一切合算方法之解说
Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā
873在《附随》中,有“处所施设品”等八品,又将他们结合“缘”字而说的“八缘品”;在两种〈分别〉中各别显示的十六附随,故称为“十六附随”。一切合算方法:因应总摄一切所说合算方法,即一切合算类别的方法。
873. Parivāre mukhāgatā katthapaññattivārādayo aṭṭha vārā, teyeva paccaya-saddena yojetvā vuttā aṭṭhapaccayavārāti vibhaṅgadvaye visuṃ visuṃ dassitā soḷasa parivārā assāti soḷasaparivāro, tassa soḷasaparivārassa. Sabbaṃ saṅkalanaṃ nayanti sabbesaṃ vuttānaṃ saṅkalananayānaṃ saṅgahetabbato sabbaṃ saṅkalabhedanaṃ nayaṃ.
875所谓“身业有六种”者:第一波罗夷罪,于建造小屋的方便中有恶作罪,于一团食未至时有偷兰遮罪,至则有桑喀地谢沙罪,非时食有波逸提罪,第一波罗提悔过罪,如是为六种。
875.Kāyikā chabbidhāti paṭhamapārājikāpatti, kuṭikaraṇe payoge dukkaṭāpatti, ekaṃ piṇḍaṃ anāgate thullaccayāpatti, tasmiṃ āgate saṅghādisesāpatti, vikālabhojane pācittiyāpatti, paṭhamapāṭidesanīyāpattīti chabbidhā.
同样,“语业有六种”者:第四波罗夷罪,于令造小屋时的前行,逐字教诫的波逸提罪,以戏笑心用下劣语毁辱,其恶说罪,如是有六种。
Tathā vācasikāpi cāti catutthapārājikā, kuṭiyā kārāpane pubbagatiyo, padasodhammapācittiyaṃ, davakamyatāya hīnena khuṃsanaṃ, tassa dubbhāsitanti tathā chabbidhā.
“覆藏有三种”者:比丘尼覆藏罪过,波罗夷;比丘覆藏桑喀地谢沙,波逸提;覆藏自身粗罪,恶作。如是三种。
Chādentassaca tissoti bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādisesachādane pācittiyaṃ, attano duṭṭhullacchādane dukkaṭanti tisso ca.
“五触缘”者:由身触,于比丘尼得波罗夷,于比丘得桑喀地谢沙;以身触身着物,偷兰遮;以舍堕物触身着物,恶作;于指戳,波逸提。如是从身触缘有五种罪。
Pañcasaṃsaggapaccayāti kāyasaṃsagge bhikkhuniyā pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādiseso, kāyena kāyapaṭibaddhe thullaccayaṃ, nissaggiyena kāyapaṭibaddhe dukkaṭaṃ, aṅgulipatodake pācittiyanti kāyasaṃsaggapaccayā pañca āpattiyo.
877于覆藏粗罪有二种:比丘尼覆藏罪过,波罗夷;比丘覆藏桑喀地谢沙,波逸提。如是覆藏粗罪中,有二种。
877. Bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhussa saṅghādisesapaṭicchādakassa pācittiyanti duṭṭhullacchādane duve.
879“在村落之间有四”等,从反释中可以了知。
879.‘‘Gāmantare catassovā’’tiādi paṭiniddesato ca viññāyati.
881『前行者』:正在行走者。
881.Vajantiyāti gacchantiyā.
885若比丘尼于暗夜无灯时,在伸手可及之处与男子交谈,犯波逸提。若站在远处,离开伸手可及的范围而说话,则仅犯恶作。这是文句之间的连结之义。
885. Yā pana bhikkhunī rattandhakāre appadīpe hatthapāse purisena saddhiṃ yadi sallapeyya, tassā pācitti. Dūre ṭhitā hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
886若比丘尼于白天,在有遮蔽的隐蔽处,与男子同处一臂之距内站立说话、交谈,犯波逸提。若离开一臂距离而说话,则唯犯恶作。此为连接之义。
886.Yā pana bhikkhunī channe paṭicchannaṭṭhāne divā purisena saddhiṃ assa purisassa hatthapāse ṭhitā vadeyya sallapeyya, tassā pācitti. Hatthapāsaṃ vijahitvā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
891“伴随舍堕的波逸提”者,即与舍离调伏羯磨相伴的波逸提。
891.Sanissaggā ca pācittīti nissajjanavinayakammasahitāyeva pācitti.
