显示巴利原文
212. Cīvarakārake bhikkhū bhattena kasmā nimantentīti āha ‘‘gāme’’tiādi.
215 「诸异域来者」:此处,此国王的国境为「国土」,与之不同的国土为「异国土」;种种不同的异国土,则称为「诸异国土」。从诸异国土而来者,即是「诸异域来者」。中间有增音,故说「从种种其他国土来」。「其他国土」即指王舍城以外的其他诸国土。「应令欢喜」:在说「令欢喜」时,因随韵消失,故说「诸异域来者」也是这种读法。显示巴利原文
215.Nānāverajjaketi ettha rañño idaṃ rajjaṃ, visadisaṃ rajjaṃ virajjaṃ, nānappakāraṃ virajjaṃ nānāvirajjaṃ. Nānāvirajjehi āgatā nānāverajjakā. Majjhe vuddhi hotīti āha ‘‘nānāvidhehi aññarajjehi āgate’’ti. Aññarajjehīti rājagahato aññehi rajjehi. Rañjitabbanti rañjanti vutte niggahitassa anāsanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘nānāverañjakeitipi pāṭho’’ti.
218 「众食」:「众」之食为众食,众食之食亦为众食,在此众食中犯波逸提,这就是它的含义。如同在「夜已过」等词中,应知省略了一个「食」字。难道不是如同在布萨中,二、三人也可称为「众」吗?因此说「于此,众名为四」等,以此显示二、三人并非众名,而从四人以上方为众名。「然彼」:此处,此词是言辞上的庄严,在两个名词中,前者多为主要词。「增长」:即增长、生起之义。「以异说或」:即「以食邀请,以食物邀请」,用同义语而说。「以语言之别或」:即用根本语之外的其他语言而说。「一处受请的比丘们」:此为连接。「确实」:意为真实,或因。「量」:即因。「四」:作语尾变化后,应与「于住处」一词连接。「唯于住立者」:此词是为了排除集体受请。「一受请」:此为连接。显示巴利原文
218.Gaṇabhojaneti gaṇassa bhojanaṃ gaṇabhojanaṃ, gaṇabhojanassa bhojanaṃ gaṇabhojanaṃ, tasmiṃ gaṇabhojane pācittiyanti attho. ‘‘Rattūparato’’tiādīsu (dī. ni. 1.10; ma. ni. 1.293) viya ekassa bhojanasaddassa lopo daṭṭhabbo. Nanu uposathe viya dve tayo gaṇo nāmāti āha ‘‘idha gaṇo nāma cattāro’’tiādi. Tena dve tayo gaṇo nāma na honti, cattāro pana ādiṃ katvā taduttari gaṇo nāmāti dasseti. Taṃ panetanti ettha etasaddo vacanālaṅkāro dvīsu sabbanāmesu pubbasseva yebhuyyena padhānattā. Pasavatīti vaḍḍhati, jāyatīti attho. Vevacanena vāti ‘‘bhattena nimantemi, bhojanena nimantemī’’ti pariyāyena vā. Bhāsantarena vāti mūlabhāsāto aññāya bhāsāya vā. Ekato nimantitā bhikkhūti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Pamāṇanti kāraṇaṃ. ‘‘Cattāro’’ti liṅgavipallāsaṃ katvā ‘‘vihāre’’tipadena yojetabbaṃ. Ṭhitesuyevāti padaṃ niddhāraṇasamudāyo. Eko nimantitoti sambandho.
「四位比丘应告知」:这是句法上的连接。「各别」:各自的状态即为各别,意思是分开。「或一起或分开告知」:这也是句法上的连接。显示巴利原文
Cattāro bhikkhū viññāpeyyunti sambandho. Pāṭekkanti patiekassa bhāvo pāṭekkaṃ, visunti attho. Ekato vā nānāto vā viññāpeyyunti sambandho.
从名为六种皮肤的外皮来说,因内皮更厚,故称「大皮」。「足底」:即这些足所生的足底,能令生起,这是连接。「刚一击打时即有」是说结合。「以少许为净」:指进行中的心以少许便为净。显示巴利原文
Chavisaṅkhātato bāhiracammato abbhantaracammassa thūlattā ‘‘mahācammassā’’ti vuttaṃ. Phālaṃ etesaṃ pādānaṃ sañjātanti phālitā, uppādentīti sambandho. Pahaṭamatte satīti yojanā. Lesena kappanti pavattaṃ cittaṃ lesakappiyaṃ.
「线」:即穿过针孔的线。难道不是如同单独施衣之时,也有制衣之时吗?为何说「何时即那时」?因此说「单独确实」等。「确实」:真实,或因。由于并没有像单独施衣时那样的制衣之时,所以我说「何时即那时」,这是意趣。因此,凡比丘制作,便由他受用,这是连接。「针缠结」:为了缝合,将两片布连接后以针穿刺。「分配」:以五片、七片等方式安排。「切断」:以刀或手切断。「无义线」:因迷执为无义,于应取应舍之处迷惑的心所切断的线。「客布」:在双层衣中,置于根本布之上的布。「返回」:在布衣等中获得。「系缚」:以根本布系缚客布。「随缝」:随衣周遍缝制、系缚,称为随缝,切断它。「摩擦」:两条随缝互相接触。「放置」:放置在衣上。「在那里」:在衣之上。「作线」:卷绕穿针线。「卷」:卷绕后缠在线结棒上。「刀」:刀具。因它切开所爱之物,故为刀;即此刀,以刀之名而称,磨它,作磨刀的意思。而这是谁所说?除此之外,便是连接。显示巴利原文
Suttañcāti sūcipāsapavesanasuttañca. Nanu visuṃ cīvaradānasamayo viya cīvarakārasamayopi atthi, kasmā ‘‘yadā tadā’’ti vuttanti āha ‘‘visuṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Visuṃ cīvaradānasamayo viya cīvarakārasamayo nāma yasmā natthi, tasmā ‘‘yadā tadā’’ti mayā vuttanti adhippāyo. Tasmā yo bhikkhu karoti, tena bhuñjitabbanti yojanā. Sūciveṭhanakoti sibbanatthāya dve pilotikakhaṇḍe sambandhitvā sūciyā vijjhanako. Vicāretīti pañcakhaṇḍasattakhaṇḍādivasena saṃvidahati. Chindatīti satthakena vā hatthena vā chindati. Moghasuttanti muyhanaṃ mogho, atthato gahetabbachaṭṭetabbaṭṭhāne muyhanacittaṃ, tassa chindanaṃ suttanti moghasuttaṃ. Āgantukapaṭṭanti dupaṭṭacīvare mūlapaṭṭassa upari ṭhapitapaṭṭaṃ. Paccāgatanti paṭṭacīvarādīsu labbhati. Bandhatīti mūlapaṭṭena āgantukapaṭṭaṃ. Bandhati. Anuvātanti cīvaraṃ anupariyāyitvā vīyati bandhīyatīti anuvātaṃ, taṃ chindati. Ghaṭṭetīti dve anuvātante aññamaññaṃ sambajjhati. Āropetīti cīvarassa upari āropeti. Tatthāti cīvare. Suttaṃ karotīti sūcipāsapavesanasuttaṃ vaṭṭeti. Valetīti vaṭṭitvā suttaveṭhanadaṇḍake āvaṭṭeti. Pipphalikanti satthakaṃ. Tañhi piyampi phāletīti pipphali, sāyeva pipphalikanti katvā pipphalikanti vuccati, taṃ niseti nisānaṃ karotīti attho. Yo pana katheti, etaṃ ṭhapetvāti yojanā.
因半由旬的道路为二伽伍德,故说「半由旬内的伽伍德」。「应以增上受用」:这是连接。「在何处」:即在何时。「集合」是依多作者而说。「避离不善」:即游方者,或取游方装束而行、去、进行,故为游方者。应知无有性缘而有有性义,游方者性即是游方者,达到彼称为游方者达到。或在游方者中达到、遍入,称为游方者达到。「这些」一词在「以任何」一词中是排除集合。显示巴利原文
Addhānamaggassa dvigāvutattā ‘‘addhayojanabbhantare gāvute’’ti vuttaṃ. Abhirūḷhena bhuñjitabbanti sambandho. Yatthāti yasmiṃ kāle. ‘‘Sannipatantī’’ti bahukattuvasena vuttaṃ. Akusalaṃ parivajjetīti paribbājako, pabbajjavesaṃ vā pariggahetvā vajati gacchati pavattatīti paribbājako. Vinā bhāvapaccayena bhāvatthassa ñātabbato paribbājakabhāvo paribbājako, taṃ samāpannoti paribbājakasamāpanno. Atha vā paribbājakesu samāpanno pariyāpannoti paribbājakasamāpanno. ‘‘Etesa’’ntipadaṃ ‘‘yena kenacī’’tipade niddhāraṇasamudāyo.
220 “那些比丘也受用”一句,用以连接上下文。“在那里”是指“二、三一起”的语句中。“未被邀请的第四”者,指某四人众中,谁是那未被邀请的第四位;或者,由未被邀请者所成的第四位,即名“未被邀请的第四”。其他有关第四的解说,方法同此。“在此”指于此教法中。“邀请”者,以不净邀请而作邀请。“在他们”指在四位比丘中。“他”指近事男。“其他”指从未来比丘而言是其他,或从被邀请比丘而言是其他。“那刹那到达”是指在那个询问说话的刹那到达。“确实”是加以详说。“在那里”指在那个地方,或在家中。“由他们”指由这些比丘作为工具。显示巴利原文
220. Yepi bhikkhū bhuñjantīti sambandho. Tatthāti ‘‘dve tayo ekato’’tivacane. Animantito catuttho yassa catukkassāti animantitacatutthaṃ, animantitena vā catutthaṃ animantitacatutthaṃ. Eseva nayo aññesupi catutthesu. Idhāti imasmiṃ sāsane. Nimantetīti akappiyanimantanena nimanteti. Tesūti catūsu bhikkhūsu. Soti upāsako. Aññanti nāgatabhikkhuto aññaṃ, nimantitabhikkhuto vā. Taṅkhaṇappattanti tasmiṃ pucchanakathanakkhaṇe pattaṃ. Hīti vitthāro. Tatthāti tasmiṃ ṭhāne, gehe vā. Tehīti karaṇabhūtehi bhikkhūhi.
“他”者,指乞食者。“即使不来”者,谓自己不来。“你们将得”者,即你们将会获得。显示巴利原文
Soti piṇḍapātiko. Anāgacchantampīti sayaṃ na āgacchantampi. Lacchathāti labhissatha.
“彼亦”者,指沙弥也是如此,并非唯独乞食者,这是此处义理。显示巴利原文
Sopīti sāmaṇeropi, na piṇḍapātikoyevāti attho.
「于彼」:指在病人为第四位的四众组中,或在那四人之中。而病人便是其余人的充数者,这是文句的关联。显示巴利原文
Tatthāti gilānacatutthe, tesu catūsu vā. Gilāno itaresaṃ pana gaṇapūrako hotīti yojanā.
「凑数者」:指依时宜而得的充数者。「四众组」:有衣施四众组、作衣四众组、行路四众组、登船四众组、大集会四众组、沙门食四众组,这六种四众组。加上前述的五种,应知共有十一种四众组。「一位贤智比丘坐着」:这是文句的关联。「于他们」:指在三位比丘中,已离去者离去,这是关联。食后回来站立者也无罪。为何一切皆无罪?难道不是四位比丘一起取食吗?因此说「因为五人」等。「因为」:表示真实,或由于。「唯诸食物」:不包括粥、嚼食、果实等。「而他们」:对于他们,食物并无约定,他们仅是为了食物。「以他们」:指以四位比丘。「他们」:指粥等。「故」:因此无罪,这是关联。显示巴利原文
Gaṇapūrakattāti samayaladdhassa gaṇapūrakattā. Catukkānīti cīvaradānacatutthaṃ cīvarakāracatutthaṃ addhānagamanacatutthaṃ nāvābhiruhanacatutthaṃ mahāsamayacatutthaṃ, samaṇabhattacatutthanti cha catukkāni. Purimehi missetvā ekādasa catukkāni veditabbāni. Eko paṇḍito bhikkhu nisinno hotīti sambandho. Tesūti tīsu bhikkhūsu, gatesu gacchatīti yojanā. Bhutvā āgantvā ṭhitesupi anāpattiyeva. Kasmā sabbesaṃ anāpatti, nanu cattāro bhikkhū ekato gaṇhantīti āha ‘‘pañcannaṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Bhojanānaṃyevāti na yāgukhajjakaphalāphalādīnaṃ. Tāni cāti yehi bhojanehi visaṅketaṃ natthi, tāni ca bhojanāni. Tehīti catūhi bhikkhūhi . Tānīti yāguādīni. Itīti tasmā anāpattinti yojanā.
「某被遣的无智人说」:此为关联。「欲作者所遣」:此为关联。「取食」之「或」字,「或」字亦包含「取饭」「取食物」「取饭食」「取粥」等语。「受请者」:接受邀请者。「乞食者」:致力于乞食头陀支者。「翌日,尊者」:已说,此为关联。「带去」:除去。「从彼」:从彼说之后,此为关联。「散乱」:种种抛弃。「他们」:某某村民。「尊者」:已说,此为关联。「彼亦」:无智人亦,非仅村民,此为义。「为何我不得,尊者」:已说,此为关联。如是「如何邀请,尊者」,于此亦然。「从彼」:从彼因缘。「此」:此村。「彼」:此为处格之用例,于彼村行乞,此为义。「以此何」:以此问有何用。「于此」:于问。「莫放逸」:说,此为关联。「第二日」:从邀请日之第二日。「重村」:主要村,或近村。「性」:名为作用,唯一而已,因此不应依作者或业或关系而为复数,故说「不应难教」。「于他们」:于村民供食时,此为关联。「食堂」:于食堂。彼实于此坐而食,故为「坐」;诸人入而坐之堂,故为「堂」;坐且彼堂,故以义称为「食堂」。显示巴利原文
Koci pesito apaṇḍitamanusso vadatīti yojanā. Kattukāmena pesitoti sambandho. Bhattaṃ gaṇhathāti vāti vāsaddo ‘‘odanaṃ gaṇhatha, bhojanaṃ gaṇhatha, annaṃ gaṇhatha, kuraṃ gaṇhathā’’ti vacanānipi saṅgaṇhāti. Nimantanaṃ sādiyantīti nemantanikā. Piṇḍapāte dhutaṅge niyuttāti piṇḍapātikā. Punadivase bhanteti vutteti yojanā. Haritvāti apanetvā. Tatoti tato vadanato paranti sambandho. Vikkhepanti vividhaṃ khepaṃ. Teti asukā ca asukā ca gāmikā. Bhanteti vutteti yojanā. Sopīti apaṇḍitamanussopi, na gāmikāyevāti attho. Kasmā na labhāmi bhanteti vutteti yojanā. Evaṃ ‘‘kathaṃ nimantesuṃ bhante’’ti etthāpi. Tatoti tasmā kāraṇā. Esāti eso gāmo. Tanti bhūmatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, tasmiṃ gāme carathāti hi attho. Kiṃ etenāti etena pucchanena kiṃ payojanaṃ. Etthāti pucchane. Mā pamajjitthāti vadatīti sambandho. Dutiyadivaseti nimantanadivasato dutiyadivase. Dhuragāmeti padhānagāme, antikagāme vā. Bhāvo nāma kiriyattā ekoyeva hoti, tasmā kattāraṃ vā kammaṃ vā sambandhaṃ vā apekkhitvā bahuvacanena na bhavitabbaṃ, tena vuttaṃ ‘‘na dubbacehi bhavitabba’’nti. Tesūti gāmikesu bhojentesūti sambandho. Asanasālāyanti bhojanasālāyaṃ. Sā hi asati bhuñjati etthāti asanā, salanti pavisanti assanti sālā, asanā ca sā sālāceti asanasālāti atthena ‘‘asanasālā’’ti vuccati.
「然而」:是指与此不同。因为‘阿他’字有离格的含义。「于彼彼」:即于彼彼处,如在中间街道等处,这是它的意思。「预先」:是说最初就做好准备。如此,「比丘等未从村出时早已」这句话已经说了。「不许」:是由于遣人传话说‘取食’的缘故,所以不允许。而‘然而诸人供食’:这是与之关联的。‘返回’:此为已说之词,在提到‘返回’时,便已说明了它起作用的方式。‘于任何’:也就是为了任何之义,这是关联。‘允许返回’:因为未说‘取食’,所以允许返回。‘作连结’:即‘返回,尊者’这句话中,使用‘尊者’一词时没有间隔开。‘坐,尊者,取食’:若以‘尊者’一词间隔开来说,在‘坐’这个词上允许坐下;若不使用‘尊者’一词作间隔,而是直接连起来说‘坐,取食’,也允许坐下。这一道理,即以‘此即理’这句话来显示。这是第二点。显示巴利原文
Atha panāti tato aññathā pana. Apādānattho hi athasaddo. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne antaravīthiādīsūti attho. Paṭikaccevāti paṭhamaṃ katvā eva. Bhikkhūsu gāmato anikkhantesu pagevāti vuttaṃ hoti. Na vaṭṭatīti ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti pahiṇattā na vaṭṭati. Ye pana manussā bhojentīti sambandho. Nivattathāti vuttapadeti ‘‘nivattathā’’ti vutte kiriyāpade. Yassakassacihotīti yassa kassaci atthāya hotīti yojanā. Nivattituṃ vaṭṭatīti ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti avuttattā nivattituṃ vaṭṭati. Sambandhaṃ katvāti ‘‘nivattatha bhante’’ti bhantesaddena abyavahitaṃ katvā. Nisīdatha bhante, bhattaṃ gaṇhathāti bhantesaddena byavahitaṃ katvā vutte ‘‘nisīdathā’’tipade nisīdituṃ vaṭṭati. Atha bhantesaddena byavahitaṃ akatvā ‘‘nisīdatha, bhattaṃ gaṇhathā’’ti sambandhaṃ katvā vutte nisīdituṃ vaṭṭati. Iccetaṃ nayaṃ atidisati ‘‘eseva nayo’’tiimināti. Dutiyaṃ.
三、展转食学处显示巴利原文
3. Paramparabhojanasikkhāpadaṃ
221 二二一、在第三段中,为了显示「不……作」这段经文的义理关联,便说了「以何规定」等。其中,「以何规定」这句话,显示了「如这些人」当中的「如」字具有「何」字的意义。「以彼」:即用那种规定。以此显示「如」字具有规定所指的性质。「知」这个词,是来显示余下的作用文。而「教令或施」等词,则显示「此」字之义。「以佛为首之僧团」:这些词是以与格充当处格,意思是对于以佛为首的僧团的布施。「少」这个词,显示「下」字之义。「劣」这个词,则排除了「少」字所含的覆蔽义。「雇工」:指的是正在致力于应做之事者,为了显示这个意思,便说「雇工者于此」等。「彼」:指雇工。「令作业」:这是与此相关的。「以近用方式」:即用言说的方式、指示的方式,或以主要的方式,这是它的意思。不只是准备了枣实,还有许多其他嚼食、主食也已经备办,这是话中隐含的意趣。「枣混」:就是与枣相混合之物,亦即枣粥,所以说「以枣粥」。把与枣粉混合的蜜糖等称为「枣粥」。显示巴利原文
221. Tatiye ‘‘na kho…pe… karontī’’tipāṭhassa atthasambandhaṃ dassento āha ‘‘yena niyāmenā’’tiādi. Tattha ‘‘yena niyāmenā’’tiiminā ‘‘yathayime manussā’’ti ettha yathāsaddassa yaṃsaddatthabhāvaṃ dasseti. Tenāti tena niyāmena. Iminā yathāsaddassa niyamaniddiṭṭhabhāvaṃ dasseti. ‘‘Ñāyatī’’tiiminā kiriyāpāṭhasesaṃ dasseti. ‘‘Sāsanaṃ vā dānaṃ vā’’tipadehi idaṃsaddassa atthaṃ dasseti. Buddhappamukhe saṅgheti sampadānatthe cetāni bhummavacanāni, buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ vāti attho. ‘‘Paritta’’ntiiminā orakasaddassa atthaṃ dasseti. ‘‘Lāmaka’’ntiiminā parittasaddassa parivāratthaṃ nivatteti. Kiro eva patibhāve niyutto kirapatikoti atthaṃ dassento āha ‘‘kirapatikoti etthā’’ti ādi. Soti kirapatiko. Kammaṃ kāretīti sambandho. Upacāravasenāti vohāravasena, upalakkhaṇavasena, padhānavasena vāti attho. Na kevalaṃ badarāyeva, aññepi pana bahū khādanīyabhojanīyā paṭiyattāti adhippāyo. Badarena misso badaramisso, badarasāḷavoti āha ‘‘badarasāḷavenā’’ti. Badaracuṇṇena misso madhusakkharādi ‘‘badarasāḷavo’’ti vuccati.
222 二二二、「日出已高于此时」:说「日已升高」时,就是指「过了日中时分」。显示巴利原文
222. Uddhaṃ sūro uggato asmiṃ kāleti ussūroti vutte atidivākāloti āha ‘‘atidivā’’ti.
226 “此食物的分配是允许的”——这是关联。“于五同法者中”是简别集合,“某名者”是关联。如果当面分配也允许,那为何不分配给同在的世尊呢?因此经文说“而这分配……”等。“而这分配被含摄”——这是关联。为什么不允许分配给世尊?因此经文说“因为于世尊……”等。“因为”:意为真实,或由于。“由僧团所作”——这是关联。显示巴利原文
226. Ayaṃ bhattavikappanā nāma vaṭṭatīti yojanā. Pañcasu sahadhammikesūti niddhāraṇasamudāyo, itthannāmassāti sambandho. Yadi pana sammukhāpi vikappituṃ vaṭṭati, tadā attanā saha ṭhitassa bhagavato kasmā na vikappetīti āha ‘‘sā cāya’’ntiādi. Sā ayaṃ vikappanā saṅgahitāti sambandho. Kasmā bhagavato vikappetuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘bhagavati hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Saṅghena katanti sambandho.
229 “二三个邀请”等词是语法上的性颠倒,故说为“二三个邀请”。“应被这些所邀请”即是邀请,“食用诸食”,这是关联。“遍及二三家”,这是连接。“汤与菜肴”:即汤和菜肴合称为汤菜肴。“因混合为一,故无犯”,这是意趣所在。“根本邀请”:指最初那次邀请之食。“下”:指下方。“一团”:即一口。“随宜”:以任何方式。“于彼”:在那种食物中。“或味”:指乳之外的其他味道。“以某种乳味浸润之饭,成为一味,倾注那种乳或那种味”,这是连接。因为“何”字置于后句,而使前句理解为“彼”字。“与乳混合之饭”称为乳饭,同样,味饭也是如此。“其他”:指除了施予乳饭、味饭者之外的其他。“因不与饭混合,故无犯”,这是意趣。“食者”一词,在“应食”一词中为动作的主体。“于酥粥中”:指在以酥和粥所作的饭中。显示巴利原文
229. ‘‘Dve tayo nimantane’’tipadāni liṅgavipallāsānīti āha ‘‘dve tīṇi nimantanānī’’ti. Nimantitabbo etehīti nimantanāni bhojanāni bhuñjatīti sambandho. Dve tīṇi kulāni ākirantīti yojanā. Sūpabyañjananti sūpo ca byañjanañca sūpabyañjanaṃ. Anāpatti ekato missitattāti adhippāyo. Mūlanimantananti paṭhamanimantanaṃ bhojanaṃ. Antoti heṭṭhā. Ekampi kabaḷanti ekampi ālopaṃ. Yathā tathā vāti yena vā tena vā ākārena. Tatthāti tasmiṃ bhojane. Rasaṃ vāti khīrato aññaṃ rasaṃ vā. Yena khīrarasena ajjhotthataṃ bhattaṃ ekarasaṃ hoti, taṃ khīraṃ vā taṃ rasaṃ vā ākirantīti yojanā. Yaṃsaddo hi uttaravākye ṭhito pubbavākye taṃsaddaṃ avagamayati. Khīrena saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ khīrabhattaṃ. Evaṃ rasabhattaṃ. Aññepīti khīrabhattarasabhattadāyakato aññepi. Anāpatti bhattena amissitattāti adhippāyo. ‘‘Bhuñjantenā’’tipadaṃ ‘‘bhuñjitu’’ntipade bhāvakattā. Sappipāyāsepīti sappinā ca pāyāsena ca kate bhattepi.
“彼”:指大优婆塞。“犯”与“允许”——这两种注疏说法的合理性,通过《大普迦利》的说法来显示,因此说“《大普迦利》……”等。因为这两种注疏之说,仅是指称上的差别,其义理实则同一。“在《大普迦利》中说”,这是关联。“一”:即在瓮中仅有一个。“次第食”:指辗转相递的食物。“我被邀请”:即“我被邀请了,不是吗?”之意。“即使询问”:即使向大优婆塞询问。显示巴利原文
Tassāti mahāupāsakassa. Āpattīti ca vaṭṭatīti ca dvinnaṃ aṭṭhakathāvādānaṃ yuttabhāvaṃ mahāpaccarivādena dassetuṃ vuttaṃ ‘‘mahāpaccariya’’ntiādi. Dve aṭṭhakathāvādā hi sandhāyabhāsitamattameva visesā, atthato pana ekā. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Ekovāti kumbhiyā ekova. Paramparabhojananti parassa parassa bhojanaṃ . Nimantitamhāti ahaṃ nimantito amhi nanūti attho. Āpucchitvāpīti mahāupāsakaṃ āpucchitvāpi.
「彼」指随喜的比丘。「彼」即比丘。「其他」指某一位。「何」意为为何。「因被邀请性」指由于被邀请的状态。显示巴利原文
Soti anumodako bhikkhu. Tanti bhikkhuṃ. Aññoti aññataro. Kinti kasmā. Nimantitattāti nimantitabhāvato.
「即使被全村邀请,也唯有集合为一的受请者才被允许,不得各自分别受请」,因此说「集合为一」。「于众中」,是指那些被劝导而行善者的集会。为了显示「被邀请」一词的邀请方式,所以说「请取食」。「以何为先」,意思是以哪一部分为首。「在两位长老的解释中,大须摩长老的说法较为合理」,故采纳后说。第三项。显示巴利原文
Sakalena gāmena nimantitopi ekato hutvāva nimantitassa kappati, na visuṃ visunti āha ‘‘ekato hutvā’’ti. Pūgepīti samādapetvā puññaṃ karontānaṃ samūhepi. ‘‘Nimantiyamāno’’tipadassa nimantanākāraṃ dassento āha ‘‘bhattaṃ gaṇhā’’ti. Yadaggenāti yaṃ aggena yena koṭṭhāsenāti attho. Dvīsu theravādesu mahāsumattheravādova yuttoti so pacchā vuttoti. Tatiyaṃ.
四、咖那母学处显示巴利原文
4. Kāṇamātāsikkhāpadaṃ
230 230. 第四项中,「纳古拉母」等词:其义既可解释为纳古拉是世尊的母亲故称纳古拉母,又可解释为纳古拉与世尊的这位母亲故称纳古拉母。在「郁多罗母」等词中,唯有「郁多罗之母即郁多罗母」这一义理可以成立。在此类词中,唯有「郁多罗母」一词同于「迦那母」一词的构造——唯有「迦那之母即迦那母」可以成立,故称「迦那之母」。为了显示那个女儿以「迦那」之名著称,所以说「据说她」等。「她」即此女子,应与下文相连而解。「她」指那位大优婆夷。「他们」指那些男子。通过「因贪爱而成为迦那」这句话,显示此义:那些男子因贪爱而对这位女子眨眼、闭眼,所以她被称为迦那。「她的」,即迦那的。「已来」在此处作存在之义,故译为「来」。「意趣」,指「于何处」一词的意趣,或迦那母的意趣。「空」,即虚妄,其义为空无。以「于此行」这句话,显示外处持业释。「以圣弟子」等语,显示圣弟子比丘们不加分别的受用方式。并非仅有某一样东西未达到减损,而是一切都达到了减损,所以说「一切达减损」。「迦那亦」中的「亦」字,显示不仅母亲成为道果的分享者,迦那自己也成为入流者。「那位男子亦」,指迦那的丈夫那位男子也。「于原处」,即那位长者家主的住处。显示巴利原文
230. Catutthe ‘‘nakulamātāti’’ādīsu (a. ni. 1.266; a. ni. aṭṭha. 1.1.266) nakulassa bhagavato mātā nakulamātāti ca nakulañca bhagavato taṃ mātā cāti nakulamātāti ca attho sambhavati, ‘‘uttaramātāti’’ādīsu uttarāya mātā uttaramātāti atthoyeva sambhavati. Tesu ‘‘uttaramātā’’tipadasseva ‘‘kāṇamātā’’tipadassa kāṇāya mātā kāṇamātāti atthoyeva sambhavatīti āha ‘‘kāṇāya mātā’’ti. Tassā dhītuyā ‘‘kāṇā’’tināmena vissutabhāvaṃ dassento āha ‘‘sā kirā’’tiādi. Sāti dārikā vissutā ahosīti sambandho. Assāti mahāupāsikāya. Ye yeti purisā. ‘‘Rāgena kāṇā hontī’’tiiminā kaṇanti nimilanti rāgena purisā etāyāti kāṇāti atthaṃ dasseti. Tassāti kāṇāya. Āgatanti ettha bhāvatthe toti āha ‘‘āgamana’’nti. Adhippāyoti ‘‘kismiṃ viyā’’tipadassa, kāṇamātāya vā adhippāyo . Rittāti tucchā, suññāti attho. ‘‘Asmiṃ gamane’’tiiminā bāhiratthasamāsaṃ dasseti. ‘‘Ariyasāvikā’’tiādinā ariyānaṃ bhikkhūhi apaṭivibhattabhogaṃ dasseti. Na kevalaṃ kiñci parikkhayaṃ agamāsi, atha kho sabbanti āha ‘‘sabbaṃ parikkhayaṃ agamāsī’’ti. Kāṇāpīti pisaddo na kevalaṃ mātāyeva maggaphalabhāginī ahosi, atha kho kāṇāpi sotāpannā ahosīti dasseti. Sopi purisoti kāṇāya patibhūto sopi puriso. Pakatiṭṭhāneyevāti jeṭṭhakapajāpatiṭṭhāneyeva.
231 「然于此事中」,是指在此饼事中。「此」,是指路粮事。「圣弟子性」,是指作为圣者弟子的状态,或者作为圣者、正自觉者弟子的状态。显示巴利原文
231.Imasmiṃ pana vatthusminti imasmiṃ pūvavatthusmiṃ. Etanti pātheyyavatthuṃ. Ariyasāvakattāti ariyabhūtassa sāvakassa bhāvato, ariyassa vā sammāsambuddhassa sāvakabhāvato.
233 由于「派遣」、「饼」、「礼」这几个词互为同义语,因此说「为派遣之义,即为礼之义」。「于此」,是指在「或以饼」这个语句中,或指在该学处中。「结合之炒粉」,是指混合了蜜、糖等物而粘合在一起的炒粉。「堆积」,是指将其作成堆状。显示巴利原文
233. Paheṇakapaṇṇākārasaddānaṃ aññamaññavevacanattā vuttaṃ ‘‘paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāyā’’ti. Idhāti ‘‘pūvehi vā’’tipade, sikkhāpade vā. Baddhasattūti madhusakkharādīhi missetvā baddhasattu. Thūpīkatanti thūpīkataṃ katvā.
为显示「二三钵满」一词中修饰词与中心词的关系,故说「满钵」。所谓「二三钵」,即二个或三个钵;因「或」字之义,此为数量两可的外处持业释;又因「三」字在后,「二」字之「阿」音得以保留。所谓「二三钵满」,即这些二三钵是满的。此处应理解为「取这些二三钵满的钵」。为显示「应告知」这一说法的告知方式,故说「于此,我……」等语。「以彼亦」,是指以第二者亦然。为详细说明第一比丘取一份告知第二比丘,及第二比丘取一份告知第三比丘的情形,故说「以何……」等语。其中,「以何」,是指以第一比丘。「退回」,是指在食后,当说到退回时,应取食堂之义,故说「食堂」。「于何处」,是指在哪个食堂中。为说明不应观看其口,故说「自己之……」等语。「于他处」,是指在退回之处以外的其他地方。「彼之」,是指比丘的。显示巴利原文
‘‘Dvattipattapūre’’tipadassa visesanuttarabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pūre patte’’ti. Dve vā tayo vā pattāti dvattipattā, vāsaddatthe saṅkhyobhayabāhiratthasamāso, tisaddaparattā dvissa ca akāro hoti, dvattipattā ca te pūrā cāti dvattipattapūrā, te dvattipattapūre gahetvāti yojanā. ‘‘Ācikkhitabba’’nti vuttavacanassa ācikkhanākāraṃ dassento āha ‘‘atra mayā’’tiādi. Tenāpīti dutiyenāpi. Paṭhamabhikkhu ekaṃ gahetvā dutiyabhikkhussa ārocanañca dutiyabhikkhu ekaṃ gahetvā tatiyabhikkhussa ārocanañca atidisanto āha ‘‘yenā’’tiādi. Tattha yenāti paṭhamabhikkhunā. Paṭikkamanti bhuñjītvā etthāti paṭikkamananti vutte asanasālāva gahetabbāti āha ‘‘asanasāla’’nti. Yatthāti yassaṃ asanasālāyaṃ. Mukholokanaṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘attano’’tiādi. Aññatthāti paṭikkamanato aññattha. Assāti bhikkhussa.
为显示“应分配”这一说法的分配方式,故说“若三”等。“随友”,即随于各各友。“不欲”,意为非出于欲。此处从格表因义。显示巴利原文
‘‘Saṃvibhajitabba’’nti vuttavacanassa saṃvibhajanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sace tayo’’tiādi. Yathāmittanti yassa yassa mittassa. Akāmāti na kāmena. Kāraṇatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ.
235 “于道中”:道之中间为道中,为发音便利,中间音延长,即“于彼”。对于这些被亲属所邀请者,虽多施与、虽多受取,应如此连接。“然在诸注疏中所说”应连接。诸注疏之说与圣典不合。第四品。显示巴利原文
235.Antarāmaggeti maggassa antaro antarāmaggo, sukhuccāraṇatthaṃ majjhe dīgho, tasmiṃ. Bahumpi dentānaṃ etesaṃ ñātakapavāritānaṃ bahumpi paṭiggaṇhantassāti yojanā. Aṭṭhakathāsu pana vuttanti sambandho. Aṭṭhakathānaṃ vacanaṃ pāḷiyā na sametīti. Catutthaṃ.
5. 第一自恣学处显示巴利原文
5. Paṭhamapavāraṇasikkhāpadaṃ
236 “被邀请”:于第五品中,有四种邀请:雨安居后邀请、资具邀请、拒绝邀请、随意邀请。此处所指为随意邀请与拒绝邀请。为表明此义,故说“被婆罗门”等。“被婆罗门邀请”:此为连接。“说”:第三人称单数不变词,与“被邀请”连接。“及”字应连接于他处,即连接为“于随意邀请及于拒绝邀请”。“对面进入”:在此以从格表进入,意为进入自己的家。为说明此即邻近住家者,故说“邻近住家者”。显示巴利原文
236. Pañcame pavāritāti ettha vassaṃvutthapavāraṇā, paccayapavāraṇā, paṭikkhepapavāraṇā, yāvadatthapavāraṇā cāti catubbidhāsu pavāraṇāsu yāvadatthapavāraṇā ca paṭikkhepapavāraṇā cāti dve pavāraṇā adhippetāti dassento āha ‘‘brāhmaṇenā’’tiādi. Brāhmaṇena pavāritāti sambandho. Sayanti tatiyantanipāto ‘‘pavāritā’’tipadena sambandho. Casaddo aññattha yojetabbo yāvadatthapavāraṇāya ca paṭikkhepapavāraṇāya cāti. Paṭimukhaṃ attano gehaṃ visanti pavisantīti paṭivissakāti vutte āsannagehavāsikā gahetabbāti āha ‘‘sāmantagharavāsike’’ti.
237 第二三七条。“上行之声”即是“下声”,此声即是“下声”;乌鸦的下声即是“乌鸦下声”。为显示此义,故说“乌鸦的”等。显示巴利原文
237. Uddhaṅgamo ravo oravo, soyeva saddo oravasaddo, kākānaṃ oravasaddo kakoravasaddoti dassento āha ‘‘kākāna’’ntiādi.
239 第二三九条。为显示「塔万德」接尾词的过去义,故说「于彼及」等。「于彼」者,于「已食者」一词中。因为由某比丘已吞咽,故彼被算作「已食者」,此为连结。「嚼碎后」者,以齿作成粉末。「因此」者,以此为因。「有」者,「已食者」一词之。「邀请」者,谓拒绝,为显示「被邀请的比丘」,故说「已作邀请者」。「彼亦及」者,彼拒绝亦有,此为连结。「有」者,「被邀请」一词之。「于彼」者,于「座位被施设」等语中。因为亦被算作已食者,故不见,此为连结。为显示依分句「座位被施设」,「已食者」此标题词的不相应性,故说「座位被施设,以此」等。「及何」者,及何食物。「二夜等」者,此中以「等」字摄取五等语。「此」者,「已食者」一词。显示巴利原文
239. Tavantupaccayassa atītatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tattha cā’’tiādi. Tatthāti ‘‘bhuttavā’’tipade. Yasmā yena bhikkhunā ajjhoharitaṃ hoti, tasmā so ‘‘bhuttāvī’’ti saṅkhyaṃ gacchatīti yojanā. Saṅkhāditvāti dantehi cuṇṇaṃ katvā. Tenāti tena hetunā. Assāti ‘‘bhuttāvī’’tipadassa. Pavāreti paṭikkhipatīti pavārito bhikkhūti dassento āha ‘‘katapavāraṇo’’ti. Sopi cāti so paṭikkhepo ca hotīti sambandho. Assāti ‘‘pavārito’’tipadassa. Tatthāti ‘‘asanaṃ paññāyatī’’tiādivacane. Yasmā bhuttāvītipi saṅkhyaṃ gacchati, tasmā na passāmāti yojanā. ‘‘Asanaṃ paññāyatī’’ti padabhājaniyā ‘‘bhuttāvī’’ti mātikāpadassa asaṃsandanabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘asanaṃ paññāyatīti iminā’’tiādi. Yañcāti yañca bhojanaṃ. Dirattādīti ettha ādisaddena pañcādivacanaṃ saṅgaṇhāti. Etanti ‘‘bhuttāvī’’tipadaṃ.
“于‘座位被施设’等中的决断,应如是了知”,此为连结。“被施设”——为显示“知”字根的显现义,故说“被见”。“于手范围内”一词,并非意指十二肘量之手范围,故说“于一肘半量”。并非指以言语取来,故说“以身”。“拿来”即取至面前。“彼”指食物。“此”指五支性,或“以五……乃至……被施设”之语。显示巴利原文
‘‘Asanaṃ paññāyatī’’tiādīsu vinicchayo evaṃ veditabboti sambandho. ‘‘Paññāyatī’’ti ettha ñādhātuyā khāyanatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dissatī’’ti. ‘‘Hatthapāse’’tipadassa dvādasahatthappamāṇo hatthapāso nādhippetoti āha ‘‘aḍḍhateyyahatthappamāṇe’’ti. Vācāya abhiharaṇaṃ nādhippetaṃ. Tenāha ‘‘kāyenā’’ti. Abhiharatīti abhimukhaṃ harati. Tanti bhojanaṃ. Etanti pañcaṅgabhāvaṃ, ‘‘pañcahi…pe… paññāyatī’’ti vacanaṃ vā.
