一切合算方法的注释
Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā
873在《附随》里,有“口头施设分”等八分;把同样的这八分配上“缘”这个词来说,就是“八缘分”。在两种《分别》中各自分别显示的十六种附随,所以叫“十六附随”,也就是这个十六附随的。一切合算方法:因为要总摄所有说过的合算方法,所以是一切合算类别的方法。
873. Parivāre mukhāgatā katthapaññattivārādayo aṭṭha vārā, teyeva paccaya-saddena yojetvā vuttā aṭṭhapaccayavārāti vibhaṅgadvaye visuṃ visuṃ dassitā soḷasa parivārā assāti soḷasaparivāro, tassa soḷasaparivārassa. Sabbaṃ saṅkalanaṃ nayanti sabbesaṃ vuttānaṃ saṅkalananayānaṃ saṅgahetabbato sabbaṃ saṅkalabhedanaṃ nayaṃ.
875身体的(业)有六种:第一是巴拉基格罪;在叫人造小屋的过程中,有恶作罪;还有一块(泥)尚未送来时,有土喇咤亚罪;那块(泥)送来时,有桑喀地谢思罪;非时食,有巴吉帝亚罪;第一波罗提提舍尼罪。这样就是六种。
875.Kāyikā chabbidhāti paṭhamapārājikāpatti, kuṭikaraṇe payoge dukkaṭāpatti, ekaṃ piṇḍaṃ anāgate thullaccayāpatti, tasmiṃ āgate saṅghādisesāpatti, vikālabhojane pācittiyāpatti, paṭhamapāṭidesanīyāpattīti chabbidhā.
同样,语业也有六种:第四巴拉基格罪,造小屋时的前行,逐字教法的巴吉帝亚罪,以戏笑心用下劣语羞辱,他的恶说罪,这样共六种。
Tathā vācasikāpi cāti catutthapārājikā, kuṭiyā kārāpane pubbagatiyo, padasodhammapācittiyaṃ, davakamyatāya hīnena khuṃsanaṃ, tassa dubbhāsitanti tathā chabbidhā.
“覆藏有三种”:比丘尼覆藏罪过,犯巴拉基格;比丘覆藏桑喀地谢思,犯巴吉帝亚;覆藏自己的粗罪,犯恶作。这就是三种。
Chādentassaca tissoti bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādisesachādane pācittiyaṃ, attano duṭṭhullacchādane dukkaṭanti tisso ca.
以身相触为条件,对比丘尼是巴拉基格,对比丘是桑喀地谢思;用身相触与身体相连的东西,是土喇咤亚;用尼萨耆亚物接触与身体相连的东西,是恶作;用手指戳,是巴吉帝亚。这样,以身相触为条件共有五种罪。
Pañcasaṃsaggapaccayāti kāyasaṃsagge bhikkhuniyā pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādiseso, kāyena kāyapaṭibaddhe thullaccayaṃ, nissaggiyena kāyapaṭibaddhe dukkaṭaṃ, aṅgulipatodake pācittiyanti kāyasaṃsaggapaccayā pañca āpattiyo.
877比丘尼覆藏罪过,犯巴拉基格;比丘覆藏桑喀地谢思,犯巴吉帝亚。在覆藏粗罪这一类里,有两项。
877. Bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhussa saṅghādisesapaṭicchādakassa pācittiyanti duṭṭhullacchādane duve.
879在村落之间四或,从反释也可以知道。
879.‘‘Gāmantare catassovā’’tiādi paṭiniddesato ca viññāyati.
881瓦占提(比丘尼)说的就是:一边走一边……
881.Vajantiyāti gacchantiyā.
885如果比丘尼在黑夜没有灯的时候,在伸手可及的范围内和男子交谈,就犯巴吉帝亚。如果她站在远处,离开了伸手可及的范围才说话,那就只犯恶作。这是文句连接的意思。
885. Yā pana bhikkhunī rattandhakāre appadīpe hatthapāse purisena saddhiṃ yadi sallapeyya, tassā pācitti. Dūre ṭhitā hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
886若比丘尼在白天,于有遮蔽的隐蔽处,与男子一起站在男子伸手可及的范围内,说话、交谈,她犯巴吉帝亚。如果离开伸手可及的范围而说话,那就只是恶作。这是文句的连接。
886.Yā pana bhikkhunī channe paṭicchannaṭṭhāne divā purisena saddhiṃ assa purisassa hatthapāse ṭhitā vadeyya sallapeyya, tassā pācitti. Hatthapāsaṃ vijahitvā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
891尼萨耆亚和巴吉帝亚,这两者都是与舍离的调伏甘马相伴的。
891.Sanissaggā ca pācittīti nissajjanavinayakammasahitāyeva pācitti.