893“在此”者,谓于此教法中。
893.Idha imasmiṃ sāsane.
896“二者”,即两人。
896.Duvinnanti dvinnaṃ.
898“同住地”者:指已恢复清净的比丘与同等行者处于同一界内的状态。“异足前”者,即异住地之义。被举罪者、异等行者、处于异界者,为异住地。此两种住地,正是大悲大仙所宣说,如此联结。
898.Samānasaṃvāsakabhūmi nāma pakatattassa bhikkhuno samānaladdhikassa ekasīmāyaṃ ṭhitabhāvo. Nānāpadaṃ pubbaṃ etissāti nānāpadapubbikā, nānāsaṃvāsakabhūmīti attho . Ukkhittanānāladdhikanānāsīmagatā nānāsaṃvāsakabhūmi. Imā dveyeva saṃvāsakabhūmiyo hi mahesinā kāruṇikena vuttāti yojanā.
899“二者”,即别住者与行敬悦者二人。“已超越二边”者:超越名为欲乐耽著与自苦折磨之二边,安住于中道者;或谓超越常见与断见二边者。
899.Duvinnanti pārivāsikamānattacārīnaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ. Dvayātītenāti kāmasukhallikānuyogaattakilamathānuyogasaṅkhātaṃ antadvayaṃ atikkamma majjhimāya paṭipadāya ṭhitena. Atha vā sassatucchedadvayaṃ atikkantena.
900“应取最多二指节”以及“二指节或二指量”,这是指二指节有两种制立,应如此连结。
900. ‘‘Dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabba’’nti ca tatheva ‘‘dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā’’ti ca dvaṅgulā duve paññattāti yojanā.
905“依教令杀人”与“依教令不与取”,亦应如是连结。
905. Āṇattiyā manussamāraṇaṃ, āṇattiyā adinnādānampīti yojanā.
907“此三种明示”,即三种表明淫欲意图的方式。
907.Tisso obhāsanāyimāti imā tisso methunādhippāyappakāsanā.
908“桑喀地谢沙”者,即是桑喀地谢沙之性。
908. Saṅghādiseso eva saṅghādisesatā.
910“林主”者,指不开花而结果的树,诸如榕树、优昙婆罗、菩提树、毕喇叉、迦提罗等树种;然此处意指林中最尊、受守护保护的支提树,称为林主。“粗重”者,即偷兰遮。
910.Vanappati nāma pupphaṃ vinā phalantī nigrodhaudumbaraassatthapilakkhakādirukkhajāti, idha pana vanajeṭṭho rakkhitagopitacetiyarukkho vanappatīti adhippāyo. Thullatāti thullaccayaṃ.
912“放出”者,即放出、生起之界。“舍弃”者,即加行后弃舍。句读为:“于青草上弃舍大小便。”
912.Vissaṭṭhīti vissajji sambhavadhātu. Chaḍḍaneti upakkamitvā mocane. ‘‘Harite uccāraṃ passāvaṃ chaḍḍane’’ti padacchedo.
913“这些的量度是多少”,即有多少。
913. Kiṃ pamāṇametāsanti kittakā.
915“比丘与比丘尼的信”:在此处,“比丘”一词根据主格的相关语境,是就自身而言,意为比丘;或是为了配合偈颂的格律而省略了音节。
915.Bhikkhubhikkhuniyā saddhinti ettha bhikkhūti sāmivacanappasaṅge paccattaṃ, bhikkhunoti attho. Gāthābandhavasena vā vaṇṇalopo.
918第二次时,在一臂之距内。
918. Dutiyāya hatthapāsakaṃ.
922“至第三次三罪”一句,其释义中有人诵作“破僧者的随从者应得偷兰遮”。然而,注疏中已说:“三位破僧随从者——如瞿伽离等——得桑喀地谢沙”,故此读法不应采纳。
922. ‘‘Yāvatatiyake tisso āpattiyo’’ti (pari. aṭṭha. 476 atthato samānaṃ) padassa niddese ‘‘thullaccayaṃ siyā saṅgha-bhedakassānuvattino’’ti paṭhanti. ‘‘Tiṇṇaṃ saṅghabhedānuvattākānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādiseso’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tathā pāṭho na gahetabbo.
923“至第三次”:第三次为三次的圆满,即是甘马语。于第三次甘马语结束时当犯之罪,名为“至第三次罪”。
923.Yāvatatiyaketi tiṇṇaṃ pūraṇī tatiyā, kammavācā, yāvatatiyāya kammavācāya pariyosāne āpajjitabbā āpatti yāvatatiyakā nāma.