「于彼」:即‘座位被施设’等语中所说的‘于彼’。「食」:因其属于「基亚迪」类,且为单音节字根,故应视为「萨」音与「纳」音的组合。「彼」:指食物。「伍德」:意为产生,能生起食用者的寿命与力量,因此称为「饭」。「麦等」:因大麦等被做成腐坏之物,以卑劣的方式混合、被混合,故称为「豆」。「萨咤帝」:意为成为结合体而存在,因此称为「饼」。以‘为调味之义应被杀’故,称为「鱼」;以‘被食者所尊重’故,称为「肉」。「于彼」:指在饭等五种食物之中。「萨罗」:即稻米,是其他谷物的精华。「瓦哈帝」:意为运载食者的生命,故称为「稻」。「亚瓦帝」:意为即使不混合,也如同混合而存在,故称为「大麦」。「古达帝」:意为包裹,因其为混合食物,故称为「小麦」。因穗形美好、达到可爱,而被人们胜于他物、为人们所希求,故称为「粟」;因穗大且茎有甜味,而被人们胜于他物、为人们所希求,故称为「稗」。「国拉」:意为血,能污染食者,故称为「库德鲁萨咖」。「已生的饭名为」:这是连结。「于彼」:指在七种谷物之中。「稻米」:此处「伊帝」字是名称的同义词,即‘名为稻米’,这是其义。同样的方法也适用于「稻」等名称。显示巴利原文
Tatrāti ‘‘asanaṃ paññāyatī’’tiādivacane. Asnātīti kīyādigaṇattā, tassa ca ekakkharadhātuttā sakāranakārānaṃ saṃyogo daṭṭhabbo. Tanti bhojanaṃ. Undati pasavati bhuñjantānaṃ āyubalaṃ janetīti odano. Yavādayo pūtiṃ katvā katattā kucchitena masīyati āmasīyatīti kumāso. Sacati samavāyo hutvā bhavatīti sattu. Byañjanatthāya māretabboti maccho. Mānīyati bhuñjantehīti maṃsaṃ. Tatthāti odanādīsu pañcasu bhojanesu. Sāro assatthi aññesaṃ dhaññānanti sālī. Vahati bhuñjantānaṃ jīvitanti vīhi. Yavati amissitopi missito viya bhavatīti yavo. Gudhati pariveṭhati milakkhabhojanattāti godhumo. Sobhanasīsattā kamanīyabhāvaṃ gacchatīti kaṅgu. Mahantasīsattā, madhurarasanāḷattā ca varīyati patthīyati janehīti varako. Koraṃ rudhiraṃ dūsati bhuñjantānanti kudrūsako. Nibbatto odano nāmāti sambandho. Tatthāti sattasu dhaññesu. Sālītīti ettha itisaddo nāmapariyāyo. Sālī nāmāti attho. Eseva nayo ‘‘vīhītī’’tiādīsupi.
「于此」:指在草谷类之中。「尼瓦罗」随顺于稻米,「瓦拉咖乔拉咖」随顺于稗。「于酸粥等」:此处以「等」字包括乳饭等。「界」:意为限度、边际。因为在此被舍弃、被放弃,故称为「界」。显示巴利原文
Etthāti tiṇadhaññajātīsu. Nīvāro sāliyā anulomo, varakacorako varakassa anulomo. Ambilapāyāsādīsūti ettha ādisaddena khīrabhattādayo saṅgaṇhanti. Odhīti avadhi, mariyādoti attho. So hi avahīyati cajīyati asmāti odhīti vuccati.
「若粥或酸粥不显示下限,则不生起遮食」,这是连结。因以乳汁制成,故名为粥。或者,因为兼具‘可饮’与‘可食’两种生起因缘,故称为粥。「煮沸」:即煮熟。由于在它上面可以置放钵等,故称为「上置」。「转向」:即转变。「浓厚状态」:即坚硬状态。此句中亦应连结「若彼」等词。「先前」:指在邀请时。「邀请处」:即在邀请之处。「混入饭中而施与」,这是连结。「依此而得维持」,故名粥。虽然稀薄,然而……,这是连结。「水等」的「等」字包括酸浆、乳等。为何唯独入于粥的范畴?因为水等已经煮沸,这是意趣。「于彼」:指在有饭中,或已煮沸的水等中。「或于他」:指在已煮沸的水等以外的水等中。无论投入何处、投入何种水等中,即由此而生起遮食,这是连结。显示巴利原文
Yopi pāyāso vā yāpi ambilayāgu vā odhiṃ na dasseti, so pavāraṇaṃ na janetīti yojanā. Payena khīrena katattā pāyāso. Pātabbassa, asitabbassa cāti dvinnaṃ byuppattinimittānaṃ sambhavato vā pāyāsoti vuccati. Uddhanatoti cullito. Sā hi upari dhīyanti ṭhapiyanti thālyādayo etthāti uddhananti vuccati. Āvajjitvāti pariṇāmetvā. Ghanabhāvanti kathinabhāvaṃ. Etthāpi vākye ‘‘yo so’’ti padāni yojetabbāni. Pubbeti abbhuṇhakāle. Nimantaneti nimantanaṭṭhāne. Bhatte ākiritvā dentīti sambandho. Yāpanaṃ gacchati imāyāti yāgu. Kiñcāpi tanukā hoti, tathāpīti yojanā. Udakādīsūtiādisaddena kiñjikakhīrādayo saṅgayhanti. Yāgusaṅgahameva gacchati, kasmā? Udakādīnaṃ pakkuthitattāti adhippāyo. Tasmiṃ vāti sabhatte, pakkuthitaudakādike vā. Aññasmiṃ vāti pakkuthitaudakādito aññasmiṃ udakādike vā. Yattha yasmiṃ udakādike pakkhipanti, taṃ pavāraṇaṃ janetīti yojanā.
「纯味」者,谓不混杂鱼肉块片的纯净鱼等味。「味粥」者,谓具味的流质粥。「浓粥」者,谓坚浓之粥。「于此」者,谓于浓粥中。「为了膨胀」者,此嚼食之可膨胀者名为膨胀物,膨胀物的义利、目的即膨胀义,为彼义而作,此为连结。「他们米」者,谓他们所浸泡之米。因未磨粉,故不属炒粉之数;因未烹煮,故不属饭食之数。「以他们」者,谓以浸泡之米。煮他们米、作之,此为连结。显示巴利原文
Suddharasakoti macchamaṃsakhaṇḍanhārūhi amisso suddho macchādirasako. Rasakayāgūti rasakabhūtā dravabhūtā yāgu. Ghanayāgūti kathinayāgu. Etthāti ghanayāguyaṃ. Pupphiatthāyāti pupphaṃ phullaṃ imassa khajjakassāti pupphī, pupphino attho payojanaṃ pupphiattho, tadatthāya katanti sambandho. Te taṇḍuleti te seditataṇḍule. Acuṇṇattā neva sattusaṅkhyaṃ, apakkattā na bhattasaṅkhyaṃ gacchanti. Tehīti seditataṇḍulehi. Te taṇḍule pacanti, karontīti sambandho.
「以大麦等」之复数亦摄取七种谷物。此法则于「以稻、小麦、大麦等」处亦同。「糠」者,谷皮也。「除去」者,令退却也。「彼」,入于粉,此为连结。「粗煮破碎者」者,粗之煮为粗煮,以粗煮破碎者为粗煮破碎者,他们之。不遮食,因非炒粉摄,此为意趣。「粒末」者,粒也。遮食,因炒粉摄,此为意趣。「以他们」者,以炒米。「纯嚼食」者,于粉中不混杂之纯净果等嚼食。「施与饮粥者」,此为运用。「他们」者,二鱼肉块。不遮食,因二鱼肉块未食尽,此为意趣。「从彼」者,从二鱼肉块取出一,此为连结;或于他们中。「彼」者,食者比丘。「余」者,异于二鱼肉块之足以遮食之食物。显示巴利原文
‘‘Yavehī’’ti bahuvacanena satta dhaññānipi gahitāni. Esa nayo sālivīhiyavehīti etthāpi. Thuseti dhaññatace. Palāpetvāti paṭikkamāpetvā . Tanti cuṇṇaṃ gacchatīti sambandho. Kharapākabhajjitānanti kharo pāko kharapāko, kharapākena bhajjitā kharapākabhajjitā, tesaṃ. Na pavārenti asattusaṅgahattāti adhippāyo. Kuṇḍakampīti kaṇampi. Pavāreti sattusaṅgahattāti adhippāyo. Tehīti lājehi. Suddhakhajjakanti piṭṭhehi amissitaṃ suddhaṃ phalāphalādikhajjakaṃ. Yāguṃ pivantassa dentīti yojanā. Tānīti dve macchamaṃsakhaṇḍāni. Na pavāreti dvinnaṃ macchamaṃsakhaṇḍānaṃ akhāditattāti adhippāyo. Tatoti dvemacchamaṃsakhaṇḍato nīharitvā ekanti sambandho, tesu vā. Soti khādako bhikkhu. Aññanti dvīhi macchamaṃsakhaṇḍehi aññaṃ pavāraṇapahonakaṃ bhojanaṃ.
「因无根据性」者,因遮食之无根据性。详说彼而说「何以故」等。「故」字显示详说。「何」者,肉也。「然而此」者,然而此肉。被禁肉因可食性而住于不应禁之处,故虽被禁亦不舍肉性。岂非已食之肉因不可食性而住于应禁之处,故虽被食亦舍肉性耶?故说「然而何」等。族败坏业、医业、宣说上人法、受用金银,他们为族败坏等之初,以那些族败坏等。「一切处」者,于一切分中。显示巴利原文
Avatthutāyāti pavāraṇāya avatthubhāvato. Taṃ vitthārento āha ‘‘yaṃ hī’’ti. Hisaddo vitthārajotako. Yanti maṃsaṃ. Idaṃ panāti idaṃ maṃsaṃ pana. Paṭikkhittamaṃsaṃ kappiyabhāvato apaṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitattā paṭikkhittampi maṃsabhāvaṃ na jahāti. Nanu khāditamaṃsaṃ pana akappiyabhāvato paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitattā khādiyamānampi maṃsabhāvaṃ jahātīti āha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Kuladūsakakammañca vejjakammañca uttarimanussadhammārocanañca sāditarūpiyañca kula…pe… rūpiyāni, tāni ādīni yesaṃ kuhanādīnanti kula…pe… rūpiyādayo, tehi. Sabbatthāti sabbesu vāresu.
「如是」等是结语的开示。「彼」指食物。「如」指以何种方式。凡以何种方式吞咽,即以此方式拒绝、作遮食,这是句子的连接。「于某处」指在钵等容器中。「若于彼中间」意为若在那一刻。「于他处」指在其他地方。如同有人不想吞咽钵中现有的食物那样,这是句子的连接。「故」是真实之意。「一切处」指在所有处所。「于彼处」指在库伦迪耶。「坐处之末端」中,坐处指依此而坐处,其后端,这是句子的连接。「伸展之末端」指站立或行走时触地的、称为伸展物的末端。「施者」一词与「伸手」及「肢体」等词,是整体与其组成部分之间的连接。「手域」即手的领域、近处,在此处手能触及、接触,故名手域,是一肘半的范围。「于彼」指在手域之中。显示巴利原文
Evantiādi nigamananidassanaṃ. Tanti bhojanaṃ. Yathāti yenākārena. Yena ajjhohaṭaṃ hoti, so paṭikkhipati pavāretīti yojanā. Katthacīti kismiñci pattādike. Tasmiṃ ce antareti tasmiṃ khaṇe ce. Aññatrāti aññasmiṃ ṭhāne. Patte vijjamānabhojanaṃ anajjhoharitukāmo hoti yathā, evanti yojanā. Hīti saccaṃ. Sabbatthāti sabbesu padesu. Tatthāti kurundīyaṃ. Ānisadassāti āgamma nisīdati etenāti ānisado, tassa pacchimantatoti sambandho. Paṇhiantatoti pasati ṭhitakāle vā gamanakāle vā bhūmiṃ phusatīti paṇhī, tassa antato. ‘‘Dāyakassā’’tipadaṃ ‘‘pasāritahattha’’nti padena ca ‘‘aṅga’’nti padena ca avayavīsambandho. Hatthapāsoti hatthassa pāso samīpo hatthapāso, hattho pasati phusati asmiṃ ṭhāneti vā hatthapāso, aḍḍhateyyahattho padeso. Tasminti hatthapāse.
「送近」指将其移向近处。「即使坐于无间者亦」中,即使比丘紧挨着坐于无间处,也未离开手域,如此也可说,这是句子的连接。「饭篓」指盛了饭的篓子。「稍」是阴性词。应与「或取出或移开」连接。「远」指在新座处。「从此」指从钵中取出后,带去远处,这是句子的连接。显示巴利原文
Upanāmetīti samīpaṃ nāmeti. Anantaranisinnopīti hatthapāsaṃ avijahitvā anantare ṭhāne nisinnopi bhikkhu vadatīti yojanā. Bhattapacchinti bhattena pakkhittaṃ pacchiṃ. Īsakanti bhāvanapuṃsakaṃ. Uddharitvā vā apanāmetvā vāti sambandhitabbaṃ. Dūreti navāsane. Itoti pattato. Gato dūtoti sambandho.
「分配」指为了分配而作,或在食堂中进行。「于此」指在此分配场合。「彼」指饭篓。「仅触及而已」指仅仅被碰到而已。然而,当以勺子舀起食物时,遮食便成立,这是句子的连接。「故」是真实之意,这表示原因。「彼之」指施食者之。「因被带来而被拒绝」指施食者带来的食物已被拒绝的缘故。显示巴利原文
Parivesanāyāti parivesanatthāya, bhattagge vā. Tatrāti asmiṃ parivesane. Tanti bhattapacchiṃ. Phuṭṭhamattāvāti phusiyamattāva. Kaṭacchunā uddhaṭabhatte pana pavāraṇā hotīti yojanā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tassāti parivesakassa. Abhihaṭe paṭikkhittattāti abhihaṭassa bhattassa paṭikkhittabhāvato.
“以身或以语拒绝者,则为行遮食”——这是略说之义,今广说为“于彼”等语。“于彼”者,指于他们以身或语拒绝的情形中。“令苍蝇惊吓之拂子”者,意为令苍蝇惊恐畏惧的拂子。这是将“kh”音转为“ch”音,故称“macchikā”,如同“sacchikatvā”等词中所见(增支部三·一〇三)。此处原本应是“sakkhikatvā”,其“kh”音则变为“ch”音。显示巴利原文
‘‘Kāyena vācāya vā paṭikkhipantassa pavāraṇā hotī’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tatthāti tesu kāyavācāpaṭikkhepesu. Macchikabījaninti makkhikānaṃ uttāsaniṃ bījaniṃ. Khakārassa hi chakāraṃ katvā ‘‘macchikā’’ti vuccati ‘‘sacchikatvā’’tiādīsu viya (a. ni. 3.103). Ettha hi ‘‘sakkhikatvā’’ti vattabbe khakārassa chakāro hoti.
“一人说”者,此为连结。“移开后”者,指从钵中移开后。“于此”者,指言辞中。“如何说”者,以何种方式而有,此为连结。“说者之名”者,此处“名”字带有责怪义,应与“有”字相联结,意为“有名”。“从此亦”者,谓从钵中亦如此。“于彼亦”者,谓于彼言辞中亦如此。显示巴利原文
Eko vadatīti sambandho. Apanetvāti pattato apanetvā. Etthāti vacane. Kathanti kenākārena hotīti yojanā. Vadantassa nāmāti ettha nāmasaddo garahattho ‘‘atthī’’tipadena yojetabbo. Atthi nāmāti attho. Itopīti pattatopi. Tatrāpīti tasmiṃ vacanepi.
“与肉同”者,谓与肉一同生起者。“汁”者,指液体。“彼”者,指言辞。拒绝者则有此语。为何?因为可能产生鱼与汁,即与鱼混合的汁这一意义。“此”者,指事物。“将肉分离后”者,即不把“肉之汁、肉汁”中的肉词义作为主要,唯独把汁词义作为主要,此是其义。显示巴利原文
Samaṃsakanti maṃsena saha pavattaṃ. Rasanti dravaṃ. Tanti vacanaṃ. Paṭikkhipato hoti. Kasmā? Maccho ca raso ca macchena misso raso cāti atthassa sambhavato. Idanti vatthuṃ. Maṃsaṃ visuṃ katvāti ‘‘maṃsassa rasaṃ maṃsarasa’’nti maṃsapadatthassa padhānabhāvaṃ akatvā, rasapadatthasseva padhānabhāvaṃ katvāti attho.
「询问」者,即征询「请取肉汁」之意。「那」指肉。「混合物」是混杂物的同义词。凡用种种材料混合而成之物,便称为「混合物」。但此处词义为:能作集合、具有部分者称为「作者」,或被集合、由有部分者所作也是「作者」,即部分;将之称为、取作「混合物」,即总集。又,有读作「kadambaka」者,这也是合理的,为智者们所认可,在辞典中亦如此存在。然而其义应另行斟酌。或于此义中,应将ra音转为da音。与肉相混合,或被标示的混合物,即是「肉混合物」。「不拒绝」者,因与任何混合,故不拒绝。「拒绝」者,因与肉混合,故拒绝。显示巴利原文
Āpucchantanti ‘‘maṃsarasaṃ gaṇhathā’’ti āpucchantaṃ. Tanti maṃsaṃ. Karambakoti missakādhivacanametaṃ. Yañhi aññena aññena missetvā karonti, so ‘‘karambako’’ti vuccati. Ayaṃ panettha vacanattho – karoti samūhaṃ avayavinti karo, karīyati vā samūhena avayavināti karo, avayavo, taṃ vakati ādadātīti karambako, samūho. ‘‘Kadambako’’tipi pāṭho, sopi yuttoyeva anumatattā paṇḍitehi. Abhidhānepi evameva atthī. Attho pana aññathā cintetabbo. Imasmiṃ vā atthe rakārassa dakāro kātabbo. Maṃsena misso, lakkhito vā karambako maṃsakarambako. Na pavāretīti yesaṃ kesañci missakattā na pavāreti. Pavāretīti maṃsena missitattā pavāreti.
凡是拒绝者,他便成为「已拒绝者」——这是句子的连结。「于邀请」,即于邀请之处。「因为」,表确实。「于此」,在《库伦达》中。「以何」,以何种食物。「于此」,在「请取粥」等言说中。「意趣」,指诸注疏师的用意。「于此」,在「请取粥的混合物」等言说中。「难见」,即难以得见。「此与」,与「请取混合物」之语。「不应等同」,即不应等同于带来,或不应视为相同。「因为」,确实,或因。「然而此」,指混合物。「于此」,在混合物中。「分离后」,指将汁、乳、酥等分别之后。「那」,指汁等。显示巴利原文
Yo pana paṭikkhipati, so pavāritova hotīti yojanā. Nimantaneti nimantanaṭṭhāne. Hīti saccaṃ. Tatthāti kurundiyaṃ. Yenāti yena bhattena. Etthāti ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’tiādivacane. Adhippāyoti aṭṭhakathācariyānaṃ adhippāyo. Etthāti ‘‘yāgumissakaṃ gaṇhathā’’tiādivacane. Duddasanti dukkaraṃ dassanaṃ. Idañcāti ‘‘missakaṃ gaṇhathā’’tivacanañca. Na samānetabbanti samaṃ na ānetabbaṃ, samānaṃ vā na kātabbaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idaṃ panāti missakaṃ pana. Etthāti missake. Visuṃ katvāti rasakhīrasappīni āveṇiṃ katvā. Tanti rasādiṃ.
被践踏、被揉碎,故称「泥」。涌出、渗出、增长,故称「水」;或涌出、作湿润,故称「水」。隐藏沉没的有情而守护,故称「丛林」;或隐藏、遮蔽,故称「丛林」。「随行而来者」,即依次回转而来者。「那」指船或桥。「正午」:日之中分为正午,「日」字的 nh 转为 nh,合为正午。然而诸写本中有读作「majjhantika」者,此非正读。「站立者邀请」:应以站立者的姿势而食,此为连结。「臀肉」:触及座位的臀部肉。「不移动」:不移动。或此即为正读。「于上及于侧不离开」,如是说。不应理解为如不与取中那样从处所移开。「爬行」:蠕动爬行。「那」指比丘。显示巴利原文
Kaddīyati maddīyatīti kaddamo. Undati pasavati vaḍḍhatīti udakaṃ. Undati vā kledanaṃ karotīti udakaṃ, nilīne satte gupati rakkhatīti gumbo, guhati saṃvaratīti vā gumbo. Anupariyāyantenāti anukkamena parivattitvā āyantena. Tanti nāvaṃ vā setuṃ vā. Majjhanhikanti ahassa majjhaṃ majjhanhaṃ, ahasaddassa nhādeso, majjhanhaṃ eva majjhanhikaṃ. Potthakesu pana majjhantikanti pāṭho atthi, so apāṭhoyeva. Yo ṭhito pavāreti, tena ṭhiteneva bhuñjitabbanti yojanā. Ānisadanti pīṭhe phuṭṭhaānisadamaṃsaṃ. Acāletvāti acāvetvā. Ayameva vā pāṭho. Upari ca passesu ca amocetvāti vuttaṃ hoti. Adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ na veditabbaṃ. Saṃsaritunti saṃsabbituṃ. Nanti bhikkhuṃ.
超过、行去,故为「过量」;非过量即「非过量」。为显示此义,故说「非过量」。以「额外」一词,遮遣「过量」一词之超、空之义。「额外」者,在上而来、转起,故为额外。「然而彼」者,即然而为非过量——此为连结。「于彼」者,指于「作不净」等语中。应知广说如是——此为连结。「于彼」者,指于应作过量之事物中。「任何果或任何块根等未作」——此为连结。「或不净食」者,指或有由破坏家族业等所生之不净食——此为连结。「彼」者,指持律比丘。「由彼所作」——此为连结。从「已食者、已拒绝者、从座起立者所作」之语,可知已食者、未拒绝者、从座起立者应作,此义已成立。因此,清晨行路之二人中,一人已拒绝,另一人行乞得食后,自己虽未食,亦得作「此一切足矣」。「彼」者,指副食与主食。以「彼二者」一词,显示过量即过量、非过量即非过量之义。显示巴利原文
Atirekaṃ ricati gacchatīti atirittaṃ, na atirittaṃ anatirittanti atthaṃ dassento āha ‘‘na atiritta’’nti. ‘‘Adhika’’ntiiminā atirittasaddassa atisuññatthaṃ nivatteti. Adhi hutvā eti pavattatīti adhikaṃ. Taṃ panāti anatirittaṃ pana hotīti sambandho. Tatthāti ‘‘akappiyakata’’ntiādivacane. Vitthāro evaṃ veditabboti yojanā. Tatthāti atirittaṃ kātabbesu vatthūsu. Yaṃ phalaṃ vā yaṃ kandamūlādi vā akatanti yojanā. Akappiyabhojanaṃ vāti kuladūsakakammādīhi nibbattaṃ akappiyabhojanaṃ vā atthīti sambandho. Yoti vinayadharo bhikkhu. Tena katanti yojanā. ‘‘Bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena kata’’ntivacanato bhuttāvinā apavāritena āsanā vuṭṭhitena kattabbanti siddhaṃ. Tasmā pāto addhānaṃ gacchantesu dvīsu eko pavārito, tassa itaro piṇḍāya caritvā laddhaṃ bhikkhaṃ attanā abhutvāpi ‘‘alametaṃ sabba’’nti kātuṃ labhati eva. Yanti khādanīyabhojanīyaṃ. ‘‘Tadubhayampī’’tiiminā atirittañca atirittañca atirittaṃ, na atirittaṃ anatirittanti atthaṃ dasseti.
「彼之」者,即非过量之。「于此」者,指于非过量,或于「作净」等七种律行法中。「于近座」者,指于持律者近座。「从钵中取出」——此为连结。「于彼处」者,即于进食之处。「彼之」者,即坐者之。「由彼」者,指由持来食之比丘应食——此为连结。「由坐之比丘」,应持来使役业。「为何说『洗手后』」,以如是问故说「为何」。「因为」者,即理由。因为成为不净,故我说洗手后——此为意趣。「彼之」者,指持来食者之。「由彼」者,指由持律者。「复由彼」者,亦如是。「及彼」者,指副食与主食。由持律者最初未作者,即由彼应作;及最初未作之副食主食,即彼应作——如是所说。「于彼」者,指于最初之器皿。「因为」者,即真实。最初之器皿清净,洗涤后所作亦无过失。「由彼比丘」者,指由已拒绝之比丘。显示巴利原文
Tassevāti anatirittasseva. Etthāti anatiritte, ‘‘kappiyakata’’nti ādīsu sattasu vinayakammākāresu vā. Anantareti vinayadharassa anantare āsane. Pattato nīharitvāti sambandho. Tatthevāti bhuñjanaṭṭhāneyeva. Tassāti nisinnassa. Tenāti bhattaṃ ānentena bhikkhunā bhuñjitabbanti yojanā. ‘‘Nisinnena bhikkhunā’’ti kāritakammaṃ ānetabbaṃ. Kasmā ‘‘hatthaṃ dhovitvā’’ti vuttanti pucchanto āha ‘‘kasmā’’ti. Hīti kāraṇaṃ. Yasmā akappiyaṃ hoti, tasmā hatthaṃ dhovitvāti mayā vuttanti adhippāyo. Tassāti bhattaṃ ānentassa. Yenāti vinayadharena. Puna yenāti evameva. Yañcāti khādanīyabhojanīyañca. Yena vinayadharena paṭhamaṃ akataṃ, teneva kattabbaṃ. Yañca khādanīyabhojanīyaṃ paṭhamaṃ akataṃ, taññeva kattabbanti vuttaṃ hoti . Tatthāti paṭhamabhājane. Hīti saccaṃ. Paṭhamabhājanaṃ suddhaṃ dhovitvā katampi niddosameva. Tena bhikkhunāti pavāritena bhikkhunā.
「于锅中」者,亦指于锅中。因彼能煮饭等、作热,故称为锅。「那」者,指已作过量之副食与主食。「然而由彼」者,即然而由持律者。「令比丘坐」——此为连结。「于吉祥邀请」者,指于为吉祥而邀请之处。「于彼」者,即于吉祥邀请。「作者」者,指由持律者所作。显示巴利原文
Kuṇḍepīti ukkhaliyampi. Sā hi kuḍati odanādiṃ dāhaṃ karotīti kuṇḍoti vuccati. Tanti atirittakataṃ khādanīyabhojanīyaṃ. Yena panāti vinayadharena pana. Bhikkhuṃ nisīdāpentīti sambandho. Maṅgalanimantaneti maṅgalatthāya nimantanaṭṭhāne. Tatthāti maṅgalanimantane. Karontenāti karontena vinayadharena.
所谓“病者残食”,并非仅指病者食用之余;那些特为病者拿来的,亦名为病者残食。为说明此义,故说“非仅……”等。“任何病者”:无论受具戒者或未受具戒者,凡是病者。这里所说的恶作,是依未混杂的情况而说,这是连结。“非为食之目的”:为了止渴、平息病苦的缘故。显示巴利原文
Gilānena bhuñjitāvasesameva na kevalaṃ gilānātirittaṃ nāma, gilānaṃ pana uddissa ābhataṃ gilānātirittameva nāmāti dassento āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Yaṃkiñci gilānanti upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā yaṃkiñci gilānaṃ. Yaṃ dukkaṭaṃ vuttaṃ, taṃ asaṃsaṭṭhavasena vuttanti yojanā. Anāhāratthāyāti pipāsacchedanaābādhavūpasamatthāya.
241 “有缘故”:此处为显示缘的自相,故说“有渴时”与“有病时”。“由彼彼”:即由七日药与尽形寿药。“彼之”:即病。此语在“为平息……”中,应视为与“根除”相关的连结;以“yu”后缀构成的连结,表示业。第五。显示巴利原文
241.Sati paccayeti ettha paccayassa sarūpaṃ dassetuṃ ‘‘pipāsāya satī’’ti ca ‘‘ābādhe satī’’ti ca vuttaṃ. Tena tenāti sattāhakālikena ca yāvajīvikena ca. Tassāti ābādhassa. Idaṃ padaṃ ‘‘upasamanattha’’nti ettha samudhātuyā sambandhe sambandho, yupaccayena sambandhe kammanti daṭṭhabbanti. Pañcamaṃ.
6. 第二自恣学处显示巴利原文
6. Dutiyapavāraṇasikkhāpadaṃ
242 第六条中,“不应行”即说为“非行”,意谓违越学处,故说“违越学处”。“作”:以此显示“行”字与“作”字同义,如在“自行”等处。“乌巴难达”:此中“upa”字有“怨恨”义,词根“nah”有“系缚”义,故说明为“怨恨”等。“由彼生起怨恨”,即“生起怨恨者”。由此显示“乌巴难达”一词的词源:因“怨恨”(upanāha)而称为乌巴难达。显示巴利原文
242. Chaṭṭhe na ācaritabboti anācāroti vutte paṇṇattivītikkamoti āha ‘‘paṇṇattivītikkama’’nti. ‘‘Karotī’’tiiminā ‘‘attānamācaratī’’tiādīsu viya carasaddo karasaddatthoti dasseti. Upanandhīti ettha upasaddo upanāhattho, nahadhātu bandhanatthoti dassento āha ‘‘upanāha’’ntiādi. Janito upanāho yenāti janitaupanāho. Iminā ‘‘upanandho’’ti padassa upanahatīti upanandhoti katthutthaṃ dasseti.
243 「送来」者,此处的语尾“tuṃ”与“tvā”同义,故说为「送来之后」。然而在词句分别中已说,这是共通的含义。应解为:「属于彼」即属于比丘。「以三种方式」者,是以三种原因:自己了知、告知他人、由他人告知。「期待责难」者,「责难」指被令羞愧,即受到谴责;期待此者即是「期待责难」,因此这里说示「责难」等。显示巴利原文
243.Abhihaṭṭhunti ettha tuṃpaccayo tvāpaccayatthoti āha ‘‘abhiharitvā’’ti. Padabhājane pana vuttanti sambandho. Sādhāraṇameva atthanti yojanā. Assāti bhikkhussa. Tīhākārehīti sāmaṃ jānanena ca aññesamārocanena ca tassārocanena cāti tīhi kāraṇehi. Āsādīyate maṅkuṃ karīyate āsādanaṃ, taṃ apekkho āsādanāpekkhoti dassento āha ‘‘āsādana’’ntiādi.
「为彼之利益而送来」,应如此连接。「他者」是指送来者以外的其他已食者。第六条竟。显示巴利原文
Yassa atthāya abhihaṭanti sambandho. Itarassāti abhihārakato aññassa bhuttassāti. Chaṭṭhaṃ.
7. 非时食学处显示巴利原文
7. Vikālabhojanasikkhāpadaṃ
247 第七句中的「在山」(girimhi),意为在山中。山因喜马拉雅山等而流出水,并流出药等有益之物,故称为‘山’(giri)。「顶上集会」(aggasamajjo)意为最上的集会。通过这些词说明义理:‘顶’与‘集会’合为‘顶上集会’,在山中举行的顶上集会即是‘山顶集会’(giraggasamajjo)。「集会」(samajjo)即是会众,因为众人来此聚集,又离去,故称为集会。以‘或即山之……’等说明:山之顶端、边际称为‘山顶’;在那里举行的集会称为‘山顶集会’。「彼」指山顶集会,应连接为「将有」。「地面部分」是指可作支撑的部分,应理解为「聚集」之所。「舞者与戏剧」即是「舞与戏剧」。「舞蹈、歌唱、音乐」这三者称为「戏剧」。「他们之」是指舞者与戏剧的。「为观看」是指为了观看与听闻,听闻也包含在观看之中。「未制定学处」是因为当时尚未制定有关二十岁的学处。「他们」是指十七群比丘。「在彼处」即在山顶集会中。「尔时」指那时。「未给」是指十七群比丘没有给与。「涂抹」是指以种种方式涂抹涂料。显示巴利原文
247. Sattame girimhīti pabbatamhi. So hi himavamanādivasena jalaṃ, sārabhūtāni ca bhesajjādivatthūni girati niggiratīti girīti vuccati. Aggasamajjoti uttamasamajjo. Imehi padehi aggo samajjo aggasamajjo, girimhi pavatto aggasamajjo giraggasamajjoti atthaṃ dasseti. Samajjoti ca sabhā. Sā hi samāgamaṃ ajanti gacchanti janā etthāti samajjoti vuccati. ‘‘Girissa vā’’tiādinā girissa aggo koṭi giraggo, tasmiṃ pavatto samajjo giraggasamajjoti attho dassito. Soti giraggasamajjo. Bhavissati kirāti yojanā. Bhūmibhāgeti avayaviādhāro, sannipatatīti sambandho. Naṭañca nāṭakañca naṭanāṭakāni. ‘‘Naccaṃ gītaṃ vāditañcā’’ti idaṃ tayaṃ ‘‘nāṭaka’’nti vuccati. Tesanti naṭanāṭakānaṃ. Dassanatthanti dassanāya ca savanāya ca. Savanampi hi dassaneneva saṅgahitaṃ. Apaññattesikkhāpadeti ūnavīsativassasikkhāpadassa tāva apaññattattā. Teti sattarasavaggiyā. Tatthāti giraggasamajjaṃ. Athāti tasmiṃ kāle. Nesanti sattarasavaggiyānaṃ adaṃsūti sambandho. Vilimpetvāti vilepanehi vividhākārena limpetvā.
249 “非时”一词虽为总说,但应取其特定时段,故说“时”等。所谓“彼”,即食时。“是正午”应如此连接。“因此”,即正因意指食时。“属于”,即属于“非时”一词。以词句分别所说“非时者……乃至……明相升起”,依义理而示:从明相升起直至正午,名为“时”。所谓“从彼”,即从已住立的正午。因太阳运行迅疾,由速度而住立的正午即将过去,故说“然不应由疑虑而作”。“时标”,即知晓时辰的柱子。“时间之间”,即在时之中间。显示巴利原文
249. ‘‘Vikāle’’ti sāmaññena vuttepi visesakālova gahetabboti āha ‘‘kālo’’tiādi. So cāti bhojanakālo ca. Majjhanhiko hotīti yojanā. Tenevāti bhojanakālassa adhippetattā eva. Assāti ‘‘vikāle’’tipadassa. ‘‘Vikālo nāma…pe… aruṇuggamanā’’ti padabhājanena aruṇuggamanato yāva majjhanhikā kālo nāmāti attho nayena dassito hoti. Tatoti ṭhitamajjhanhikato. Sūriyassa atisīghattā vegena ṭhitamajjhanhikaṃ vītivatteyyāti āha ‘‘kukkuccakena pana na kattabba’’nti. Kālatthambhoti kālassa jānanatthāya thūṇo. Kālantareti kālassa abbhantare.
“其余称为副食”,于此中当知如是判定。“凡”者,当理解为有副食。凡有以森林根等为种类的副食,彼亦归属于食物。“譬如”,乃疑问词之合集。意为此副食譬如何者。“此亦”,即此十二种亦是。以“等”字,显明不止糕饼等。显示巴利原文
Avasesaṃ khādanīyaṃ nāmāti ettha vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Yanti khādanīyaṃ atthīti sambandho. Vanamūlādipabhedaṃ yampi khādanīyaṃ atthi, tampi āmisagatikaṃ hotīti yojanā. Seyyathidanti pucchāvācakanipātasamudāyo. Idaṃ khādanīyaṃ seyyathā katamanti attho. Idampīti idaṃ dvādasavidhampi. Pisaddena na pūvādiyevāti dasseti.
“在此”,即于十二种副食之中,依处所而论为地上之物。“根”,乃依此而立,或以此为根本。“应食”,即副食。根即是副食,名为根副食,对此之判定应如是了知。萝卜根等,当知仅是随顺世俗之名而已。因对不知其名者会造成极度混乱,故兼带他论以明其义。“有益于汤者为汤用,汤用之叶为这些”,故名汤用叶,其等之根即是汤用叶根。“被生食,被放入内”,故名生食物,此处“阿迦罗”作进入之义,如生食物之去处般去于这些,故名生食物去处类。“在此”,即于诸根之中。“老半”,即已老之半。“其他”,指除瓦迦离根以外的其他。显示巴利原文
Tatthāti dvādasasu khādanīyesu, ādhāre bhummaṃ. Mūlati patiṭṭhāti ettha, etenāti vā mūlaṃ. Khāditabbanti khādanīyaṃ. Mūlameva khādanīyaṃ mūlakhādanīyaṃ, tasmiṃ vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Mūlakamūlādīni lokasaṅketo padesatoyeva veditabbāni. Taṃ tañhi nāmaṃ ajānantānaṃ atisammūḷhakāraṇattā saha pariyāyantarena vacanatthaṃ vakkhāma. Sūpassa hitaṃ sūpeyyaṃ, sūpeyyaṃ paṇṇaṃ etesanti sūpeyyapaṇṇā, tesaṃ mūlāni sūpeyyapaṇṇamūlāni. Āmīyati anto pavesīyatīti āmiso, ākāro antokaraṇattho, āmisassa gati viya gati etesanti āmisagatikāni. Etthāti mūlesu. Jaraḍḍhanti jarabhūtaṃ upaḍḍhaṃ. Aññampīti vajakalimūlato aññampi.
「凡所说之诸根,为尽形寿药」,这是连结。「于律文中所说」,这是关联。「副食义」:即副食的,或存在于副食中的,或以副食所应作之事,或目的,故称副食义。以「副食」一词,如同「于彼处所说阿毗达摩义」等,显示出副食义一词以后词之义为主。其中,副食的,或存在于副食中的,或以副食所应作之事,唯除饥饿而已。凡是吃糕饼等副食而消除饥饿者,其事即称为事,如此所说。他们既不成就其事,也不成就目的。同理,「不成就主食中之主食义」,此处亦然。显示巴利原文
Yāni pana mūlāni vuttāni, tāni yāvajīvikānīti yojanā. Pāḷiyaṃ vuttānīti sambandho. Khādanīyatthanti khādanīyassa, khādanīye vā vijjamānaṃ, khādanīyena vā kātabbaṃ kiccaṃ, payojanaṃ vāti khādanīyatthaṃ. ‘‘Khādanīye’’tiiminā ‘‘tattha vuttābhidhammatthā’’tiādīsu viya khādanīyatthapadassa uttarapadatthapadhānabhāvaṃ dasseti. Tattha khādanīyassa, khādanīye vā vijjamānaṃ, khādanīyena vā kātabbaṃ kiccaṃ nāma jighacchāharaṇameva. Yañhi pūvādikhādanīyaṃ khāditvā jighacchāharaṇaṃ hoti, tassa kiccaṃ kiccaṃ nāmāti vuttaṃ hoti. Taṃ kiccaṃ, payojanaṃ vā neva pharanti, neva nipphādenti. Eseva nayo ‘‘na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharantī’’tietthāpi.