893在这里,也就是在这个教法之中。
893.Idha imasmiṃ sāsane.
896“二者”,就是两个。
896.Duvinnanti dvinnaṃ.
898同住地是指已恢复清净且持相同见解的比丘处在同一界内的状态。异足前者,意思是异住地。被举罪者、持不同见解者、处于不同界内者,就是异住地。这两种住地,正是大悲大仙所宣说的,应当这样连接理解。
898.Samānasaṃvāsakabhūmi nāma pakatattassa bhikkhuno samānaladdhikassa ekasīmāyaṃ ṭhitabhāvo. Nānāpadaṃ pubbaṃ etissāti nānāpadapubbikā, nānāsaṃvāsakabhūmīti attho . Ukkhittanānāladdhikanānāsīmagatā nānāsaṃvāsakabhūmi. Imā dveyeva saṃvāsakabhūmiyo hi mahesinā kāruṇikena vuttāti yojanā.
899“二者”,是指别住者与行敬悦者这两种人。“已超越二边”者,是超越了被称为欲乐耽著和自苦折磨这两种极端,而安住于中道的人;或者也可以说,是超越了常见与断见这两种极端的人。
899.Duvinnanti pārivāsikamānattacārīnaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ. Dvayātītenāti kāmasukhallikānuyogaattakilamathānuyogasaṅkhātaṃ antadvayaṃ atikkamma majjhimāya paṭipadāya ṭhitena. Atha vā sassatucchedadvayaṃ atikkantena.
900“最多二指节可以取用”,同样地,“二指节或二指量”,这是说二指节有两种规定,应当这样连接理解。
900. ‘‘Dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabba’’nti ca tatheva ‘‘dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā’’ti ca dvaṅgulā duve paññattāti yojanā.
905把“受教令杀人”和“受教令不与取”也这样连接起来理解。
905. Āṇattiyā manussamāraṇaṃ, āṇattiyā adinnādānampīti yojanā.
907这三种是表明淫欲意图的方式。
907.Tisso obhāsanāyimāti imā tisso methunādhippāyappakāsanā.
908桑喀地谢思就是桑喀地谢思性。
908. Saṅghādiseso eva saṅghādisesatā.
910“林主”是指不开花就结果的树,比如榕树、优昙婆罗树、菩提树、毕喇叉树等树种。但在这里,意思是指林中最为尊贵、受到守护保护的支提树,也就是“林主”。“粗重”就是土喇咤亚(thullaccaya)。
910.Vanappati nāma pupphaṃ vinā phalantī nigrodhaudumbaraassatthapilakkhakādirukkhajāti, idha pana vanajeṭṭho rakkhitagopitacetiyarukkho vanappatīti adhippāyo. Thullatāti thullaccayaṃ.
912放出,就是放出、生起的界。舍弃,就是加行之后放开。句读为:在青草上舍弃大小便。
912.Vissaṭṭhīti vissajji sambhavadhātu. Chaḍḍaneti upakkamitvā mocane. ‘‘Harite uccāraṃ passāvaṃ chaḍḍane’’ti padacchedo.
913这些的量度是多少?也就是有多少?
913. Kiṃ pamāṇametāsanti kittakā.
915“与比丘、比丘尼一起”在这里,“比丘”一词在属格用法中应作主格理解,意思是“比丘尼”;或者是为了配合偈颂的格律而省略了音节。
915.Bhikkhubhikkhuniyā saddhinti ettha bhikkhūti sāmivacanappasaṅge paccattaṃ, bhikkhunoti attho. Gāthābandhavasena vā vaṇṇalopo.