926“未流出者……乃至……任何”,这是显示重罪的事例。“一切肉皆不可用”,这是显示偷兰遮与恶作的事例。
926.‘‘Avassutassa…pe… kiñcī’’ti idaṃ garukāpattiyā vatthudassanaṃ. ‘‘Sabbaṃ maṃsaṃ akappiya’’nti idaṃ thullaccayadukkaṭānaṃ vatthudassanaṃ.
927“令告知……乃至……食物亦”,此是显示悔过之事。“蒜亦”,此是显示波逸提之事。“一起吞咽者”为词之分解。
927.‘‘Viññāpetvāna…pe… bhojanampi cā’’ti idaṃ pāṭidesanīyavatthudassanaṃ. ‘‘Lasuṇampi cā’’ti idaṃ pācittiyavatthudassanaṃ. ‘‘Ekato ajjhoharantiyā’’ti padacchedo.
930以染污心观看女人之密处者,得恶作。如是所说,此为连结。
930. Rattacittena itthiyā aṅgajātaṃ olokentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
931“正行”即是“正行者”。四十三种行法,已于八十二篇蕴行法的圆满处显示。
931. Sammāvattanāva sammāvattanakā. Tecattālīsa vattanā dvāsītikkhandhakavattānaṃ paripūraṇaṭṭhāne dassitā.
932有三种被举人:其中,因不见罪、不作对治而犯戒者有二种人;因不舍恶见而犯戒者有一种人。这些是三种被举人。
932. Adassanaapaṭikamme āpannāpattiyā duve puggalā, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge āpannāpattiyā ekoti ime tayo ukkhittapuggalā.
934“污染者”,即染污比丘尼者。“刺”,即刺沙弥。
934.Dūsakoti bhikkhunidūsako. Kaṇṭakoti kaṇṭakasāmaṇero.
937“应施与等”:指于白时,“僧团应施与”等种种白之施设,意为白的作用。“施与僧团”“作为”等:指于甘马语时,“僧团施与”或“作为”等种种表达,由于语业尚未完成,故可称为“未完成现在时”。
937.Dadeyyaccevamādikāti ñattikāle ‘‘saṅgho dadeyyā’’tiādibhedā ñattikappanā, ñattikiriyāti attho. Deti saṅgho karotītiādīti kammavācākāle ‘‘saṅgho detī’’ti vā ‘‘karotī’’ti vā ādibhedā vacanakammassa aniṭṭhitattā vippakatapaccuppannaṃ nāma siyā.
938「已施与」「已奉行」「已舍弃」等语——于羯磨说完成之时,「已由僧团施与」或「已由僧团奉行」等言说,可称为过去所作。
938.Dinnaṃ kataṃ paniccādīti kammavācāya niṭṭhitāya ‘‘dinnaṃ saṅghenā’’ti vā ‘‘kataṃ saṅghenā’’ti vātiādivacanaṃ atītakaraṇaṃ nāma siyā.
939「于僧」者,即于僧团之中。
939.Saṅgheti saṅghamajjhe.
若说:「僧团唯以此二因缘而破,非以其他。」为何这样说?难道不是有言:「优波离,僧团以五相而破。以何等五?以羯磨、以诵经、以宣说、以随诵、以取筹。」如《附随》所说,且于义注中亦有「以五种因」之说。那么,此处仅以此二因而说僧团破,岂非不合道理?答曰:并非不合道理,因为这是依前行作法而说的。因此,在义注中说——
‘‘Kāraṇehi pana dvīhi, saṅgho bhijjati naññathā’’ti kasmā vuttaṃ, nanu ‘‘pañcahupāli, ākārehi saṅgho bhijjati. Katamehi pañcahi? Kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā’’ti (pari. 458) vuttattā, aṭṭhakathāyañca (pari. aṭṭha. 458) ‘‘pañcahi kāraṇehī’’ti vacanato ca idha imehi dvīheva kāraṇehi saṅghabhedakathanaṃ ayuttanti? Vuccate – nāyuttaṃ pubbapayogakārakavasena vuttattā. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ –
“以羯磨”者,即于求听等四种羯磨中的任一羯磨。“以诵出”者,即于五种巴帝摩卡诵出中的任一诵出。“宣说”者,即说者,以种种理由阐明“非法为法”等十八种破僧事。“以随诵”者,即以如此随诵而破:“你们岂不知我出身高贵家族、且多闻法?像我这样的人,你们心中竟认为‘他会行非法非律、违背导师教诫’,这合适吗?对我而言,无间地狱犹如青莲花池般清凉,我岂会畏惧恶趣?”以如是等方式随诵。“以取筹”者,即在随诵之后,为使他们的心坚固不退,而以“取此筹”之语令取筹。
‘‘Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi upapattīhi ‘adhammaṃ dhammo’tiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti ‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ, bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ kareyyāti citte uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanamiva sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘gaṇhatha imaṃ salāka’nti salākaggāhena.