「其等」:与诸根之内,或与相相关,此为连结。为了显示于一聚落中达成副食义与主食义时,于其他诸聚落中同样达成,故说「于那些诸聚落中」这一各别词。虽然由于众多聚落地味与水味具足,得以达成副食义与主食义,然而一聚落之中,可能因地味与水味缺失而不能达成,但由于变化之故亦能于彼处转起,因此不应以彼聚落为准,应当取用,如此说。「以本性食故」:即不与其他时限药、七日药混合,唯以自身本性而作食之事。「人」一词,显示其他畜生等虽能达成副食义与主食义,亦不作准。「彼」指根。「确实」意为真实。「名想中」:即于名为想的诸想之中。显示巴利原文
Tesanti mūlānaṃ anto, lakkhaṇanti vā sambandho. Ekasmiṃ janapade khādanīyatthabhojanīyatthesu pharamānesu aññesupi janapadesu pharantiyevāti dassanatthaṃ ‘‘tesu tesu janapadesū’’ti vicchāpadaṃ vuttaṃ. Kiñcāpi hi bahūsu janapadesu pathavīrasaāporasasampattivasena khādanīyatthabhojanīyatthaṃ pharamānampi ekasmiṃ janapade pathavīrasaāporasavipattivasena apharamānaṃ bhaveyya, vikāravasena pana tattha pavattattā taṃ janapadaṃ pamāṇaṃ na kātabbaṃ, gahetabbamevāti vuttaṃ hoti. Pakatiāhāravasenāti aññehi yāvakālika, sattāhakālikehi amissitaṃ attano pakatiyāva āhārakiccakaraṇavasena. ‘‘Manussāna’’ntiiminā aññesaṃ tiracchānādīnaṃ khādanīyatthabhojanīyatthaṃ pharamānampi na pamāṇanti dasseti. Tanti mūlaṃ. Hīti saccaṃ. Nāmasaññāsūti nāmasaṅkhātāsu saññāsu.
如于根中所示之相,于块茎等中所示之相亦复如是,此为连结。并非仅律文中所提到的姜黄等之根为尽形寿药,树皮等亦然,故说「凡此……」等。「凡此八种」,此为关联。显示巴利原文
Yathā mūle lakkhaṇaṃ dassitaṃ, evaṃ kandādīsupi yaṃ lakkhaṇaṃ dassitanti yojanā. Na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatānaṃ haliddādīnaṃ mūlaṃyeva yāvajīvikaṃ hoti, atha kho tacādayopīti āha ‘‘yañceta’’ntiādi. Yaṃ etaṃ aṭṭhavidhanti sambandho.
在说明了根副食的判定之后,现在为说明块茎副食的判定,而说“块茎副食”等。其中,“块茎副食”:所谓“块茎”,是因“给予乐”而得名,如莲藕等块茎;而那些并非给予乐的,依通俗习惯也称作块茎。块茎本身就是副食,因此称为块茎副食。对此的判定应这样理解,这是句子的连接。同样,下文也是如此。“凡是”一词,即指块茎。以此显示,由那个词而有“凡是”一词。“在此”,是指在块茎副食中。“嫩”、“易食副食”等限定语,应如其所说,下文同样应当连接。像这样达成的块茎属于时限药,这是关联。显示巴利原文
Evaṃ mūlakhādanīye vinicchayaṃ dassetvā idāni kandakhādanīye taṃ dassento āha ‘‘kandakhādanīye’’tiādi. Tattha kandakhādanīyeti kaṃ sukhaṃ dadātīti kando, padumādikando, sukhassa adāyakā pana kandā ruḷhīvasena kandāti vuccanti, kando eva khādanīyaṃ kandakhādanīyaṃ, tasmiṃ vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Eseva nayo uparipi. Yanti kandaṃ. Iminā taṃsaddānapekkho yaṃsaddopi atthīti ñāpeti. Tatthāti kandakhādanīye. Taruṇo, sukhakhādanīyoti visesanapadāni yathāvacanaṃ uparipi yojetabbāni. Evamādayo pharaṇakakandā yāvakālikāti sambandho.
“煮过”:指没有滋味,用水煮过。“他们”:指所包含的块茎。这是关联。显示巴利原文
Adhototi visaraso udakena adhūnito. Teti kandā saṅgahitāti sambandho.
“在根部存在、转起”,因此称为根菜;或者“从水中拔出后便萎缩、枯萎”,因此称为根菜。像这样的蔓菁之类根菜,应连接为“时限药”。“那一切”:指那一切根菜都被包含在内。这是关联。显示巴利原文
Mūle alati pavattatīti muḷālo, udakato vā uddhaṭamatte milati nimilatīti muḷālaṃ. Evamādi pharaṇakamuḷālaṃ yāvakālikanti yojanā. Taṃ sabbampīti sabbampi taṃ muḷālaṃ saṅgahitanti sambandho.
“揉搓、穿刺”名为头部。像这样,头部等应配合“时限药”来理解。“老熟半束”是指已成为老熟状态的一半所称呼的脚的部分。显示巴利原文
Masati vijjhatīti matthako. Evamādi matthako yāvakālikoti yojanā. Jaraḍḍhabundoti jarabhūtaaḍḍhasaṅkhāto pādo.
“被挖掘、被破开”名为块茎;或者,“被咀嚼”名为块茎。“入于地中”一词,应只与“沙罗迦利亚那的块茎”这一词相连,不与其他词相连。像这样,块茎等应配合“时限药”来理解。“其余的”是指除三种杖等之外的部分。显示巴利原文
Khanīyati avadārīyatīti khandho, khāyatīti vā khandho. ‘‘Antopathavīgato’’tipadaṃ ‘‘sālakalyāṇikhandho’’tipadeneva yojetabbaṃ, na aññehi. Evamādi khandho yāvakālikoti yojanā. Avasesāti tīhi daṇḍakādīhi avasesā.
“覆盖、遮蔽、隐藏”名为皮。“有汁液”在此处应连接一个“唯”字,意思是“唯有汁液”。“他们的集合”是句子的关联。“确实”意为真实。“此”指那褐色药物,或者指“我允许……乃至……作为食物”的这一句话。“于此”是指在褐色药物之中。“这些也”是指头部、块茎与皮的部分。显示巴利原文
Tacati saṃvarati paṭicchādetīti taco. Sarasoti ettha evakāro yojetabbo, saraso evāti attho. Tesaṃ saṅgahoti sambandho. Hīti saccaṃ. Etanti kasāvabhesajjaṃ, ‘‘anujānāmi …pe… bhojanīyattha’’nti vacanaṃ vā. Etthāti kasāvabhesajje. Etesampīti matthakakhandhattacānampi.
“落下”即叶。“这些”指根等。如此种类的叶,必定是时限药——这是句法上的连结。“攀缘的藤蔓,其叶为尽形寿药”——这是连结。“岛屿居民”指铜叶岛居民,或赡部洲洲居民。“或所说的蔓延者”——这是关联。“他们”指楝树等。此词须联系前后文,故应视为在二者之间所说。“叶的内部不存在”——这是关联。显示巴利原文
Patatīti pattaṃ. Etesanti mūlakādīnaṃ. Evarūpāni pattāni ca ekaṃsena yāvakālikānīti yojanā. Yā loṇī ārohati, tassā loṇiyā pattaṃ yāvajīvikanti yojanā. Dīpavāsinoti tambapaṇṇidīpavāsino , jambudīpavāsino vā. Yāni vā pharantīti vuttānīti sambandho. Tesanti nimbādīnaṃ. Idaṃ padaṃ pubbaparāpekkhakaṃ, tasmā dvinnaṃ majjhe vuttanti daṭṭhabbaṃ. Paṇṇānaṃ anto natthīti sambandho.
“开花、绽放”即花。如这些花,当连结为“时限药”。“彼之”指花的。“确实”即如是。显示巴利原文
Pupphati vikasatīti pupphaṃ. Evamādi pupphaṃ yāvakālikanti yojanā. Tassāti pupphassa. Assāti evameva.
“结果”即果。“诸”指诸果。“达成”是连结。“非他们”指诸果的边际,是连结。“诸所说者”,当连结为“它们是尽形寿药”。“他们之”指诸果的边际,是连结。显示巴利原文
Phalatīti phalaṃ. Yānīti phalāni. Pharantīti sambandho. Nesanti phalānaṃ pariyantanti sambandho. Yāni vuttāni, tāni yāvajīvikānīti yojanā. Tesampīti phalānampi pariyantanti sambandho.
“被投掷、被抛掷,或被舍弃”,此即是骨。如是等具此性质的骨是时限药,应这样连接。所谓“那些”,即指诸骨。显示巴利原文
Asīyati khipīyati, chaḍḍīyatīti vā aṭṭhi. Evamādīni pharaṇakāni aṭṭhīni yāvakālikānīti yojanā. Tesanti aṭṭhīnaṃ.
“被磨碎、作成粉末”,此即是粉。如是等具此性质的粉是时限药,应这样连接。“未洗”者,谓未以水淘洗者。所谓“那些”,即指诸粉。显示巴利原文
Pisīyati cuṇṇaṃ karīyatīti piṭṭhaṃ. Evamādīni pharaṇakāni piṭṭhāni yāvakālikānīti yojanā. Adhotakanti udakena adhūnitaṃ. Tesanti piṭṭhānaṃ.
“无间断地存在并凝结”,此即是树脂。“余”者,指甘蔗树脂之外的其余树脂。所谓“在圣典中所说的树脂”,是连接文。所谓“在此”,即指在树脂嚼食中。应当这样连接:“所摄诸树脂的边际”。“如是”等,是结论。显示巴利原文
Nirantaraṃ asati sambajjhatīti niyyāso. Sesāti ucchuniyyāsato sesā. Pāḷiyaṃ vuttaniyyāsāti sambandho. Tatthāti niyyāsakhādanīye. Saṅgahitānaṃ niyyāsānaṃ pariyantanti yojanā. Evantiādi nigamanaṃ.
“所说的”,即下文第一自恣学处中所说。第七。显示巴利原文
Vuttamevāti heṭṭhā paṭhamapavāraṇasikkhāpade vuttamevāti. Sattamaṃ.
8. 蓄藏食学处显示巴利原文
8. Sannidhikārakasikkhāpadaṃ
252 二五二、第八偈中:“内部生者”即内部。“大长老”:具足广大坚固之德者。以此指示于想名中名为“贝拉陀”者。“精勤屋”:指一处称为止观精勤处所的房舍,即一所住处。“干羹”:此处因为羹是干的,所以并非干羹,然而仅因没有汤菜,故说“无汤菜之饭”。干燥的羹也确实合理,因为后文将说“以水浸润彼钵食”。“饭”:以此显示羹一词与饭同义,由于饭能成就寿命、色泽等,故称为“羹”。“彼”指贝拉陀长老。“且彼”连接“且彼持来干羹”。“因对资具之贪婪”:因对钵食资具的贪求。“长老食用”为连接。因为人仅一食便能维持约七日,故说“七日”。“从彼”连接“从食用之后”。“四”:此处以“更”一词,应取超过的诸七日。显示巴利原文
252. Aṭṭhame abbhantare jāto abbhantaro. Mahātheroti mahantehi thiraguṇehi yutto. Iminā ‘‘belaṭṭho’’ti saññānāmassa saññināmiṃ dasseti. Padhānaghareti samathavipassanānaṃ padahanaṭṭhānagharasaṅkhāte ekasmiṃ āvāse. Sukkhakuranti ettha sosanakurattā na sukkhakuraṃ hoti, kevalaṃ pana asūpabyañjanattāti āha ‘‘asūpabyañjanaṃ odana’’nti. Sosanakurampi yuttameva. Vakkhati hi ‘‘taṃ piṇḍapātaṃ udakena temetvā’’ti. ‘‘Odana’’ntiiminā kurasaddassa odanapariyāyataṃ dasseti. Odanañhi karoti āyuvaṇṇādayoti ‘‘kura’’nti vuccati. Soti belaṭṭhasīso. Tañca khoti tañca sukkhakuraṃ āharatīti sambandho. Paccayagiddhatāyāti piṇḍapātapaccaye luddhatāya. Thero bhuñjatīti sambandho. Manussānaṃ ekāhārassa sattāhamattaṭṭhitattā ‘‘sattāha’’nti vuttaṃ. Tatoti bhuñjanato paranti sambandho. Cattāripīti ettha pisaddena adhikānipi sattāhāni gahetabbāni.
253 “如是”:此为三。“彼有储藏之作者”:此复合词应按形容词后置之方式理解。“储藏行为之义”:以此“被作故为作”显示业的意义。“一夜”:依最终限定而说,因其亦兼指超过一夜的时限。“彼之”:为“储藏者”一词的属格。显示巴利原文
253.Itīti idaṃ tayaṃ. ‘‘Sannidhi kāro assā’’ti samāso visesanaparanipātavasena gahetabbo. ‘‘Sannidhikiriyanti attho’’ti iminā karīyatīti kāroti kammatthaṃ dasseti. Ekarattanti antimaparicchedavasena vuttaṃ tadadhikānampi adhippetattā. Assāti ‘‘sannidhikāraka’’nti padassa.
由于对储存七日药者存在舍堕罪之故,储存者所持的一昼夜药、嚼食或噉食虽不相同,也会成为纯粹波逸提罪的缘,因此说「或一昼夜药」。「受取」是指接受与执持。因为有以吞咽为目的之意图,所以既指接受,也指接受之后的执持。「凡以指擦拭其钵而有划痕可见者,此钵名为洗而不净者」——此处为衔接,由后句之「凡」字可见,前句之「彼」字应贯通至此。「结钵」即捆缚钵。「彼」指油脂。「流出、可见」是衔接语。「如是」是指于洗而不净者或结缚的钵中。「于彼」的衔接含义是「于彼洗净之钵中注入」。「实」即真实。「不应使用」是指不应受用,即不适合使用的意思。「凡」的衔接含义是「凡舍弃嚼食、噉食」。「实」即真实,或表原因。「从彼」的衔接含义是「从那些尚未舍弃的嚼食、噉食中取出」。显示巴利原文
Sannidhikārakassa sattāhakālikassa nissaggiyapācittiyāpattiyā paccayattā sannidhikārakaṃ yāmakālikaṃ khādanīyabhojanīyaṃ asamānampi suddhapācittiyāpattiyā paccayo hotīti āha ‘‘yāmakālikaṃ vā’’ti. Paṭiggahaṇeti paṭiggahaṇe ca gahaṇe ca. Ajjhoharitukāmatāya hi paṭiggahaṇe ca paṭiggahetvā gahaṇe cāti vuttaṃ hoti. Yaṃ pattaṃ aṅguliyā ghaṃsantassa lekhā paññāyati, so patto duddhoto hoti saceti yojanā uttaravākye yaṃsaddaṃ disvā pubbavākye taṃsaddassa gamanīyattā. Gaṇṭhikapattassāti bandhanapattassa. Soti sneho. Paggharati sandissatīti sambandho. Tādiseti duddhote, gaṇṭhike vā. Tatthāti dhovitapatte āsiñcitvāti sambandho. Hīti saccaṃ. Abbohārikāti na voharitabbā, voharituṃ na yuttāti attho. Yanti khādanīyabhojanīyaṃ pariccajantīti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatoti apariccattakhādanīyabhojanīyato nīharitvāti sambandho.
「于不净肉等」是简别合集。「有缘时」是指有名为渴的因缘出现之时。「非残食所作」应理解为:并非用残食处理过的、属于储存者的嚼食或噉食。衔接:「唯有一波逸提」。「二种分别」是指名为有物与无物的二种分别。「于一切分别」是指在非时、储存、不净肉、一昼夜药、渴缘等一切分别之中。显示巴利原文
Akappiyamaṃsesūti niddhāraṇasamudāyo. Sati paccayeti pipāsasaṅkhāte paccaye sati. Anatirittakatanti atirittena akataṃ sannidhikārakaṃ khādanīyabhojanīyanti yojanā. Ekameva pācittiyanti sambandho. Vikappadvayeti sāmisanirāmisasaṅkhāte vikappadvaye. Sabbavikappesūti vikālasannidhiakappiyamaṃsayāmakālikapaccayasaṅkhātesu sabbesu vikappesu.
255 「与物混合」是指与食物相混的七日药及尽形寿药。显示巴利原文
255.Āmisasaṃsaṭṭhanti āmisena saṃsaṭṭhaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ.
256 为显示四种时限的自相与语义,故说「于非时食学处」等。其中,以「所提到的嚼食与啖食」显示时限药的自相;以「时限……时限」显示语义;以「连同……饮料」显示夜分药的自相;以「夜分……时限」显示语义;以「酥等五种药」显示七日药的自相;以「七日……时限」显示语义;以「除……一切」显示尽形寿药的自相;以「尽……形寿」显示语义。以上所有语义仅为略说,广说则应如此了知:午时的量为午时,彼有这样的时量,或应在彼时食用,故为时限药;夜分为夜分的时量,彼有这样的时量,或应在彼时受用,故为夜分药;七日为七日的时量,彼有这样的时量,或可储存至彼时后受用,故为七日药;寿命的量为尽形寿,彼有这样的时量,或应当尽形寿受持而受用,故为尽形寿药。显示巴利原文
256. Catubbidhakālikassa sarūpañca vacanatthañca dassento āha ‘‘vikālabhojanasikkhāpade’’tiādi. Tattha niddiṭṭhaṃ khādanīyabhojanīya’’ntiiminā yāvakālikassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Yāva…pe… kālika’’ntiiminā vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Saddhiṃ…pe… pāna’’ntiiminā yāmakālikassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Yāva…pe… kālika’’ntiiminā vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Sabbiādi pañcavidhaṃ bhesajja’’ntiiminā sattāhakālikassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Sattāhaṃ…pe… kālika’’ntiiminā vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Ṭhapetvā…pe… sabbampī’’tiiminā yāvajīvikassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Yāva…pe… jīvika’’ntiiminā vacanatthaṃ dasseti. Sabbavacanattho lahukamattameva, garuko panevaṃ veditabbo – yāva yattako majjhanhiko kālo yāvakālo, so assatthī, taṃ vā kālaṃ bhuñjitabbanti yāvakālikaṃ. Yāmo kālo yāmakālo, so assatthi, taṃ vā kālaṃ paribhuñjītabbanti yāmakālikaṃ. Sattāho kālo sattāhakālo, so assatthi, taṃ vā kālaṃ nidahitvā paribhuñjitabbanti sattāhakālikaṃ. Yāva yattako jīvo yāvajīvo, so assatthi, yāvajīvaṃ vā pariharitvā paribhuñjitabbanti yāvajīvikanti.
「于彼」是指在四种时限之中。「百次」是指多次。「在时限未过之间,随所食用」这是连接。「于昼夜食用」这是连接。第八。显示巴利原文
Tatthāti catubbidhesu kālikesu. Satakkhattunti anekavāraṃ. Yāva kālo nātikkamati, tāva bhuñjantassāti yojanā. Ahorattaṃ bhuñjantassāti sambandhoti. Aṭṭhamaṃ.
9. 美食学处显示巴利原文
9. Paṇītabhojanasikkhāpadaṃ
257 257. 于第九句中,「已达殊胜状态」即是「殊胜」之义。当「殊胜」一词被说出时,其义为最上,故说「最上之食」。「具足」并非指甘美的性质,而是指具足甘美性质的食物本身,故说「具足相应」。「为谁」——这是具格的属格用法,意为「由何」。「美味」——由此显示「被品尝、被享受,故为美味」这一语义的自相。显示巴利原文
257. Navame pakaṭṭhabhāvaṃ nītanti paṇītanti vutte paṇītasaddo uttamatthoti āha ‘‘uttamabhojanānī’’ti. Sampanno nāma na madhuraguṇo, atha kho madhuraguṇayuttaṃ bhojanamevāti āha ‘‘sampattiyutta’’nti. Kassāti karaṇatthe cetaṃ sāmivacanaṃ, kenāti hi attho. ‘‘Surasa’’ntiiminā sādīyati assādīyatīti sādūti vacanatthassa sarūpaṃ dasseti.
259 二五九、「若……食用」者,于此应知其判定:如此连接。「纯净者」,指未与饭混合者。与饭混合之酥等,则是关联之义。「于此」,即于此学处中。「实」,即真实。「与殊胜相混」者,以此显示与殊胜之酥等相混的食物,即是殊胜食物。「由七种谷物所生」者,以此显示食物的自相。显示巴利原文
259. ‘‘Yo pana…pe… bhuñjeyyā’’ti ettha vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Suddhānīti odanena asaṃsaṭṭhāni. Odanasaṃsaṭṭhāni sabbiādīnīti sambandho. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Hīti saccaṃ. ‘‘Paṇītasaṃsaṭṭhānī’’tiiminā paṇītehi sabbiādīhi saṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānīti atthaṃ dasseti. ‘‘Sattadhaññanibbattānī’’ti iminā bhojanānaṃ sarūpaṃ dasseti.
在「酥饭」等五种分别之中,对其中三种分别也应连接「饭」字。如此作成语句后,先显示请求之罪,再以复合词的方式,显示该请求,故说「给我酥饭」等。显示巴利原文
‘‘Sabbinā bhatta’’ntiādīnaṃ pañcannaṃ vikappānaṃ majjhe tīsupi vikappesu ‘‘bhatta’’nti yojetabbaṃ. Evaṃ vākyaṃ katvā viññāpane āpattiṃ dassetvā samāsaṃ katvā viññāpane taṃ dassento āha ‘‘sabbibhattaṃ dehī’’tiādi.
「如是」者,与「由请求而得」相连接。「无约定」者,谓离于约定、离于告知之义,即远离、无有之义。「实」者,真实也。以此显示无约定之功德与过失。显示巴利原文
Itoti gāvito laddhenāti sambandho. Visaṅketanti saṅketato ñāpitato vigataṃ virahitanti attho. Hīti saccaṃ. Iminā visaṅketassa guṇadosaṃ dasseti.
“以净酥给我”应理解为“给我与净酥相混之饭”。其余诸句亦同此理。“以何何”指以何种酥等。“于彼彼”于此亦应以分别义来理解。律典中所说的酥,指的是牛酥、山羊酥、水牛酥,以及凡其肉为应食者的酥。生酥也是如此。油,指胡麻油、芥子油、蜜树油、蓖麻油及脂油。蜜,指蜜蜂所酿之蜜。糖,指由甘蔗所出者。鱼,指水中游行者,律典未提及之鱼并不存在。肉,指凡其肉为应食者的肉。乳与酪亦如酥的说法一样。如上所述,于“给我生酥饭”等句中,仅有羹饭请求的恶作,此为连接。“实”是真实的意思。“彼且”是彼义的意思。“于彼”指于彼义中。目的为何?实无目的,此是意趣所在。显示巴利原文
Kappiyasabbinā dehīti kappiyasabbinā saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ dehīti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Yena yenāti yena yena sabbiādinā. Tasmiṃ tassāti etthāpi vicchāvasena attho daṭṭhabbo. Pāḷiyaṃ āgatasabbi nāma gosabbi, ajikāsabbi, mahiṃsasabbi, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sabbi ca. Navanītaṃ nāma evameva. Telaṃ nāma tilatelaṃ, sāsapatelaṃ, madhukatelaṃ, eraṇḍatelaṃ, vasātelañca. Madhu nāma makkhikāmadhu. Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ. Maccho nāma udakacaro. Pāḷianāgato maccho nāma natthi. Maṃsaṃ nāma yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsaṃ. Khīradadhīni sabbisadisāneva. Vuttaṃ yathā evaṃ ‘‘navanītabhattaṃ dehī’’tiādīsupi sūpodanaviññattidukkaṭameva hotīti yojanā. Hīti saccaṃ. So cāti so cattho. Tatthāti tasmiṃ atthe. Kiṃ payojanaṃ. Nattheva payojananti adhippāyo.
“所得之食”是关联词。“一味”指同一作用。“从彼”应连接为“从新殊胜食物中取出”。显示巴利原文
Paṭiladdhaṃ bhojananti sambandho. Ekarasanti ekakiccaṃ. Tatoti navapaṇītabhojanato nīharitvāti sambandho.
“一切”是就九条波逸提而说的。显示巴利原文
Sabbānīti nava pācittiyāni sandhāya vuttaṃ.
261 “于两者”指比丘与比丘尼两者。“萨比”:此处,凡享用此者,为增长其力与寿,它去、它行,故称“萨比”,即酥油。应以第三音节诵读与书写。何以故?因在第三音节处,“萨巴”词根具有“去”义,此词根在词根集中已出现。第九条。显示巴利原文
261.Ubhayesampīti bhikkhubhikkhunīnampi. Sabbīti cettha yo naṃ paribhuñjati, tassa balāyuvaḍḍhanatthaṃ sabbati gacchati pavattatīti sabbi, ghataṃ. Tatiyakkhareneva sajjhāyitabbaṃ likhitabbañca . Kasmā? Tatiyakkharaṭṭhāneyeva sabba gatiyanti gatiatthassa sabbadhātussa dhātupāṭhesu āgatattāti. Navamaṃ.
10. 齿木学处显示巴利原文
10. Dantaponasikkhāpadaṃ
263 第十条中,“齿木”指齿杖。因以此物清洁牙齿、刮擦牙齿,故称“齿木”。由“一切”等语,显示一切粪扫衣即全部粪扫衣,有此者为“全粪扫衣者”之义。“彼比丘享用”应连接“在墓地”。墓地即坟场,因是尸体之卧处,依语源学称为“墓地”。“于彼处”指在墓地,“复于彼处”义同。为显示供养物形态与弃置物形态,故说“供养弃置物者,于此”。其中,“供养物……乃至……祖父”等语显示供养物形态,“弃……乃至……主食”等语显示弃置物形态。应作此分解:为名为供养物之父与祖父之利益,或为他们而弃置之名为弃置物之副食与主食,称为供养弃置物。应连接为:人们安置。“他们”指副食与主食,“他们之”指亲族之,“作一团一团”指作一堆一堆,“其他”指异于前述副食与主食者。“门柱”指墓地之门柱。因烦恼魔于此被拔除,故称“门柱”。菩萨出家时,欲亲吻其子而立于内室门柱处,见母亲将手置于子额上入睡,思惟:“若我抱子,母将醒觉,醒觉即成障碍。”因恐成出家障碍,舍弃子与妻,从门柱处返回,行大出家。因此,因菩萨立于此处,对子与妻……显示巴利原文
263. Dasame dantakaṭṭhanti dantaponaṃ. Tañhi danto kasīyati vilekhīyati anenāti ‘‘dantakaṭṭha’’nti vuccati. ‘‘Sabba’’nti ādinā sabbameva paṃsukūlaṃ sabbapaṃsukūlaṃ, tamassatthīti ‘‘sabbapaṃsukūliko’’ti atthaṃ dasseti. Soti bhikkhu paribhuñjati kirāti sambandho. Susāneti āḷahane. Tañhi chavānaṃ sayanaṭṭhānattā ‘‘susāna’’nti vuccati niruttinayena. Tatthāti susāne. Puna tatthāti evameva. Ayyasarūpañca vosāṭitakasarūpañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ayyavosāṭitakānīti etthā’’ti. Tattha ‘‘ayyā…pe… pitāmahā’’tiiminā ayyasarūpaṃ dasseti. ‘‘Vo…pe… bhojanīyānī’’tiiminā vosāṭitakasarūpaṃ. Ayyasaṅkhātānaṃ pitipitāmahānaṃ atthāya, te vā uddissa chaḍḍitāni vosāṭitakasaṅkhatāni khādanīyabhojanīyāni ayyavosāṭitakānīti viggaho kātabbo. Manussā ṭhapenti kirāti sambandho. Yanti khādanīyabhojanīyaṃ. Tesanti ñātakānaṃ. Piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvāti saṅghāṭaṃ saṅghāṭaṃ katvā. Aññanti vuttakhādanīyabhojanīyato aññaṃ. Ummārepīti susānassa indakhīlepi. So hi uddhaṭo kilesamāro etthāti ‘‘ummāro’’ti vuccati. Bodhisatto hi abhinikkhamanakāle puttaṃ cumbissāmīti ovarakassa indakhīle ṭhatvā passanto mātaraṃ puttassa nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā sayantiṃ disvā ‘‘sace me puttaṃ gaṇheyyaṃ, mātā tassa pabujjheyya, pabujjhamānāya antarāyo bhaveyyā’’ti abhinikkhamanantarāyabhayena puttadāre pariccajitvā indakhīlato nivattitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Tasmā bodhisattassa ṭhatvā puttadāresu apekkhāsaṅkhātassa mārassa uddhaṭaṭṭhānattā so indakhīlo nippariyāyena ‘‘ummāro’’ti vuccati, aññe pana rūḷhīvasena. Thiroti thaddho. Ghanabaddhoti ghanena baddho. Kathinena maṃsena ābaddhoti attho. Vaṭhati thūlo bhavatīti vaṭho, muddhajadutiyoyaṃ, so assatthīti vaṭharoti dassento āha ‘‘vaṭharoti thūlo’’ti. ‘‘Sallakkhemā’’tiiminā ‘‘maññe’’ti ettha manadhātu sallakkhaṇattho, makārassekāroti dasseti. Hīti saccaṃ. Tesanti manussānaṃ.
264 “正确地”指不颠倒地。“未观察”指未思惟食物一词在副食、主食等中的通用性。应连接为:“然世尊安置”。“如所生起之”指以何种方式生起。应连接为:如父亲教诫名为子之幼儿,世尊亦如是教诫那些比丘。显示巴利原文
264.Sammāti aviparītaṃ. Asallakkhetvāti āhārasaddassa khādanīyabhojanīyādīsu nirūḷhabhāvaṃ amaññitvā. Bhagavā pana ṭhapesīti sambandho. Yathāuppannassāti yenākārena uppannassa . Pitā puttasaṅkhāte dārake saññāpento viya bhagavā te bhikkhū saññāpentoti yojanā.
265 “正是此”应连接为:依三种方式中的任何一种,指未被给与者。“确实”意为真实。本母中并无“已给与”这一说法,为何只在词句分别中予以解释?因此说“已给与,此”等。应连接为:“已给与”一词被提出。“其”者,指“已给与”一词。在解释中,“以身……乃至……给与时”被提出。应连接为:“如是”者,即以此三种方式给与时。“如是”者,即以此二种方式。应连接为:领受时。“车道尘”者,指车道、街道所起的尘埃。“前”者,指第一自恣学处。应连接为:如此领受的食物,称为已给与。为显示“正是此”的可能性之果,故说“非此”等。应连接为:不称为已舍弃。显示巴利原文
265.Etadevāti tiṇṇamākārānamaññataravasena adinnameva sandhāyāti sambandho. Hīti saccaṃ. Mātikāyaṃ ‘‘dinna’’nti vuttaṭṭhānaṃ natthi, atha kasmā padabhājaneyeva vuttanti āha ‘‘dinnanti ida’’ntiādi. ‘‘Dinna’’nti idaṃ uddhaṭanti sambandho. Assāti ‘‘dinna’’nti padassa. Niddese ca ‘‘kāyena…pe… dente’’ti uddhaṭanti yojanā. Evanti imehi tīhākārehi dadamāneti sambandho. Evanti imehi dvīhākārehi . Ādīyamānanti sambandho. Rathareṇumpīti rathikavīthiyaṃ uṭṭhitapaṃsumpi. Pubbeti paṭhamapavāraṇasikkhāpade. Evaṃ paṭiggahitaṃ etaṃ āhāraṃ dinnaṃ nāma vuccatīti yojanā. ‘‘Etamevā’’ti evassa sambhavato tassa phalaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘na ida’’ntiādi. Nissaṭṭhaṃ na vuccatīti yojanā.
“于彼处”者,是在“以身”等语句中。“确实”意为真实。鼻药管,乃是用以灌鼻的器具;即以彼鼻药管,以鼻孔领受,应作如是连接。“无病者”即病人。“确实”意为真实。依身而系缚之物,称为身系缚物,如勺等,因此说“于勺等”云云。“确实”意为真实。“被倾倒”者,即被倾注。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘kāyenā’’tiādivacane. Hīti saccaṃ. Natthu karīyati imāyāti natthukaraṇī, tāya. Nāsāpuṭena paṭiggaṇhātīti sambandho. Akallakoti gilāno. Hīti saccaṃ. Kāyena paṭibaddho kāyapaṭibaddho kaṭacchuādīti āha ‘‘kaṭacchuādīsū’’tiādi. Hīti saccaṃ. Pātiyamānanti pātāpiyamānaṃ.
“在此”者,即在此学处中。为了阐明“以五支”一词的详细含义,而说“强力中等者”等语。“彼”者,指应施与之物。显示巴利原文
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Pañcahaṅgehī’’ti padassa vitthāraṃ dassento āha ‘‘thāmamajjhimassā’’tiādi. Tanti dātabbavatthuṃ.
「在彼处」者,即在「手臂所及处被了知」这一语句中。行走者亦被站立者所包含。「地上站立者」者,即站立于地上者。「空中站立者」者,即站立于空中者。应以「手」「支」等词作整体与部分的关系。「如前所说」者,即如「地上站立者以头」等所说之方式。「有翼者」者,即鸟。彼因具翼故称为有翼者。「有手者」者,即象。彼因具名为鼻之手故称为有手者。「七肘半之象」者,即七肘半之象,彼之。「以彼」者,即以象。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘hatthapāso paññāyatī’’tivacane. Gacchantopi ṭhiteneva saṅgahito. Bhūmaṭṭhassāti bhūmiyaṃ ṭhitassa. Ākāsaṭṭhassāti ākāse ṭhitassa. ‘‘Hatthaṃ aṅga’’nti padehi avayavisambandho kātabbo. Vuttanayenevāti ‘‘bhūmaṭṭhassa ca sīsenā’’tiādinā vuttanayeneva. Pakkhīti sakuṇo. So hi pakkhayuttattā pakkhīti vuccati. Hatthīti kuñjaro. So hi soṇḍasaṅkhātahatthayuttattā hatthīti vuccati. Addhena aṭṭhamaṃ ratanamassāti addhaṭṭhamaratano, hatthī, tassa. Tenāti hatthinā.
“一施者说”表示连接。“弯曲”指向下俯身。“至此”指仅以一部分接受所及的限度。“由彼”即由接受。“打开”即揭开。“以扁担”即用扁担。由于它能切断、捆绑种种重物,故而称为kāca;将字母c转为j时,kāja的读音也正相宜。“三十肘之竹”即长三十肘的竹子。“糖蜜瓮”即灌满糖蜜的瓶。“即为已接受”的意思是:尽管瓮被放置在手臂所及处之外,但持来者正处在手臂所及处之内,因此说为已接受。“甘蔗榨汁器之斗”即压榨甘蔗的工具的斗。显示巴利原文
Eko dāyako vadatīti sambandho. Oṇamatīti heṭṭhā namati. Ettāvatāti ekadesasampaṭicchanamattena. Tatoti sampaṭicchanato. Ugghāṭetvāti vivaritvā. Kājenāti byābhaṅgiyā. Sā hi kacati bandhati vividhaṃ bhāraṃ asminti kācoti vuccati, cakārassa jakāre kate kājopi yuttoyeva. Tiṃsa hatthā ratanāni imassāti tiṃsahattho, veṇu. Guḷakumbhoti phāṇitena pūrito ghaṭo. Paṭiggahitamevāti kumbhesu hatthapāsato bahi ṭhitesupi abhihārakassa hatthapāse ṭhitattā paṭiggahitamevāti vuttaṃ hoti. Ucchuyantadoṇitoti ucchuṃ pīḷanayantassa ambaṇato.
“众多钵被放置”表示连接。“在何处”即在某一处所。它与站立比丘的手臂所及处搭配。“站立后触及”应当配合“坐着比丘”的余下文字来理解。由站立、坐着或躺卧的施者施与,这表示连接。显示巴利原文
Bahū pattā ṭhapitā hontīti sambandho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Ṭhitassa bhikkhuno hatthapāseti yojanā. Ṭhatvā phusitvā ‘‘nisinnassa bhikkhuno’’ti pāṭhasesena yojetabbaṃ. Ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā dāyakena diyyatīti sambandho.
'置于地上':这是关联。'任何':即任何钵。'在任何处':即在任何处所,这是关联。'彼':即彼语句。显示巴利原文
Pathaviyaṃ ṭhitā hontīti sambandho. Yaṃ yanti yaṃ yaṃ pattaṃ. Yattha katthacīti yesu kesucīti sambandho. Tanti taṃ vacanaṃ.
'在彼处':在彼处所生者为'彼处生',此为不略复合词;彼即是'彼处生者',在此处。'因':真实,或因为。在彼处生者中不生长,如此即不生长——这是配合。'应搬运物':指应以中等力量之人妥善持来之物;那即是应搬运物,将'y'转为'm',非应搬运物即'不应搬运物',在此处。'他们亦':他们于不应搬运物亦如此。'因':真实,或因为。'至彼处生者之集合':即混入彼处生者后,达到投掷、抛弃。'因':真实,或因为。这个'因'属于不同语句之故,应视为重复所说。'他们':即草、叶等。'为保持':即为善持。'站立之施者':这是关联。显示巴利原文
Tattha tasmiṃ ṭhāne jāto tatthajāto, aluttasamāsoyaṃ, soyeva tatthajātako, tasmiṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatthajātake na ruhati yathā, evaṃ na ruhatiyevāti yojanā. Thāmamajjhimena purisena suṭṭhu haritabbanti saṃhāriyaṃ, taṃyeva saṃhārimaṃ yakārassa makāraṃ katvā, na saṃhārimaṃ asaṃhārimaṃ, tasmiṃ. Tepīti te asaṃhārimāpi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tatthajātakasaṅkhepūpagāti tatthajātake samodhānetvā khepaṃ pakkhepaṃ upagatā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idañhi vākyantarattā punappunaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tānīti tintiṇikādipaṇṇāni. Sandhāretunti sammā dhāretuṃ. Ṭhito dāyakoti sambandho.
'袋':因为所得的各种物品有储藏之处,或有置放之处,因此被储藏、被赞叹,故称'袋',由此而来。'拭净后受取':应加入表示不定选择的'或'字,即'拭净后,或受取后'。'尘':在种种物品上染着、附着,故称'尘'。'律中所制之恶作':即律恶作。'而彼':而彼施食。'受取后给与':意指'令我受取后给与我'。显示巴利原文
Laddhassa laddhassa vatthussa sannidhiṭṭhānattā, pakkhittaṭṭhānattā vā thavīyati pasaṃsīyatīti thavikā, tato. Puñchitvā paṭiggahetvāti ‘‘puñchitvā vā paṭiggahetvā vā’’ti aniyamavikappattho vāsaddo ajjhāharitabbo. Tesu tesu vatthūsu rañjati laggatīti rajo, taṃ. Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Taṃ panāti bhikkhaṃ pana. Paṭiggahetvā dethāti maṃ paṭiggahāpetvā mama dethāti adhippāyo.
「从彼从彼」:应联系为「从各各之处令起立」。「彼」指食物。「彼之」指未受具足戒者(的食物)。显示巴利原文
Tato tatoti tasmā tasmā ṭhānā uṭṭhāpetvāti sambandho. Tanti bhikkhaṃ. Tassāti anupasampannassa.