918第二次时,在一臂的距离内。
918. Dutiyāya hatthapāsakaṃ.
922在解释“至第三次,三种罪”这一句时,有人读作“破僧者的随从者应得土喇咤亚”。但注疏中说“三位随从破僧者,如果咖离咖等,得桑喀地谢思”,所以那种读法不应采纳。
922. ‘‘Yāvatatiyake tisso āpattiyo’’ti (pari. aṭṭha. 476 atthato samānaṃ) padassa niddese ‘‘thullaccayaṃ siyā saṅgha-bhedakassānuvattino’’ti paṭhanti. ‘‘Tiṇṇaṃ saṅghabhedānuvattākānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādiseso’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tathā pāṭho na gahetabbo.
923“至第三次”是指:第三次就是三者的完成,也就是甘马语。在第三次甘马语结束时应当犯的罪,就叫做“至第三次罪”。
923.Yāvatatiyaketi tiṇṇaṃ pūraṇī tatiyā, kammavācā, yāvatatiyāya kammavācāya pariyosāne āpajjitabbā āpatti yāvatatiyakā nāma.
926“无羞耻者……中略……任何”,这是用来显示重罪的事例。“一切肉都不可用”,这是用来显示土喇咤亚罪与恶作罪的事例。
926.‘‘Avassutassa…pe… kiñcī’’ti idaṃ garukāpattiyā vatthudassanaṃ. ‘‘Sabbaṃ maṃsaṃ akappiya’’nti idaṃ thullaccayadukkaṭānaṃ vatthudassanaṃ.
927“请求之后……中略……连食物也是”,这是显示应悔过之事的实例。“连蒜也是”,这是显示巴吉帝亚之事的实例。“一起吞咽时”,这是词语的拆分。
927.‘‘Viññāpetvāna…pe… bhojanampi cā’’ti idaṃ pāṭidesanīyavatthudassanaṃ. ‘‘Lasuṇampi cā’’ti idaṃ pācittiyavatthudassanaṃ. ‘‘Ekato ajjhoharantiyā’’ti padacchedo.
930第930条:以贪染心盯着女人私处看,犯恶作。这是连接起来的说法。
930. Rattacittena itthiyā aṅgajātaṃ olokentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
931正行本身就是正行者。四十三种行法,已经在八十二犍度行法的圆满处说明了。
931. Sammāvattanāva sammāvattanakā. Tecattālīsa vattanā dvāsītikkhandhakavattānaṃ paripūraṇaṭṭhāne dassitā.
932因不见罪、不作对治而犯戒的人有两种;因不舍弃恶见而犯戒的人有一种。这些就是三种被举罪的人。
932. Adassanaapaṭikamme āpannāpattiyā duve puggalā, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge āpannāpattiyā ekoti ime tayo ukkhittapuggalā.
934污染者,就是玷污比丘尼的人。刺,就是刺沙弥。
934.Dūsakoti bhikkhunidūsako. Kaṇṭakoti kaṇṭakasāmaṇero.
937“应施与”等:在告白的时候,有“僧团应施与”等种种分别的告白施设,意思是告白的作用。“僧团施与”“作”等:在甘马语的时候,有“僧团施与”或“作”等种种分别,因为语业尚未完成,所以可以称为未完成现在时。
937.Dadeyyaccevamādikāti ñattikāle ‘‘saṅgho dadeyyā’’tiādibhedā ñattikappanā, ñattikiriyāti attho. Deti saṅgho karotītiādīti kammavācākāle ‘‘saṅgho detī’’ti vā ‘‘karotī’’ti vā ādibhedā vacanakammassa aniṭṭhitattā vippakatapaccuppannaṃ nāma siyā.
938已施、已作等说法,在甘马语完成时,“已由僧团施与”或“已由僧团所作”这类话,就叫作过去所作。
938.Dinnaṃ kataṃ paniccādīti kammavācāya niṭṭhitāya ‘‘dinnaṃ saṅghenā’’ti vā ‘‘kataṃ saṅghenā’’ti vātiādivacanaṃ atītakaraṇaṃ nāma siyā.
939Saṅgheti:在僧团中间。
939.Saṅgheti saṅghamajjhe.