在此,羯磨或诵出本身是标准,而宣说、随诵、取筹则为前行部分。因为以阐明十八事的方式宣说时,为了令人生起欢喜而随诵,即便取了筹,僧团仍未破。然而,当如此四人或更多人取筹之后,别众而作羯磨或诵出时,那时僧团才名为已破。
‘‘Ettha ca kammameva, uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharante tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atireke vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karoti, tadā saṅgho bhinno nāma hotī’’ti (pari. aṭṭha. 458) –
因已如是说,取筹与羯磨二者是主要原因,故于此仅显示此二者。
Vuttattā salākaggāhakammāni dve padhānakāraṇānīti idha tāneva dassitāni.
难道取筹不也被说为破僧的前行吗?而诵出与羯磨才以主要性被说。既然如此,为何此处取筹具有主要原因性?回答是:诵出与羯磨也是在取筹成就时才必然发生,若无成就义用的方便,它们便不能成就。因此,取筹在此以主要性被安立;而诵出则因为是施设羯磨的前行,被羯磨所摄,故在此未单独说明。应作如是观。
Nanu ca salākaggāhopi saṅghabhedassa pubbabhāgo vutto, uddesakammāneva padhānabhāvena vuttāni, tasmā kathamassa salākaggāhassa padhānakāraṇabhāvoti? Vuccate – uddesakammānipi salākaggāhe siddhe avassambhavanato atthasādhanapayogena vinā asiddhāneva hontīti so padhānabhāvena idha gahito, uddeso pana paññattakammapubbaṅgamattā kammeneva saṅgahitoti idha visuṃ na vuttoti daṭṭhabbaṃ.
941“相应不相应语”:为了令缘生起而说相应,而此语对释迦子性而言却是不相应、不相称的,故为“相应不相应”;此语本身即是“相应不相应语”,以彼语。
941.Payuttāyuttavācāyāti paccayuppādanatthāya payuttā ca sā sakyaputtiyabhāvassa ayuttā ananurūpā cāti payuttāyuttā, sāyeva vācāti payuttāyuttavācā, tāya.
944凡比丘尼请求而后食用者,对她而言即犯悔过法。这是句子的连接。
944. Yā bhikkhunī viññāpetvā bhuñjati, tassā ca pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.
945「无病」,即无疾病。
945.Anāmayoti agilāno.
946在「十百」等偈颂中,「诸夜」一词,此处省略了「百」。在覆藏的行为里,由于紧密关联而使用受格。十百罪,覆藏百夜,如此连结。于此应作如下连结——
946.‘‘Dasasatānī’’tiādigāthāya rattīnanti ettha ‘‘sata’’nti seso. Chādanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dasasatāni āpattiyo rattīnaṃ sataṃ chādetvāti yojanā. Evaṃ kattabbayojanāyaṃ –
「十百夜百,覆藏诸罪已;
住满十夜后,别住者应得解脱。
‘‘Dasa sataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvāna; Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko’’ti. (pari. 477) –
这是《附随》偈颂的衡量标准。其含义为:若一日间犯下一百条桑喀地谢沙罪,并以覆藏十日的方式,于百日内覆藏了千条桑喀地谢沙罪。此处略义是:若有人于十日内犯下一百条桑喀地谢沙罪,并于十日内覆藏,此人便覆藏了百夜的千条罪过。关于“住十夜已”,是指“彼一切诸罪皆已覆藏十日”,乞求别住后,便已住满十夜,这是其含义。关于“别住者应解脱”,是指正在行别住的比丘,从自己应行的别住中解脱出来,成为已清净解脱者,这是其含义。
Ayaṃ parivāragāthāpamāṇaṃ. Ekadivasaṃ sataṃsaṅghādisesāpattiyo āpajjitvā dasadivase chādanavasena sataṃdivase sahassasaṅghādisesāpattiyo chādayitvāti attho. Ayamettha saṅkhepattho – yo dasadivase sataṃ saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā dasadivase paṭicchādeti, tena rattisataṃ āpattisahassaṃ paṭicchāditaṃ hotīti. Dasa rattiyo vasitvānāti ‘‘sabbāva tā āpattiyo dasāhapaṭicchannā’’ti parivāsaṃ yācitvā dasa rattiyo vasitvāti attho. Mucceyya pārivāsikoti parivāsaṃ vasanto bhikkhu attanā vasitabbaparivāsato mucceyya, mutto bhaveyyāti attho.