「应对彼说」:联系为「接受食物的比丘应由施主比丘(对他)说」。「此」:有尘的钵。「由彼」:由那位施主比丘。「应如是作」:意思为应按照施主比丘所说的去做。「浮起」:向上而行,因为词根语料中说「plu」是「行」义。此中的「u」是前缀,表示「向上」,应知由 pa 与 la 合成。然而某些写本写作「uppilavati」,这是误读。「酸粥」:即酸粥。因为由某种水调和、充满,故称「kañjiya」,即酸粥,将 y 变为 k。「流出彼」:意为除去。「何处」:于何处。「干饭」:即干饭,以应分配受用的意义而说。「前」:在比丘之前,或先前。「滴」:诸滴。因为即使在狭窄处也能触及,所以被称赞,故称为「滴」。显示巴利原文
So vattabboti so diyyamāno bhikkhu dāyakena bhikkhunā vattabboti yojanā. Imanti sarajapattaṃ. Tenāti diyyamānabhikkhunā. Tathākātabbanti yathā dāyakena bhikkhunā vuttaṃ, tathā kātabbanti attho. Uplavatīti upari gacchati, plu gatiyanti hi dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 ḷakārantadhātu) vuttaṃ. Ettha uiti upasaggassa atthadassanatthaṃ ‘‘uparī’’ti vuttaṃ, pakāralakārasaṃyogo daṭṭhabbo. Potthakesu pana ‘‘uppilavatī’’ti likhanti, so apāṭho. Kañjikanti bilaṅgaṃ. Tañhi kena jalena añjiyaṃ abhibyattaṃ assāti ‘‘kañjiya’’nti vuccati, tameva kañjikaṃ yakārassa kakāraṃ katvā. Taṃ pavāhetvā, apanetvāti attho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Sukkhameva bhattaṃ bhajitabbaṭṭhena sevitabbaṭṭhenāti sukkhabhattaṃ, tasmiṃ. Puratoti bhikkhussa purato, pubbe vā. Phusitānīti bindūni. Tāni hi sambādhaṭṭhānesupi phusantīti phusitānīti vuccanti.
「以勺」:名为猫头鹰鸟的长柄勺,一种特殊的容器,由彼(取用)。「滴」:诸滴。因为即使在狭窄处也能触及,所以被称赞,故称为「滴」。「以粥器」:被行、被食者为粥,即祭食;作此(粥)的器皿便是粥器,指盘等小器皿,由彼撒散。「墨」:被喜好黑色者所尊重,故名墨。「灰汁」:即所食,将 kh 变为 ch、d 变为 r,故成灰汁;因为含有灰汁而得名。「跳起后」:向上而行后。「因」:真实,或因为。显示巴利原文
Uḷuṅkoti kosiyasakuṇanāmo dīghadaṇḍako eko bhājanaviseso, tena. Thevāti phusitāni. Tāni hi sambādhaṭṭhānesupi phusitattā thavīyanti pasaṃsīyantīti ‘‘thevā’’ti vuccanti. Carukenāti carīyati bhakkhīyatīti caru, habyapāko, taṃ karoti anenāti carukaṃ, thālyādikaṃ khuddakabhājanaṃ, tena ākiriyamāneti sambandho. Kāḷavaṇṇakāmehi mānīyatīti masi. Khādatīti chāro khakārassa chakāraṃ, dakārassa ca rakāraṃ katvā, khāraraso, so imissatthīti chārikā. Uppatitvāti uddhaṃ gantvā. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
「切开后」:即切断后。与「诸施与未达上者」相连属。「以乳粥」:即以乳粥。「如是亦」:即使以彼口边取受的方式,也是如此。显示巴利原文
Phāletvāti chinditvā. Dentānaṃ anupasampannānanti sambandho. Pāyāsassāti pāyāsena. Tathāpīti tena mukhavaṭṭiyā gahaṇākārenapi.
「作意向」:即作“我将受取”的意,作意。「彼」:进入睡眠的比丘。「仅允许」:因已作意向,故仅允许。「无恭敬」:即以无恭敬,此为表作具格的用语,或应与“成为无恭敬”相连属。「某些」:无畏山住者。「身所系」:以身所系;由彼所系者,即“身系所系”,即以此。「仅语词」:“系所系”中重复的“系”仅为一语词,并非别有含义;从义理而言,其意趣仅为「身系」。「亦彼」:亦彼事物。「于彼」:于彼允许中。「彼」:允许。显示巴利原文
Ābhogaṃ katvāti ‘‘paṭiggahessāmī’’ti manasikāraṃ katvā. Soti niddaṃ okkanto bhikkhu. Vaṭṭatiyevāti ābhogassa katattā vaṭṭatiyeva. Anādaranti anādarena, karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, anādaraṃ hutvāti vā yojetabbaṃ. Kecīti abhayagirivāsino. Kāyena paṭibaddho kāyapaṭibaddho, tena paṭibaddho kāyapaṭibaddhapaṭibaddho, tena. Vacanamattamevāti ‘‘paṭibaddhapaṭibaddha’’nti ekaṃ atirekaṃ paṭibaddhavacanamattameva nānaṃ, atthato pana kāyapaṭibaddhamevāti adhippāyo. Yampīti yampi vatthu. Tatrāti tasmiṃ vaṭṭane. Tanti anujānanaṃ.
「应被引导者」:引导意趣后而得知其义,故为“应知义”。「于此」:于经中,或于经的某处。「去」:事物落下,此为连结。「详说」:即解说。「清净」:无垢。「自己」:自身。「询问或」等处:三个“或”字表示不定与抉择义。于询问等中,若作一事已,其余事则无需作,此为意趣。「由彼」:由彼比丘;“令持来”一词中为使役业。「为何不允许」:此是问难。「实」:即解说。「世尊说」:相连属。「于此」:于经文语句中。「诸施主已舍弃彼,诸比丘」:以此语句相属。「意趣」:所引导而引出的义理即是意趣;由于不可言说,但依此了知义理,故名为意趣,如是已说。显示巴利原文
Neyyo adhippāyaṃ netvā ñāto attho imassāti neyyatthaṃ. Etthāti sutte, suttassa vā. Yanti vatthu patatīti sambandho. Parigaḷitvāti bhassitvā. Suddhāyāti nirajāya. Sāmanti sayaṃ. Puñchitvā vātiādīsu tayo vāsaddā aniyamavikappatthā. Puñchitādīsu hi ekasmiṃ kicce kate itarakiccaṃ kātabbaṃ natthīti adhippāyo. Tenāti tena bhikkhunā, ‘‘āharāpetumpī’’tipade kāritakammaṃ. ‘‘Kasmā na vaṭṭatī’’ti pucchā. Hīti vitthāro. Vadantena bhagavatāti sambandho. Etthāti suttavacanesu. ‘‘Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti vacanenāti yojanā. Adhippāyoti nītattho adhippāyo, nippariyāyena itattho ñātattho adhippāyoti vuttaṃ hoti.
如是显示了所引导义理的含义后,为了阐明应知义的含义,他说“由于那……”等。“那”指受用,即“已允许”,这是连接。“第二天也”的“也”字是合集义,意为以后的每一天也是如此。“含义”:引导应知义的含义后,即说此义、所知义就是含义。显示巴利原文
Evaṃ nītatthamadhippāyaṃ dassetvā neyyattha, madhippāyaṃ dassento āha ‘‘yasmā cā’’ti ādi. Tanti paribhuñjanaṃ anuññātanti sambandho. Dutiyadivasepīti pisaddo sampiṇḍanattho, aparadivasepīti attho. Adhippāyoti neyyattho adhippāyo netvā iyyattho ñātattho adhippāyoti vuttaṃ hoti.
“受用的比丘们”,这是连接。“实”是详细说明。“齿”即牙齿。确实,因为人们用它们来咬、用它们来咀嚼,所以称为“齿”。“刀即小刀”,是用小木片制成的,以它所受持的小刀。“此”指污垢。“彼”指仅仅是铁锈的气味。“携带”指受持后带着走。“实”是真实的意思,或者说“因为”。因为那小刀不是出于受用的目的而携带,所以这就是规则,这就是含义。这是为了说明没有受持之因、没有贮藏之因的过失。“于他们”指在那些酪乳中。“蓝色者”指蓝色的油脂。“于生酪乳等中”指在未煮过的酪乳里。显示巴利原文
Bhuñjantānaṃ bhikkhūnanti sambandho. Hīti vitthāro. Dantāti dasanā. Te hi daṃsīyanti bhakkhīyanti etehīti ‘‘dantā’’ti vuccanti. Satthaṃyeva satthakaṃ khuddakaṭṭhena, tena paṭiggahitena satthakena. Etanti malaṃ. Tanti lohagandhamattaṃ. Pariharantīti paṭiggahetvā haranti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Taṃ satthakaṃ paribhogatthāya yasmā na pariharanti, tasmā eseva nayoti attho. Uggahitapaccayā, sannidhipaccayā vā doso natthīti vuttaṃ hoti. Tatthāti tesu takkakhīresu. Nīlikāti nīlavaṇṇā snehā. Āmakatakkādīsūti apakkesu takkakhīresu.
“污浊水”指含有污垢的水。“她的”指沙弥尼的。“钵中的饭”,这是连接。“他的”指沙弥尼的。“受持者”意为把持者。如同“被允许”等词(相应部1.112)中的u音与o音发生了转换,这里是指未经受持而取用,因此称为“恶取者”。显示巴利原文
Kiliṭṭhaudakanti samalaṃ udakaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Pattagataṃ odananti sambandho. Assāti sāmaṇerassa. Uggahitakoti avagahitako. ‘‘Uññāto’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.112) viya ukāro okāraviparīto hoti, apaṭiggahetvā gahitattā duggahitakoti vuttaṃ hoti.
「以此」指以此饭食。所谓「已受持即是」,意谓因尚未离手,故仍属已受持。显示巴利原文
Etenāti odanena. Paṭiggahitameva hoti hatthato amuttattāti adhippāyo.
「应再受持,当有期望者时」是其意趣。「从此」指从此钵;「沙弥投入」意为沙弥放入,这是连结。「从彼」指从钵中。「某些」指无畏山寺住者。「彼」意为:凡说「应再受持」的某些老师的话语,应当了知,这是连结。「去」指糕点、食物等被送去。显示巴利原文
Puna paṭiggahetabbaṃ sāpekkhe satīti adhippāyo. Ettoti ito pattato. Sāmaṇero pakkhipatīti sambandho. Tatoti pattato. Kecīti abhayagirivāsino. Tanti ‘‘puna paṭiggahetabba’’nti vadantānaṃ kesañci ācariyānaṃ vacanaṃ veditabbanti sambandho. Yanti pūvabhattādi.
「自己的」指沙弥的,或是沙弥自身的。「沙弥」是呼唤词。「其」即该沙弥的。「容器中」指煮粥的容器中。「粥罐」指盛满粥的罐子。「其」指该粥罐。「应令比丘接受」意为应运用使役业。「置颈而转向」意为将罐颈固定后倾注,这是连结。「应转向」即回向、倾注。显示巴利原文
Attanovāti sāmaṇerassa vā. Sāmaṇerāti āmantanaṃ. Tassāti sāmaṇerassa. Bhājaneti yāgupacanakabhājane. Yāgukuṭanti yāguyā pūritaṃ kuṭaṃ. Tanti yāgukuṭaṃ. ‘‘Bhikkhunā paṭiggaṇhāpetu’’nti kāritakammaṃ upanetabbaṃ. Gīvaṃ ṭhapetvā āvajjetīti sambandho. Āvajjetīti pariṇāmeti.
“可接受之重担”:指可由中等体力者搬运的担子。应与“有力之沙弥”相连。“或油罐”:即注入油的罐。“应悬挂”:意为悬吊。或者,此即为读法。显示巴利原文
Paṭiggahaṇūpagaṃ bhāranti thāmamajjhimena purisena saṃhārimaṃ bhāraṃ. Balavatā sāmaṇerenāti sambandho. Telaghaṭaṃ vāti telena pakkhittaṃ ghaṭaṃ vā. Laggentīti lambenti. Ayameva vā pāṭho.
“如象牙者”:即象牙状物,相似义加ko词缀。“以此标记、以此识别者”:钩,象头顶的刺棒。“如钩者”:小钩,应连接“或悬挂于彼小钩上”。“取者”:正在取的人。“床下”:床下的矮床,于彼处。“其”:油盘。显示巴利原文
Nāgassa danto viyāti nāgadantako, sadisatthe ko. Aṅkīyate lakkhīyate anenāti aṅkuso, gajamatthakamhi vijjhanakaṇḍako. Aṅkuso viyāti aṅkusako, tasmiṃ aṅkusake vā laggitā hontīti sambandho. Gaṇhatoti gaṇhantassa. Mañcassa heṭṭhā heṭṭhāmañco, tasmiṃ. Tanti telathālakaṃ.
“由上升者与下降者恒常使用者”:即阶梯,其中间为阶梯中间,于彼处。“从耳中生起者”:即耳垢;而“如耳垢者”,正如耳垢从耳中生出后自行转动,此处指从油等中生起后自行转动,故如此说。“硬粉”:坚硬的粉末。“唯彼所生起者之名”:即唯从彼油等所生起者的名称。“此”:指耳垢等。此词在前后文中相关联。显示巴利原文
Ārohantehi ca orohantehi ca niccaṃ sevīyatīti nisseṇī, tassā majjhaṃ nisseṇimajjhaṃ, tasmiṃ. Kaṇṇe uṭṭhitaṃ kaṇṇikaṃ, kaṇṇamalaṃ, kaṇṇikaṃ viya kaṇṇikaṃ, yathā hi kaṇṇamalaṃ kaṇṇato uṭṭhahitvā sayaṃ pavattati, evaṃ telādito uṭṭhahitvā sayaṃ pavattatīti vuttaṃ hoti. Ghanacuṇṇanti kathinacuṇṇaṃ. Taṃsamuṭṭhānameva nāmāti tato telādito samuṭṭhānameva nāma hotīti attho. Etanti kaṇṇikādi. Idaṃ padaṃ pubbāparāpekkhaṃ.
「以绳」即用绳索。应连接「他人给予」。显示巴利原文
Yottenāti rajjunā. Añño detīti sambandho.
所谓「遮止入者与出者,以此遮蔽」——此即门。「甘蔗」指甘蔗汁,因为它能烧灼、撕裂毒,故称为甘蔗。「丁巴儒萨咖」指丁杜迦,它令食用者满足、以味浸润,故为「丁波」;它破坏、消除饥饿,故为「儒萨咖」;既是丁波又是儒萨咖,故得名「丁巴儒萨咖」。「于门杆中」:在为门而挖出的杆中。「然而我等」:作为集成者、老师,名为佛音的我等,在此以复数自称。「非粗大之围墙」:指超过二肘半手的石墙而言。「百手掌」:即百宝。显示巴利原文
Pavisante ca nikkhamante ca varati āvarati imāyāti vati, taṃ. Ucchūti rasālo. So hi usati visaṃ dāhetīti ucchūti vuccati, taṃ. Timbarusakanti tindukaṃ. Tañhi temeti bhuñjantaṃ puggalaṃ addeti rasenāti timbo, rusati khudditaṃ nāsetīti rusako, timbo ca so rusako cāti ‘‘timbarusako’’ti vuccati, taṃ. Vatidaṇḍakesūti vatiyā atthāya nikkhaṇitesu daṇḍakesu. Mayaṃ panāti saṅgahakārācariyabhūtā buddhaghosanāmakā mayaṃ pana, attānaṃ sandhāya bahuvacanavasena vuttaṃ. Na puthulo pākāroti aḍḍhateyyahatthapāsānatikkamaṃ sandhāya vuttaṃ. Hatthasatampīti ratanasatampi.
「某」指沙弥。应连接「给与比丘」。「另一」指另一沙弥。显示巴利原文
Soti sāmaṇero. Bhikkhussa detīti yojanā. Aparoti sāmaṇero.
“有果者”:此树有果,所以称为有果者(phalinī)。后缀 ina 表示阴性词干 ī,它即指树枝——如此连接。也有读作复合词“有果枝”(phalinisākhā)的。“为防蝇”:用蜜、糖浆等涂抹的地方,蝇(makkhikā)便隐匿其中,因此得名。此处“蝇”又作 macchikā,是将 kha 转为 cha 而成;为遮止他们。“唯根本受取”:即于根本处的受取,也就是最初的受取。显示巴利原文
Phalaṃ imissatthīti phalinī, inapaccayo itthiliṅgajotako ī, taṃ sākhanti yojanā. Phalinisākhanti samāsatopi pāṭho atthi. Macchikavāraṇatthanti madhuphāṇitādīhi makkhanaṭṭhāne nilīyantīti makkhikā, tāyeva macchikā khakārassa chakāraṃ katvā, tāsaṃ nivāraṇāya. Mūlapaṭiggahamevāti mūle paṭiggahaṇameva, paṭhamapaṭiggahamevāti vuttaṃ hoti.
“比丘前往”:应作连接。“以桨”:以某种工具。既称“不乐之船由此而行”,所以叫作桨(aritta),即以此(行)。这里的“彼”指应被受取的物品。“由未受具足戒者”:指使役业(kāritakamma)。“于彼亦”:于陶罐、碎米中也是如此。此处的“彼”指未受具足戒者。显示巴利原文
Bhikkhu gacchatīti sambandho. Arittenāti kenipātena. Tañhi arati nāvā gacchati anenāti arittaṃ, tena. Tanti paṭiggahaṇārahaṃ bhaṇḍaṃ . Anupasampannenāti kāritakammaṃ. Tasmimpīti cāṭikuṇḍakepi. Tanti anupasampannaṃ.
“路粮米”:指有利益于路途的米。“他们”:指沙弥等。“以其余”:指以比丘们所取的米。“由一切比丘食”:应作连接。“于此”:指用比丘所取、属于沙弥的米煮粥时,此事不显(无罪),应作连接。“原因”:指转换之后食用,以及未转换便食用的原因。显示巴利原文
Pātheyyataṇḍuleti pathassa hite taṇḍule. Tesanti sāmaṇerānaṃ. Itarehīti bhikkhūhi gahitataṇḍulehi. Sabbehi bhikkhūhi bhuttanti sambandho. Etthāti bhikkhūhi gahitehi sāmaṇerassa taṇḍulehi yāgupacane na dissatīti sambandho. Kāraṇanti parivattetvā bhuttassa ca aparivattetvā bhuttassa ca kāraṇaṃ.
“欲煮饭之沙弥”:这是连接说明。“应由比丘置上,不应生火”:这是关联。“由于根本处已受取,便无再受取之事”:这是意趣。显示巴利原文
Bhattaṃ pacitukāmo sāmaṇeroti yojanā. Bhikkhunā āropetabbaṃ, aggi na kātabboti sambandho. Puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi mūle paṭiggahitattāti adhippāyo.
“彼之”:指沙弥的。“从彼”:指从火焰中。显示巴利原文
Assāti sāmaṇerassa. Tatoti aggijālanato.
“于热水中”:指在水中加热。“从彼”:指从投入米粒之时。显示巴利原文
Tatte udaketi udake tāpe. Tatoti taṇḍulapakkhipanato.
“盖”指锅盖。“即彼之”指那位手有悔作比丘的。“或木勺”即勺子。因其被劈削、搅拌,故称为“木勺”。显示巴利原文
Pidhānanti ukkhalipidhānaṃ. Tassevāti hatthakukkuccakassa bhikkhuno eva. Dabbiṃ vāti kaṭacchuṃ vā. So hi darīyati viloḷīyati imāyāti dabbīti vuccati.
“于彼”指在那个放置处。“即彼之”指那位贪婪比丘的。“从彼”指从钵。“又从彼”指从树枝等处。“于彼”指在果树上。显示巴利原文
Tatrāti tasmiṃ ṭhapane. Tassevāti lolabhikkhusseva. Tatoti pattato. Puna tatoti sākhādito. Tatthāti phalarukkhe.
“为净寻”指为了净除“也会给我吧”这样的寻思。“从彼”指从芒果等果实。显示巴利原文
Vitakkaṃ sodhetunti ‘‘mayhampi dassatī’’ti vitakkaṃ sodhetuṃ. Tatoti ambaphalādito.
“又从彼”:指为父母利益而取用的油等。“他们”:即父母。“唯从彼”:应连接为“即以那些米粒而办得”。显示巴利原文
Puna tatoti mātāpitūnamatthāya gahitatelādito. Teti mātāpitaro. Tatoyevāti tehiyeva taṇḍulehi sampādetvāti sambandho.
“于此”:指在加热的水中。应连接为“以不放之手”。“炭”:因走向毁坏,故名为炭。“薪”:因裂开,故名为薪。显示巴利原文
Etthāti tāpitaudake. Amuñcanteneva hatthenāti yojanā. Aṅganti vināsaṃ gacchantīti aṅgārā. Darīyanti phalīyantīti dārūni.
“已说的沙弥”:应连接。显示巴利原文
Vutto sāmaṇeroti yojanā.
“糖”(guḷo):因食用者发出放逸之声,故名“糖”;或因它保护放逸者的生命,故名“糖”。“分配给比丘们”应与上文连接。“彼之”:指那位贪婪沙弥的。显示巴利原文
Gavati paribhuñjantānaṃ vissaṭṭhaṃ saddaṃ karotīti guḷo, guḷati visato jīvitaṃ rakkhatīti vā guḷo, taṃ bhājento bhikkhūti sambandho. Tassāti lolasāmaṇerassa.
“烟炷”:为烟之故而转动、转动而作,故名烟炷。“口”:颠倒,故名口。“喉”:称为头,彼住于此,故名喉。显示巴利原文
Dhūmassatthāya vaṭṭīyati vaṭṭitvā karīyatīti dhūmavaṭṭi, taṃ. Mukhīyati viparīyatīti mukhaṃ. Kaṃ vuccati sīsaṃ, taṃ tiṭṭhati etthāti kaṇṭho.
“食呕”:向上吐出、吐出,故名呕;食即呕,食呕,呕吐之食之义。“齿间”:齿之间隙。显示巴利原文
Bhattuggāroti uddhaṃ girati niggiratīti uggāro, bhattameva uggāro bhattuggāro, uggārabhattanti attho. Dantantareti dantavivare.
“近午时”:临近正午时分。“积聚”:即收集。为说明其含义,故说“落下二三团唾沫”。“辛夷”:此物具有被称为果实的角,因此得名辛夷;又因应远离辛辣恐怖之物,故称辛夷姜。“芽”:树木由此被标记为新生的枝芽,故名为芽。“海”:其中盐与水相等,或水与盐相等,故名为海;“海水”:以部分与整体的关系指称其中的水。“以彼不受”:应作连接。“糖”:由糖达至坚固而得名。“手取”:以手、用手可取的,故称手取;雨石,也是手可取的意思。“诃梨勒”:名为诃梨勒的一种树籽。“彼”:指水。“迦毕他”:某种酸果树的名字。显示巴利原文
Upakaṭṭhe kāleti āsanne majjhanhike kāle. Kakkhāretvāti sañcitvā. Tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dve tayo kheḷapiṇḍe pātetvā’’ti. Phaḷusaṅkhātaṃ siṅgaṃ visāṇaṃ asmiṃ atthīti siṅgī, soyeva kaṭukabhayehi viramitabbattā siṅgīveroti vuccati. Aṅkīyati rukkho navaṃ uggatoti lakkhīyati etehīti aṅkurā, samaṃ loṇena udakaṃ, samaṃ vā udakena loṇaṃ asminti samuddo, tassa udakaṃ avayavīavayavabhāvenāti samuddodakaṃ, tena apaṭiggahitenāti sambandho. Phāṇati guḷato thaddhabhāvaṃ gacchatīti phāṇitaṃ. Karena hatthena gahitabbāti karakā, vassopalaṃ, karena gaṇhitumarahāti attho. Katakaṭṭhināti katakanāmakassa ekassa rukkhavisesassa aṭṭhinā. Tanti udakaṃ. Kapitthoti ekassa ambilaphalassa rukkhavisesassa nāmaṃ.
“浓厚”:即混浊。“流出”:即流散。“迦俱陀树下诸泉等”:指位于迦俱陀树附近的泉等。“从树”:从迦俱陀树。“少许”:即少量。显示巴利原文
Bahalanti āvilaṃ. Sanditvāti visanditvā. Kakudhasobbhādayoti kakudharukkhasamīpe ṭhitā sobbhādayo. Rukkhatoti kakudharukkhato. Parittanti appakaṃ.
“置于水瓶中”:此应作连接。“彼”:指仅为花香的水。“于彼处”:即放置了花香的水本身。“置放的齿木”:此应作连接。“对不知的比丘”:此为结合,此处的“主人”一词表示不恭敬。“确实”:真实,或因为。显示巴利原文
Pānīyaghaṭe pakkhittāni hontīti sambandho. Tanti vāsamattaṃ udakaṃ. Tatthevāti ṭhapitapupphavāsitapānīyeyeva . Ṭhapitaṃ dantakaṭṭhanti sambandho. Ajānantassa bhikkhussāti yojanā. Anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
“何为大种可行,何为不可行”乃是连接。所谓“然而何者”即指大种。“附着于肢”即附着于肢体各处,“大种”乃前后关联。“于此”指于座位。“令烧透”意为作成如炭相而彻底烧透。显示巴利原文
Kiṃ mahābhūtaṃ vaṭṭati, kiṃ na vaṭṭatīti yojanā. Yaṃ panāti mahābhūtaṃ pana. Aṅgalagganti aṅgesu laggaṃ, mahābhūtanti sambandho. Etthāti sede. Sujhāpitanti aṅgārasadisaṃ katvā suṭṭhu jhāpitaṃ.
“四种”即地、灰、粪、尿此四种。“大变异”指大的药物,即于被蛇咬等称为变异之时刻所应施行之药。“于此”即于“若无持净人”的语句中。“名为时限”者,于病限、人限、时限、场合限、地限、住夏限、药限此七种限中,称为“名为时限”,此为义。第十。显示巴利原文
Cattārīti pathavī chārikā gūthaṃ muttanti cattāri. Mahāvikaṭānīti mahantāni sappadaṭṭhakkhaṇasaṅkhāte vikārakāle kattabbāni osadhāni. Etthāti ‘‘asati kappiyakārake’’ti vacane. Kālodissaṃ nāmāti byādhodissa, puggalodissa, kālodissa, samayodissa, desodissa, vasodissa, bhesajjodissasaṅkhātesu sattasu odissesu kālodissaṃ nāmāti attho. Dasamaṃ.
五、裸行者品显示巴利原文
5. Acelakavaggo
一、裸行者学处——义理解释显示巴利原文
1. Acelakasikkhāpada-atthayojanā
269 二六九、裸行者品第一中,“于此分配”:为显示“分配”之义,故说“分配之处”。“游方者”与“出家”为同义词,故说“已入游方者”,即已受出家。“与岸齐平而满”:意指齐平岸,如河流等中的水;“如同齐平岸”:意指齐平岸,如钵中的粥饭。“他们”指父母,“施与者”为连接词。“令施与”:此处,由于“施与”动词根的与格之义极其明显,故不显明它,而仅显示使役业,故说“由未达上者”。第一。显示巴利原文
269. Acelakavaggassa paṭhame parivisati etthāti parivesananti dassento āha ‘‘parivesanaṭṭhāna’’nti. Paribbājakapabbajasaddā samānāti āha ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti. Titthena samaṃ pūratīti samatitthīkaṃ, nadīādīsu udakaṃ, samatitthikaṃ viyāti samatitthikaṃ, pattabhājanesu yāgubhattaṃ. Tesanti mātāpitūnaṃ dentassāti sambandho. ‘‘Dāpetī’’ti ettha dādhātuyā sampadānassa suvijānitattā taṃ adassetvā kāritakammameva dassento āha ‘‘anupasampannenā’’ti.
273 “近处”:以此词显示“置放”中的“近”字之接近义。“他们”指外道。“于彼处”指在器中。“从此”指从钵。“于此”指在我的器中。“食”指嚼食与啖食。“彼之”指外道的。第一。显示巴利原文
273. ‘‘Santike’’tiiminā ‘‘upanikkhipitvā’’ti ettha upasaddassa samīpatthaṃ dasseti. Tesanti titthiyānaṃ. Tatthāti bhājane. Itoti pattato. Idhāti mayhaṃ bhājane. Nanti khādanīyabhojanīyaṃ. Tassāti titthiyassāti. Paṭhamaṃ.
二、遣离学处显示巴利原文
2. Uyyojanasikkhāpadaṃ
274 第二七四条。第二条中,由于“退回”、“坐堂”等词为同义词,故说“亦在坐堂中”。舍弃食物名为食舍,即已完成食事,故说“食事”。由于“具”字根具有前缀“巴”与后缀“阿”之义,故说“不到达”。显示巴利原文
274. Dutiye paṭikkamanaasanasālasaddānaṃ pariyāyattā vuttaṃ ‘‘asanasālāyapī’’ti. Bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti kate bhattakiccanti āha ‘‘bhattakicca’’nti. Sambhūdhātussa papubbaapadhātvatthattā vuttaṃ ‘‘na pāpuṇī’’ti.
276 第276条。‘所说之余’:指除已说与女人一起欲笑等以外的其他情形。‘从彼’:指从被驱遣的比丘那里。‘义’:指不舍离与已舍离诸比丘的不相离之义。‘以其他’:指以那驱遣者比丘。‘于彼’:指在‘见近行或闻近行’这一说法中。‘于此’:是简别集合,意为在见近行与闻近行之中。‘如是’一词表示十二手肘之量。‘以他们’:指以墙等。‘彼之’:指见近行之超越。‘所说方式之非行’一词,在‘无任何其他缘’处,显示‘其他’一词为从格,‘原因’一词显示‘缘’一词之义。显示巴利原文
276.Vuttāvasesanti vuttehi mātugāmena saddhiṃ hasitukāmatādīhi avasesaṃ. Tasminti uyyojitabhikkhumhi. Atthatoti vijahantavijahitabhikkhūnaṃ avinābhāvasaṅkhātaatthato. Itarenāti uyyojakabhikkhunā. Tatthāti ‘‘dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā’’tivacane. Etthāti niddhāraṇasamudāyo, dassanūpacārasavanūpacāresūti attho. ‘‘Tathātiiminā dvādasahatthapamāṇaṃ atidisati. Tehīti kuṭṭādīhi. Tassāti dassanūpacārātikkamassa. ‘‘Vuttapakāramanācāra’’nti iminā ‘‘na añño koci paccayo’’ti ettha aññasaddassa apādānaṃ dasseti, ‘‘kāraṇa’’ntiiminā paccayasaddassatthaṃ.
277 第277条。‘迦利’一词在恶与败北两种含义中,恶即嗔,故说:‘迦利’者,即嗔。‘命令’一词显示‘教令’一词的含义。已说‘命令与教令应知’。连结:以嗔的方式说。结合:显示而说。结合:请见此处、坐处、观察、省察,诸尊。‘以此亦’:指以不悦语,亦以语。第二。显示巴利原文
277.Kalisaddassa pāpaparājayasaṅkhātesu dvīsu atthesu pāpasaṅkhāto kodhoti āha ‘‘kalīti kodho’’ti. ‘‘Āṇa’’ntiiminā sāsanasaddassatthaṃ dasseti. Vuttañhi ‘‘āṇā ca sāsanaṃ ñeyya’’nti. Kodhavasena vadatīti sambandho. Dassetvā vadatīti yojanā. Imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ passatha bhoti yojanā. Imināpīti amanāpavacanaṃ vacanenāpīti. Dutiyaṃ.
三、有食学处显示巴利原文
3. Sabhojanasikkhāpadaṃ
279 第二七九条。第三条中,应说「在卧室屋中」,省略「亚」字而说「在卧室屋中」,故说「在卧室屋中」。「从何」者,此处「多」字见于第一格等诸义中。在「从何因缘」等处为第一格义。在「无余障碍」等处为第二格义。在「从无常」等处为第三格义。在「从母从父」等处为第五格义。在「从他施缘」等处为第六格义。在「从前从后」等处为第七格义。在「从足」等处见于原因义。此处亦为原因义,故说「从何」。义为:从何原因给尊者食,故诸尊你们去。「食」:食。「或」:你们。「意向」:男子之意趣。虽一般说「被缠缚」,但从义理上应理解为被贪缠缚,故说「被贪缠缚」,义为:被贪征服而生起。显示巴利原文
279. Tatiye ‘‘sayaniyaghare’’ti vattabbe yakāralopaṃ katvā ‘‘sayanighare’’ti vuttanti āha ‘‘sayanighare’’ti. Yatoti ettha tosaddo paṭhamādīsu atthesu dissati. ‘‘Yatonidāna’’ntiādīsu (su. ni. 275) paṭhamatthe. ‘‘Antarāye asesato’’tiādīsu (dha. sa. aṭṭha. ganthārambhakathā 7) dutiyatthe . ‘‘Aniccato’’tiādīsu (paṭṭhā. 1.1.409) tatiyatthe. ‘‘Mātito pitito’’tiādīsu (dī. ni. 1.311) pañcamyatthe. ‘‘Yaṃ parato dānapaccayā’’tiādīsu (jā. 2.22.585) chaṭṭhyatthe. ‘‘Purato pacchato’’tiādīsu (pāci. 576) sattamyatthe. ‘‘Padamato’’tiādīsu kāraṇatthe dissati. Idhāpi kāraṇattheyevāti āha ‘‘yasmā’’ti. Yasmā kāraṇā ayyassa bhikkhā dinnā, tasmā gacchatha bhante tumheti attho. Yanti bhikkhaṃ. Voti tumhehi. Adhippāyoti purisassa ajjhāsayo. ‘‘Pariyuṭṭhito’’ti sāmaññato vuttepi atthapakaraṇādito rāgapariyuṭṭhitovādhippetoti āha ‘‘rāgapariyuṭṭhito’’ti, rāgena paribhavitvā uṭṭhitoti attho.
280 第二八〇条。“有食”一词中,此处的“萨”具有“萨哈”(共)的意义和作用;又因“阿”与“伍”音形不同,故于“阿”处省略“伍”字;三词之中,后二词构成同义依止复合词,再与前词构成分离依止外义复合词。为显明此义,故说“与二人共”。或者,所应食者名为食,此家中有此食,故称“有食”,为说明此义而说“或者”等。“实”,即真实。“故以彼”,即因此以彼表示彼此有应食性。“之”,是“有食”一词的。“屋”,此处前面的“卧室”一词已省略,故说“在卧室屋中”。以此显示如“给予”等处,前词省略的复合词形式。“背墙之”,此处的背墙并非任何其他人的背墙,而是那间卧室屋内部的背墙,故说“彼卧室屋内部的”。“或如何或如何”,即无论以何种方式或不以何种方式。“已作之”,即安置背脊或不作安置而作。第三。显示巴利原文
280.Sabhojananti ettha sakāro sahasaddakāriyo ca akārukārānaṃ asarūpattā akārato ukārassa lopo ca tīsu padesu pacchimānaṃ dvinnaṃ padānaṃ tulyatthanissitasamāso ca pubbapadena saha bhedanissitabāhiratthasamāso ca hoti, iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘saha ubhohi janehī’’ti. Atha vā bhuñjitabbanti bhojanaṃ, saṃ vijjati bhojanaṃ asmiṃ kuleti sabhojananti dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tenevāti teneva aññamaññaṃ bhuñjitabbattā. Assāti ‘‘sabhojane’’tipadassa. Ghareti ettha pubbo sayanisaddo lopoti āha ‘‘sayanighare’’ti. Iminā ‘‘datto’’tiādīsu viya pubbapadalopasamāsaṃ dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭassāti ettha piṭṭhasaṅghāṭo nāma na aññassa yassa kassaci, atha kho sayanigharagabbhassevāti āha ‘‘tassa sayanigharagabbhassā’’ti. Yathā vā tathā vāti yena vā te na vā ākārena. Katassāti piṭṭhivaṃsaṃ āropetvā vā anāropetvā vā katassāti. Tatiyaṃ.
284 284. 在第四、第五学处中,正如有食学处以第一波罗夷为生起之缘,它们也是如此,应当这样结合。第四、第五。显示巴利原文
284. Catutthapañcamesu yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ, evameva tānipīti yojanāti. Catutthapañcamāni.
六、行学处显示巴利原文
6. Cārittasikkhāpadaṃ
294 294. 在第六学处中,为何他们会说“诸友,请给食”?比丘不是不应这样说吗?因此论中说:“于此,据说……”等。“因此”,因为食物是被人带来的,所以这么说。显示巴利原文
294. Chaṭṭhe kasmā tehi ‘‘dethāvuso bhatta’’nti vuttaṃ, nanu bhikkhūnaṃ evaṃ vattuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ettha taṃ kirā’’tiādi. Tasmāti yasmā abhihaṭaṃ ahosi, tasmā.
295 “然此语”者,为连接词。“信心之变异”者,指信心以另一种方式存在的状态。“食”者,指噉食。“取而来”一词,是用以说明“被举起”之中,u音表取义,词根√sar表行义,过去时ṇuṃ语尾转为tthatta;意为:取而举起,已来。显示巴利原文
295. Idaṃ pana vacanaṃ āhāti sambandho. Pasādaññathattanti pasādassa aññenākārena bhāvo. Nanti khādanīyaṃ. ‘‘Gahetvā āgamaṃsū’’tiiminā ‘‘ussāriyitthā’’ti ettha ukārassa uggahatthatañca saradhātussa gatyatthatañca ajjataniñuṃvibhattiyā tthattañca dasseti, uggahetvā sāriṃsu agamaṃsūti attho.
298 “于何处”者,即于某处所。应连为“住立之比丘心生起”。“从彼”者,从心生起。“去”者,指比丘。“以常语”者,谓不扬声,以自然平常之语而说。“寺内”者,以此语过于狭隘,觉其不妥,故说“然于内部近行界内”等。显示巴利原文
298.Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Ṭhitassa bhikkhuno cittaṃ uppannanti yojanā. Tatoti cittuppannato. Yanti bhikkhuṃ. Pakativacanenāti uccāsaddamakatvā pavattena sabhāvavacanena. Antovihāreti vacanassa atisambādhattā ayuttabhāvaṃ maññamāno āha ‘‘api ca antoupacārasīmāyā’’ti.
302 “村之中间有园林立”者,即是中间园林寺院;为显示前往彼处,故说“村内”等语。第六。显示巴利原文
302. Gāmassa antare ārāmo tiṭṭhatīti antarārāmo vihāro, taṃ gacchatīti dassento āha ‘‘antogāme’’tiādīti. Chaṭṭhaṃ.
七、大名学处显示巴利原文
7. Mahānāmasikkhāpadaṃ
303 于第七事中,「世尊」一词与「叔父之子」一词相关联,而与「较年长」一词则为从格。「叔父之子」者:净饭、释迦饭、白饭、甘露饭、无量饭,此五人是兄弟;无量和波利,此二人是姊妹。其中,世尊与难陀是长兄净饭之子,阿难是幼弟无量饭之子,大名与阿那律是第三白饭之子。释迦饭与甘露饭之子不详。帝须长老是名为无量的那位姊妹之子,波利的子女不详。因此,应知义为:白饭是叔父,其子故称叔父之子。「于二果中」者,指于下二果中。因「ussanna」一词有多义,故说「众多」等。「vajati」者,指从牛栏。因为牛从牧场返回,走向住处,故称为vajati。显示巴利原文
303. Sattame ‘‘bhagavato’’tipadaṃ ‘‘cūḷapituputto’’tipade sambandho, ‘‘mahallakataro’’tipade apādānaṃ. Cūḷapituputtoti suddhodano, sakkodano, sukkodano, dhotodano, amitodanoti pañca janā bhātaro, amitā, pālitāti dve bhaginiyo. Tesu bhagavā ca nando ca jeṭṭhabhātubhūtassa suddhodanassa puttā, ānando kaniṭṭhabhātubhūtassa amitodanassa putto, mahānāmo ca anuruddho ca tatiyassa sukkodanassa puttā. Sakkodanadhotodanānaṃ puttā apākaṭā. Tissatthero amitāya nāma bhaginiyā putto, pālitāya puttadhītarā apākaṭā. Tasmā cūḷapituno sukkodanassa putto cūḷapituputtoti attho daṭṭhabbo. Dvīsu phalesūti heṭṭhimesu dvīsu phalesu. Ussannasaddo bahupariyāyoti āha ‘‘bahū’’ti. Vajatoti goṭṭhato. Tañhi gāvo gocaraṭṭhānato paṭikkamitvā nivāsatthāya vajanti gacchanti asminti vajoti vuccati.