不过,为什么说“僧团只以两种原因而分裂,不是以其他方式”呢?难道不是说过“优波离,僧团以五种行相而分裂。是哪五种?以甘马、以诵戒、以宣说、以随诵、以取筹”吗?既然《附随》这样说了,而且义注中也说“以五种原因”,那么这里只以这两种原因来说僧团分裂,岂不是不合适?回答:并非不合适,因为这是就前行作者而说的。正如义注中所说——
‘‘Kāraṇehi pana dvīhi, saṅgho bhijjati naññathā’’ti kasmā vuttaṃ, nanu ‘‘pañcahupāli, ākārehi saṅgho bhijjati. Katamehi pañcahi? Kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā’’ti (pari. 458) vuttattā, aṭṭhakathāyañca (pari. aṭṭha. 458) ‘‘pañcahi kāraṇehī’’ti vacanato ca idha imehi dvīheva kāraṇehi saṅghabhedakathanaṃ ayuttanti? Vuccate – nāyuttaṃ pubbapayogakārakavasena vuttattā. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ –
“以甘马”是指:在求听等四种甘马中,以其中任何一种甘马。“以诵出”是指:在五种巴帝摩卡诵出中,以其中任何一种诵出。“宣说”是指:正在说的时候,用各种理由阐明“非法是法”等十八种破僧事。“以随诵”是指:用这样的方式在耳边说给他听——“你们难道不知道我出身高贵家族、出家为僧,而且博学多闻吗?像我这样的人,你们心里竟然觉得‘他会做非法、非律、违背导师教诫的事’,这合适吗?难道无间地狱对我来说像青莲花池一样清凉吗?难道我会不怕恶趣吗?”用这类方式随诵。“以取筹”是指:这样随诵之后,使他们的心坚定不退,然后说“拿这支筹”,让他们取筹。
‘‘Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi upapattīhi ‘adhammaṃ dhammo’tiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti ‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ, bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ kareyyāti citte uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanamiva sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘gaṇhatha imaṃ salāka’nti salākaggāhena.
在这里,甘马或诵出本身才是判断标准,而宣布、随诵和取筹只是前面的步骤。因为当僧团以阐明十八种破僧事的方式来进行时,即使为了让人产生欢喜而先作了宣布,然后才取筹,僧团也还没有破。但是,当像这样由四人或更多人取了筹之后,另外单独举行甘马或诵出,那时僧团才叫做已破。
‘‘Ettha ca kammameva, uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharante tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atireke vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karoti, tadā saṅgho bhinno nāma hotī’’ti (pari. aṭṭha. 458) –
因为已经说过,取筹和甘马这两件事是主要原因,所以这里就只显示了这两者。
Vuttattā salākaggāhakammāni dve padhānakāraṇānīti idha tāneva dassitāni.
难道取筹不也是被说成破僧的前行吗?而诵出和甘马才是以主要的方式被说的。那么,为什么这里的取筹具有主要原因的地位呢?回答说:诵出和甘马也要在取筹完成时才必然发生,若没有达成目标的方便,它们便不能成立。所以取筹在这里被当作主要的;而诵出因为只是施设甘马的前行,已被甘马包含在内,所以在这里没有单独说明。应当这样理解。
Nanu ca salākaggāhopi saṅghabhedassa pubbabhāgo vutto, uddesakammāneva padhānabhāvena vuttāni, tasmā kathamassa salākaggāhassa padhānakāraṇabhāvoti? Vuccate – uddesakammānipi salākaggāhe siddhe avassambhavanato atthasādhanapayogena vinā asiddhāneva hontīti so padhānabhāvena idha gahito, uddeso pana paññattakammapubbaṅgamattā kammeneva saṅgahitoti idha visuṃ na vuttoti daṭṭhabbaṃ.
941为了生起诸缘而说出的话,既与释迦子的身份不适宜、不相称,所以叫“说出而不适宜语”;这话本身就是“说出而不适宜语”,即通过这话。
941.Payuttāyuttavācāyāti paccayuppādanatthāya payuttā ca sā sakyaputtiyabhāvassa ayuttā ananurūpā cāti payuttāyuttā, sāyeva vācāti payuttāyuttavācā, tāya.
944比丘尼如果先开口索要再吃,她就犯应应悔过。这是句子的连接方式。
944. Yā bhikkhunī viññāpetvā bhuñjati, tassā ca pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.
945无病,就是没有疾病。
945.Anāmayoti agilāno.