947“他胜处唯有八种”,这是以未包括在内的方式来说的。“二十三种粗重罪”是指:比丘不共、唯比丘尼所有的有十条;比丘尼不共、唯比丘所有的有六条;两者共有的有七条,如此总共有二十三条桑喀地谢沙罪。
947.Pārājikāni aṭṭhevāti aggahitaggahaṇena. Tevīsa garukāti bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ dasa, bhikkhunīhi asādhāraṇā bhikkhūnaṃ cha, ubhinnaṃ sādhāraṇā sattāti evaṃ tevīsa saṅghādisesā.
948「已说诸」者,指如上所说的舍堕学处。「有四十二」者,比丘分别中的三十条,与比丘尼特有的最初十二条,合为四十二舍堕学处。一百八十八波逸提,已于前文显示。
948.Vuttānīti yathāvuttāni nissaggiyāni. Dvecattālīsa hontīti bhikkhuvibhaṅgāgatā tiṃsa, bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ ādito dvādasa cāti dvācattālīsa nissaggiyāni honti. Aṭṭhāsītisataṃ pācittiyā pubbe dassitāva.
949「善学」者,以世尊所善学的增上戒等三种学之故。
949.Susikkhenāti suṭṭhu sikkhitaadhisīlāditividhasikkhena bhagavatā.
950「善慧」者,殊胜的十力、四无畏、六不共等慧为其所有者,为善慧者,以彼。「有名声」者,因具足八圣补特伽罗众所摄的眷属名声,及遍一切世间的功德声所摄的声誉名声,故为有名声者。「有三百五十」者,依所示计数方式,总合而言,有超过五十的三百,此为其义。连结为:由善慧、有名声的乔达摩所制定的一切学处,有三百五十。
950.Supaññenāti sobhaṇā dasabalacatuvesārajjachaasādhāraṇādayo paññā yassa so supañño, tena. Yasassināti aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaparivārayasā ca sabbalokabyāpakaguṇaghosasaṅkhātakittiyasā ca tena samannāgatattā yasassinā. Aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yathādassitagaṇanāya piṇḍavasena paññāsādhikāni tīṇi satāni bhavantīti attho. Supaññena yasassinā gotamena paññattāni sabbāni sikkhāpadāni aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yojanā.
951于诸学处中,应作解说的核心抉择,我已以略摄的方式,从一切方面、以一切行相悉皆宣说——这便是(文脉的)连结。
951.Etesu sikkhāpadesu yo sārabhūto vinicchayo vattabbo, so sakalo mayā samāsena sabbathā sabbākārena vuttoti yojanā.
952此论名为《后分论》。
952.Idaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ.
953“因此”:因为这是我审察之后才说的。“义”:即语义、事义等不同类别的义。“或于字句结合”:指在称为字的词句结合中。“或于安立之次第”:即依诵出方式而安立论典的次第。“不应生疑”:不应生起这样的疑惑、犹豫——“此是否能表达所意图的意义,抑或不能?”“此是相应,还是不相应?”“此是过多,还是不足?”“此是未合顺序,还是已合顺序?”“此是相违时宜,还是不相违?”“此是说得不好,还是说得好?”“此是有义,还是无义?”“尊重”:以“律为防护义”等所显的利益次第为根本原因,应生起大尊敬,此为其义。
953.Tasmāti mayā vicāretvā vuttattāva. Attheti vacanatthabhāvatthādibhede atthe vā. Akkharabandhevāti akkharasaṅkhātapadabandhe vā. Viññāsassa kamepi vāti uddesavasena ganthanikkhepassa kamepi. Kaṅkhā na kātabbāti ‘‘yathāadhippetassa idaṃ vācakaṃ nu kho, avācaka’’nti vā ‘‘idamayuttaṃ nu kho, yutta’’nti vā ‘‘idamadhikaṃ nu kho, ūna’’nti vā ‘‘idamaghaṭṭitakkamaṃ nu kho, ghaṭṭitakkama’’nti vā ‘‘idaṃ viruddhasamayaṃ nu kho, aviruddhasamaya’’nti vā ‘‘idaṃ duruttaṃ nu kho, suvutta’’nti vā ‘‘idaṃ satthakaṃ nu kho, niratthaka’’nti vā kaṅkhā vimati yena kenaci na kātabbā. Bahumānatāti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādinā (pari. 366) niddiṭṭhapayojanaparamparāya mūlakāraṇattā mahatī sammānā kātabbāti attho.