306 「于彼时」者,即于自恣时。因「如此多」一词依名称或量有二种义趣,故说「依名称、依量」。其中,就名称而言,应作语义为:此乃是这些药的名称,故称如此多;就量而言,应作语义为:此乃是这些药的量,故称如此多。在「其他药」中,「其他」一词的从格可指名称或量,故说「被一切所遍请」等。显示巴利原文
306.Tasmiṃ samayeti tasmiṃ pavāraṇasamaye. ‘‘Ettakehī’’tipadassa nāmavasena vā parimāṇavasena vā duvidhassa atthassa adhippetattā vuttaṃ ‘‘nāmavasena parimāṇavasenā’’ti. Tesu nāmaṃ sandhāya etaṃ nāmaṃ etesaṃ bhesajjānanti ettakānīti vacanattho kātabbo, parimāṇaṃ sandhāya etaṃ parimāṇaṃ etesanti ettakānīti vacanattho kātabbo. ‘‘Aññaṃ bhesajja’’nti ettha aññasaddassa apādānaṃ nāmaṃ vā parimāṇaṃ vā bhaveyyāti āha ‘‘sabbinā pavārito’’tiādi.
310 「与」者,即施主们;「已受请」者,谓与施主们相连。第七。显示巴利原文
310.Yeti dāyakā, pavāritā hontīti sambandhoti. Sattamaṃ.
第八,关于出征军队的学处显示巴利原文
8. Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ
311 第八项:以“『朝向』”一词,说明“朝向”(abhimukha)一词中“朝”(abhi)字之义。为了说明“『已出发』”(uyyāto)一词意为“起立而去”,故说“从城出”。又以“『已作出发』”(katauyyoga)一词,显示“起立而结合、而去,故为『已出发』”。由于诸字根有多重含义,故说“从村出”。显示巴利原文
311. Aṭṭhame ‘‘abhimukha’’ntiiminā abhisaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Uyyāto’’tipadassa uṭṭhahitvā yātoti dassento āha ‘‘nagarato niggato’’ti. ‘‘Katauyyoga’’nti iminā uṭṭhahitvā yuñjati gacchatīti uyyuttāti dasseti. Dhātūna, manekatthattā vuttaṃ ‘‘gāmato nikkhanta’’nti.
314 此象配有十二人,故称为“十二人”;他们手执武器,故称为“手持武器者”。“低处”,即低下之处。“见者比丘”,与此相连接。第八项。显示巴利原文
314. Dvādasa purisā imassa hatthinoti dvādasapuriso, āvudho hatthesu etesanti āvudhahatthā. Ninnanti ninnaṭṭhānaṃ, passato bhikkhunoti sambandhoti. Aṭṭhamaṃ.
第九,关于住在军中的学处显示巴利原文
9. Senāvāsasikkhāpadaṃ
319 第九项:以“或住”等语,显示安住的方式。“或”字总括了“或经行”之义。“某种威仪”,是指在四种威仪中的任何一种威仪。正如遭到阻碍时,通行便被切断;同样地,被阻碍即是被防护,这是文句的连结。以“『被遮』”(ruddho)一词,说明“『被围』”(palibuddho)一词中,“遍”(pari)前缀与“觉”(budhi)字根的所欲之义。第九项。显示巴利原文
319. Navame ‘‘tiṭṭhatu vā’’tiādinā vasanākāraṃ dasseti. Vāsaddo ‘‘caṅkamatu vā’’tiatthaṃ sampiṇḍeti. Kiñci iriyāpathanti catūsu iriyāpathesu kiñci iriyāpathaṃ. Yathā ruddhamāne sañcāro chijjati, evaṃ ruddhā saṃvutā hotīti yojanā. ‘‘Ruddho’’ti iminā ‘‘palibuddho’’ti ettha paripubbassa budhidhātussa adhippāyatthaṃ dassetīti. Navamaṃ.
第十,关于战场的学处显示巴利原文
10. Uyyodhikasikkhāpadaṃ
322 第十项中,「争战」即是相互击打。「军力之最胜在于此」这句话,显示的是跨支分外部复合词的构造。「知晓」一词是为语义完整而加上的。「最胜」是指一个部分、一个份额。「在此计算军力,故称军阵」——这个字面含义也说得通。因此,注释师说「计算军力之处」。这句话是按照「芒果汁洗浴」的方法来说的。这是什么意思呢?注释师说「计算军力之处」,既揭示了「在此处知晓军力的最胜,故名军阵」这一字面含义的概括意义,同时也展示了「在此处计算军力,故名军阵」的字面意思。以「军队的阵列」等说法,表示「阵」是结集、聚合的意思;军队的阵列就是军阵。「阿尼咖」是发出恐怖声音的意思,词头是「aṇa」,以象为主,象军就是象阵。其余各项也依此类推。前文所说的象,以象的缘故,这是句义上的连接。第十项结束。显示巴利原文
322. Dasame yujjhantīti saṃpaharanti. ‘‘Balassa aggaṃ etthā’’tiiminā bhinnādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. ‘‘Jānantī’’tipadaṃ atthasampuṇṇatthāya pakkhittaṃ. Agganti koṭṭhāsaṃ. Balaṃ gaṇīyati etthāti balagganti vacanatthopi yujjati. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhāna’’nti. Idañhi vacanaṃ ambasecanagarusinanayena vuttaṃ. Kathaṃ? ‘‘Balagaṇanaṭṭhāna’’nti vadantena aṭṭhakathācariyena ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balagga’’nti vacanatthassa piṇḍattho ca ñāpīyati, ‘‘balaṃ gaṇīyati etthāti balagga’’nti vacanattho ca dassīyati. Viyūhīyate sampiṇḍīyate byūho, senāya byūho senābyūhoti atthaṃ dasseti ‘‘senāya viyūha’’ntiādinā. Aṇati bheravasaddaṃ karotīti aṇīkaṃ, muddhajaṇakāro, hatthīyeva aṇīkaṃ hatthāṇīkaṃ. Eseva nayo sesesupi. Yo hatthī pubbe vutto, tena hatthināti yojanāti. Dasamaṃ.
第六 饮酒品显示巴利原文
6. Surāpānavaggo
第一,饮酒学处的义理配释显示巴利原文
1. Surāpānasikkhāpada-atthayojanā
326 饮酒品第一项中,「跋达瓦提」:因为这里有跋达瓦提,所以叫跋达瓦提;或者说,跋达瓦提位于此处,所以叫跋达瓦提。为了说明这个意思,说「彼」等。「彼」指村庄,「得」是连接词。在路上行走的人,称为道行者,所以说「行路者」。也有读作「行者」的,意思相同。「以威力」「威力」等词,既依赖于连接词,又因形式相同而被视为相同的连接。因此,为了显示连接词及其不同,说「以自己的威力」「龙的威力」。用「以威势」这个词,来说明「威力」一词的含义。鸽子的脚称为‘鸽’,这是就近似而言;这指的是如鸽的颜色。颜色像鸽色,所以叫鸽色。为了说明这个,说「如鸽足颜色的红光」。为了避免‘净信’一词被理解为清净、信仰等意思,说「这是酒泡的同义词」。具五神通者之百,应当连接为:与具五神通者相同者、已来者之百。显示巴利原文
326. Surāpānavaggassa paṭhame bhaddā vati etthāti bhaddavatikāti ca, bhaddā vati bhaddavati, sā ettha atthīti bhaddavatikāti ca atthaṃ dassento āha ‘‘so’’tiādi. Soti gāmo labhīti sambandho. Pathaṃ gacchantīti pathāvinoti kate addhikāyevāti āha ‘‘addhikā’’ti. Addhaṃ gacchantīti addhikā. ‘‘Pathikā’’tipi pāṭho, ayamevattho. ‘‘Tejasā teja’’ntipadāni sambandhāpekkhāni ca honti , padānaṃ samānattā sambandho ca samānoti maññituṃ sakkuṇeyyā ca honti, tasmā tesaṃ sambandhañca tassa asamānatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano tejasā nāgassa teja’’nti. ‘‘Ānubhāvenā’’tiiminā pana tejasaddassa atthaṃ dasseti. Kapotassa pādo kapoto upacārena, tassa eso kāpoto, vaṇṇo. Kāpoto viya vaṇṇo assāti kāpotikāti dassento āha ‘‘kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā’’ti. Pasannasaddassa pasādasaddhādayo nivattetuṃ ‘‘surāmaṇḍassetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. Pañcābhiññassa satoti pañcābhiññassa samānassa sāgatassāti yojanā.
328 “以蜜花等之汁所作”,此句说明了以花汁所酿之饮为“花酿”的词义。此法于“果酿”等亦同。为显示酒与谷酒的区别,而说“酒者名为……”等。“以粉与曲投入者”,当连接为:以粉与曲投入而制成之瓦儒尼。曲者,乃酒之种子;因将其撒布,诸种材料于此混合,故名为曲。又应连接为:其泡。因一位名为“酒”的苦行者所造,故得酒名。能令醉者,则是谷酒。显示巴利原文
328. ‘‘Madhukapupphādīnaṃ rasena kato’’tiiminā pupphānaṃ rasena kato āsavo pupphāsavoti vacanatthaṃ dasseti. Esa nayo ‘‘phalāsavo’’tiādīsupi. Surāmerayānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘surā nāmā’’tiādi. Piṭṭhakiṇṇapakkhittāti piṭṭhena ca kiṇṇena ca pakkhittā katā vāruṇīti sambandho. Kiṇṇāti ca surāya bījaṃ. Tañhi kiranti nānāsambhārāni missībhavanti etthāti kiṇṇāti vuccati. Tassāyeva maṇḍeti yojanā. Suranāmakena ekena vanacarakena katāti surā. Madaṃ janetīti merayaṃ.
329 “盐醋饮”者,即有此名称的饮料,经中亦然。“在其中”者,指在汤的烹煮中。而“煮油”者,是为连接。其中无强烈醉性,故为“非强烈醉”;在非强烈醉中,即是指在那油中。而“然”者,即那油。此油有强烈醉性,故为“强烈醉”。“于何处”者,即在于油中。“阿利德”者,如此名称的药。“彼”者,指阿利德,于“关于”一词中,是未说出的业。“此”者,指“非醉之阿利德”这句话,于“所说”一词中,是已说出的业。第一竟。显示巴利原文
329.Loṇasovīrakanti evaṃnāmakaṃ pānaṃ. Suttantipi evameva. Tasminti sūpasaṃpāke. Telaṃ pana pacantīti sambandho. Natthi tikhiṇaṃ majjaṃ etthāti atikhiṇamajjaṃ, atikhiṇamajje tasmiṃyeva teleti attho. Yaṃ panāti telaṃ pana. Tikhiṇaṃ majjaṃ imassa telassāti tikhiṇamajjaṃ. Yatthāti tele. Ariṭṭhoti evaṃnāmakaṃ bhesajjaṃ. Tanti ariṭṭhaṃ, ‘‘sandhāyā’’tipade avuttakammaṃ. Etanti ‘‘amajjaṃ ariṭṭha’’ntivacanaṃ, ‘‘vutta’’ntipade vuttakammanti. Paṭhamaṃ.
第二,指刺学处显示巴利原文
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ
330 第二项中,以手指刺击称为指刺,指刺即是指刺。为说明此,而言“以手指”等。“热恼”者,即不安宁。而不安宁者,义即在疲劳,故说“正在疲劳”。应连接为:成为疲劳者之后。由于取入息时,出息亦当取,故说“入息出息之运行”。“彼亦”者,即比丘尼亦。第二项竟。显示巴利原文
330. Dutiye aṅgulīhi patujjanaṃ aṅgulipatodo, soyeva aṅgulipatodakoti dassento āha ‘‘aṅgulīhī’’tiādi. Uttantoti avatapanto. Avatapantoti ca atthato kilamantoyevāti āha ‘‘kilamanto’’ti. Kilamanto hutvāti yojanā. Assāsagahaṇena passāsopi gahetabboti āha ‘‘assāsapassāsasañcāro’’ti. Tampīti bhikkhunimpīti. Dutiyaṃ.
三、嬉笑法学处显示巴利原文
3. Hasadhammasikkhāpadaṃ
335 第三类中,以某种方式造作、安立,故称为‘所作’之制定。为阐明此义,而说‘凡世尊……’等。‘凡’即指学处。显示巴利原文
335. Tatiye pakārena karīyati ṭhapīyatīti pakataṃ paññattanti dassento āha ‘‘yaṃ bhagavatā’’tiādi. Yanti sikkhāpadaṃ.
336 所谓‘笑’的法,其自性即是‘笑法’;从意义上说,这不过是嬉戏,因此说‘称为嬉戏’。显示巴利原文
336. Hasasaṅkhāto dhammo sabhāvo hasadhammoti vutte atthato kīḷikāyevāti āha ‘‘kīḷikā vuccatī’’ti.
337 ‘踝骨’即足踝关节。他们于足上叠足时,因互相叠压而有被守护之义,故称为‘踝’,这些骨节便称作‘踝骨’。于足上叠足时,不可将一足置于另一足之上。因此世尊说‘足相叠’。此为第二种从唇所生者。‘下降之比丘’是连接词。显示巴利原文
337.Gopphakānanti caraṇagaṇṭhikānaṃ. Te hi pāde pādaṃ ṭhapanakāle aññamaññūpari ṭhapanato gopīyantīti gopphā, te eva gopphakāti vuccanti. Pādassa hi upari pādaṃ ṭhapanakāle ekassa upari eko na ṭhapetabbo. Tenāha bhagavā ‘‘pāde pādaṃ accādhāyā’’ti (dī. ni. 2.196; ma. ni. 1.423; a. ni. 3.16). Oṭṭhajo dutiyo. Orohantassa bhikkhunoti sambandho.
338 “以绳索等”:“等”字则含摄装饰品等物。“有些人说”,此处是连接。“在落下与跳起之时”:即于石子落下时与跳起时。“在那里”:指在那片被投掷的石子之处。“因为”:这是确实的,或表示原因。“除了游戏者之外”,这是连接。“允许书写,因为没有了游戏的意图”,这是其意趣所在。他们又说,倘若带有游戏的意图而书写表示意义的字母,也是有罪的。“于此”:即在此学处之中。第三项。显示巴利原文
338.Phiyārittādīhīti ādisaddena laṅkārādayo saṅgaṇhāti. Keci vadantīti sambandho. Patanuppatanavāresūti patanavāra uppatanavāresu. Tatthāti tassaṃ khittakathalāyaṃ. Hīti saccaṃ , yasmā vā. Ṭhapetvā kīḷantassāti sambandho. Likhituṃ vaṭṭati kīḷādhippāyassa virahitattāti adhippāyo. Kīḷādhippāyena atthajotakaṃ akkharaṃ likhantassāpi āpattiyevāti vadanti. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadeti. Tatiyaṃ.
四、不恭敬学处显示巴利原文
4. Anādariyasikkhāpadaṃ
342 第四项中,“所谓法,即是传承”,故说为“传承”。“传承线”是它的同义词。对于“或不想学那个”一句,为了阐明其中“那个”一词的含义,所以说道“以某位所制定的……”。针对律藏中未加制定的部分而说“以未制定的……”,故解释道:“或以经藏中,或以论藏中所传来的……”。显示巴利原文
342. Catutthe dhammo nāma tantiyevāti āha ‘‘tantī’’ti. Paveṇīti tasseva vevacanaṃ. ‘‘Taṃ vā na sikkhitukāmo’’ti ettha taṃsaddassa atthamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘yena paññattenā’’ti. Vinaye apaññattaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘apaññattenā’’ti āha ‘‘sutte vā abhidhamme vā āgatenā’’ti.
344 “以传承线”:即依从优波离尊者等师资相承、名为传承的谱系。“这是在《库伦地》中所说的”,此处是连接。“这是在《大注疏》中所说的”,此处是连接。“那一切”:即名为《库伦地》之说与《大注疏》之说的所有那些言论。“随传承线而来”者:指那些归于“随传承线而来”名目下的大注疏之说。第四项。显示巴利原文
344.Paveṇiyāti upāliādikāya ācariyaparamparasaṅkhātāya tantiyā. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Taṃ sabbanti kurundivādamahāpaccarivādasaṅkhātaṃ sabbaṃ taṃ vacanaṃ. Paveṇiyā āgateti paveṇiyā āgatasaṅkhāte mahāaṭṭhakathāvādeti. Catutthaṃ.
345 第五:「人身」即人身波罗夷。此为第五。显示巴利原文
345. Pañcame manussaviggaheti manussaviggahapārājiketi. Pañcamaṃ.
六、燃火学处显示巴利原文
6. Jotisikkhāpadaṃ
350 第六:因国土之名,圣典中以复数形式说为「于跋祇诸国」。所谓「鳄鱼山」:因该处有山形似鳄鱼,故称「鳄鱼山」;或说在建造此城时,鳄鱼于此发出吼声,亦得此名,此处是城名,不取其词源义。「然而彼」:是指那片林。以「于鹿等」等句,「于此给予诸鹿无畏」,故称「鹿野苑」,由此显示其义。显示巴利原文
350. Chaṭṭhe janapadassa nāmattā bahuvacanavasena ‘‘bhaggesū’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ. Susumārasaṇṭhāno pabbatasaṅkhāto giri etthāti susumāragiri, etassa vā māpitakāle susumāro girati saddaṃ niggirati etthāti susumāragirīti atthamanapekkhitvā vuttaṃ ‘‘nagarassa nāma’’nti. Taṃ panāti vanaṃ pana. ‘‘Migāna’’ntiādinā migānaṃ abhayo dīyati etthāti migadāyoti atthaṃ dasseti.
352 「焰者」一词,为显示「焰之作者,即作焰者」之义,故说「作焰」。显示巴利原文
352. ‘‘Jotike’’tipadassa jotissa aggissa karaṇaṃ jotikanti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘jotikaraṇe’’ti.
354 “为欲安立之性”一词,是“从安立火钻”一词之因。“焰”即火焰。它燃烧、明亮,故称为焰。显示巴利原文
354. ‘‘Samādahitukāmatāyā’’tipadaṃ ‘‘araṇisaṇṭhāpanato’’tipade hetu. Jālāti sikhā. Sā hi jalati dibbatīti jālāti vuccati.
“举起落下之火把”一句中,本应说“落下之火把”,省略t音后,依连音规则读作“落火把”,故说“举起落下的火把”。“火把”即燃木。它燃烧后,由于极度炽热,不可触碰、不可执取,因而名为“火把”。“未离”指未离燃烧、未离烧灼的火把,此为关联。燃烧、烧灼即是“烧”,离此烧者则为“已离”。显示巴利原文
Patilātaṃ ukkhipatīti ettha ‘‘patitālāta’’nti vattabbe takāralopaṃ katvā sandhivasena patilātanti vuttanti āha ‘‘alātaṃ patitaṃ ukkhipatī’’ti. Alātanti ummukkaṃ. Tañhi ādittaṃ hutvā atiuṇhattā na lātabbaṃ na gaṇhitabbanti alātanti vuccati. Avijjhātanti jhāyanato ḍayhanato avigataṃ alātanti sambandho. Jhāyanaṃ ḍayhanaṃ jhātaṃ, vigataṃ jhātaṃ imassālātassāti vijjhātaṃ.
356 “灯等”指灯、焰等。“于彼”意指在那被称作恶兽、非人等的灾难中,作为预兆者。此为依处格表预兆义。第六项。显示巴利原文
356.Padīpādīnīti padīpajotikādīni. Tatthāti tāsu duṭṭhavāḷamigaamanussasaṅkhātāsu āpadāsu nimittabhūtāsu. Nimittatthe cetaṃ bhummavacananti. Chaṭṭhaṃ.
七、沐浴学处显示巴利原文
7. Nahānasikkhāpadaṃ
366 第七,为了显示渡河者不仅能在有水的河中沐浴,在干涸的河中也可以,故说“于干”等。“掘开”即挖开。“小坑”,是以小木片做成的小坑,在这些坑中。第七。显示巴利原文
366. Sattame pāraṃ gacchanto na kevalaṃ saudakāya nadiyā eva nhāyituṃ vaṭṭati, sukkhāya nadiyāpi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘sukkhāyā’’tiādi. Ukkiritvāti viyūhitvā. Āvāṭāyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakā, tesūti. Sattamaṃ.
八、作坏色学处显示巴利原文
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ
368 第八,“得”一词,为了显示其词义,不作无词缀解,而显示ṇ a词缀的自性义,故说“得即是获得”。应知:即使不作无词缀,以本性的ṇ a词缀也正当。虽然词形有别,因意义无别,故成复合词,因此说“应说‘以新衣获得’”。“鼻音脱落”,是指“新”中随韵的消失。随韵实随鼻而行,故称“鼻音”,其不见即是不作之义。“中间住之二词”,是指在“新”与“以衣获得”二词之间,有“住于彼”与“比丘”二词。这是表示分离义的处格。“不变词”,即只是不变词。为了显示“得”一词的词义所应表达的意义而说“比丘”,故说“比丘”等。然而,这是在词分析中所说,为彼之关联。“何”是指什么衣。关于“衣”,为显示衣的自性,故说“何可着”等。“皮革工之蓝”,是指皮革工等投入铁锅中的牛粪之蓝色。如大注疏中所说,是此关联。“以此作丑色”,即作不美观的颜色,应当作点,故说“关于应点”。“应取”,是指受衣的比丘应当取用,是此关联。“于角”,即于边缘。“或”字表示不定、选择之义。“或如眼圆之量”,即如眼睛大小的圆形,或应作点,是此关联。“或于边”,即于顺风边。“或于结”,即于结边。“行点”,即作二、三或更多的点列。显示巴利原文
368. Aṭṭhame alabhīti labhoti vacanatthe apaccayaṃ katvā ṇapaccayassa svatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘labhoyeva lābho’’ti. Apaccayamakatvā pakatiyā ṇapaccayopi yuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Saddantaropi atthantarābhāvā samāso hotīti āha ‘‘navacīvaralābhenāti vattabbe’’ti. Anunāsikalopanti ‘‘nava’’nti ettha niggahītassa vināsaṃ. Niggahītañhi nāsaṃ anugatattā ‘‘anunāsika’’nti vuccati, tassa adassana, makatvāti attho. Majjhe ṭhitapadadvayeti ‘‘nava’’nti ca ‘‘cīvaralābhenā’’ti ca dvinnaṃ padānamantare ‘‘ṭhite panā’’ti ca ‘‘bhikkhunā’’ti ca padadvaye. Niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Nipātoti nipātamattaṃ. Alabhīti labhoti vacanatthassa abhidheyyatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunā’’ti vuttanti āha ‘‘bhikkhunā’’tiādi. Padabhājane pana vuttanti sambandho. Yanti yaṃ cīvaraṃ. ‘‘Cīvara’’nti ettha cīvarasarūpaṃ dassento āha ‘‘yaṃ nivāsetuṃ vā’’tiādi. Cammakāranīlanti cammakārānaṃ tiphale pakkhittassa ayagūthassa nīlaṃ. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Dubbaṇṇo karīyati anenāti dubbaṇṇakaraṇaṃ, kappabindunti āha ‘‘kappabinduṃ sandhāyā’’ti. Ādiyantena bhikkhunā ādātabbanti sambandho. Koṇesūti antesu. Vāsaddo aniyamavikappattho. Akkhimaṇḍalamattaṃ vāti akkhimaṇḍalassa pamāṇaṃ vā kappabindūti sambandho. Paṭṭe vāti anuvātapaṭṭe vā. Gaṇṭhiyaṃ vāti gaṇṭhikapaṭṭe vā. Pāḷikappoti dve vā tisso vā tato adhikā vā binduāvalī katvā kato kappo. Kaṇṇikakappoti kaṇṇikaṃ viya bindugocchakaṃ katvā kato kappo. Ādisaddena agghiyakappādayo saṅgaṇhāti. Sabbatthāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Ekopi bindu vaṭṭoyeva vaṭṭatīti āha ‘‘ekaṃ vaṭṭabindu’’nti.
371 “门闩等”:以“等”字包含了顺风边与围边。第八经终。显示巴利原文
371.Aggaḷādīnīti ādisaddena anuvātaparibhaṇḍe saṅgaṇhātīti. Aṭṭhamaṃ.
九、分别学处显示巴利原文
9. Vikappanasikkhāpadaṃ
374 第九条。此处的「彼」字所指对象即是衣的所有者,故说「衣所有者的」。第二个「彼」字所指对象则是持律者,故说「由……」等语。为表明「不信任地」一词的动词修饰性状,故说「以不信任的态度」。「由彼」即指由那位持律者。第九条竟。显示巴利原文
374. Navame tassāti ettha tasaddassa visayo cīvarasāmikoyevāti āha ‘‘cīvarasāmikassā’’ti. Dutiyassa tasaddassa visayo vinayadharoyevāti āha ‘‘yenā’’tiādi. ‘‘Avissāsanto’’tipadassa kiriyāvisesanabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘avissāsenā’’ti. Tenāti vinayadharenāti. Navamaṃ.
十、藏匿衣学处显示巴利原文
10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadaṃ
377 第十条。以「取走」一词,显示前缀「去、离」的含义。所谓「储藏」,即隐藏后放置。「以取笑为意图」,即取笑之意,或者以嘲弄为目的之意图。为显示资具的具体形态,故说「钵袋等」。关于钵袋,由于钵已见于巴利经文,故应取「钵的袋子」之义,而非「钵与袋子」并列之义。「名为沙门」一词,在「当成为」一句中作被动施事语。第十条竟。显示巴利原文
377. Dasame ‘‘apanetvā’’tiiminā apaityūpasaggassa atthaṃ dasseti. Nidhentīti nigūhitvā ṭhapenti. Hasādhippāyoti hasaṃ, hasanatthāya vā adhippāyo. Parikkhārassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pattatthavikādi’’nti. Pattassa pāḷiyamāgatattā pattassa thavikāti atthoyeva gahetabbo, na patto ca thavikā cāti. ‘‘Samaṇena nāmā’’tipadaṃ ‘‘bhavitu’’ntipade bhāvakattāti. Dasamaṃ.
7. 有命品显示巴利原文
7. Sappāṇakavaggo
一、故意杀生学处义释显示巴利原文
1. Sañciccapāṇasikkhāpada-atthayojanā
382 有命品第一条。若依“由此射箭”解释“弓手”一词,则弓本身是主要意义上的弓手;依引申义,教习射箭的老师也可称为弓手。若依“射箭者”解释“弓手”一词,则教习射箭的老师正是弓手。此处应取引申义或施事者义,故注疏说“就是教习射箭的老师”。因为出家之后不宜从事弓手之业,所以说“在俗家时”。关于“被夺取”,为显示前缀“分”“离”加于“生”之词根所蕴含的意趣,故说“被分离”。显示巴利原文
382. Sappāṇakavaggassa paṭhame usuṃ asati khipati anenāti issāsoti kate dhanuyeva mukhyato issāso nāma, dhanuggahā- cariyo pana upacārena. Usuṃ asati khipatīti issāsoti kate dhanuggahācariyo issāso nāma, idha pana upacārattho vā kattuttho vā gahetabboti āha ‘‘dhanuggahācariyo hotī’’ti. Pabbajitakāle issāsassa ayuttattā vuttaṃ ‘‘gihikāle’’ti. Voropitāti ettha vi ava pubbassa ruhadhātussa adhippāyatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘viyojitā’’ti.
“因为离去”,这是句间的关联。“此”指“被从命中分离”这一表述。为什么那只是一种言说习惯呢?假如从某处将某物与某处分离,两物便各自独立;那么当生命与命分离时,命与生命也应各自独立,为何并非如此?因此注疏说“并非在此之下”等语。“实”即“确实”。“于此”关联“为显示‘被从命中分离’这一表述”。“任何所谓的生命”,是文句的组合。此中的义理关联如下:譬如头饰从头分离,头饰与头便各自独立;同样,生命从命分离,生命并不从命独立。“决定”即“毫无疑问”。虽然“命”是通称,但因为人命已纳入波罗夷罪的范畴,所以此处依余余类推的方法,仅应取畜生之命,故注疏说“仅是畜生之命”。“彼”指“命”。然而,关于“大的命”(指大象),则另有联系。显示巴利原文
Yasmā gacchatīti sambandho. Etanti ‘‘jīvitā voropitā’’tivacanaṃ. Kasmā vohāramattameva hoti, nanu yato kutoci yasmiṃ kismiṃci viyojite dve vatthūni viya visuṃ tiṭṭhanti pāṇato jīvite viyojite pāṇajīvitāpīti āha ‘‘na hetthā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Etthāti ‘‘jīvitā voropitā’’tivacane dassetunti sambandho. Kiñci jīvitaṃ nāmāti yojanā. Ayaṃ panettha atthasambandho – sīsālaṅkāre sīsato viyojite sīsaṃ alaṅkārato visuṃ tiṭṭhati yathā, evaṃ jīvite pāṇato viyojite jīvitaṃ pāṇato visuṃ na tiṭṭhati nāmāti. Aññadatthūti ekaṃsena. ‘‘Pāṇa’’nti sāmaññato vuttopi manussapāṇassa pārājikaṭṭhāne gahitattā idha pārisesañāyena tiracchānapāṇova gahetabboti āha ‘‘tiracchānagatoyeva pāṇo’’ti. Tanti pāṇaṃ. Mahante pana pāṇeti sambandho.
385 “净化”应连接为“除去”。“蛆虫”是人类血液中的一种特殊虫类。因为它为了吸血而到处爬行,去往各个地方,故称为“蛆虫”。为令词义不颠倒,并使听闻者能获得诵习与教授,所以在某些地方会说明词义。其种子本身附着于小木片,称为“蛆虫种子”。此处的“那”即指蛆虫种子。应连接为“破坏而后成”。第一条。显示巴利原文
385. Sodhento apanetīti yojanā. Maṅguloti manussarattapo eko kimiviseso. So hi rattapivanatthāya maṅgati ito cito ca imaṃ cimañca ṭhānaṃ gacchatīti ‘‘maṅgulo’’ti vuccati. Padakkharānañhi aviparitatthaṃ, sotūnañca sajjhāyopadesalabhanatthaṃ katthaci ṭhāne vacanattho vuttoti daṭṭhabbaṃ. Tassa bījameva khuddakaṭṭhena maṅgulabījakaṃ, tasmiṃ. Tanti maṅgulabījakaṃ. Bhindanto hutvāti yojanāti. Paṭhamaṃ.
二、有虫水学处显示巴利原文
2. Sappāṇakasikkhāpadaṃ
387 在第二条中,为了显示「与生物俱」即「有生物之水」,故说「凡诸生物」等。「确实」是真实。应连接为「即使满钵之水」。「如此」即带有生物的。应连接为「即使洗涤也犯波逸提」。「水槽」即石制的水槽。「池」即石制的池。应连接为「即使令其生起也犯波逸提」。「从彼处」即从水槽与池。「以水」即以水,应连接为「注入满瓶之中」。「于彼处」即于水中。「于水」即于有水相之处所注入的水中。「将流回」即从水槽与池取得的水将流回。第二条。显示巴利原文
387. Dutiye saha pāṇehīti sappāṇakaṃ udakanti dassento āha ‘‘ye pāṇakā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Pattapūrampi udakanti sambandho . Tādisenāti sappāṇakena. Dhovatopi pācittiyanti yojanā. Udakasoṇḍinti silāmayaṃ udakasoṇḍiṃ. Pokkharaṇinti silāmayaṃ pokkharaṇiṃ. Uṭṭhāpayatopi pācittiyanti sambandho. Tatoti soṇḍipokkharaṇīhi. Udakassāti udakena, pūre ghaṭe āsiñcitvāti sambandho. Tatthāti udake. Udaketi udakasaṇṭhānakapadese āsiñcitaudake. Patissatīti soṇḍipokkharaṇīhi gahitaudakaṃ patissatīti. Dutiyaṃ.
三、煽动学处显示巴利原文
3. Ukkoṭanasikkhāpadaṃ
392 在第三条中,以「使跳动」这个词,在「翻案」这里,为了显示带有前缀'伍'的'掘'字根的使跳动之义,因为诸字根有多种义。凡任何已安立的如其所安立,其状态为如其所安立之状态,以那个。显示巴利原文
392. Tatiye ‘‘uccālentī’’tiiminā ukkoṭentīti ettha upubbassa kuṭadhātussa uccālanatthaṃ dasseti dhātūna, manekatthattā. Yaṃ yaṃ patiṭṭhitaṃ yathāpatiṭṭhitaṃ, tassa bhāvo yathāpatiṭṭhitabhāvo, tena.
393 「凡法」即凡止法。「以法」在此处以'诶那'声显示在「如法」这里'阿姆伊提咖利亚'的'咖利'。以此显示「如法」一词在「已灭诤事」这里应与'已灭'声相连接之状态。「由导师」一词是「已说」一词中的作者。「无有已杀、杀害于此」,在说「已灭」时,从义理上即是寂止,故说「已寂止」。显示巴利原文
393.Yo dhammoti yo samathadhammo. Dhammenāti ettha enasaddena ‘‘yathādhamma’’nti ettha aṃitikāriyassa kāriṃ dasseti. Iminā ‘‘yathādhamma’’nti padassa ‘‘nihatādhikaraṇa’’nti ettha nihatasaddena sambandhitabbabhāvaṃ dasseti. ‘‘Satthārā’’tipadaṃ ‘‘vuttaṃ’’ itipade kattā. Natthi hataṃ hananaṃ imassāti nihatanti vutte atthato vūpasamanamevāti āha ‘‘vūpasamita’’nti.
395 为了说明:并非任意一种羯磨都可称为法羯磨,唯独止息诤事的羯磨才名为法羯磨,故说“以何羯磨”等语。“此亦”指此比丘亦如此。“其余诸词亦”即“对法羯磨有疑”等其余词句亦同理。“在此”指在此学处中。应连接为“然而详说已说”。“就在那里”指就在《篇集》中。“在此”指在此学处中,或在分别中。第三。显示巴利原文
395. Yaṃ vā taṃ vā kammaṃ dhammakammaṃ nāma na hoti, atha kho adhikaraṇavūpasamakammameva dhammakammaṃ nāmāti dassento āha ‘‘yena kammenā’’tiādi. Ayampīti ayampi bhikkhu. Sesapadānipīti ‘‘dhammakamme vematiko’’tiādīni sesapadānipi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Vitthāro pana vuttoti sambandho. Tatthevāti parivāre eva. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade, vibhaṅge vāti. Tatiyaṃ.
四、粗恶学处显示巴利原文
4. Duṭṭhullasikkhāpadaṃ
399 第四条中,以义理提取方式所示,其意趣是因与粗恶语之义理状态相似(而作是说)。“担”在此处,由于具有特相,本是处格意义却用了业格,故说“于担上”。应连接为“仅在置于担上时”。显示巴利原文
399. Catutthe atthuddhāravasena dassitāni duṭṭhullasaddatthabhāvena sadisattāti adhippāyo. ‘‘Dhura’’nti ettha lakkhaṇavantattā bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘dhure’’ti. Dhure nikkhittamatte satīti yojanā.
“如是弃担”:“我将告知他人” ——如此舍弃重担。“他人”就事而言,就人而言指第二人。“彼亦”即第二人也如此。“他人”即第三人。应连接为:只要相续不断,皆犯。“彼之”指犯罪者的。“事与人”即犯罪者本人。“此”指第一位比丘。“他人”即第二人。应连接为:那第二人告知。“由谁”即由第一位比丘。“彼之”指第二人的。“彼之”指第一位比丘自己的。依事与人而说“由第三人向第二人”。显示巴利原文
Evaṃdhuraṃ nikkhipitvāti ‘‘aññassa nārocessāmī’’ti evaṃ dhuraṃ nikkhipitvā. Aññassāti vatthu, puggalato aññassa dutiyassa. Sopīti dutiyopi. Aññassāti tatiyassa. Yāva koṭi na chijjati, tāva āpajjatiyevāti yojanā. Tassevāti āpattiṃ āpannapuggalassa. Vatthupuggaloyevāti āpattiṃ āpannapuggaloyeva. Ayanti paṭhamabhikkhu. Aññassāti dutiyassa. Soti dutiyo ārocetīti sambandho. Yenāti paṭhamabhikkhunā. Assāti dutiyassa. Tassevāti paṭhamabhikkhusseva. Vatthupuggalaṃ upanidhāya ‘‘tatiyena puggalena dutiyassā’’ti vuttaṃ.
400 「五罪聚」指偷兰遮等五种罪聚。「名为侵犯」:因逾越、违犯应行之事,故称侵犯。第四。显示巴利原文
400.Pañcāpattikkhandheti thullaccayādike pañca āpattikkhandhe. Ajjhācāro nāmāti adhibhavitvā vītikkamitvā ācaritabbattā ajjhācāro nāmāti. Catutthaṃ.
5. 未满二十岁学处显示巴利原文
5. Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ
402 于第五,「诸指」即手的各支。由于这些支从手破分为五而生起,故称诸指。此处应连接为:优波离书写时。「由彼」即由多所应虑之因。「彼之」即优波离的。「胸」即心脏。心热在此处烧灼、燃烧,故称为胸。「形线」即金匠的形线,如同象师的象线。「诸眼」即诸眼根。它们遍满诸境,或依此而见色,故称诸眼。由于以蚊的词来取针口,应以虻的词来取黄蝇,故说「虻即黄蝇」。黄蝇以螫、以咬之义而称为虻。为了显示「能忍难忍之他们」为苦,故说「苦恼」,应连接为:诸受的。为了显示不悦之因,故说「不甜美」。由此显示此义:因不甜美故不应尝,所以是不悦的。为了显示命词与生命词的同义性,故说「夺命」。夺命即夺取、除去命,应连接为:他们之诸受。显示巴利原文
402. Pañcame aṅguliyoti karasākhāyo. Tā hi aṅganti hatthato pañcadhā bhijjitvā uggacchantīti aṅguliyoti vuccanti. Likhantassa upālissāti sambandho. Tenāti bahucintetabbakāraṇena. Assāti upālissa. Uroti hadayaṃ. Tañhi usati cittatāpo dahati etthāti uroti vuccati. Rūpasuttanti heraññikānaṃ rūpasuttaṃ, yathā hatthācariyānaṃ hatthisuttanti. Akkhīnīti cakkhūni. Tāni hi akkhanti visayesu byāpībhavanti, rūpaṃ vā passati imehīti akkhīnīti vuccanti. Makasena sūcimukhānaṃ gahitattā ḍaṃsena piṅgalamakkhikāyova gahetabbāti āha ‘‘ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo’’ti. Piṅgalamakkhikāyo hi ḍaṃsanaṭṭhena khādanaṭṭhena ḍaṃsāti vuccanti. Dukkaro khamo etāsanti dukkhāti dassento āha ‘‘dukkhamāna’’nti. Vedanānanti sambandho. Asātassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘amadhurāna’’nti. Iminā amadhurattā na sāditabbāti asātāti atthaṃ dasseti. Pāṇasaddajīvitasaddānaṃ pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘jīvitaharāna’’nti. Pāṇaṃ haranti apanentīti pāṇaharā, tāsaṃ vedanānanti sambandho.
404 为了显示从出生时算起满二十岁者不应领受,但应从入胎时算起,故说「从结生取起」。连同在胎中所住的时间,其满第二十年者,称为胎二十年者。「实」即真实。应连接为:以世尊所说的方式来计算。或应连接为:世尊说了何种言语。显示巴利原文
404. Vijāyanakālato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso na gahetabbo, gabbhagahaṇakālato pana paṭṭhāyāti dassento āha ‘‘paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā’’ti. Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso puggalo. Hīti saccaṃ. Yathāhāti yenākārena saṅkhyaṃ gacchati, tenākārena bhagavā āhāti yojanā. Atha vā yathā kiṃ vacanaṃ bhagavā āhāti yojanā.