946在“十百”等偈颂中,说到“诸夜”时,这里省略了“百”这个词。在覆藏的行为上,因为关系紧密,所以用了受格。也就是把十百条罪覆藏了百夜,这样连接起来理解。按照应当这样连接的方式来解——
946.‘‘Dasasatānī’’tiādigāthāya rattīnanti ettha ‘‘sata’’nti seso. Chādanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dasasatāni āpattiyo rattīnaṃ sataṃ chādetvāti yojanā. Evaṃ kattabbayojanāyaṃ –
“覆藏了十百个罪过和一百个夜晚之后,
住了十个夜晚之后,别住者就能解脱(出罪)。”
‘‘Dasa sataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvāna; Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko’’ti. (pari. 477) –
这是《附随》偈颂的篇幅标准。意思是:如果有人在一天里犯了一百条桑喀地谢思罪,然后用十天覆藏的方式,把一百条桑喀地谢思罪覆藏了十天,就相当于覆藏了一千条桑喀地谢思罪。这里的简要含义是:如果有人十天里犯了一百条桑喀地谢思罪,又在十天里覆藏,那么他就等于在一百个夜晚里覆藏了一千条罪。所谓“住十夜已”,意思是:他确认“这些罪全都被覆藏了十天”,于是请求别住,住满十夜。所谓“别住者应解脱”,意思是:正在行别住的比丘,应当从自己应行的别住中解脱出来,也就是成为已解脱的人。
Ayaṃ parivāragāthāpamāṇaṃ. Ekadivasaṃ sataṃsaṅghādisesāpattiyo āpajjitvā dasadivase chādanavasena sataṃdivase sahassasaṅghādisesāpattiyo chādayitvāti attho. Ayamettha saṅkhepattho – yo dasadivase sataṃ saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā dasadivase paṭicchādeti, tena rattisataṃ āpattisahassaṃ paṭicchāditaṃ hotīti. Dasa rattiyo vasitvānāti ‘‘sabbāva tā āpattiyo dasāhapaṭicchannā’’ti parivāsaṃ yācitvā dasa rattiyo vasitvāti attho. Mucceyya pārivāsikoti parivāsaṃ vasanto bhikkhu attanā vasitabbaparivāsato mucceyya, mutto bhaveyyāti attho.
947“他胜罪只有八条”,这是按未包含的方式说的。“二十三条重罪”是指:比丘不共、唯比丘尼有的十条,比丘尼不共、唯比丘有的六条,两者共有的七条,这样一共二十三条桑喀地谢思罪。
947.Pārājikāni aṭṭhevāti aggahitaggahaṇena. Tevīsa garukāti bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ dasa, bhikkhunīhi asādhāraṇā bhikkhūnaṃ cha, ubhinnaṃ sādhāraṇā sattāti evaṃ tevīsa saṅghādisesā.
948“已说”是指前面已经讲过的那些尼萨耆亚。所谓“有四十二”,是指比丘分别中说的三十条,加上比丘尼特有的最初十二条,合起来就是四十二尼萨耆亚。一百八十八巴吉帝亚,前面已经显示过了。
948.Vuttānīti yathāvuttāni nissaggiyāni. Dvecattālīsa hontīti bhikkhuvibhaṅgāgatā tiṃsa, bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ ādito dvādasa cāti dvācattālīsa nissaggiyāni honti. Aṭṭhāsītisataṃ pācittiyā pubbe dassitāva.
949由善学三种学处的世尊所说。
949.Susikkhenāti suṭṭhu sikkhitaadhisīlāditividhasikkhena bhagavatā.
950“善慧”是指:他拥有殊胜的十力、四无畏、六不共等慧,所以叫善慧,这是以这一点来说的。“有名声”是指:因为具足两种名声——一是由八圣补特伽罗众所组成的眷属所带来的名声,二是遍及全世界的功德之声所带来的声誉——所以叫有名声。所谓“有三百五十”,是按照上面所示的计算方式,总计起来有加上五十的三百,也就是三百五十,这就是它的意思。连起来说就是:由善慧、有名声的乔达摩所制定的一切学处,共有三百五十。
950.Supaññenāti sobhaṇā dasabalacatuvesārajjachaasādhāraṇādayo paññā yassa so supañño, tena. Yasassināti aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaparivārayasā ca sabbalokabyāpakaguṇaghosasaṅkhātakittiyasā ca tena samannāgatattā yasassinā. Aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yathādassitagaṇanāya piṇḍavasena paññāsādhikāni tīṇi satāni bhavantīti attho. Supaññena yasassinā gotamena paññattāni sabbāni sikkhāpadāni aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yojanā.