954若比丘通达名为《律之决断》的论书——连同《无上篇》,即与《无上论书》相应者——从法、义、决断三方面完全了知,则此比丘因对应学之学处已全然了知,即使没有教授学处的老师,也能自行学习。“舍依止”者,即舍离对阿阇梨与亲教师的依止而安住。“随意所往”者,谓无论自己前往何处,皆应成为有资格前往彼处之人。
954.Yo bhikkhu sauttaraṃ uttarapakaraṇena sahitaṃ vinayassavinicchayaṃ nāma pakaraṇaṃ jānāti dhammato ceva atthato ca vinicchayato ca sabbathā avabujjhati, so bhikkhu attanā sikkhitabbāya sikkhāya sabbaso viññātattā sikkhāpakena ācariyena vināpi sikkhituṃ samatthoti. Nissayaṃ vimuñcitvāti ācariyupajjhāye nissāya vāsaṃ muñcitvā. Yathākāmaṅgato siyāti yādisā yādisā attanā gāmitā, tattha tattha gamanāraho bhaveyyāti attho.
955欲授予依止者。“连同分别”者,即与分别俱。“连同摄颂”者,即与摄颂俱。应如此结合:将这部《律决断》论书连同《无上篇》,在文句方面作极熟练的口诵通达,并从义理、决断两方面正确了知之后,方可如是授予。
955. Nissayaṃ dātukāmena. Saha vibhaṅgena savibhaṅgaṃ. Saha mātikāya samātikaṃ. Idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ suṭṭhu vācuggataṃ katvā ganthato suṭṭhu paguṇaṃ vācuggataṃ katvā atthato, vinicchayato ca sammā jānitvā evaṃ dātabbanti yojanā.
956-7若比丘以语诵读此《律决断》论书连同《无上篇》,以心思惟,听闻他人所说,询问义理,教他人诵,恒常审察义理,并以因、喻、现行等方式趣入如所询问之义理,从一切方面观察,以慧决定、确立,则对彼比丘而言,一切依律而立的义理——犯与不犯、净与不净等区别——皆如手中庵摩罗果、掌中无垢摩尼宝珠般显明现起。应如此结合。“此无垢”者,即无垢;无垢即“庵摩罗”,是说摩尼宝珠也。
956-7.Yo bhikkhu imaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ vācāya paṭhati, manasā cinteti, aññehi vuccamānaṃ suṇāti, atthaṃ paripucchati, paraṃ vāceti, niccaṃ atthaṃ upaparikkhati yathāparipucchitamatthaṃ hetuudāharaṇapavattivasena upagantvā samantato ikkhati paññāya niyameti vavatthapeti, tassa pana bhikkhussa vinayanissitā sabbeva atthā āpattānāpattikappiyākappiyādipabhedā sabbe atthā hatthe āmalakaṃ viya karatale amalamaṇiratanaṃ viya upaṭṭhahanti pākaṭā bhavantīti yojanā. Natthi etassa malanti amalaṃ, amalameva āmalakanti maṇiratanaṃ vuccati.