应连结为:成为胎二十而受具足。「我」即我是。「奴」字为疑虑义之不变词。应连结为:如第一心。以此显示结生心。「第一识」即彼之异名。「彼」即第一心、第一识。「彼之」即有情的。应连结为:彼结生本身,名为胎。显示巴利原文
Gabbhavīso hutvā upasampannoti sambandho. Amhīti asmi. Nusaddo parivitakkatthe nipāto. Yanti yādisaṃ paṭhamaṃ cittanti sambandho. Iminā paṭisandhicittaṃ dasseti. ‘‘Paṭhamaṃ viññāṇa’’nti tasseva vevacanaṃ. Tanti paṭhamaṃ cittaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ. Assāti sattassa. Sāva jātīti sā eva paṭisandhi, gabbho nāma hotīti sambandho.
“于此”即于圣典中,应如此了知抉择。“谁”即人。“于大自恣”即于阿沙荼月满月之日。由于此尊崇自恣,故称为大自恣。“从彼”即从自恣发生时起。“彼”即大自恣。“及于初日”——此处“及”字表不定选择,意谓应于自恣日或次日中任选一日受具足,此为义理。“年增”者,即于住胎诸月中,多出的部分应知为年,少出者为增。显示巴利原文
Tatthāti pāḷiyaṃ, vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Yoti puggalo. Mahāpavāraṇāyāti assayujapuṇṇamiyaṃ. Sā hi pūjitapavāraṇattā mahāpavāraṇāti vuccati. Tatoti pavāraṇāya jātakālato. Tanti mahāpavāraṇaṃ. Pāṭipade cāti ettha casaddo aniyamavikappattho, pavāraṇadivasapāṭipadadivasesu aññatarasmiṃ divase upasampādetabboti attho. Hāyanavaḍḍhananti kucchimhi vasitamāsesu adhikesu hāyanañca ūnesu vaḍḍhunañca veditabbaṃ.
「诸古老长老授达上」者,此为连结。「十九岁」者,即前文所说的十九岁。「尼卡玛尼亚」者,沙瓦纳月。因为太阳从内道出至外道,故称为「尼卡玛尼亚」。「巴帝巴达日」者,在最后的雨季进入日。那是授达上。「为何?」此为问。在此处立足,我说出避免之法,此为连结。「在二十岁时」者,在已达上者的二十岁时。因三十夜为一月,故说「四个月减少」。「伍卡达帝」者,为了消除一个闰月,将瓦萨向上扣除。「从那」者,从六个月中除去,此为连结。「在此」者,在「十九岁」等语句中。「巴那」词是「希」词之义,意为「实在」。「亚」者,人。「因此」者,因为连胎月也可计入而授达上,因此住六个月,此为连结。住八个月而生者也不存活,此在经注中所说。显示巴利原文
Porāṇakattherā pana upasampādentīti sambandho. Ekūnavīsativassanti anantare vuttaṃ ekūnavīsativassaṃ. Nikkhamanīyoti sāvaṇamāso. So hi antovīthito bāhiravīthiṃ nikkhamati sūriyo asminti ‘‘nikkhamanīyo’’ti vuccati. Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase. Taṃ upasampādanaṃ. Kasmāti pucchā. Ettha ṭhatvā parihāro vuccate mayāti yojanā. Vīsatiyā vassesūti upasampannapuggalassa vīsatiyā vassesu. Tiṃsarattidivassa ekamāsattā ‘‘cattāro māsā parihāyantī’’ti vuttaṃ. Ukkaḍḍhantīti ekassa adhikamāsassa nāsanatthāya vassaṃ upari kaḍḍhanti. Tatoti chamāsato apanetvāti sambandho. Etthāti ‘‘ekūnavīsativassa’’ntiādivacane. Pana-saddo hisaddattho, saccanti attho. Yoti puggalo. Tasmāti yasmā gabbhamāsānampi gaṇanūpagattā gahetvā upasampādenti, tasmā cha māse vasitvāti sambandho. Aṭṭha māse vasitvā jātopi na jīvatīti suttantaaṭṭhakathāsu (dī. ni. aṭṭha. 2.24-25; ma. ni. aṭṭha. 3.205) vuttaṃ.
406 '过十年'是指从受具足戒起,经满十年。'授具足戒'是指作为戒师或甘马语宣诵师而授予具足戒。'他'是指作为戒师或阿阇梨的未受具足戒者。作为甘马语宣诵师授具足戒时,若弃此未受具足戒者,而另有其他甘马语宣诵师,则得善受具足戒。若他自己宣诵甘马语,则不得具足戒。然而,明知其未受具足戒而仍授与具足戒者,当知必定有障碍天界与障碍圣道之果。此为第五。显示巴利原文
406.Dasavassaccayenāti upasampadato dasavassātikkamena. Upasampādetīti upajjhāyo vā kammavācācariyo vā hutvā upasampādeti. Tanti upajjhācariyabhūtaṃ anupasampannapuggalaṃ. Kammavācācariyo hutvā upasampādento taṃ muñcitvā sace aññopi kammavācācariyo atthi, sūpasampanno. Sova sace kammavācaṃ sāveti, nupasampanno. Ñatvā pana puna anupasampādente saggantarāyopi maggantarāyopi hotiyevāti daṭṭhabbanti. Pañcamaṃ.
六、贼队学处显示巴利原文
6. Theyyasatthasikkhāpadaṃ
407 在第六项中,'对光'一词,此处的'光'是借喻指太阳。因为太阳从东方升起,往西方而去,所以在说到'对向名为太阳的光明'即'对光'时,应取西方之意,故说'西方,此为义'。'业者'是指适合从事该业、致力于该业的人。显示巴利原文
407. Chaṭṭhe ‘‘paṭiyāloka’’nti ettha ālokasaddena sūriyo vutto upacārena. Sūriyo hi puratthimadisato uggantvā pacchimadisaṃ gato, tasmā sūriyasaṅkhātassa ālokassa paṭimukhaṃ ‘‘paṭiyāloka’’nti vutte pacchimadisāyeva gahetabbāti āha ‘‘pacchimaṃ disanti attho’’ti. Kammikāti kamme yuttā payuttā.
409 '王物',此处是将属于国王的物品借喻称为'王',又或者因为'这属于国王',而将国王的所有物称为'王'。'窃盗'是偷盗之后的意思,如同在'殷重'等词中那样,此处增加了鼻音音节。意思是:偷盗国王,或偷盗属于国王的物品而离去者。为显明此义,故说'或偷盗国王……'等。显示巴利原文
409.Rājānanti ettha rañño santakaṃ ‘‘rājā’’ti vuccati upacārena, atha vā rañño eso ‘‘rājā’’ti katvā rañño santakaṃ ‘‘rājā’’ti vuccati. Theyyanti thenetvā ‘‘sakkacca’’ntiādīsu (pāci. 606) viya niggahītāgamo hoti. Rājānaṃ, rañño santakaṃ vā theyyaṃ thenetvā gacchantīti attho. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘rājānaṃ vā thenetvā’’tiādi.
411 于四种共认中,两种无犯,两种有犯。第六。显示巴利原文
411. Catūsu visaṅketesu dvīhi anāpatti, dvīhi āpattiyevāti. Chaṭṭhaṃ.
7. 共认学处显示巴利原文
7. Saṃvidhānasikkhāpadaṃ
412 在第七中,「巴杜本多」,此处「巴」前缀与「杜巴」词根用于责骂义,故说「巴利巴萨多」。你沙门也与女人同行,这是你的过失,不是这男子的,责骂自己,此为义。以「尼卡美西」此词,显示「尼巴德西」此处「尼」前缀与「巴德」词根为行义。第七。显示巴利原文
412. Sattame ‘‘padhūpento’’ti ettha papubba dhūpadhātu paribhāsanatthe vattatīti āha ‘‘paribhāsanto’’ti. Tvaṃ samaṇopi mātugāmena saddhiṃ gacchasi, tuyheveso doso, netassa purisassāti attānaṃyeva paribhāsantoti attho. ‘‘Nikkhāmesī’’tiiminā ‘‘nippātesī’’tiettha nipubba patadhātu gatyatthoti dassetīti. Sattamaṃ.
8. 阿利德学处显示巴利原文
8. Ariṭṭhasikkhāpadaṃ
417 417. 第八中,「甘代帝」者,秃鹫也。他们贪求尸体,故称为「甘达」。亦有「伽代帝」之读法,此亦相应,如「尤伽南多、尤伽南多」及「巴帝班多、巴帝班多」。「巴达耶须」者,杀害也。「阿萨」者,阿利德之。显示巴利原文
417. Aṭṭhame gandheti gijjhe. Te hi gidhanti kuṇapaṃ abhikaṅkhantīti ‘‘gandhā’’ti vuccanti . Gaddhetipi pāṭho, sopi yujjati yathā ‘‘yuganandho, yuganaddho’’ti ca ‘‘paṭibandho paṭibaddho’’ti ca. Bādhayiṃsūti haniṃsu. Assāti ariṭṭhassa.
为了说明以派生词所表达的意义,而说“他们”等。“他们”指障碍法。“于彼”指在五种障碍法中。以“如是”一词,指引“业障碍法名为”这一句。“然彼”指污染比丘尼的业。“唯解脱之”指唯是道与涅槃之解脱。因为道以从烦恼中解脱的意义,称为解脱。禅那也被包含于此,因为禅那从诸盖中解脱。涅槃以被解脱的意义,称为解脱。果也被包含于此,因为果已被解脱。“决定邪见法”指那些已达决定性,或以决定的方式生起的邪见诸法。他们依无因见、无作见而有三种。因为提及般荼迦等只是举例,所以“结生法”一词应包含无因结生与二因结生者,因为一切(这些)都有果报障碍。他们也仅对解脱构成障碍,对天界不构成障碍。“然他们”指诽谤圣者。仅仅此便称为诽谤障碍法,这是(上下文)的连结。“他们亦”指故意所犯之罪。就波罗夷罪,说“或承认比丘身份”;就桑喀地谢沙罪,说“或不出罪”;就轻罪,说“或不发露”。显示巴利原文
Taddhitena vuttassa atthassa dassetumāha ‘‘te’’tiādi. Teti antarāyikā. Tatthāti pañcavidhesu antarāyikesu. ‘‘Tathā’’tipadena ‘‘kammantarāyikaṃ nāmā’’ti padaṃ atidisati. Taṃ panāti bhikkhunidūsakakammaṃ pana. Mokkhassevāti magganibbānasseva. Maggo hi kilesehi muccatīti atthena mokkho nāma. Jhānampettha saṅgahitaṃ nīvaraṇehi vimuccanattā. Nibbānaṃ vimuccīti atthena mokkho nāma. Phalampettha saṅgahitaṃ vimuccitattā. Niyatamicchādiṭṭhidhammāti niyatabhāvaṃ pattā, niyatavasena vā pavattā micchādiṭṭhisaṅkhātā dhammā. Te pana natthikaahetuka akiriyavasena tividhā. Paṇḍakādigahaṇassa nidassanamattattā ‘paṭisandhidhammā’’tipadena ahetukadvihetukapaṭisandhidhammā gahetabbā sabbesampi vipākantarāyikabhāvato. Tepi mokkhasseva antarāyaṃ karonti, na saggassa. Te panāti ariyūpavādā pana. Tāvadeva upavādantarāyikā nāmāti yojanā. Tāpīti sañcicca āpannā āpattiyopi. Pārājikāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānātī’’ti. Saṅghādisesāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na vuṭṭhāti vā’’ti. Lahukāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na deseti vā’’ti.
“于彼”指在五种障碍中。“此比丘”指阿利德,先前曾被兀鹰逼迫的比丘。“余障碍”指除违命障碍外其余四种障碍。“这些在家者”指这些习惯住于家中之人。关联句为:比丘们也可以见、触、受用。其意趣是:为何不适宜?其实是适宜的。“以味混合味”指以执取之味混合非执取之味,或以非执取之味混合执取之味,使之等同。因缺乏如理省察,于此生起欲贪,因此称为有欲贪;那样的受用便是有欲贪的受用,即此而言。“作为一”指作为等同。连接句为:如同结合一般,生起恶邪见。“何”字表示呵责义,意为:为何世尊已制定第一波罗夷,不应制定?意趣为:如同试图束缚大海一般,做不应做之事,世尊制定第一波罗夷,即是制定了不应制定者。“于此”指在第一波罗夷中。“希望”指可能的希望。“命轮”指在称为命的轮中。显示巴利原文
Tatrāti pañcavidhesu antarāyikesu. Ayaṃ bhikkhūti ariṭṭho gandhabādhipubbo bhikkhu. Sesantarāyiketi āṇāvītikkamantarāyikato sese catubbidhe antarāyike. Ime āgārikāti agāre vasanasīlā ime manussā. Bhikkhūpi passanti phusanti paribhuñjantīti sambandho. Kasmā na vaṭṭanti, vaṭṭantiyevāti adhippāyo. Rasena rasaṃ saṃsanditvāti upādiṇṇakarasena anupādiṇṇakarasaṃ, anupādiṇṇakarasena vā upādiṇṇakarasaṃ samānetvā. Yoniso paccavekkhaṇassa abhāvato saṃvijjati chandarāgo etthāti sacchandarāgo, soyeva paribhogo sacchandarāgaparibhogo, taṃ. Ekaṃ katvāti samānaṃ katvā. Ghaṭento viya pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvāti yojanā. Kiṃsaddo garahattho, kasmā bhagavatā paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, na paññāpetabbanti attho. Mahāsamuddaṃ bandhanto yathā akattabbaṃ karoti, tathā paṭhamapārājikaṃ paññapento bhagavā apaññattaṃ paññapetīti adhippāyo. Etthāti paṭhamapārājike. Āsanti bhabbāsaṃ. Āṇācakketi āṇāsaṅkhāte cakke.
骨即是骨聚,以可厌义;于可厌义中,有‘咖’音。骨聚即是粗劣,以卑下义、粗鄙义,故为骨粗劣,作鼻音增入。以彼为譬喻、相似,故为骨粗劣譬喻。诸阿阇梨取‘骨’及‘粗劣’二词而解释。「炭坑譬喻」者,与炭堆相似,或与以炭充满之坑相似。「剑砧板譬喻」者,于此‘剑’者,刀也。彼以此被投掷、抛掷,故称为‘剑’。‘砧板’者,剁砍处。彼于此被剁砍、成为粉碎状态,故称为‘砧板’。以剑之砧板为剑砧板,以彼为譬喻、相似,故为剑砧板譬喻。「矛桩譬喻」者,与矛及桩相似。「于此」者,于此注疏中。应于中部注疏蛇喻经中取。为显示‘如是’字与‘实’字之间‘如’字之替代性,故说‘如是实如’。第八。显示巴利原文
Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ kucchitatthena, kucchitatthe hi ko. Aṭṭhikameva khalo nīcaṭṭhena lāmakaṭṭhenāti aṭṭhikaṅkhalo niggahītāgamaṃ katvā. Tena upamā sadisāti aṭṭhikaṅkhalūpamā. ‘‘Aṭṭhī’’ti ca ‘‘kaṅkhala’’nti ca padaṃ gahetvā vaṇṇenti ācariyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417; vi. vi. ṭī. pācittiya 2.417; ma. ni. aṭṭha. 2.42; ma. ni. ṭī. 3.42). Aṅgārakāsūpamāti aṅgārarāsisadisā, aṅgārehi vā paripuṇṇā āvāṭasadisā. Asisūnūpamāti ettha asīti khaggo. So hi asate khipate anenāti ‘‘asī’’ti vuccati. Sūnāti adhikoṭṭanaṃ. Tañhi sunati sañcuṇṇabhāvaṃ gacchati etthāti ‘‘sūnā’’ti vuccati. Asinā sūnāti asisūnā, tāya upamā sadisāti asisūnūpamā. Sattisūlūpamāti sattiyā ca sūlena ca sadisā. Etthāti imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Majjhimaṭṭhakathāyaṃ alagaddūpamasutte (ma. ni. aṭṭha. 1.234 ādayo) gahetabbo. Evaṃsaddakhosaddānamantare viyasaddassa byādesabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘evaṃ viya kho’’ti. Aṭṭhamaṃ.
九、与被举者共受用学处显示巴利原文
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadaṃ
424 第九项,为显随法的自性,故说“见随顺行而作之摄受”。以此显示:见随顺行而作、名为摄受的法,即是随法。“摄受”意为令入。“以彼”是因被举罪者未作随法故。“彼之”是指“以未作随法”一词。显示巴利原文
424. Navame anudhammassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anulomavattaṃ disvā katā osāraṇā’’ti. Iminā anulomavattaṃ disvā kato osāraṇasaṅkhāto dhammo anudhammoti dasseti. Osāraṇāti pavesanā. Tenevāti ukkhittakassa akaṭānudhammattā eva. Assāti ‘‘akaṭānudhammenā’’ti padassa.
“或施或取”中,“或”字表不定、选择之义。第九。显示巴利原文
Dadato vā gaṇhato vāti vāsaddo aniyamavikappatthoti. Navamaṃ.
10. 刺学处显示巴利原文
10. Kaṇṭakasikkhāpadaṃ
428 第十项,如阿利德所生起的,此亦生起,应如此连接。“作意”指正在作意。共住之灭摈,即共住灭摈;相之灭摈,即相灭摈;以羯磨罚之灭摈,即羯磨罚灭摈。“于此”指在三种灭摈中。“污染者……应灭摈”,此处应连接:此灭摈名为相灭摈。“此”指羯磨罚灭摈。“于此”指在此学处中,或指“应灭摈”一词。另一个“于此”关涉前文,意为“诸比丘,如是”等语。“他”是呼唤词,与“他”字同义。应理解为“非我等之内的”或“我等之对立者”。用“非我等所有”一词显示“他”词的含义,意思是:不属于我等,或不应为我等所有。“我等所有”也有带‘h’音的读法,意思是“为我等所属”。“于何处”指在何处所。“彼”是对格义的属格词,意为“彼”,与“汝之色、声”等相关联。“不见”指我等不见、不闻。显示巴利原文
428. Dasame ariṭṭhassa uppannaṃ viya etassāpi uppannanti yojanā. Ummajjantassāti manasikarontassa. Saṃvāsassa nāsanā saṃvāsanāsanā. Liṅgassa nāsanā liṅganāsanā. Daṇḍakammena nāsanā daṇḍakammanāsanā. Tatthāti tividhāsu nāsanāsu. Dūsako…pe… nāsethāti ettha ayaṃ nāsanā liṅganāsanā nāmāti yojanā. Ayanti daṇḍakammanāsanā. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade, ‘‘nāsetū’’ti pade vā. Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ, ‘‘evañca pana bhikkhave’’ti ādivacaneti attho. Pireti āmantanapadaṃ parasaddena samānatthanti āha ‘‘parā’’ti. ‘‘Amhākaṃ anajjhattikabhūta’’iti vā ‘‘amhākaṃ paccanīkabhūta’’ iti vā attho daṭṭhabbo. ‘‘Amāmaka’’itipadena ‘‘para’’itipadassa adhippāyatthaṃ dasseti. Amhe namamāyaka, amhehi vā namamāyitabba iti attho. ‘‘Amhāmaka’’itipi hakārayutto pāṭho. Amhehi āmakaiti attho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Teti upayogatthe sāmivacanaṃ, tanti attho. Tava rūpasadde vāti sambandho. Na passāmāti na passāma, na suṇāma.
429 「以彼」:以沙弥。于「应令作」一词中,此为使役业。第十。显示巴利原文
429.Tenāti sāmaṇerena. ‘‘Kārāpeyyā’’ti pade kāritakammanti. Dasamaṃ.
第八 如法品显示巴利原文
8. Sahadhammikavaggo
一、同法学处义释显示巴利原文
1. Sahadhammikasikkhāpada-atthayojanā
434 于如法品之第一:「所行」即所制。「以学者」:此处为显‘摩那’语基之未来义,故说「以欲学者」。「以学者」一词不仅是「以比丘」的作格限定,亦为「应知」等词的动作限定;为显此义,故说「成为」。「从词与义」:即从词与从义,或诸词之义。第一。显示巴利原文
434. Sahadhammikavaggassa paṭhame yanti yaṃ paññattaṃ. ‘‘Sikkhamānenā’’ti ettha mānapaccayassa anāgatatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sikkhitukāmenā’’ti. ‘‘Sikkhamānenā’’tipadaṃ ‘‘bhikkhunā’’tipade eva na kevalaṃ kārakavisesanaṃ hoti, atha kho ‘‘aññātabba’’ntiādipadesupi kiriyāvisesanaṃ hotīti dassento āha ‘‘hutvā’’ti. Padatthatoti padato ca atthato ca, padānaṃ atthato vāti. Paṭhamaṃ.
二、讥嫌学处显示巴利原文
2. Vilekhanasikkhāpadaṃ
438 在第二项中,为说明与律相关的言语即是“律语”,故说“名为律语”等。其中,“彼”指律语。以词句分别作释:律的赞叹名为“律赞”,应如此连接。“彼”指律赞。律的学习名为“律学”,而所谓“律学”即是律的修学;以律学为根本的赞叹,即名为“以律学为根本”。将此连接为:持律者所得。此处的“此”指详说。所有那些皆为世尊所说,应如此连接;而这里的“此”指真实。显示巴利原文
438. Dutiye vinaye paṭisaṃyuttā kathā vinayakathāti dassento āha ‘‘vinayakathā nāmā’’tiādi. Tanti vinayakathaṃ. Padabhājanena vaṇṇanā vinayassa vaṇṇo nāmāti yojanā. Tanti vinayassa vaṇṇaṃ. Pariyāpuṇanaṃ pariyatti, vinayassa pariyatti vinayapariyatti, vinayapariyattisaṅkhātaṃ mūlamassa vaṇṇassāti vinayapariyattimūlako, taṃ. Vinayadharo labhatīti sambandho. Hīti vitthāro. Te sabbe bhagavā bhāsatīti sambandho. Hīti saccaṃ.
“彼”指持律者。“于此”指于此教法中。“无惭”等词是以具格含义出现的主格形式,实为“以无惭”,故说“如何以无惭”等。“且”是连接词。“故意”一词应通连三句:故意犯戒,故意覆藏戒,以及故意行于非道。“愚者”即愚人。“极痴”指极为愚痴。“违犯”谓令违犯。“疑生起时”指“是否允许”等律疑生起之时。“然此”意为,实际上此人即是违犯者,应如此连接。又因熊肉在颜色、形状上与猪肉相似,豹肉与鹿肉相似,故说“熊肉为猪肉”等。显示巴利原文
Assāti vinayadharassa. Idhāti imasmiṃ sāsane. Alajjitātiādīsu karaṇatthe paccattavacanaṃ. Alajjitāyāti hi attho. Tena vuttaṃ ‘‘kathaṃ alajjitāyā’’tiādi. Cāti saccaṃ . ‘‘Sañciccā’’ti padaṃ tīsu vākyesu yojetabbaṃ. Sañcicca āpattiṃ āpajjati, sañcicca āpattiṃ parigūhati, sañcicca agatigamanañca gacchatīti attho. Mandoti bālo. Momūhoti atisammūḷho. Virādhetīti virajjhāpeti. Kukkucce uppanneti ‘‘kappati nu kho, no’’ti vinayakukkucce uppanne. Ayaṃ panāti ayaṃ puggalo pana vītikkamatiyevāti sambandho. Acchamaṃsena sūkaramaṃsassa vaṇṇasaṇṭhānena sadisattā, dīpimaṃsena ca migamaṃsassa sadisattā vuttaṃ ‘‘acchamaṃsaṃ sūkaramaṃsa’’ntiādi.
在“犯罪”与“失念”中,此处的“及”字具连接未宣说之句的功用,即应做之事却未做之意。“如是”等为结语。显示巴利原文
Āpattiṃca satisammosāyāti ettha casaddo avuttavākyasampiṇḍanattho, kattabbañca na hi karotīti attho. Evantiādi nigamanaṃ.
如此显示了不持律者的过失后,为彰显持律者的功德,而说“持律者则……”等。其中,“彼”指持律者。“则”是广说。“他人之诽谤”即对他人的诽谤。“清净之分”指于清净的部类中。“从彼”是从所依而言,与“他人”相连。“彼”指持律者。“如是”等是结语。“彼”指持律者。“为恶作所缠者”是为恶作所制伏者。“彼”指持律者。“由他们”指由为恶作所缠者。在僧团中说话的不持律者,应如此连接。“彼”指畏惧、羞怯。显示巴利原文
Evaṃ avinayadharassa dosaṃ dassetvā vinayadharassa guṇaṃ dassento āha ‘‘vinayadharo panā’’tiādi. Soti vinayadharo. Hīti vitthāro. Parūpavādanti paresaṃ upavādaṃ. Suddhanteti suddhassa koṭṭhāse. Tatoti patiṭṭhānato paranti sambandho. Assāti vinayadharassa. Evantiādi nigamanaṃ. Assāti vinayadharassa. Kukkuccapakatānanti kukkuccena abhibhūtānaṃ. Soti vinayadharo. Tehīti kukkuccapakatehi. Saṅghamajjhe kathentassa avinayadharassāti yojanā. Tanti bhayaṃ sārajjaṃ.
欲求对立或相违之义者,称为“敌对者”。“尼亚”字多表示作者,自己的敌对者称为“自敌对者”。“于彼”指在两种敌对者中。“这些”指美提亚、布马迦、瓦达离咤维。又其他任何比丘,应如此连接。阿利德比丘、刺咖沙玛内拉、毗舍离瓦基子等,即阿利德……乃至……瓦基子。他们名为教法的敌对者,应如此连接。诽谤他人、无知、疑惑之未解脱,即诽……乃至……未解脱。他们是那些论说的发起者,是诽……乃至……未解脱的发起者。他们正是这些论说,是诽……乃至……未解脱的论者。他们名为教法的敌对者,应如此连接。将非佛教说为佛教而作执取的“大众部”等,名为教法的敌对者,应如此连接。“疑惑之未解脱等”中的“等”字,含摄《论事》中所说的各种论说。“大众部等”中的“等”字,含摄《岛史》中所说的诸派。在最初句中,“邪见者”一语应与所有句子相连。为显示“以正法”的含义,而说“以理由”。“如”是以何种方式被呵责,应如此连接。显示巴利原文
Paṭipakkhaṃ, paṭiviruddhaṃ vā atthayanti icchantīti paccatthīkā, ṇyasaddo bahulaṃ kattābhidhāyako, attano paccatthikā attapaccatthikā. Tatthāti duvidhesu paccatthikesu. Imeti mettiyabhummajakavaḍḍhalicchavino. Aññepi ye vā pana bhikkhūti sambandho. Ariṭṭhabhikkhu ca kaṇṭakasāmaṇero ca vesālikavajjiputtakā ca ariṭṭha…pe… vajjīputtakā. Te ca sāsanapaccatthikā nāmāti sambandho. Parūpahāro ca aññāṇo ca kaṅkhāparavitaraṇo ca parū…pe… vitaraṇā. Te ādayo yesaṃ vādānanti parū…pe… vitaraṇādayo. Te eva vādā etesanti parū…pe… vitaraṇādivādā. Te ca sāsanapaccatthikā nāmāti sambandho. Abuddhasāsanaṃ buddhasāsananti vatvā katapaggahā mahāsaṅghikādayo ca sāsanapaccatthikā nāmāti yojanā. Kaṅkhāparavitaraṇādīti ettha ādisaddena kathāvatthupakaraṇe āgatā vādā saṅgayhanti. Mahāsaṅghikādayoti ettha ādisaddena dīpavaṃse āgatā gaṇā saṅgayhanti. Ādimhi ‘‘viparītadassanā’’ti padaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ. ‘‘Sahadhammenā’’ti padassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘saha kāraṇenā’’ti. Yathāti yenākārena niggayhamāneti sambandho.
“于彼”指在三种正法中。“有大威仪”等,这一切应如此连接。“与四果”应通过性之转换来连接。此处以“与”字含摄神通与无碍解,因为它们亦属证悟之教法。显示巴利原文
Tatthāti tividhesu saddhammesu. Mahāvattāni santi, ayaṃ sabboti yojanā. Cattāri phalāni cāti liṅgavipallāsena yojetabbaṃ. Ettha cakārena abhiññāpaṭisambhidā saṅgahitā tāsampi adhigamasāsanabhāvato.
“于彼”,是指在三种正法中。“某些长老”,是指说法者中的某些长老。“凡”,应以喉音第二字母读诵。然而在有些书中,“凡汝等”用“瓦”字读法,那是不恰当的。为什么呢?因为后文说“彼汝等”,在一句中出现两个同音字是不合适的。“某些长老”,是指粪扫衣者中的某些长老这样说,应如此连结。“然而其他长老”,是指除说法长老与粪扫衣长老之外的其他长老。“他们”,是指五比丘将作,应如此连结。“住于赡部洲边地者”,即是边地者,于彼处。“住于赡部洲中央、正中者”,即是中央者。或者说,诸清净者、诸佛等的住处为中央,在那里。“此有二十群”,即是二十群,也就是二十众的群体,这便是。“如是”等是结论。显示巴利原文
Tatthāti tividhesu saddhammesu. Keci therāti dhammakathikā keci therā. ‘‘Yo kho’’ti kaṇṭhajadutiyakkharena paṭhitabbo. Potthakesu pana ‘‘yo vo’’ti vakārena pāṭho atthi, so ayutto. Kasmā? ‘‘So vo’’ti parato vuttattā, ekasmiṃ vākye dvinnaṃ samānasutisaddānaṃ ayuttattā ca. Keci therāti paṃsukūlikā keci therā āhaṃsūti sambandho. Itare pana therāti dhammakathikatherehi ca paṃsukūlikatherehi ca aññe therā. Teti pañca bhikkhū karissantīti sambandho. Jambudīpassa paccante tiṭṭhatīti paccantimo, tasmiṃ. Jambudīpassa majjhe vemajjhe tiṭṭhatīti majjhimo. Atha vā majjhānaṃ suddhānaṃ buddhādīnaṃ nivāso majjhimo, tasmiṃ. Vīsati vaggā imassāti vīsativaggo, soyeva gaṇo vīsativaggagaṇo, taṃ. Evantiādi nigamanaṃ.
“彼之所依”,是指依彼而有,属于彼所有,如此所说。自恣是所依,僧团羯磨是所依,出家是所依,达上是所依,应这样结合。显示巴利原文
Tassādheyyoti tassāyatto, tassa santakoti vuttaṃ hoti. Pavāraṇā ādheyyā, saṅghakammaṃ ādheyyaṃ, pabbajjā ādheyyā, upasampadā ādheyyāti yojanā.
“这九种布萨”,是连结。“这九种自恣”,是结合。“彼”,指持律者。“它们”,指九种自恣。显示巴利原文
Yepi ime nava uposathāti sambandho. Yāpi ca imā nava pavāraṇāyoti yojanā. Tassāti vinayadharassa. Tāsanti navapavāraṇānaṃ.
所谓“这四种僧团羯磨”,是应结合来理解的。此处,“它们唯属于持律者”这一句,须补足省略的文句。显示巴利原文
Yānipi imāni cattāri saṅghakammānīti yojetabbaṃ. Ettha ca tāni vinayadharāyattānevāti pāṭhaseso ahjhāharitabbo.
所谓“应作这出家与具足戒”,是连接。“确实”,即真实。“其他”,指持律者以外的人。“正是他”,即正是持律者。“依止师”一词是主动语态,“由沙弥”一词应引入致使语态。“此处”,指在布萨等羯磨之中。将给予依止和照顾沙弥分开计算,亦可说得十二种利益。显示巴利原文
Yāpi ca ayaṃ pabbajjā ca upasampadā ca kātabbāti yojanā. Hīti saccaṃ. Aññoti vinayadharato paro. So evāti vinayadharo eva. ‘‘Upajjha’’nti dhātukammaṃ, ‘‘sāmaṇerenā’’ti kāritakammaṃ upanetabbaṃ. Ettha cāti uposathādīsu ca. Nissayadānañca sāmaṇerūpaṭṭhānañca visuṃ katvā dvādasānisaṃse labhatītipi sakkā vattuṃ.
“各别分别”:是说将“五”……乃至“十一”分成一部分又一部分,作成七个部分来说,这是它的意趣。“当面称赞”,是当面赞扬。“赞美”,是背后赞美。为显示“应学习”这一词的意义,故说“应通达”。“于长途中善”,指适合于长途、堪忍于旅途之意,其中的“善”是表示适合意味的后缀。显示巴利原文
Visuṃ visuṃ katvāti ‘‘pañcāti ca…pe… ekādasā’’ti ca koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā, satta koṭṭhāse katvā bhāsatīti adhippāyo. Thometīti sammukhā thometi. Pasaṃsatīti parammukhā pasaṃsati. ‘‘Uggahetabba’’ntipadassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pariyāpuṇitabba’’nti. Addhani dīghe sādhūti addhaniyaṃ addhakkhamaṃ addhayogyanti attho sādhuatthe niyapaccayo (moggallāne 4.33.73).
“长老、新学及中等的众多比丘遍学”,此为文句的连接。显示巴利原文
Therā ca navā ca majjhimā ca bahū te bhikkhū pariyāpuṇantīti yojanā.
439 为说明“uddissamāne”一词的业格,而说“uddisiyamāne”。“然彼”即指巴帝摩卡。因为正被诵时,得名为有,故如此连接。“诵时或”意即被诵时。“令诵时或”意即被令诵时。anta-词尾实际起着māna-词尾的作用。“彼”指比丘。“彼”指那巴帝摩卡。ca-词显示“微细”与“极微细”两句,前句中k音的脱落应可了知。“他们”即微细与极微细者。“确实”即真实。“这些”即微细与极微细。“彼”指比丘。“直至生起时,直至转起”,如上所说,这是连接,因此应以其余文句来结合。观察到重性而显示轻性,故说“或者”等。“极”即ati eva,i音因连音而不现。viya词表示eva义,如同“varamhākaṃ bhusāmivā”中的iva词,应知ati成为eva之义。“对具足者”中,是“近处的属格”,故说“具足者之近处”。“彼”指具足者。“故”指于律中。“阐明”并非仅为阐明,实为诃责,故说“诃责”。“呵责”是其同义词。又或,“诃责”是在具足者面前诃责;“呵责”显示巴利原文
439. ‘‘Uddissamāne’’ti padassa kammarūpattaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘uddisiyamāne’’ti. So panāti pātimokkho pana. Yasmā uddissamāno nāma hoti, tasmāti yojanā. Uddisante vāti uddisiyamāne vā. Uddisāpente vāti uddisāpiyamāne vā. Antasaddo hi mānasaddakāriyo. Yoti bhikkhu. Nanti taṃ pātimokkhaṃ. Casaddo khuddānukhuddakapadassa dvannavākyaṃ dasseti, pubbapade kakāralopo daṭṭhabbo. Tesanti khuddānukhuddākānaṃ. Hīti saccaṃ. Etānīti khuddānukhuddakāni. Yeti bhikkhū. ‘‘Yāva uppajjatiyeva, tāva saṃvattanti iti vuttaṃ hotīti yojanā imassa nayassa pāṭhasesehi yojetabbattā. Garukabhāvaṃ sallakkhento lahukabhāvaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Ativiyāti ati i eva. Ikāro hi sandhivasena adassanaṃ gato. Viyasaddo evakāratthavācako ‘‘varamhākaṃ bhusāmivā’’ti ettha (jā. 1.3.108) ivasaddo viya, ati hutvā evāti attho daṭṭhabbo. ‘‘Upasampannassā’’ti ettha samīpe sāmivacananti (rupasiddhiyaṃ 316 sutte) āha ‘‘upasampannassa santike’’ti. Tassāti upasampannassa. Tasminti vinaye. Vivaṇṇetīti na kevalaṃ tasseva vivaṇṇamattameva, atha kho nindatiyevāti āha ‘‘nindatī’’ti. Garahatīti tasseva vevacanaṃ. Atha vā nindatīti upasampannassa sammukhā nindati. Garahatīti parammukhā garahatīti. Dutiyaṃ.
三、迷惑学处显示巴利原文
3. Mohanasikkhāpadaṃ
444 444. 第三条中,anu-词包含“次第”之义,又表示“间断”之义,故说“依次第,半月半月”。“彼”指巴帝摩卡。“于每布萨日应诵”即每布萨日应诵。此处anu-词也表示间断之义。“彼”指巴帝摩卡。应连接为“被诵者名为有”。以“于彼非行”一词,显示“于彼处”一词之义。以“何罪”一词,显示“何”字之范围。“如法”者,此处“法”字意指法与律,故说“法与律”。“如”者,以何种方式。“善”字是美好之义,“ka”字是填充词,故说“极善”。应见“作意”与“作”二词。或将“作意作”视为一词。其中,依前一种解释,义为“有义者为作意”,将tth-音变为ṭṭh-音,即彼作意。“作”者,是以tvā后缀的后续词,不构成复合词。“作意性”者,此处以ika-字,显示“作意”中的ī后缀。用“性”一词,显示虽无性后缀,也应令知性义。义应如此理解:作作意性。依后一种解释,义为“有义者为作意者”,依前说同样将tth-音变为ṭṭh-音。或说“应欲求、应希求”为作意者,从“作意者”名词应加上tvā后缀。“作意作”一词是行为的修饰语。当有行为修饰语存在时显示巴利原文
444. Tatiye anusaddo paṭipāṭiatthaṃ antokatvā vicchatthavācakoti āha ‘‘anupaṭipāṭiyā addhamāse addhamāse’’ti. Soti pātimokkho. Uposathe uposathe uddisitabbanti anuposathikaṃ. Etthāpi hi anusaddo vicchatthavācako. Soti pātimokkho. Uddisiyamāno nāma hotīti yojanā. ‘‘Tasmiṃ anācāre’’ti padena ‘‘tatthā’’ti padassatthaṃ dasseti. ‘‘Yaṃ āpatti’’nti padena yaṃsaddassa visayaṃ dasseti. Yathādhammoti ettha dhammasaddena dhammo ca vinayo ca adhippetoti āha ‘‘dhammo ca vinayo cā’’ti. Yathāti yenākārena. Sādhusaddo sundarattho, kasaddo padapūraṇoti āha ‘‘suṭṭhū’’ti. Aṭṭhinti ca ‘‘katvā’’ti ca dve padāni daṭṭhabbāni. ‘‘Aṭṭhikatvā’’ti vā ekaṃ padaṃ. Tattha pubbanaye attho yassatthīti aṭṭhi tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā, taṃ aṭṭhiṃ. Katvāti tvāpaccayantauttarapadena samāso na hoti. Aṭṭhikabhāvanti ettha ikasaddena ‘‘aṭṭhī’’ti ettha īpaccayaṃ dasseti. ‘‘Bhāva’’ntipadena bhāvapaccayena vinā bhāvatthassa ñāpetabbataṃ dasseti. Attho panevaṃ daṭṭhabbo – aṭṭhibhāvaṃ katvāti. Pacchimanaye attho yassatthīti aṭṭhiko purimanayeneva tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā. Atthayitabbo icchitabboti vā aṭṭhiko, aṭṭhikaiti nāmasaddato tvāpaccayo kātabbo. ‘‘Aṭṭhikatvā’’ti idaṃ padaṃ kiriyāvisesanaṃ. Kiriyāvisesane vattamāne karadhātu vā bhūdhātu vā yojetabbāti dassebhuṃ vuttaṃ ‘‘katvā hutvā’’ti. Taṃ sabbaṃ dassento āha ‘‘aṭṭhikatvāti aṭṭhikabhāvaṃ katvā, aṭṭhiko hutvā’’ti. Tatiyaṃ.