951对于这些学处中应当说明的核心抉择,我已经用简要的方式,从一切方面、以一切行相全部说完了——这就是文句的衔接。
951.Etesu sikkhāpadesu yo sārabhūto vinicchayo vattabbo, so sakalo mayā samāsena sabbathā sabbākārena vuttoti yojanā.
952这部论名叫《优多罗》。
952.Idaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ.
953“因此”这个词,是因为我经过审察之后才说的。“义”则指语义、事义等不同类别的义。“或于字句结合”,是指在被称为字的词句结合中。“或于安立之次第”,是指依诵出方式而安立论典的次第。“不应生疑”,就是不应生起这样的疑惑和犹豫:“这个是否能表达所意图的意义,还是不能表达?”
“这个是相应,还是不相应?”
“这个是过多,还是不足?”
“这个是未合顺序,还是已合顺序?”
“这个是相违时宜,还是不相违?”
“这个是说得不好,还是说得好?”
“这个是有义,还是无义?”无论以什么理由,都不应生起疑惑和犹豫。“尊重”,意思是:以“律为防护义”等所说明的利益次第为根本原因,应当生起极大的尊敬。
953.Tasmāti mayā vicāretvā vuttattāva. Attheti vacanatthabhāvatthādibhede atthe vā. Akkharabandhevāti akkharasaṅkhātapadabandhe vā. Viññāsassa kamepi vāti uddesavasena ganthanikkhepassa kamepi. Kaṅkhā na kātabbāti ‘‘yathāadhippetassa idaṃ vācakaṃ nu kho, avācaka’’nti vā ‘‘idamayuttaṃ nu kho, yutta’’nti vā ‘‘idamadhikaṃ nu kho, ūna’’nti vā ‘‘idamaghaṭṭitakkamaṃ nu kho, ghaṭṭitakkama’’nti vā ‘‘idaṃ viruddhasamayaṃ nu kho, aviruddhasamaya’’nti vā ‘‘idaṃ duruttaṃ nu kho, suvutta’’nti vā ‘‘idaṃ satthakaṃ nu kho, niratthaka’’nti vā kaṅkhā vimati yena kenaci na kātabbā. Bahumānatāti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādinā (pari. 366) niddiṭṭhapayojanaparamparāya mūlakāraṇattā mahatī sammānā kātabbāti attho.
954如果有比丘,能了知名为《律抉择》的论书——它带有《优多罗篇》,与《优多罗论书》相关联——并且从法、义、抉择三个方面完全通达,那么这位比丘因为对应当修学的学处已经完全了解,即使没有教授学处的老师,也能够自己修学。“舍依止”,就是舍离对阿阇梨和亲教师的依止而住。“随意所往”,意思是无论自己想去哪里,都有资格前往那里。
954.Yo bhikkhu sauttaraṃ uttarapakaraṇena sahitaṃ vinayassavinicchayaṃ nāma pakaraṇaṃ jānāti dhammato ceva atthato ca vinicchayato ca sabbathā avabujjhati, so bhikkhu attanā sikkhitabbāya sikkhāya sabbaso viññātattā sikkhāpakena ācariyena vināpi sikkhituṃ samatthoti. Nissayaṃ vimuñcitvāti ācariyupajjhāye nissāya vāsaṃ muñcitvā. Yathākāmaṅgato siyāti yādisā yādisā attanā gāmitā, tattha tattha gamanāraho bhaveyyāti attho.
955想要授予依止的人,应当先把这部《有上律抉择论》——连同《分别》而有分别、连同《论母》而有纲目——在文句上好好读诵、做到熟练,在义理与抉择上也正确了知,然后才这样授予。
955. Nissayaṃ dātukāmena. Saha vibhaṅgena savibhaṅgaṃ. Saha mātikāya samātikaṃ. Idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ suṭṭhu vācuggataṃ katvā ganthato suṭṭhu paguṇaṃ vācuggataṃ katvā atthato, vinicchayato ca sammā jānitvā evaṃ dātabbanti yojanā.