958“无慧者”,即没有智慧者;这些无慧的众生,就是“无慧之人”。“无慧人之沉没处”:给予、执取、造作无慧人的核心、沉没与陷溺故,名为“无慧人之沉没处”——对于离慧者,它无底、深邃。他们未得立足的不死海,由于真义味甘露、涅槃味甘露的获得因缘故,如海一般。此名为《伍德拉论》的大海,即是最上、最胜而现前者。能成就、渡越、圆满“伍德拉”的比丘,实因已达律之彼岸、已至律藏边际而成为到彼岸者,他将前往流转之彼岸——那名为彼岸的涅槃——应当成就,应当作。应如此连结前后。
958. Natthi etesaṃ buddhīti abuddhī, abuddhī ca te janā cāti abuddhijanā, abuddhijanānaṃ sāraṃ avasāraṃ osīdanaṃ dadāti ādadāti karotīti abuddhijanasāradaṃ, buddhivirahitānaṃ agādhaṃ gambhīraṃ. Tehi aladdhapatiṭṭhaṃ amatasāgaraṃ saddattharasāmatassa, nibbānāmatassa vā paṭilābhakāraṇattā sāgarasadisaṃ paramaṃ uttamaṃ imaṃ uttaraṃ sāgaraṃ āsannapaccakkhaṃ uttarapakaraṇasaṅkhātaṃ samuddasāgaraṃ sārado hutvā uttaraṃ uttaranto pariyosāpento naro bhikkhu hi yasmā vinayapārago vinayapiṭakassa pariyantaṃ gato hutvā pārago pāraṃ saṃsārassa pārasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gacchanto siyā bhaveyyāti yojanā.
959“因此”:正是由彼因缘,那远离、退离、充满远离恶,因毫无疑惑而退返的畏恶之人,驱散了黑暗——由于畏恶,他以彼分断破除了那依心遍满的方式生起的愚痴暗。“施予一切垢业”:施予、带来对一切贪等垢染的业,即彼分断等断除,故得名“施予一切垢业”。乐之足处:世间与出世间乐的因缘;具足功德:与戒等实质的功德相应、相合而彰显功德;有益:犹如不死之药,因远离一切过失、一切疾病而带来不老、不死等功德,故为有益。这部名为《伍德拉》的论书,应当恭敬——成为尊重的对象;应当恒常、持续地学习——思惟“我将如是熏习”;它一向适宜成就如前所说的利益,故应以学习等方式确实学习,不应成为漠视者。应如此连结。
959.Atoti tasmādeva kāraṇā avapūratorato pāpapūrato nirāsaṅkatāya orato nivatto pāpabhīruko naro tamaṃ vidhūya pāpabhīrukatāya eva cittapariyuṭṭhānavasena uppajjanakaṃ mohandhakāraṃ tadaṅgapahānavasena vidhametvā. Sabbaṅgaṇakammadaṃ sabbesaṃ rāgādīnaṃ aṅgaṇānaṃ kammaṃ tadaṅgādipahānaṃ dadāti āvahatīti ‘‘sabbaṅgaṇakammada’’nti laddhanāmaṃ sukhassa padaṃ lokiyalokuttarassa sukhassa kāraṇaṃ guṇasaṃhitaṃ sīlādīhi atthabhūtehi guṇehi saṃhitaṃ yuttaṃ guṇappakāsakaṃ hitaṃ amatosadhaṃ viya sabbadosasabbabyādhirahitatāya ajarāamatādiguṇāvahattā hitaṃ imaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ sakkaccaṃ ādaro hutvā niccaṃ satataṃ sikkhe ‘‘evaṃ paricayantaṃ karomī’’ti cintetvā ekantena yathāvuttapayojanasādhanayoggaṃ katvā ajjhenādivasena sikkheyya eva, na ajjhupekkhako bhaveyyāti yojanā.
960“于能令明利者”中:即圆满巴帝摩卡律仪戒,以及降伏教敌之中。那些守护自身的惭愧者,能令自己明利、熟练而无畏,故为“能令明利者”。在由此最上、更殊胜的藏——律藏中,渴望明利、聪慧、智慧善巧的比丘,应以明利、精勤、清净的行持,以明利的方法、熟练的精要、规则,恒常无间地学习这部连同《伍德拉》的律决断论书——通过受持、忆持、请问、思惟等方式学习。应如此连结。
960.Paṭubhāvakare pātimokkhasaṃvarasīlapūraṇe, sāsanapaccatthikābhibhavane ca paṭubhāvaṃ chekattaṃ vesārajjaṃ karoti attānaṃ dhārentānaṃ lajjipuggalānanti paṭubhāvakare parame tatoyeva uttame piṭake vinayapiṭake paṭutaṃ pāṭavaṃ paññākosallaṃ abhipatthayantena paṭunā yatinā nimmalappavattikena paṭunā vidhinā chekena sārena vidhānena idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ satataṃ nirantaraṃ pariyāpuṇitabbaṃ uggahaṇadhāraṇaparipucchācintanādivasena sikkhitabbanti yojanā.