四、击打学处显示巴利原文
4. Pahārasikkhāpadaṃ
449 第四条中,为何六群比丘对十七群比丘施以打击?难道不是无因而施打击吗?故说“具寿”等。以此显示:正因如他们所言那样未作,故而施以打击。显示巴利原文
449. Catutthe kasmā chabbaggiyā sattarasavaggiyānaṃ pahāraṃ denti, nanu akāraṇena pahāraṃ dentīti āha ‘‘āvuso’’tiādi. Iminā yathā vadanti, tathā akatattā pahāraṃ dentīti dasseti.
451 “即使”者,此处的pi字表示:即使不死,更何待言?唯波逸提而已。“以打击”者,即以打击为原因。“如”者,即以何种方式。“彼”者,指比丘。“不相应”者,即不美好。显示巴利原文
451.Sacepīti ettha pisaddena sace amarati, kā nāma kathā, pācittiyamevāti dasseti. Pahārenāti pahārahetunā. Yathāti yenākārena. Ayanti bhikkhu. Na virocatīti na sobhati.
452 “对未具足者”中,为显示a-音的别义,故说“对在家者或”等。“对出家者或”者,即对游方者或对沙弥。显示巴利原文
452. ‘‘Anupasampannassā’’ti ettha akārassa aññatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘gahaṭṭhassa vā’’tiādi. Pabbajitassa vāti paribbājakassa vā sāmaṇerassa vā.
453 453. 为阐明“以何”一词的含义,故说“以人或”等。“从彼”指从恼害中,以此显示解脱的从格;以“自己”显示其关系。以“希求”显示“意图”一词的义涵。“以锤或”指以四肘杖的半杖。“彼”指盗贼等。第四。显示巴利原文
453. ‘‘Kenacī’’ti padassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘manussena vā’’tiādi. Tatoti viheṭhanato, iminā mokkhassa apādānaṃ dasseti, ‘‘attano’’ti iminā sambandhaṃ dasseti. ‘‘Patthayamāno’’ti iminā ‘‘adhippāyo’’ti padassatthaṃ dasseti. Muggarena vāti catuhatthadaṇḍassa addhena daṇḍena vā. Soti corādikoti. Catutthaṃ.
五、掌击学处显示巴利原文
5. Talasattikasikkhāpadaṃ
454 454. 第五条中,“掌”指手掌。因为任何被握持的物品都安立、停驻于此,故称为“掌”。“矛”指标枪。因为它能刺穿,故称为“矛”。手掌因功用似矛而称为掌矛,此处“ka”字表相似义,取掌矛之喻而说“乃至身”。身外之物也可用名为掌矛的身体抓取并投掷,故说“身所系”。“打击积集”:在此处,前缀saṃ-、u-与词根ci用于积聚、积集之义,故说“打击熟练”。意指通过打击反复积集而达到熟练。依此义说“如前……乃至……义”。“从打击惊怖”是为了显示另一种读法。“彼”指那种读法。“从打击”即从打击中。此处以属格替代从格。以“惊怖”显示“怖畏”一词中前缀u-与词根vij的意义。显示巴利原文
454. Pañcame talanti hatthatalaṃ. Tañhi talati yaṃkiñci gahitavatthu patiṭṭhāti etthāti ‘‘tala’’nti vuccati. Sattīti kunto. So hi sakati vijjhituṃ samatthetīti ‘‘sattī’’ti vuccati. Talameva sattisadisattā talasattikaṃ, sadisatthe ko, taṃ talasattikaṃ upacārena gahetvā ‘‘kāyampī’’ti vuttaṃ. Kāyato aññaṃ vatthumpi talasattikasaṅkhātena kāyena gahetvā uggirattā vuttaṃ ‘‘kāyapaṭibaddhampī’’ti. ‘‘Pahārasamuccitā’’ti ettha saṃpubbo ca upubbo ca cisaddo paguṇanasaṅkhāte paricite vattatīti āha ‘‘pahāraparicitā’’ti. Pahārena saṃ punappunaṃ uccitā paricitāti attho. Imamevatthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘pubbepi…pe… attho’’ti. Aññampi sajjhāyananayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pahārassa ubbigā’’ti. Tassāti tassa pāṭhassa. Pahārassāti pahārato. Nissakkatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. ‘‘Bhītā’’ti iminā ‘‘ubbigā’’ti ettha upubba vijadhātussatthaṃ dasseti.
457-8 457-8.“违犯”指成为有罪者。“前”指之前的学处。“所说诸事中”指以“盗贼或敌对者”等方式所说的种种事。第五。显示巴利原文
457-8.Viraddhoti paṇṇako hutvā. Pubbeti purimasikkhāpade. Vuttesu vatthūsūti ‘‘coraṃ vā paccatthīkaṃ vā’’tiādinā vuttesu vatthūsūti. Pañcamaṃ.
六、无根学处显示巴利原文
6. Amūlakasikkhāpadaṃ
459 第六项中,“他们”指六群比丘。据说他们呵责,这是在说明与经文的连接。“因过失混杂”,是因为他们混乱等过失之故。“如是”,指在被呵责时。“自护”,即作自身周围的保护、守护而呵责,这是在说明连接。第六项。显示巴利原文
459. Chaṭṭhe teti chabbaggiyā. Codenti kirāti sambandho. Ākiṇṇadosattāti tesaṃ ākulaādīnavattā. Evanti codiyamāne. Attaparittāṇanti attano parisamantato tāṇaṃ rakkhanaṃ karontā codentīti yojanāti. Chaṭṭhaṃ.
七、故意学处显示巴利原文
7. Sañciccasikkhāpadaṃ
464 第七项中,为了显示以upa为前缀的dah词根具有及物性而包含使役义,故说“令生起”。对于“未具戒者”,为了显示a字的相似义,故说“对沙弥”。沙弥也因其形相和男性而与具戒者相似。令沙弥生起恶作,这是连接。“想已坐、想已卧、想已食、想已饮、想已作”,这是连接。“已坐”即已令坐。“已卧”即已令卧。第七项。显示巴利原文
464. Sattame upapubbadahadhātussa sakammikattā kāritantogadhabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘uppādentī’’ti. ‘‘Anupasampannassā’’ti ettha akārassa sadisatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sāmaṇerassā’’ti. Sāmaṇeropi hi upasampannena sadiso hoti saṇṭhānena ca purisabhāvena ca. Sāmaṇerassa kukkuccaṃ upadahatīti sambandho. Nisinnaṃ maññe, nipannaṃ maññe, bhuttaṃ maññe, pītaṃ maññe, kataṃ maññeti yojanā. Nisinnanti nisīditaṃ. Nipannanti nipajjitanti. Sattamaṃ.
第八,偷听学处。显示巴利原文
8. Upassutisikkhāpadaṃ
471 第八项中,“诤事所生”,为了显示“诤事”依文脉是争论诤事,以及作为定语后分词的特性,故说“已生起争论的诤事”。其中,以“已生”一词显示“所生”的含义,以“争论”一词显示诤事的自相。“被听闻”即听闻的言说,为了显示听闻的近处、近听之处的含义,故说“听闻近处”;以“近处”一词显示upa字的含义。以“何处”等显示“近听”中upa字的主要性,并显示其自相。“何处”,即于何处所。“商议”中,由于工具格的语词意在表达处格的意义,故说“正商议时”。显示巴利原文
471. Aṭṭhame ‘‘adhikaraṇajātāna’’nti ettha adhikaraṇassa pakaraṇato vivādādhikaraṇabhāvañca visesanaparapadabhāvañca dassento āha ‘‘uppannavivādādhikaraṇāna’’nti. Tattha uppannasaddena jātasaddassatthaṃ dasseti . Vivādasaddena adhikaraṇassa sarūpaṃ dasseti. Suyyatīti suti vacanaṃ, sutiyā samīpaṃ upassuti ṭhānanti atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sutisamīpa’’nti. ‘‘Samīpa’’nti iminā upasaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Yatthā’’tiādinā ‘‘upassutī’’ti ettha upasaddassa padhānattā tassa sarūpaṃ dasseti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Mantentanti ettha upayogavacanassa bhummatthe adhippetattā vuttaṃ ‘‘mantayamāne’’ti.
473 “我将平息”一语中,为显示词根√i的“去”义,故说“我将往平息”。“无过失状态”:即无过失的状态。出于欲听闻而前往的方式,可能构成一种行为,这便是其间的连接。对于其他情况,也是如此的方法。第八。显示巴利原文
473.‘‘Vūpasamissāmī’’ti ettha idhātuyā gatyatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘vūpasamaṃ gamissāmī’’ti. Akārakabhāvanti niddosabhāvaṃ. Sotukāmatāya gamanavasena siyā kiriyanti yojanā. Paratopi eseva nayoti. Aṭṭhamaṃ.
九、阻碍羯磨学处显示巴利原文
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadaṃ
474 第九,“我等”:名为六群比丘的我们。“因已作”:由于诸业已作之故。“法”:真实自性。“于这些”:指四种僧团羯磨之中。第九。显示巴利原文
474. Navame mayanti chabbaggiyanāmakā amhe. Katattāti kammānaṃ katattā. Dhammoti bhūto sabhāvo. Etesūti catūsu saṅghakammesūti. Navamaṃ.
第十,未给予同意而离去学处。显示巴利原文
10. Chandaṃ adatvāgamanasikkhāpadaṃ
481 第十,“告发者”:指责他人的过失,将过失归咎于人者。“被告发者”:应被该告发者所告发、应被归以过失者,也就是被告发者。“及通晓律者”:即精通律藏者。他通过推知告发者与被告发者的意见而了知,故名为通晓者。“仅此程度”:即以此为量。第十。显示巴利原文
481. Dasame codeti parassa dosaṃ āropetīti codako. Tena ca codakena codetabbo dosaṃ āropetabboti cudito, soyeva cuditako, tena ca. ‘‘Anuvijjakoti ca vinayadharo. So hi codakacuditakānaṃ mataṃ anuminetvā vidati jānātīti anuvijjako. Ettāvatāpīti ettakenapi pamāṇenāti. Dasamaṃ.
第十一,削弱学处。显示巴利原文
11. Dubbalasikkhāpadaṃ
484 第十一中,如「无惭者」等,以省略ya音的方式说明,故说「如友性」。以「凡是」一词,显示「如」字的分别义。如「如长老」等,凡是朋友,即应理解为「如朋友」之义。「一切处」者,指「如所见性」等一切之处。第十一。显示巴利原文
484. Ekādasame ‘‘alajjītā’’tiādīsu (pari. 295) viya yakāralopena niddesoti āha ‘‘yathāmittatāyā’’ti. ‘‘Yo yo’’ti iminā yathāsaddassa vicchatthaṃ dasseti. Yathāvuḍḍhantiādīsu (cūḷava. 311 ādayo) viya yo yo mitto ‘‘yathāmitta’’nti vacanattho kātabbo. Sabbapadesūti ‘‘yathāsandiṭṭhatā’’tiādīsu sabbesu padesūti. Ekādasamaṃ.
十二、转施学处显示巴利原文
12. Pariṇāmanasikkhāpadaṃ
489 第十二中,「那」者,即那言词,为抉择词义之用。「在彼处」者,指三十篇集中。「在此」者,指九十二篇集中,或于学处中。「对人」者,对他人也。第十二。显示巴利原文
489. Dvādasame yanti padatthavinicchayatthasaṅkhātaṃ yaṃ vacanaṃ. Tatthāti tiṃsakakaṇḍe. Idhāti dvenavutikaṇḍe, sikkhāpade vā. Puggalassāti parapuggalassāti. Dvādasamaṃ.
一、内宫学处义释显示巴利原文
1. Antepurasikkhāpada-atthayojanā
494 王品第一中,「小」一词,是指就功德而言微小。为显示「殿堂胜」一词应与其上方之词相结合,故说「前往殿堂胜之上方」。以此显示语义:殿堂胜之上方,即是上层殿堂胜;前往彼处、到达彼处者,即是前往上层殿堂胜。「诸尊者」:即诸比丘。以「因」一词显示「以车乘」之义。「由他们」:即由诸尊者。显示巴利原文
494. Rājavaggassa paṭhame parittakoti guṇena khuddako. Pāsādavarasaddassa uparisaddena sambandhitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pāsādavarassa upari gato’’ti. Iminā pāsādavarassa upari uparipāsādavaraṃ, taṃ gato upagatoti uparipāsādavaragatoti vacanatthaṃ dasseti. Ayyānanti bhikkhūnaṃ. ‘‘Kāraṇā’’ti iminā ‘‘vāhasā’’ti padassatthaṃ dasseti. Tehīti ayyehi.
497 「间隙」:指刹那,或空间,或裂缝。「欲杀」:即欲杀害。以「欲」一词显示 pattha 词根的乞求义。在「王内宫象拥挤处」等语中,应如此了知语义,此即连接。「象拥挤处」:指象拥挤之处。「此处有马之拥挤」故,即为马拥挤处。「此处有车之拥挤」故,即为车拥挤处。以此方式显示语义,故说“此即方法”。由于「拥挤」一词依首字母之读法并不表达拥塞义,故说“不应取彼”。“在彼处”:即在于读法。以「诸象之拥挤」一词显示后词「拥挤」为「拥挤行为」的抽象义,以前词显示属格复合词。然而,在前读法中,它显示后词是处格义以及以前词组成的具格复合词。这也称为外义复合词。在后读法中,为了显示“象拥挤处”等词的性有颠倒,且应以“有”一词之读法与余部相连,故说“有象拥挤处”。“应染者”:即可染之物,是应染之义。以此显示,在关联时,前读法中应作“王之内宫”的格位颠倒。然而在后读法中,依主要意义便相应。故说“在彼内宫中”。显示巴利原文
497.Antaranti khaṇaṃ, okāsaṃ vā vivaraṃ vā. Ghātetunti hanituṃ. Icchatīti iminā patthadhātuyā yācanatthaṃ dasseti. ‘‘Rājantepuraṃ hatthisammadda’’ntiādīsu vacanattho evaṃ veditabboti yojanā. Hatthisammaddanti hatthisambādhaṭṭhānaṃ. Assehi sammaddo etthāti assasammaddo. Rathehi sammaddo etthāti rathasammaddoti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘eseva nayo’’ti. ‘‘Sammatta’’nti paṭhamakkharena pāṭhassa sambādhassa avācakattā vuttaṃ ‘‘taṃ na gahetabba’’nti. Tatthāti pāṭhe. ‘‘Hatthīnaṃ sammadda’’nti iminā uttarapadassa sammaddanaṃ sammaddanti bhāvatthaṃ dasseti, purimapadena chaṭṭhīsamāsañca. Purimapāṭhe pana uttarapadassa adhikaraṇatthañca pubbapadena tatiyāsamāsañca dasseti. Bāhiratthasamāsotipi vuccati. Pacchimapāṭhe ‘‘hatthisammadda’’ntiādipadassa liṅgavipallāsañca ‘‘atthī’’ti pāṭhasesena yojetabbatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘hatthisammaddo atthī’’ti. Rajitabbānīti rajanīyāni, rajituṃ arahānīti attho. Iminā sambandhakāle purimapāṭhe rañño antepureti vibhattivipallāso kātabboti. Pacchimapāṭhe pana mukhyatova yujjati. Tena vuttaṃ ‘‘tasmiṃ antepure’’ti.
498 「已灌顶者」:指以刹帝利灌顶而灌顶者。「此」:指从卧处。以此显示此为第五格(从格)的外连复合词。王后因能令国王生起喜悦,故称为「宝」。「大后」:指已受灌顶的王妃。为显示 ni 前缀的 gam 词根与 ni 前缀的 kam 词根同义,故说「已出」即已出离。此为第一。显示巴利原文
498.Avasittassāti khattiyābhisekena abhisittassa. Itoti sayanigharato. Iminā pañcamībāhirasamāsaṃ dasseti. Rañño ratijananaṭṭhena ratanaṃ vuccati mahesī. Mahesīti ca sābhisekā devī. Nipubba gamudhātussa nipubbakamudhātuyā pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘niggatanti nikkhanta’’nti. Paṭhamaṃ.
二、宝物学处。显示巴利原文
2. Ratanasikkhāpadaṃ
502 第二,“失念已”者,指因念的离去而失念。“满钵”,是就布施的满足而言。此钵因具足心愿圆满而应为所获得者受持,故称“满钵”。为显明其自相,故说“常时五迦哈巴那”。然此处因迦哈巴那实有五百,故意指二十五迦哈巴那。为显示“装饰”与“庄严”二词同义,故说“庄严”。以“名为大拉达”一语,说明并非泛指任何庄严,而是特指一种殊胜的庄严。此处有大花鬘作与拉达作,故称大拉达。以取拉达,花鬘亦被同取。以其价直九俱胝故,为九俱胝价;或值九俱胝所称之价故,为九俱胝价。显示巴利原文
502. Dutiye pamussitvāti sativippavāsena pamussitvā. Puṇṇapattanti tuṭṭhidāyaṃ. Tañhi manorathapuṇṇena pattabbabhāgattā ‘‘puṇṇapatta’’nti vuccati. Tassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘satato pañca kahāpaṇā’’ti. Idha pana kahāpaṇānaṃ pañcasatattā pañcavīsakahāpaṇā adhippetā. Ābharaṇasaddassa alaṅkārasaddena pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘alaṅkāra’’nti. ‘‘Mahālataṃ nāmā’’ti iminā na yo vā so vā alaṅkāro, atha kho visesālaṅkāroti dasseti. Mahantāni mālākammalatākammāni etthāti mahālatā. Latāgahaṇena hi mālāpi gahitā. Navahi koṭīhi agghaṃ imassāti navakoṭiagghanakaṃ, navakoṭisaṅkhātaṃ agghaṃ arahatīti vā navakoṭiagghanakaṃ.
504 因常时近处住止的习性,侍者被称为“内住者”,故言“侍者”。显示巴利原文
504. Ante samīpe vasanasīlattā paricāriko ‘‘antevāsī’’ti vuccatīti āha ‘‘paricāriko’’ti.
506 “二土块投距”,是指中等体力人之掷土块可达的两倍距离。若为僧团……乃至……新修造作等事务而自行取用或令他人取用者,得恶作。此为文句连结。所谓“余”,是指金银之外的物品。“母耳穿孔贝叶亦”,是说连母亲耳上穿孔而戴的贝叶也已归还,此与“令归还者”一句相连属。显示巴利原文
506.Dve leḍḍupātāti thāmamajjhimassa purisassa dve leḍḍupātā. Saṅgha…pe… navakammānaṃ atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭanti yojanā. Avasesanti jātarūparajatato avasesaṃ. Mātukaṇṇapiḷandhanatālapaṇṇampīti mātuyā kaṇṇe piḷandhitatālapaṇṇampi, paṭisāmentassāti sambandho.
“适宜的物品”这句显示:不适宜的物品不可用。其中,“此”指物品。“名为障碍”,是指自己的障碍。“或以欲”,指因木匠等的欲求之故。“或以怖畏”,指因国王宠臣等的怖畏之故。“或以强力”:所作即行,以力而行即强力作,以此,成为强力作而令其坠落的意思。显示巴利原文
‘‘Kappiyabhaṇḍaṃ hotī’’ti iminā akappiyabhaṇḍaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Idanti bhaṇḍaṃ. Palibodhonāmāti attano palibodho nāma. Chandenapīti vaḍḍhakīādīnaṃ chandahetunāpi. Bhayenapīti rājavallabhānaṃ bhayahetunāpi. Balakkārenāti karaṇaṃ kāro, balena kāro balakkāro, tena, balakkāro hutvā pātetvāti attho.
“在那里”,指在大园中。“于何处”,指在哪个地方,疑惑生起,这是连接。“在大众往来之处”,指在众多人往来而行的地方。为了显示不应抓取的理由,所以说“没有障碍”。因为没有障碍,所以不应抓取,这是意旨。“一位”,指一位比丘看见,这是连接。“进入后”,即进入之后。显示巴利原文
Tatthāti mahārāme. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne, saṅkā uppajjatīti sambandho. Mahājanasañcaraṇaṭṭhānesūti bahūnaṃ janānaṃ sañcaraṇasaṅkhātesu ṭhānesu. Nagahetabbassa hetuṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘palibodho na hotī’’ti. Yasmā palibodho na hoti, tasmā na gahetabbanti adhippāyo. Ekoti eko bhikkhu passatīti sambandho. Okkammāti okkamitvā.
“色”一词是物品的同义词,因此说“物品”。应连结合为:物品就是色。“包裹”,指的是与物品相连的袋子。“计算”,即作计算。“‘相’”,这里的“者”字是名词的同义语。应连结合为:标记等就是相。所谓“标记等”,以“等”字含摄蓝布条等。“用虫胶”,即用树脂。显示巴利原文
Rūpasaddo bhaṇḍapariyāyoti āha ‘‘bhaṇḍa’’nti. Bhaṇḍaṃ rūpaṃ nāmāti yojanā. Bhaṇḍikanti bhaṇḍena niyuttaṃ puṭakaṃ. Gaṇetvāti gaṇanaṃ katvā. Nimittantīti ettha itisaddo nāmapariyāyo. Lañchanādi nimittaṃ nāmāti hi yojanā. Lañchanādīti ādisaddena nīlapilotikādayo saṅgaṇhāti. Lākhāyāti jatunā.
“适当者”,此处指有惭耻、有疑虑者,故说“有惭耻者、有疑虑者”。“不动者”,指除去移动之物以外的不动之物。“时段”,即时间。“令行”,指令他人而行。“为圣者而住,此即是对圣者的乞求”,依此所说的道理,便是乞求的意思。显示巴利原文
Patirūpā nāma idha lajjikukkuccakāti āha ‘‘lajjino kukkuccakā’’ti. Thāvaranti jaṅgamā aññaṃ thāvaraṃ. Addhunoti kālassa. Samādapetvāti aññe samādapetvā. Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) vuttanayena yācitvāti attho.
507 “宝物所认可者”,指人们的受用物与享用物。第二条。显示巴利原文
507.Ratanasammatanti manussānaṃ upabhogaparibhoganti. Dutiyaṃ.
三、非时入村学处。显示巴利原文
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadaṃ
508 在第三项中,以“畜生论”一语,显示“畜生论”一词为同依复合词。“与王相应者”,指与诸王相应之事。显示巴利原文
508. Tatiye ‘‘tiracchānabhūtaṃ katha’’nti iminā ‘‘tiracchānakatha’’nti padassa tulyanissitasamāsaṃ dasseti. Rājapaṭisaṃyuttanti rājūhi paṭisaṃyuttaṃ.
512 “众多比丘”,为关联语。“在彼村”,指最初进入的那个村落。“彼业”,指所期望的那项作业。“中间”,指村落与精舍之间。此处是从格表达处格义。显示巴利原文
512. Sambahulā bhikkhūti sambandho. Tasmiṃ gāmeti tasmiṃ paṭhamapavisanagāme. Taṃ kammanti taṃ icchitakammaṃ. Antarāti gāmavihārānamantare. Bhummatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ.
“或在俗家”,指在亲属之家或施主之家。“或为乞油”,意为为了乞求油的目的。“见”,即在自身近处看见,作如此说。“由彼”,指经由村中道路。“未离去”,即未离开、未走开,这是它的含义。第三条。显示巴利原文
Kulaghare vāti ñātikulaupaṭṭhākakulaghare vā. Telabhikkhāya vāti telayācanatthāya vā. Passeti attano passe samīpeti vuttaṃ hoti. Tenāti gāmamajjhamaggena. Anokkammāti anokkamitvā, apakkamitvāti atthoti. Tatiyaṃ.
四、针筒学处。显示巴利原文
4. Sūcigharasikkhāpadaṃ
517 第四条中,为显示「咖」字母之补足词性,故说「破坏即破坏具」。为说「为彼所有」义之「阿巴咤亚」,故说「彼为其所有」。「阿萨」者,巴吉帝亚之。义为:首先破坏针筒,其后应说示巴吉帝亚。「阿拉尼达努盖」者,于阿拉尼木之弓。「韦达盖」者,身缚之穿孔具。第四条。显示巴利原文
517. Catutthe kakārassa padapūraṇabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhedanameva bhedanaka’’nti. Assatthiatthe apaccayoti āha ‘‘taṃ assa atthī’’ti. Assāti pācittiyassa. Paṭhamaṃ sūcigharaṃ bhinditvā pacchā pācittiyaṃ desetabbanti attho. Araṇidhanuketi araṇiyā dhanuke. Vedhaketi kāyabandhanavedhaketi. Catutthaṃ.
5. 床学处显示巴利原文
5. Mañcasikkhāpadaṃ
522 第五项中,所谓“切断”即是“能切断者”,因为拥有它,便称为“具切断者”。结合此义,故说“如前所述的方法”。显示巴利原文
522. Pañcame chedanameva chedanakaṃ, tamassatthīti chedanakanti atthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘vuttanayamevā’’ti.
“挖掘”者,指超过规定尺寸而挖掘。“或使朝上”者,指或作上下翻转。“安置”者,指以悬挂的方式安置。第五项。显示巴利原文
Nikhaṇitvāti pamāṇātirekaṃ nikhaṇitvā. Uttānaṃ vā katvāti heṭṭhupari parivattanaṃ vā katvā. Ṭhapetvāti lambaṇavasena ṭhapetvāti. Pañcamaṃ.
6. 棉絮填垫学处显示巴利原文
6. Tūlonaddhasikkhāpadaṃ
526 “此处”者,指床或椅子。“应覆盖”者,即覆盖,以绵覆盖即是“绵覆”,此义亦相合。“放入绵花”者,指于床或椅上铺开垫褥,再将绵花置于其上,这是其含义。第六项。显示巴利原文
526. Chaṭṭhe etthāti mañcapīṭhe. Avanahitabbanti onaddhaṃ, tūlena onaddhaṃ tūlonaddhanti atthopi yujjati. Tūlaṃ pakkhipitvāti mañcapīṭhe cimilikaṃ pattharitvā tassupari tūlaṃ pakkhipitvāti atthoti. Chaṭṭhaṃ.
7. 坐具学处显示巴利原文
7. Nisīdanasikkhāpadaṃ
531 第七条释义:“何处”者,指于何篇,或于何事缘。“实”者,即真实。“于彼”者,指于衣篇,或于妙食事缘。以“如名”显示“譬如”一词之义,以“古皮革匠”显示“古刀匠”一词之义。皮革匠以刀切割皮革,故称“刀匠”。约事缘发生之时而说“古”。为显了彼譬喻而说“如实”。“实”者,即显了彼;我将显了彼,此为义。皮革匠拉扯,此为连结。“宽广”者,广大也。“索毗”者,即优陀夷。应连结为:彼坐具被拉扯。“因此”者,因拉扯之故。“彼”者,指优陀夷。与铺敷物相似。“于一边”者,于一端,应连结为:分裂。第七条。显示巴利原文
531. Sattame katthāti kismiṃ khandhake, kismiṃ vatthusmiṃ vā. Hīti saccaṃ. Tatthāti cīvarakkhandhake, paṇītabhojanavatthusmiṃ vā. ‘‘Yathā nāmā’’ti iminā ‘‘seyyathāpī’’ti padassa atthaṃ dasseti, ‘‘purāṇo cammakāro’’ti iminā ‘‘purāṇāsikoṭṭho’’ti padassa. Cammakāro hi asinā cammaṃ kuṭati chindatīti ‘‘asikoṭṭho’’ti vuccati. Vatthuppannakālamupanidhāya vuttaṃ ‘‘purāṇo’’ti . Tamevūpamaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘yathā hī’’ti. Hīti tappākaṭīkaraṇaṃ, taṃ pākaṭaṃ karissāmīti hi attho. Cammakāro kaḍḍhatīti sambandho. Vitthatanti visālaṃ. Sopīti udāyīpi. Taṃ nisīdanaṃ kaḍḍhatīti yojanā. Tenāti kaḍḍhanahetunā. Tanti udāyiṃ. Santhatasadisanti santhatena sadisaṃ. Ekasmiṃ anteti ekasmiṃ koṭṭhāse, phāletvāti sambandhoti. Sattamaṃ.
8. 遮疮衣学处显示巴利原文
8. Kaṇḍupaṭicchādisikkhāpadaṃ
537 第八释义中,“何处”等,如前所说。显示巴利原文
537. Aṭṭhame ‘‘katthā’’tiādīni vuttanayāneva.
539 “于彼”者,为显此词所涉,故言“比丘”。说“脐下”者,以此显示“脐之下方”即“下脐”之义;说“膝轮之上”者,以此显示“膝轮之上方”即“上膝轮”之义。“上”之词,乃上方之同义语,为第七格词。因“疥”与“癣”互为异名,故言“疥者,即癣也”。“疥”者,能作破坏,故称为疥;“癣”者,能作穿透,故称为癣。某些传本有“疮”之读法,此不相应。显示巴利原文
539. ‘‘Yassā’’ti padassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhuno’’ti. ‘‘Nābhiyā heṭṭhā’’ti iminā nābhiyā adho adhonābhīti vacanatthaṃ dasseti, ‘‘jāṇumaṇḍalānaṃ uparī’’ti iminā jāṇumaṇḍalānaṃ ubbha ubbhajāṇumaṇḍalanti. Ubbhasaddo hi uparipariyāyo sattamyantanipāto. Kaṇḍukhajjusaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘kaṇḍūti khajjū’’ti. Kaṇḍati bhedanaṃ karotīti kaṇḍu. Khajjati byadhanaṃ karotīti khajju. Kesuci potthakesu ‘‘kacchū’’ti pāṭho atthi, so ayutto.
“此虫有血色之喙”,故称血喙虫。“它压迫、逼恼”,故称疖。“大量地流出不净”即称为“漏”,为显示此词义,故说“不净流出”。痔、瘘与糖尿病。以“等”字含摄恶名病等。其中,“如痔般侵袭、压制”,故称痔。“便道”名为“粪门”,“破裂、穿透彼处”,故称瘘,即生于肛门附近的疮之特殊种类。“如蜜般排泄尿液等物而流出”,故称糖尿病,此病有尿糖、精糖、血糖等多种类型。“粗”字是“大”的同义词,故说为“大”。第八。显示巴利原文
Lohitaṃ tuṇḍaṃ etissāti lohitatuṇḍikā. Piḷayati vibādhayatīti piḷakā. Ā bhuso asuciṃ savati paggharāpetīti assāvoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘asucipaggharaṇa’’nti. Arisañca bhagandarā ca madhumeho ca. Ādisaddena dunnāmakādayo saṅgaṇhāti. Tattha ari viya īsati abhibhavatīti arisaṃ. Bhagaṃ vuccati vaccamaggaṃ, taṃ darati phāletīti bhagandarā, gūthasamīpe jāto vaṇaviseso. Madhu viya muttādiṃ mihati secatīti madhumeho, so ābādho muttameho sukkameho rattamehoti anekavidho. Thullasaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 雨浴衣学处显示巴利原文
9. Vassikasāṭikasikkhāpadaṃ
542 于第九个雨季应受持的衣,即是雨期衣;此雨期衣且为衣,故称雨期衣。第九。显示巴利原文
542. Navame vasse vassakāle adhiṭṭhātabbāti vassikā, vassikā ca sā sāṭikā ceti vassikasāṭikāti. Navamaṃ.
10. 难德长老学处显示巴利原文
10. Nandattherasikkhāpadaṃ
547 第十项中,“以四指”者,以此显示“四个手指”即为“四指”,此为不合并复合词。“少于量”者,即相对世尊所制之量而言为小量。应知此即是显示“少”字具有“小”的含义。第十。显示巴利原文
547. Dasame ‘‘catūhi aṅgulehī’’ti iminā caturo aṅgulā caturaṅgulāti asamāhāradiguṃ dasseti. Ūnakappamāṇoti bhagavato lāmakapamāṇo. Iminā omakasaddassa lāmakatthaṃ dassetīti daṭṭhabbanti. Dasamaṃ.
第六 应悔过品显示巴利原文
6. Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ
一、第一应悔过学处义释显示巴利原文
1. Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpada-atthayojanā
在众学法之后,由结集者所安立的应悔过法,今当解释他们法义——这是衔接。显示巴利原文
Khuddakānaṃ anantarā pāṭidesanīyā ye dhammā saṅgītikārehi ṭhapitā, idāni tesaṃ dhammānaṃ ayaṃ vaṇṇanā bhavatīti yojanā.
552 552. 在第一应悔过中,应如此了知其义,这是衔接语。“返回时”:从行乞处出发后,或折返而来之时。“一切”:此处因省略鼻音而成连音,故说“一切即”。“颤动”:以此显示以 pa 为前缀的动词词根之颤动义。“离去”:此处以 apa 为前缀的 i 词根有行走义,故说“离去”。显示巴利原文
552. Paṭhamapāṭidesanīye tāva attho evaṃ veditabboti yojanā. Paṭiāgamanakāleti piṇḍāya caraṇaṭṭhānato pakkamitvā, paṭinivattitvā vā āgamanakāle. Sabbevāti ettha niggahītalopavasena sandhi hotīti āha ‘‘sabbamevā’’ti. ‘‘Kampamānā’’ti iminā papubbavidhadhātuyā kampanatthaṃ dasseti. Apehīti ettha apapubbaidhātu gatyatthoti āha ‘‘apagacchā’’ti.
553 以此显示应悔过之相,故称“应悔过相之显示”。为表明二词同义,说“rathikā即racchā”。适合车行者,名为rathikā(车道)。加上ṇya后缀,便说为“racchā”(街道)。未被穿越的racchā称为“队列”,因此说“未穿越”等。所谓队列,即是“聚集大众,不给余地去处”之义,故为队列。saṅkhaṭṭaka名为道路交会处,故说“道路会合之处”。此处,使道路会合即是saṅkhaṭṭaka。“于这些”即指rathikā等。此即是法:在恶作(恶作)的悔过中,若过分施与。“是”指真实。“由言说”一词,是标示“应知”之因。依正在施与的比丘尼的方式,这就是连结。“于此”即于此学处中。“因此”即因为无量。显示巴利原文
553. Paṭidesetabbākāraṃ dasseti anenāti paṭidesetabbākāradassanaṃ. Dvinnaṃ saddānaṃ pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘rathikāti racchā’’ti. Rathassa hitā rathikā. Ṇyapaccaye kate ‘‘racchā’’ti (moggallāne 4.72 sutte) vuccati. Racchantarena anibbiddhā racchā byūho nāmāti āha ‘‘anibbijjhitvā’’tiādi. Byūheti sampiṇḍeti jane aññattha gantumapadānavasenāti byūho. Siṅghāṭakaṃ nāma maggasandhīti āha ‘‘maggasamodhānaṭṭhāna’’nti. Siṅghati maggasamodhānaṃ karoti etthāti siṅghāṭakaṃ. Etesūti rathikādīsu. Eseva nayoti dukkaṭapāṭidesanīye atidisati. Hīti saccaṃ. ‘‘Vacanato’’ti padaṃ ‘‘veditabbo’’ti pade ñāpakahetu. Dadamānāya bhikkhuniyā vasenāti yojanā. Etthāti sikkhāpade. Tasmāti yasmā apamāṇaṃ, tasmā.
“此”一词即指已说的言说,这是关联。在融为一味的三时中,这是连接。显示巴利原文
Idanti vacanaṃ vuttanti sambandho. Sambhinne ekarase kālikattayeti yojanā.
556 “使施与”一语,为显示因义作用中的使役作者与使役业,故说“由非亲戚女,由任何其他人”。“以其他”即指以自己以外的其他人。“由彼比丘尼自身或以任何其他人”等词句,是“使接受”一词中的使役业。此为第一。显示巴利原文
556. ‘‘Dāpetī’’ti hetutthakiriyāya kāritakattukāritakammāni dassetuṃ vuttaṃ ‘‘aññātikāya aññena kenacī’’ti. Aññenāti attanā aññena. ‘‘Tāya eva vā bhikkhuniyā aññena vā kenacī’’ti padāni ‘‘paṭiggahāpetvā’’tipade kāritakammānīti. Paṭhamaṃ.
二、第二应悔过学处显示巴利原文
2. Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
558 在第二学处中,以先前的学处,罪属于“村落内”,这是意趣。以本学处,罪是在放弃(支配)的情况下,这是意趣。然而对于施与者,既不以本学处,也不以先前的学处而有罪,因为是他人之食,这是意趣。第二。显示巴利原文
558. Dutiye purimasikkhāpadena āpatti antaragharattāti adhippāyo. Iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya vosāsamānattāti adhippāyo. Dentiyā pana neva iminā, na purimena āpatti aññassa bhattattāti adhippāyoti. Dutiyaṃ.
三、第三应悔过学处显示巴利原文
3. Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
562 在第三学处中,“两方”:此处于作具格的意义上说“以两者”。“两方净信”:无论作为分析还是作为复合,都恰当;在复合时,to后缀的a脱落。为显示“两方”一词的原本形式,故说“由优婆塞与优婆夷”。为何成为两方净信?故说“据说在彼”等。因为在彼家中……乃至……据说唯有入流者,所以称为“两方净信”。“即使”:此处以pi字聚集拥有超过八亿财富者。以“因为”等显示减损的原因。显示巴利原文
562. Tatiye ‘‘ubhato’’ti ettha karaṇatthe toti āha ‘‘dvīhī’’ti. ‘‘Ubhatopasanna’’nti byāsopi samāsopi yuttoyeva, samāse topaccayassa alopo hoti. ‘‘Ubhato’’tipadassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘upāsakenapi upāsikāyapī’’ti. Kasmā ubhato pasannaṃ hotīti āha ‘‘tasmiṃ kirā’’tiādi. Yasmā tasmiṃ kule…pe… sotāpannāyeva honti kira, tasmā ‘‘ubhatopasanna’’nti vuttaṃ hoti. ‘‘Sacepī’’ti ettha pisaddena asītikoṭidhanato adhikampi sampiṇḍeti. Hāyanassa kāraṇaṃ dasseti ‘‘yasmā’’tiādinā.
569 “从家中取出”:此处为显示“取出”一词的受事,故说“座堂或精舍”。以“带来”一词显示带有前缀“尼”的“哈拉”词根的意义。“门”:指自己家门。第三。显示巴利原文
569. ‘‘Gharato nīharitvā’’ti ettha ‘‘nīharitvā’’ti padassa kammaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘āsanasālaṃ vā vihāraṃ vā’’ti. ‘‘Ānetvā’’tiiminā nīpubbaharadhātuyā atthaṃ dasseti. Dvāreti attano gehadvāreti. Tatiyaṃ.
四、第四应悔过学处显示巴利原文
4. Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
570 在第四中,“阿瓦儒达”一词是“巴利儒达”的同义词,故说“被围绕”。意思是:阿兰若住所从四周被围绕、被包围。显示巴利原文
570. Catutthe avaruddhasaddo pariruddhasaddassa pariyāyoti āha ‘‘pariruddhā hontī’’ti. Āraññakassa senāsanassa parisamantato ruddhā āvutā hontīti attho.