956-7如果有比丘用言语读诵这部包含《优多罗篇》的《律抉择》论书,用内心思考,听别人讲说,询问其中的义理,教别人读诵,经常审查义理,按照所询问的义理,以原因、譬喻、发生方式等途径进入,从各方面观察,用智慧决定、确定,那么对这位比丘来说,一切依律而立的义理——犯与不犯、允许与不允许等种种区别——全都像手中的庵摩罗果、掌中的无垢摩尼宝珠一样,显现在他手中,变得清清楚楚。应当这样连接理解。“此无垢”就是无垢;无垢即是摩尼宝珠,这里以庵摩罗果作比喻。
956-7.Yo bhikkhu imaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ vācāya paṭhati, manasā cinteti, aññehi vuccamānaṃ suṇāti, atthaṃ paripucchati, paraṃ vāceti, niccaṃ atthaṃ upaparikkhati yathāparipucchitamatthaṃ hetuudāharaṇapavattivasena upagantvā samantato ikkhati paññāya niyameti vavatthapeti, tassa pana bhikkhussa vinayanissitā sabbeva atthā āpattānāpattikappiyākappiyādipabhedā sabbe atthā hatthe āmalakaṃ viya karatale amalamaṇiratanaṃ viya upaṭṭhahanti pākaṭā bhavantīti yojanā. Natthi etassa malanti amalaṃ, amalameva āmalakanti maṇiratanaṃ vuccati.
958没有智慧,就是他们不存在智慧;这些没有智慧的人就是“无慧之人”。它给无慧之人带来沉没、陷溺、下沉,又执取、造作,所以叫“无慧之人的沉没处”——对缺乏智慧的人来说,它没有立足处,深不可测。他们没能得到立足的不死之海,因为它是获得真义甘露之味、或者涅槃甘露之味的因,所以像大海一样。这部被称为《优多罗论》的、最上、最胜、现前可见的大海,就是这样的“沉没处”。一个比丘能渡越、完成“优多罗”,是因为他已经到达律的彼岸,走到律藏的尽头,成为到彼岸者,正前往轮回的彼岸——也就是被称为彼岸的涅槃——他应当能够到达。应当这样连接理解。
958. Natthi etesaṃ buddhīti abuddhī, abuddhī ca te janā cāti abuddhijanā, abuddhijanānaṃ sāraṃ avasāraṃ osīdanaṃ dadāti ādadāti karotīti abuddhijanasāradaṃ, buddhivirahitānaṃ agādhaṃ gambhīraṃ. Tehi aladdhapatiṭṭhaṃ amatasāgaraṃ saddattharasāmatassa, nibbānāmatassa vā paṭilābhakāraṇattā sāgarasadisaṃ paramaṃ uttamaṃ imaṃ uttaraṃ sāgaraṃ āsannapaccakkhaṃ uttarapakaraṇasaṅkhātaṃ samuddasāgaraṃ sārado hutvā uttaraṃ uttaranto pariyosāpento naro bhikkhu hi yasmā vinayapārago vinayapiṭakassa pariyantaṃ gato hutvā pārago pāraṃ saṃsārassa pārasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gacchanto siyā bhaveyyāti yojanā.
959“因此”:正是由于这一原因,那个人无所疑惑,远离诸恶、退离诸恶,回转而畏惧恶;他驱散了黑暗——因为畏惧恶,他以“彼分断”的方式,破除了那依心遍满而生起的愚痴黑暗。
“施予一切垢业”:它施予、带来对一切贪等垢染的业,也就是彼分断等断除,因此得名“施予一切垢业”。
“乐的足处”:它是世间乐与出世间乐的因缘。“具足功德”:它与戒等真实功德相应、相合,彰显功德。“有益”:就像不死之药,因为远离一切过失、一切疾病,能带来不老、不死等功德,所以有益。
这部名为《优多罗》的论书,应当恭敬,成为尊重的对象;应当恒常、持续地学习,心想“我要这样反复熏习”;它一向适合成就如前所说的利益,所以应当以学习等方式确实学习,不应漠然置之。应当这样连接理解。
959.Atoti tasmādeva kāraṇā avapūratorato pāpapūrato nirāsaṅkatāya orato nivatto pāpabhīruko naro tamaṃ vidhūya pāpabhīrukatāya eva cittapariyuṭṭhānavasena uppajjanakaṃ mohandhakāraṃ tadaṅgapahānavasena vidhametvā. Sabbaṅgaṇakammadaṃ sabbesaṃ rāgādīnaṃ aṅgaṇānaṃ kammaṃ tadaṅgādipahānaṃ dadāti āvahatīti ‘‘sabbaṅgaṇakammada’’nti laddhanāmaṃ sukhassa padaṃ lokiyalokuttarassa sukhassa kāraṇaṃ guṇasaṃhitaṃ sīlādīhi atthabhūtehi guṇehi saṃhitaṃ yuttaṃ guṇappakāsakaṃ hitaṃ amatosadhaṃ viya sabbadosasabbabyādhirahitatāya ajarāamatādiguṇāvahattā hitaṃ imaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ sakkaccaṃ ādaro hutvā niccaṃ satataṃ sikkhe ‘‘evaṃ paricayantaṃ karomī’’ti cintetvā ekantena yathāvuttapayojanasādhanayoggaṃ katvā ajjhenādivasena sikkheyya eva, na ajjhupekkhako bhaveyyāti yojanā.