结论之说明
Nigamanakathāvaṇṇanā
961-3由希望大仙三种教法久住、希求其极长时间流传的具慧者,以殊胜智、以清净心,不期利养恭敬,以极清净的意乐,由名为佛授的最胜阿阇梨所造。
961-3. Mahesino tividhassāpi sāsanassa suciraṭṭhitikāmena aticirakālappavattiṃ icchantena dhīmatā pasatthatarañāṇena suddhacittena lābhasakkāranirapekkhatāya parisuddhajjhāsayena buddhadattena buddhadattābhidhānena ācariyavarena racito.
依于次第,从文句及义理而言,此最上上决择,无内在障碍,亦无外在障碍,而如其所达成就、臻于圆满;同样地,愿诸有情与法相应、与善连结的思惟与心愿,无障碍成就、无障碍成办。以此造作上决择所成的大福德,以四摄事令众人欢喜,故称为‘王’的大地守护者,以正理不违十王法而守护依止大地的人民;天神雨神于适时、于动植需用之时正确降雨,不令无雨与过雨,而正确降下。
Pajjavasena ganthato, atthato ceva paramuttaro uttaro vinicchayo antarāyaṃ antarena ajjhattikaṃ, bāhiraṃ vā antarāyaṃ vinā yathā siddhiṃ upāgato pariniṭṭhānaṃ patto, tathā sattānaṃ dhammasaṃyutā kusalūpasaṃhitā saṅkappā manorathā sijjhantu antarāyaṃ vinā nippajjantu, etena uttaravinicchayaracanāmayena mahatā puññodayena catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti ‘‘rājā’’ti saṅkhaṃ gato mahīpālo mahiṃ pathavisannissitaṃ janakāyaṃ sammā ñāyena dasa rājadhamme akopento pāletu. Devo pajjunno kāle thāvarajaṅgamānaṃ upayogārahakāle sammā pavassatu avuṭṭhiativuṭṭhikaṃ akatvā sammā pavacchatu.
964只要须弥山王安住、只要它存续于世间,只要月亮——一切国土眼目的依止——照耀、显示其自性,那么,名闻遐迩的乔达摩阿拉汉正自觉者的正法——教理、行道、通达三种正法——愿它安住,愿它流传。
964.Selindo sinerupabbatarājā yāva tiṭṭhati yāva loke pavattati, cando sakalajanapadanayanasāyano yāva virocati yāva attano sabhāvaṃ joteti, tāva yasassino gotamassa arahato sammāsambuddhassa saddhammo pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividho saddhammo tiṭṭhatu pavattatu.
965对于狮子等、火烧等诸外在与内在怖畏,能忍耐、堪忍,乃至克服而安住,是为忍。柔和:乐于美好,故名善乐者;善乐者的状态即是柔和。具足美好、具足不破等功德的戒,故名善戒者;善戒者的状态。
965. Sīhādīnaṃ, dāhādīnañca bāhirajjhattikānaṃ parissayānaṃ khamanaṃ sahanaṃ abhibhavitvā pavattanaṃ khanti. Soraccanti sobhane ratoti surato, suratassa bhāvo soraccaṃ. Sundaraṃ akhaṇḍatādiguṇasamannāgataṃ sīlaṃ assāti susīlo. Susīlassa bhāvo.
后来附置的诸偈颂
Pacchā ṭhapitagāthāyo
心志坚固的长老,为光显教法故
具足福德、智慧与戒行,是善友、性情温和者,的确如是。
在狮子洲各地,犹如月轮与日轮般;
西瓦利长老声名昭著,具大威德、大名闻。
由善慧者带来的狮子洲语,于此抵达;
此注疏以狮子洲文字善加书写。
为利益诸比丘,在阿利马迪咖城令书写;
此注疏善巧完成,已达究竟。
Therena thiracittena, sāsanujjotanatthinā; Puññavā ñāṇavā sīlī, suhajjo muduko tathā. Yo sīhaḷārimaddesu, candimā sūriyo viya; Pākaṭo sīvalitthero, mahātejo mahāyaso. Tena nītā sīhaḷā yā, idha pattā sudhīmatā; Esā saṃvaṇṇanā sīha-ḷakkharena sulikkhitā. Revato iti nāmena, therena thiracetasā; Arimaddike rakkhantena, parivattetvāna sādhukaṃ. Likhāpitā hitatthāya, bhikkhūnaṃ arimaddike; Esā saṃvaṇṇanā suṭṭhu, sanniṭṭhānamupāgatā; Tatheva sabbasattānaṃ, sabbattho ca samijjhatūti.