573 “五者之”:为了显示在区分中的属格意义,以及需要与区分对象“任何”相关联,故说“五位同法者中的任何一位”。以“派人取来嚼食和噉食”这句话显示预先通知的相状。“园”:虽然是一般性地说,但所指即是阿兰若住处的园,故说“阿兰若住所之园”。“彼之”:阿兰若住处之园的……对于“为何”的提问,为与“为解脱”的回答相合,应作目的的属格语。意思是:为了什么目的。“为解脱”是目的的业格语。意思是:为了名为解脱的目的。“目的”一词表示理由。意思是:作为理由。或者,在回答中,“为解脱”为与“为何”相合,应作目的的业格语。意思是:名为解脱的目的。“目的”一词表示原因。意思是:作为原因。如此应见:问答前后相应的抉择与理趣是圆满的。“我等之”:搬运嚼食和噉食的我们这些人。“我等”:名为盗贼的我们。显示巴利原文
573. ‘‘Pañcanna’’nti niddhāraṇe sāmivacanabhāvañca ‘‘yaṃkiñcī’’ti niddhāraṇīyena sambandhitabbabhāvañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pañcasu sahadhammikesu yaṃ kiñcī’’ti. ‘‘Pesetvā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ āharissāmī’’tiiminā paṭisaṃviditākāradassanaṃ. ‘‘Ārāma’’nti sāmaññato vuttepi āraññakasenāsanassa ārāmo eva adhippetoti āha ‘‘āraññakasenāsanārāmañcā’’ti. Tassāti āraññakasenāsanārāmassa. ‘‘Kasmā’’ti pucchāya ‘‘paṭimocanattha’’nti visajjanāya sametuṃ sampadānatthe nissakkavacanaṃ kātabbaṃ. Kimatthanti hi attho. Paṭimocanatthanti tadatthe paccattavacanaṃ. Paṭimocanasaṅkhātāya atthāyāti hi attho. Atthasaddo ca payojanavācako. Payojanāyāti hi attho. Atha vā ‘‘paṭimocanattha’’nti visajjanāyaṃ. ‘‘Kasmā’’ti pucchāya sametuṃ nissakkatthe paccattavacanaṃ kātabbaṃ. Paṭimocanasaṅkhātā atthāti hi attho. Atthasaddo ca kāraṇavācako. Kāraṇāti hi attho. Evañhi pucchāvisajjanānaṃ pubbāparasamasaṅkhāto vicayo hāro paripuṇṇo hotīti daṭṭhabbaṃ. Amhākanti khādanīyabhojanīyapaṭiharantānaṃ amhākaṃ. Amheti corasaṅkhāte amhe.
为显示“彼之”一词的意义,故说“此粥的”。“其他亦”:从预先通知之家以外的其他各家。“以彼”:以预先通知之家。在库伦地的说法中,预先通知了粥以后,不取粥而取来饼等,是允许的,这是其所指。显示巴利原文
‘‘Tassā’’ti padassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘etissā yāguyā’’ti. Aññānipīti paṭisaṃviditakulato aññānipi kulāni. Tenāti paṭisaṃviditakulena. Kurundivāde yāguyā paṭisaṃviditaṃ katvā yāguṃ aggahetvā pūvādīni āharanti, vaṭṭatīti adhippāyo.
575 「一位」者,指那位比丘。「彼」者,指被预先告知的比丘,或指为四位、五位比丘的目的,应如此连结。「其他亦」者,指从四五位比丘以外的其他人也是如此。「更多」者,指从已食用者那里剩余下来的部分。「然而」者,乃指嚼食或噉食;即连结为:从林中取来而施与的嚼食或噉食。在「彼处生者」中,为了显示「彼」一词的范围,故说「在园中」。连结为:由他人所给予。「不」者,指根、嚼食等。「预先告知」者,意为预先妥善告知。第四。显示巴利原文
575.Ekassāti bhikkhussa. Tassāti paṭisaṃviditabhikkhussa, catunnaṃ vā pañcannaṃ vā bhikkhūnaṃ atthāyāti yojanā. Aññesampīti catupañcabhikkhuto aññesampi. Adhikamevāti paribhuttato atirekameva. Yaṃ panāti khādanīyabhojanīyaṃ pana, yampi khādanīyabhojanīyaṃ vanato āharitvā dentīti yojanā. ‘‘Tatthajātaka’’nti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ārāme’’ti. Aññena dinnanti sambandho. Nanti mūlakhādanīyādiṃ. Paṭisaṃviditanti paṭikacceva suṭṭhu jānāpitanti atthoti. Catutthaṃ.
悔过法之解释显示巴利原文
Pāṭidesanīyavaṇṇanāya
七、应学法品显示巴利原文
7. Sekhiyakaṇḍaṃ
一、圆披品义释显示巴利原文
1. Parimaṇḍalavagga-atthayojanā
所谓“已学于学”者,即依三学、依四道而成就所学;又如来以八风不动之义而称为“如”,或以于顺逆之境心无变异之义而称为“如”。由如是世尊所制之学处,名为“众学法”。今对这些学处,亦当依此次第而作解释,应如此相连而解。显示巴利原文
Sikkhitasikkhena tīsu sikkhāsu catūhi maggehi sikkhitasikkhena tādinā aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā, iṭṭhāniṭṭhesu vā avikāraṭṭhena tādinā bhagavatā yāni sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti bhāsitāni, dāni tesampi sikkhāpadānaṃ ayampi vaṇṇanākkamo bhavatīti yojanā.
576 “于中”者,于众学诸学处,其义应如是了知,应如此相连而解。“周遍”一词,于此显示前缀“遍”的涵义。“脐轮”与“膝轮”一处,须补入“上”、“下”二字,故说“脐上”等语。“八指量”者为抽象中性词,与“应着”相连。“从此”者,即从八指量之处。应作如此穿着,令身体得以覆盖,此为义释。“于中,以此为量”者,即对于彼穿着之法,以此为量。“且如此”者,其长度为五拳,宽度为二肘半的着法。“为覆膝轮故,而为合宜”,此为义释。“于中”者,于诸衣之中。“不立”者,因稀疏而不竖立。“立”者,因密实而竖立。显示巴利原文
576.Tatthāti sekhiyasikkhāpadesu, attho evaṃ veditabboti yojanā. ‘‘Samantato’’tiiminā parityūpasaggassatthaṃ dasseti. ‘‘Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍala’’nti ettha uddhaṃsaddo ca adhosaddo ca ajjhāharitabboti āha ‘‘uddha’’ntiādi. Aṭṭhaṅgulamattanti bhāvanapuṃsakaṃ, nivāsetabbanti sambandho. Tatoti aṭṭhaṅgulamattato. Yathā paṭicchannaṃ hoti, evaṃ nivāsentassāti yojanā. Tatridaṃ pamāṇanti tassa nivāsanassa idaṃ pamāṇaṃ. Tādisassāti dīghato muṭṭhipañcakassa tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthassa nivāsanassa. Jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādanatthaṃ vaṭṭatīti yojanā. Tatthāti cīvaresu. Na tiṭṭhatīti viraḷattā na tiṭṭhati. Tiṭṭhatīti ghanattā tiṭṭhati.
「着者与」者,在此「与」字为限定义,义为唯着者。不仅如是着者无恶作,而且如是着者亦有恶作,此为义释。「然而诸着法之过失」者,此为连结。「其他」者,从前方与后方垂下而着之外的其他。「彼一切」者,彼一切着法之过失。「在此」者,在此分别中。「唯在彼处」者,即在犍度中。显示巴利原文
Nivāsentassa cātiettha casaddo avadhāraṇattho, nivāsentassevāti attho. Kevalaṃ evaṃ nivāsentasseva dukkaṭaṃ na hoti, atha kho tathā nivāsentassāpi dukkaṭamevāti yojanā. Ye pana nivāsanadosāti sambandho. Aññeti purato ca pacchato ca olambetvā nivasanato aññe . Te sabbeti sabbe te nivāsanadosā. Etthāti imasmiṃ vibhaṅge. Tatthevāti khandhakeyeva.
「无意穿着者,无犯」,此为连结。于「无念」等句中,同理。「不知者」:此处之不知有二种——不知穿着之法,不知已着未着之状。其中,为说明「不知者」乃就不知已着未着之状而言,故说「不知者,在此」等。「确实」即真实。「彼」指穿着之法。「此」指比丘。「然而彼」者,即于罪中无所覆藏。「因此」谓由此之故。「谁」指比丘。「于《咖提那》中说」,此为连结。「此者有干瘦之小腿」指小腿干瘦者。「此者有大块肌肉」指大块肌肉者。「彼」指比丘。显示巴利原文
Asañcicca nivāsentassa anāpattīti sambandho. Eseva nayo ‘‘asatiyā’’ti etthāpi. Ajānantassāti ettha ajānanaṃ duvidhaṃ nivāsanavattassa ajānanaṃ, ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānananti. Tattha ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti dassento āha ‘‘ajānantassāti etthā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tassāti nivāsanavattassa. Assāti bhikkhuno. Taṃ panāti āpattito amokkhanaṃ pana. Tasmāti yasmā yujjati, tasmā. Yoti bhikkhu. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Sukkhā jaṅghā imassāti sukkhajaṅgho. Mahantaṃ piṇḍikamaṃsaṃ imassāti mahāpiṇḍikamaṃso. Tassāti bhikkhussa.
「疮」即伤口。因为它能损伤身体、造成破损,故称为疮。「野兽或盗贼」:此处的「或」字,有摄集未说之义的作用,由此也含摄水灾、泥泞等其他诸难。显示巴利原文
Vaṇoti aru. Tañhi vaṇati gattavicuṇṇanaṃ karotīti vaṇoti vuccati. Vāḷamigā vā corā vāti ettha vāsaddo avuttasampiṇḍanattho, tena aññāpi udakacikkhallādayo āpadā saṅgayhanti.
577 「在此」者,谓于此分别中,或于此处之学处中。「两边耳」者,指前后垂出的两耳。「无差别地」者,即不作「在村落间」与「在园林中」的区分,仅以通式而言。「在寺院中亦」者,指于僧团集会、供养佛陀、供养长老等时所说。显示巴利原文
577.Idhāti imasmiṃ vibhaṅge, sikkhāpade vā. Ubho kaṇṇeti purato ca pacchato ca niggate dve kaṇṇe. Avisesenāti ‘‘antaraghare’’ti ca ‘‘ārāme’’ti ca visesaṃ akatvā sāmaññena. Vihārepīti saṅghasannipātabuddhupaṭṭhānatherupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ.
578 “身”一词在此指身体的部分,故说“膝盖或胸部”。以“不覆头”一语,遮止了“善覆盖”一词的过度涵盖之过失。“结”即绳套。因其用来系结、捆缚,或在此处系结、捆缚,故称为“结”。将n音转为ṇ音后成为“结”,系上那个结。“两边”指衣的两角。“喉窝”中,“喉”即颈。因其吞咽硬食、软食、可啖食、可饮食四种食物,碎裂后落入腹中,故称为“喉”。“窝”是小孔,以“小”义加ka后缀。位于喉部的窝即是“喉窝”。a音转为ā音而省略,如“papa”等例。此处“paāpa”为词的分解,a音变为ā音后省略。“papa”意为增长的水,即大水。与“露出头部”相连。显示巴利原文
578. Kāyekadese kāyasaddo vattatīti āha ‘‘jāṇumpi urampī’’ti. ‘‘Na sīsaṃ pārutenā’’tiiminā ‘‘suppaṭicchannenā’’tipadassa atibyāpitadosaṃ paṭikkhipati. Gaṇṭhikanti pāso. So hi gantheti bandhatīti vā, gantheti bandhati etthāti vā katvā ganthikoti vuccati. Nthakārassa vāṇṭhakāre kate gaṇṭhiko, taṃ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā. Ubho kaṇṇeti cīvarassa dve koṇe. Galavāṭakatoti ettha galoti kaṇṭho. So hi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ asanaṃ galati panno hutvā kucchiyaṃ patati itoti galoti vuccati. Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭako, khuddakatthe ko. Gale ṭhito āvāṭako galavāṭako. Akārato hi ākārassa lopo ‘‘papa’’ntiādīsu (jā. 1.1.2) viya. Ettha hi paāpanti padacchedo, akārato ākārassa ca lopo. Pavaddhaṃ āpaṃ papaṃ, mahantaṃ udakanti attho. Sīsaṃ vivaritvāti sambandho.
579 为遮止“已到达住处”或“以住处而到达”的含义,故说“为住宿而到达者”。显示巴利原文
579. Vāsaṃ upagatoti vā vāsena upagatoti vā atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘vāsatthāya upagatassā’’ti.
580 为表明“不戏弄手足者称为善摄护”,故说“不戏弄手或足”。显示巴利原文
580. Hatthapāde akīḷanto susaṃvuto nāmāti dassento āha ‘‘hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento’’ti.
582 “垂目”:其中“下”字为“向下”义,故说“垂目”即向下投目。以“成为”一词表示动作的特殊性。“轭相应”:即与轭相应。“已调伏”:即已被调御。“良马”:指善知应行与不应行。“如此”:即四肘之量。若行走,此比丘得恶作罪,应如此连结。“有危险”与“无危险”两种读法皆可。显示巴利原文
582.Okkhittacakkhūti ettha osaddo heṭṭhāpariyāyoti āha ‘‘heṭṭhā khittacakkhū’’ti. ‘‘Hutvā’’tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti. Yugayuttakoti yuge yuttako. Damiyitthāti danto. Ābhuso jānāti kāraṇākāraṇanti ājāneyyo. Ettakanti catuhatthapamāṇaṃ. Yo gacchati, assa bhikkhuno dukkaṭā āpatti hotīti yojanā. ‘‘Parissayabhāva’’nti ca ‘‘parissayābhāva’’nti ca dve pāṭhā yujjantiyeva.
584 “如是相”:“如是”指此种方式,即举衣;“有”即行走,指比丘;“以此为相”即标记,指衣。因此,“如是有”即“如是”,其相即“如是相”,于此应视为工具格。所谓“如是相”,实为动作特殊性的自性,故说“或一边……乃至……成为”之义。“村内帝柱内”即村落帝柱之内。第一品。显示巴利原文
584.Itthambhūtalakkhaṇeti imaṃ pakāraṃ itthaṃ cīvarukkhipanaṃ, bhavati gacchatīti bhūto, bhikkhu. Lakkhīyati anenāti lakkhaṇaṃ, cīvaraṃ. Itthaṃ bhūto itthambhūto, tassa lakkhaṇaṃ itthambhūtalakkhaṇaṃ, tasmiṃ. Karaṇavacanaṃ daṭṭhabbanti yojanā. Itthambhūtalakkhaṇaṃ nāma kiriyāvisesanassa sabhāvoti āha ‘‘ekato vā…pe… hutvāti attho’’ti. Antoindakhīlatoti gāmassa antoindakhīlatoti. Paṭhamo vaggo.
二、高声笑品义释显示巴利原文
2. Ujjagghikavagga-atthayojanā
586 发出高声而笑、纵声大笑,名为“高声笑”;此即“高声笑”之举,依此而言。为说明此义,故说“作大笑而笑”。此处即指“高声笑之举”一词。显示巴利原文
586. Uccāsaddaṃ katvā jagghanaṃ hasanaṃ ujjaggho, soyeva ujjagghikā, tāya. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘mahāhasitaṃ hasanto’’ti. Etthāti ‘‘ujjagghikāyā’’tipade.
588 「多少」者,以多少量度,与「如是坐诸长老」相连,此为区分之地格。「确定」者,说此与彼,即为确定。「如此多」者,以如此量度。显示巴利原文
588.Kittāvatāti kittakena pamāṇena, evaṃ nisinnesu theresūti sambandho, niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Vavatthapetīti idañcīdañca kathetīti vavatthapeti. Ettāvatāti ettakena pamāṇena.
590 「使不动而将身体正直竖起」称为「身体支撑」,故说「使不动」等。臂支撑与头支撑亦同此理。第二品。显示巴利原文
590. Niccalaṃ katvā kāyassa ujuṭṭhapanaṃ kāyapaggaho nāmāti āha ‘‘niccalaṃ katvā’’tiādi. Eseva nayo bāhupaggahasīsapaggahesupīti. Dutiyo vaggo.
三、叉腰品义释显示巴利原文
3. Khambhakatavagga-atthayojanā
596 「因撑起而作」,即「叉腰」。「撑起」意为倚靠。倚靠在哪里?故说「将手置于腰间」。「连头一并覆盖、缠裹」称为「裹覆」,故说「连头披覆」。显示巴利原文
596. Khambho kato yenāti khambhakato. Khambhoti ca paṭibaddho. Kattha paṭibaddhoti āha ‘‘kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā’’ti. Sasīsaṃ avaguṇṭhayati pariveṭhatīti oguṇṭhitoti āha ‘‘sasīsaṃ pāruto’’ti.
600 “此姿势一端上举,以便行走”,是指“蹲踞”;为了说明这个意思,所以说“称为蹲踞”等。这里的“于此”,即指“蹲踞”一词。显示巴利原文
600. Uddhaṃ ekā koṭi imissā gamanāyāti ukkuṭikāti dassento āha ‘‘ukkuṭikā vuccatī’’tiādi. Etthāti ‘‘ukkuṭikāyā’’tipade.
601 在“手掌支撑”与“衣掌支撑”二者中,“衣掌支撑”也已包含了“瑜伽掌支撑”,故说“瑜伽掌支撑即是衣掌支撑”。显示巴利原文
601. Hatthapallatthīkadussapallatthīkesu dvīsu dussapallatthike āyogapallatthīkāpi saṅgahaṃ gacchatīti āha ‘‘āyogapallatthikāpi dussapallatthikā evā’’ti.
602 “念之现前,恭敬而作”,因此说“令念现前已”。显示巴利原文
602. Satiyā upaṭṭhānaṃ sakkaccanti āha ‘‘satiṃupaṭṭhapetvā’’ti.
603 “施与团食时亦”:即使在将团食投入钵中之时。对钵的想即是钵想,具足此想者称为具钵想者。“作已”一词显示动作的特性的状态。显示巴利原文
603.Piṇḍapātaṃ dentepīti piṇḍapātaṃ patte pakkhipantepi. Patte saññā pattasaññā, sā assatthīti pattasaññī. ‘‘Katvā’’ tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti.
604 “等羹团食”:此处,羹与团食均为等分状态可能引起疑惑,故说“名为等羹者”等。“于何处”指于团食中。若羹的量相当于饭的四分之一,这样的团食即名为等羹,如此连结。盐卤、蔬菜羹、鱼汁与肉汁,此为并列复合词。其中,“盐卤”是指一种副食变化。“蔬菜羹”:适合做羹者为羹宜,蔬菜即是羹宜,故称蔬菜羹宜,以此总括一切蔬菜类羹宜的副食变化。“鱼汁肉汁等”中的“等”字,总括其余一切副食变化。所有这些都是诸味之味、味中之味,故说为“味之味”。显示巴利原文
604.Samasūpakaṃ piṇḍapātanti ettha sūpapiṇḍapātānaṃ samaupaḍḍhabhāvaṃ āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘samasūpako nāmā’’tiādi. Yatthāti piṇḍapāte. Bhattassa catutthabhāgapamāṇo sūpo hoti, so piṇḍapāto samasūpako nāmāti yojanā. Oloṇī ca sākasūpeyyañca maccharaso ca maṃsaraso cāti dvando. Tattha oloṇīti ekā byañjanavikati. Sākasūpeyyanti sūpassa hitaṃ sūpeyyaṃ, sākameva sūpeyyaṃ sākasūpeyyaṃ. Iminā sabbāpi sākasūpeyyabyañjanavikati gahitā. Maccharasamaṃsarasādīnīti ettha ādisaddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitā. Taṃ sabbaṃ rasānaṃ raso rasarasoti katvā ‘‘rasaraso’’ti vuccati.
605 “等满、等充”只是同义词。“作成堆,堆积”为显示其义而说“名为堆积者”等。显示巴利原文
605. Samapuṇṇaṃ samabharitanti vevacanameva. Thūpaṃ kato thūpīkatoti atthaṃ dassento āha ‘‘thūpīkato nāmā’’tiādi.
“于彼处”者,是指“堆积”等语中所说。“他们”者,指阿跋耶长老与三藏小那伽长老等人。如此询问后,并将那些长老的主张告知——这是连结。“长老”者,指小须摩那长老。“此”者,指三藏小那伽长老的。“七次”者,即七回。“从何处”者,即从哪位老师之处。“因此”者,因为是以时限药所限定,因此如此说。连结为:属食物类的粥饭,或果与非果。“而彼”者,指他们高的。“然而以其他”者,指以非加持受用的钵。连结为:凡是糕饼、甘蔗块、果非果等向下掉落者,那些糕饼、甘蔗块、果非果等即如是。“糕饼花冠”者,此处“花冠”指顶饰。因为那顶饰向上被竖起、被庄严,故称为花冠,将乌音转为瓦音,将塔音转为吒音后,它便是花冠,即头上佩戴的一种特殊装饰。糕饼因类似彼物,故称为糕饼花冠。花花冠与塔库拉苦果等花冠,是并列复合词,它们即如此。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘thūpīkata’’ntiādivacane. Tesanti abhayattheratipiṭakacūḷanāgattherānaṃ. Iti pucchiṃsu, tesañca therānaṃ vādaṃ ārocesunti yojanā. Theroti cūḷasumanatthero. Etassāti tipiṭakacūḷanāgattherassa . Sattakkhattunti satta vāre. Kutoti kassācariyassa santikā. Tasmāti yasmā yāvakālikena paricchinno, tasmā. Āmisajātikaṃ yāgubhattaṃ vā phalāphalaṃ vāti yojanā. Tañca khoti tañca samatitthikaṃ. Itarena panāti nādhiṭṭhānupagena pattena pana. Yaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādīti yojanā. Pūvavaṭaṃsakoti ettha vaṭaṃsakoti uttaṃso. So hi uddhaṃ tasīyate alaṅkarīyateti vaṭaṃsoti vuccati ukārassa vakāraṃ, takārassa ca ṭakāraṃ katvā, soyeva vaṭaṃsako, muddhani pilandhito eko alaṅkāraviseso. Pūvameva taṃsadisattā pūvavaṭaṃsako, taṃ. Pupphavaṭaṃsako ca takkolakaṭukaphalādivaṭaṃsako cāti dvando, te.
“于此”者,即于此学处中。难道不是因为在一切堆积中,受取不被允许,所以受用也不被允许吗?因此说了“然而一切处”等。其中,“一切处”者,即于一切堆积中。第三品。显示巴利原文
Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Nanu sabbathūpīkatesu paṭiggahaṇassa akappiyattā paribhuñjanampi na vaṭṭatīti āha ‘‘sabbattha panā’’tiādi. Tattha sabbatthāti sabbesu thūpīkatesūti. Tatiyo vaggo.
四、恭敬品义释显示巴利原文
4. Sakkaccavagga-atthayojanā
608 “于彼彼”者,即于彼彼之处。“界限”者,即限度、分界。显示巴利原文
608.Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Odhinti avadhiṃ mariyādaṃ.
610 「塔状物」即塔本身,为说明从此塔状物生起,故说「从顶部起」。显示巴利原文
610.Thūpakatoti thūpameva thūpakaṃ, tato thūpakatoti dassento āha ‘‘matthakato’’ti.
611 「勿杀时等」者,诸王令人击鼓宣告“勿杀生命”,此即“勿杀”;这个时节即是“勿杀时”。以“等”字应含摄其他隐秘的因缘。显示巴利原文
611.Māghātasamayādīsūti ‘‘pāṇe mā ghātethā’’ti rājāno bheriṃ carāpenti etthāti māghāto, soyeva samayo māghātasamayo. Ādisaddena aññaṃ paṭicchannakāraṇaṃ gahetabbaṃ.
615 “他们”者,即孔雀卵、鸡卵等。第四品。显示巴利原文
615.Tesanti mayūraṇḍakukkuṭaṇḍānanti. Catuttho vaggo.
5. 团食品义释显示巴利原文
5. Kabaḷavagga-atthayojanā
617 “口门”等语:为了显示业与“未持来”“我将开启”此二种行为之间的关联,故说“未持来之口门”。显示巴利原文
617. ‘‘Mukhadvāra’’nti kammassa ‘‘anāhaṭe’’ti ca ‘‘vivarissāmī’’ti ca dvīsu kiriyāsu sambandhabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anāharite mukhadvāra’’nti.
618 “整只手”:是指五根手指而言。显示巴利原文
618.Sakalaṃ hatthanti pañcaṅguliṃ sandhāya vuttaṃ.
619 “以自团食”:此处“团食”一词因语句未完整,故应取其全部义。显示巴利原文
619.Sakabaḷenāti ettha kabaḷasaddena vacanassa aparipuṇṇakāraṇaṃ sabbampi gahetabbaṃ.
620 「抛团食者」等中,为示反复之义而有咖巴后缀,故说「抛团又抛团」。以「德瓦」一词显示动作特性之状态。显示巴利原文
620.Piṇḍukkhepakantiādīsu vicchatthe kapaccayoti āha ‘‘piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā’’ti. Tvāsaddena kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti.
624 「撒下」者,以此显示「撒粉者」中,是以阿瓦为前缀之基拉词根,非咖拉词根。显示巴利原文
624. ‘‘Avakiritvā’’ti iminā sitthāvakārakanti ettha avapubbo kiradhātuyeva, na karadhātūti dasseti.
626 “迦布迦布”如是声者,“迦布迦布”即如是模仿之声。第五品。显示巴利原文
626.‘‘Capucapū’’ti evaṃ saddanti ‘‘capucapū’’ti evaṃ anukaraṇaravanti. Pañcamo vaggo.
6. 苏鲁苏鲁品义理连结显示巴利原文
6. Surusuruvagga-atthayojanā
627 “苏儒苏儒”是仿声词,即模仿“苏儒苏儒”之声。“嬉戏”一词,依此语义,即“达瓦”,指戏谑之语。“彼”指那嬉戏,此处有语法性别的颠倒。“不应作”与“不应作”相互连结。“石佛”指以石所造之佛,或以石附属于佛。“未觉”指未能通达的佛,也是戏谑之语。“牛法”指牛群的法。“羊法”指羊群的法。“兽群”指兽群。“畜群”指畜群。显示巴利原文
627.‘‘Surusurū’’ti evaṃ saddanti ‘‘surusurū’’ti evaṃ anukaraṇaravaṃ. Davanaṃ kīḷananti iminā vacanatthena parihāso davo nāmāti āha ‘‘davoti parihāsavacana’’nti. Tanti so davo. Liṅgavipallāso hesa. Na kātabbaṃ na kātabboti sambandho. Silakabuddhoti silāya kato, silena niyutto vā buddho. Apaṭibuddhoti apaṭividdho buddho, parihāsavacanametaṃ. Godhammoti gunnaṃ dhammo. Ajadhammoti ajānaṃ dhammo. Migasaṅghoti migānaṃ saṅgho. Pasusaṅghoti pasūnaṃ saṅgho.
628 “正食者”一词,在“舔”一词中,是状态主体。显示巴利原文
628. ‘‘Bhuñjantenā’’ti padaṃ ‘‘nillehitu’’nti pade bhāvakattā.
631 “如是名者”:名为“国咖努德”的楼阁,因其有此名,故称“如是名者”,即指那座楼阁。“莲花形状”是通过楼阁的相似譬喻,显示其获得“国咖努德”之名。“以彼”指因莲花形状之故。“彼之”即楼阁的。“属个人者”也应取为属他人所有,这是为了与“属自己所有者”——即属自己个人所有——区分开来。“螺”即饮水用的螺。“碗”即饮水用的碗。“盘”即饮水用的盘。显示巴利原文
631.Evaṃnāmaketi ‘‘kokanuda’’nti evaṃ nāmaṃ assa pāsādassāti evaṃnāmako, pāsādo, tasmiṃ. ‘‘Padumasaṇṭhāno’’ti iminā pāsādassa sadisūpacārena ‘‘kokanudo’’ti nāmalabhanaṃ dasseti. Tenāti padumasaṇṭhānattā. Assāti pāsādassa. Puggalikampīti parapuggalasantakaṃ gahetabbaṃ ‘‘attano santakampī’’ti attapuggalasantakassa visuṃ gayhamānattā. Saṅkhampīti pānīyasaṅkhampi. Sarāvampīti pānīyasarāvampi. Thālakampīti pānīyathālakampi.
632 所谓「取出后」,是为了显示先前通常所说词语的业格与从格,故说「从水中取出残渣」。「打碎后」,即作成粉末与细粉。「外」,指从内室到外部。显示巴利原文
632. ‘‘Uddharitvā’’ti sāmaññato vuttavacanassa kammāpādānāni dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sitthāni udakato’’ti. Bhinditvāti cuṇṇavicuṇṇāni katvā. Bahīti antaragharato bahi.
634 「白伞」:在这里,“白”是“白色”的同义词,故说「白色伞」。「以布包裹」,即用布从周围缠裹。白色的伞即白伞。以吉兰迦做成的伞即吉兰迦伞。以树叶做成的伞即叶伞。以圆环系缚的,为圆环缚;以辐条系缚的,为辐条缚。「它们」,指这三种伞。「确实」,即真实不虚。哪怕只是一片叶伞,也应当如此结合理解。「在这些当中」,指在这三种伞之中。「彼」,指任何在家者或出家者。「以伞足或」,指以伞杆建立之足,或者。「于此」,指在此学处中。显示巴利原文
634.Setacchattanti ettha setasaddo paṇḍarapariyāyoti āha ‘‘paṇḍaracchatta’’nti. Vatthapaliguṇṭhitanti vatthehi samantato veṭhitaṃ. Setaṃ chattaṃ setacchattaṃ. Kiḷañjehi kataṃ chattaṃ kiḷañjacchattaṃ. Paṇṇehi kataṃ chattaṃ paṇṇacchattaṃ. Maṇḍalena baddhaṃ maṇḍalabaddhaṃ. Salākāhi baddhaṃ salākabaddhaṃ. Tānīti tīṇi chattāni. Hīti saccaṃ. Yampi ekapaṇṇacchattanti yojanā. Etesūti tīsu chattesu. Assāti yassa kassaci gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Soti yo koci gahaṭṭho vā pabbajito vā. Chattapādukāya vāti chattadaṇḍanikkhepanāya pādukāya vā. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
635 「中等者」,指尺度上处于中等。通过「四肘之量」这一说明,指出短于或长于四肘的杖,皆不名为“杖”。为了开显“杖在其手中”的构词含义,故说「依前所述之理」。显示巴利原文
635.Majjhimassāti pamāṇamajjhimassa. ‘‘Catuhatthappamāṇo’’tiiminā catuhatthato ūnātireko daṇḍo na daṇḍo nāmāti dasseti. Daṇḍo pāṇimhi assāti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘vuttanayenevā’’ti.
636 「刀在手中」一句,此处唯指剑,故说「剑」。剑即是刀。显示巴利原文
636.‘‘Satthapāṇimhī’’ti ettha asi eva adhippetoti āha ‘‘asi’’nti. Asinti khaggaṃ.
637 「武器者,即弓、弩」一句,为显经中所说仅是举要,故言「持武器者,于此」等。须知一切弓的变型皆属武器,当如此联结。正如佩刀而立者不称为刀在手,弓挂于颈者亦不算武器在手,故说「若复」等,由此显示唯被手所执持者方名持武器在手。——第六品。显示巴利原文
637. ‘‘Āvudhaṃ nāma cāpo kodaṇḍo’’ti pāḷiyaṃ vuttavacanaṃ upalakkhaṇamevāti dassento āha ‘‘āvudhapāṇissāti etthā’’tiādi. Sabbāpi dhanuvikati āvudhanti veditabbāti yojanā. Yathā asiṃ sannahitvā ṭhito satthapāṇīti saṅkhyaṃ na gacchati, evaṃ dhanuṃ kaṇṭhe paṭimukko āvudhapāṇīti āha ‘‘sace panā’’tiādi, iminā āvudho pāṇinā gahitoyeva āvudhapāṇi nāmāti dassetīti. Chaṭṭho vaggo.
7. 鞋品义理连结显示巴利原文
7. Pādukavagga-atthayojanā
638 「指间」,即足趾之间的缝隙。「鞋」,为履的一种。因是依此而行,故称为「鞋」;这种鞋或有多层,或以皮制,或以木制。「穿着后」,意为穿上鞋之后。显示巴利原文
638.Aṅgulantaranti pādaṅgulavivaraṃ. Pādukanti upāhanaviseso. So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati, sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā. Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā.
640 “被二人所持”者,示关联。“以竹竿”者,即用竹;“坐于车中”者,示关联。“使破坏”者,即作破坏。“二者”者,指说法者与受法者两人。“允许”者,即允许说法。显示巴利原文
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho. Vaṃsenāti veṇunā, yāne nisinnoti sambandho. Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā. Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā. Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati.
641 “往床者”者,指已到床上,义为卧于床者。“对卧者不允许说法”者,示关联。显示巴利原文
641.Sayanagatassāti sayanaṃ gatassa, sayane nipannassāti attho. Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho.
642 为表明“在三种结跏趺坐中,以任何一种结跏趺坐而坐者,均不得为说法”,故说“结跏趺坐”等。显示巴利原文
642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘pallatthikāyā’’tiādi.
643 犹如缠裹时不见发端,同样,‘缠头者’也是如此——这是义理上的连结。显示巴利原文
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā.
647 因旃巴咖之语与旃陀罗之语为同义词,故说「旃陀罗」。旃陀罗者,因煮犬肉,故称为旃巴咖,将萨音变为差音。旃巴咖之女为旃巴基,旃陀罗之妻也。「于此」者,此处特拉后缀用于自义,故说「何名」也。何王坐于高座而学咒者,此王实为极不如法,如是所说也。「此一切」者,此语为性之倒置,故说「此一切」也。「世间」者,以此示此处之语之范围。「最后」之语为「最终」之同义。「最终」者为劣也。「劣」者,此处名为「败坏」,故说「混乱」也。「混乱」者,败坏也。「无礼法」者,以此示「往混乱」等语之意趣义。「往最后」为「最后往」,「此一切世间最后往」为义也。此处及本生经中,于某些写本有「旃玛利咖德」之读法,彼实不合理也。「于彼处」者,于庵婆树根处也。「他们」者,王与婆罗门也。显示巴利原文
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘caṇḍālassā’’ti. Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā. Chapakassa esā chapakī, caṇḍālabhariyā. Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘yo hi nāmā’’ti. Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma, ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti. ‘‘Sabbamida’’nti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘sabbo aya’’nti . ‘‘Loko’’ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti. Carimasaddo antimapariyāyo. Antimoti ca lāmako. Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘saṅkara’’nti. Saṅkaranti vipattiṃ. ‘‘Nimmariyādo’’ti iminā ‘‘saṅkaraṃ gato’’ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti. Carimaṃ gataṃ carimagataṃ, sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho. Idha ca jātake (jā. 1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘camarikata’’nti pāṭho atthi, so ayuttoyeva. Tatthevāti ambarukkhamūleyeva. Tesanti rājabrāhmaṇānaṃ.
‘在彼’:即在彼三偈中。‘在圣典’:指阐述自己行持的典籍,也就是圣典。‘不见’:此处re音是anti的变形,故说‘不见’。‘凡此’与‘凡彼’:即yo ca ayaṃ,其中ayaṃ一词仅是庄严文辞,意思是婆罗门。‘学习’:即诵习,意为学习。显示巴利原文
Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ. Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā. Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘na passantī’’ti. Yo cāyanti yo ca ayaṃ. Ayaṃsaddo padālaṅkāramatto, brāhmaṇoti attho. Adhīyatīti ajjhāyati, sikkhatīti attho.
「彼」:指与菩萨所说偈颂的连结。「彼」:指该偈颂。「尊者」:呼唤菩萨。为显示「已食」一词的业格含义,故说「我」。「饭」:指米饭。由此,清净纯净的肉称为净肉,以此调味之饭,故「净肉调味」是表示外连结复合词。「法」:指行为法。「坚固而」:意为坚定,或即此读法。为排除「vaṇṇa」音在‘形状’等其他义,故说「受赞叹」。「被称赞」:是其同义词。显示巴利原文
Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho. Tassāti gāthāya. Bhoti bodhisattaṃ āmanteti. ‘‘Bhutto’’ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘mayā’’ti. Assāti odanassa. Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ, tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti. Dhammeti ācāradhamme. Baddho hutvāti thaddho hutvā, ayameva vā pāṭho . Vaṇṇasaddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘pasattho’’ti. Thomitoti tasseva vevacanaṃ.
「然后」:即在……之后。「彼」:指婆罗门。「彼」:指两首偈颂。「婆罗门」:呼唤祭司。「现在」:指现见的当下。为显示「以堕落的生活,或以非法行」这些词之间的连结,故说「生起」。显示巴利原文
Athāti anantare. Nanti brāhmaṇaṃ. Tassāti gāthādvayassa. Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati. Sampatīti sandīṭṭhike. ‘‘Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘nippajjatī’’ti.
「大梵」:此处「brahma」一词意为婆罗门,故说「大婆罗门」。「其他」:指除王族婆罗门之外的其他。说「烹煮」时,因其不相离,「食用」的含义也应一同了解,故说「烹煮且食用」。以「不仅」等语,显示此处「pi」音具有集合义,并与「汝将行」相连结。「又汝」:即彼,此为对格意义的反身语词,应与「莫破」相连结。「以石」:显示「asma」音是石的同义词。「以彼」:指以破坏之因。显示巴利原文
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘mahābrāhmaṇā’’ti. Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi. ‘‘Pacantī’’ti vutte avinābhāvato ‘‘bhuñjantī’’ti atthopi gahetabboti āha ‘‘pacanti ceva bhuñjanti cā’’ti. ‘‘Na kevala’’ntiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti, tvaṃ ācarissasīti sambandho. Puna tvanti taṃ, upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, ‘‘mā bhidā’’tiiminā sambandhitabbaṃ. ‘‘Pāsāṇo’’tiiminā asmasaddo pāsāṇapariyāyoti dasseti. Tenāti bhindanahetunā.
648 648. 意指针对自己所疑之处而发问,故说「不应说」。显示巴利原文
648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na kathetabba’’nti.
649 「以平轭」:即用平齐之轭,意指言语的平正。显示巴利原文
649.Samadhurenāti samaṃ dhurena, samaṃ mukhenāti attho.
652 「随根或枝而行」,应如此连接。言「干」者,指树木之主干。「排出」者,指大小便之排出。「草卵」者,即以草所造,或以草制成之卵状物。「于此」者,指于大小便、痰唾之中。显示巴利原文
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā. Khandheti rukkhassa khandhe. Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati. Tiṇaṇḍupakanti tiṇena kataṃ, tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ. Etthāti uccārapassāvakheḷesu.
653 为说明所指之水,故说「唯受用水」。第七品。显示巴利原文
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘paribhogaudakamevā’’ti. Sattamo vaggo.
「于此」者,即于众学法中。「以饭覆羹菜」者,即是以饭覆盖羹菜。众学法终。显示巴利原文
Etthāti sekhiyesu. Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti. Samattā sekhiyā.
8. 七灭诤论义理连结显示巴利原文
8. Sattādhikaraṇasamatha-atthayojanā
655 「数之限定」者,即数目被限定。「他们」者,指四种诤事。「彼」者,即他们之篇集与附随。「于彼处」者,即于他们篇集附随中。「于一切处」者,即于一切学处中。显示巴利原文
655. Saṅkhyaṃ paricchijjatīti saṅkhyāparicchedo. Tesanti catubbidhānamadhikaraṇānaṃ. Tassāti tesaṃ khandhakaparivārānaṃ. Tatthevāti tesu eva khandhakaparivāresu. Sabbatthāti sabbesu sikkhāpadesūti.