960能使人获得明利、熟练与无畏者,名为“能使人明利者”;这是指那些在圆满巴帝摩卡防护戒、以及降伏教敌这两方面,都能使自身获得明利、熟练与无畏的惭愧者。在这最上、更殊胜的藏,也就是律藏中,渴望明利、聪慧、智慧善巧的比丘,应当恒常不断地学习这部连同《优多罗》的律抉择论书——以明利、清净行持的沙门之姿,依明利的方法、熟练的精要与规则,通过受持、忆持、请问、思惟等方式来学习。应如此连结。
960.Paṭubhāvakare pātimokkhasaṃvarasīlapūraṇe, sāsanapaccatthikābhibhavane ca paṭubhāvaṃ chekattaṃ vesārajjaṃ karoti attānaṃ dhārentānaṃ lajjipuggalānanti paṭubhāvakare parame tatoyeva uttame piṭake vinayapiṭake paṭutaṃ pāṭavaṃ paññākosallaṃ abhipatthayantena paṭunā yatinā nimmalappavattikena paṭunā vidhinā chekena sārena vidhānena idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ satataṃ nirantaraṃ pariyāpuṇitabbaṃ uggahaṇadhāraṇaparipucchācintanādivasena sikkhitabbanti yojanā.
结语注释
Nigamanakathāvaṇṇanā
961-3这部论是由名叫佛授的最胜阿阇梨所造。他是一位有智慧的人,希望大仙(佛陀)的三种教法能长久住世,期盼它们能流传极长的时间。他具备殊胜的智慧、清净的心,不贪图利养和恭敬,意乐极为清净。
961-3. Mahesino tividhassāpi sāsanassa suciraṭṭhitikāmena aticirakālappavattiṃ icchantena dhīmatā pasatthatarañāṇena suddhacittena lābhasakkāranirapekkhatāya parisuddhajjhāsayena buddhadattena buddhadattābhidhānena ācariyavarena racito.
从文句和义理两方面来看,这部最上上的抉择论典,没有内在障碍,也没有外在障碍,如其所能达到的成就、抵达的圆满那样,愿众生的与法相应、与善相连的意图和心愿都无障碍地成就、无障碍地实现。以这部上等抉择论典所产生的大福德,用四种摄受之法令众人欢喜,因此获得“王”这个称号的大地守护者,以正理不违背十种王法,守护依赖大地而生活的人民。愿天神雨云在适当的时候,在草木动物需要的时候,正确地降雨,不造成无雨或雨灾,而正确地降下雨水。
Pajjavasena ganthato, atthato ceva paramuttaro uttaro vinicchayo antarāyaṃ antarena ajjhattikaṃ, bāhiraṃ vā antarāyaṃ vinā yathā siddhiṃ upāgato pariniṭṭhānaṃ patto, tathā sattānaṃ dhammasaṃyutā kusalūpasaṃhitā saṅkappā manorathā sijjhantu antarāyaṃ vinā nippajjantu, etena uttaravinicchayaracanāmayena mahatā puññodayena catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti ‘‘rājā’’ti saṅkhaṃ gato mahīpālo mahiṃ pathavisannissitaṃ janakāyaṃ sammā ñāyena dasa rājadhamme akopento pāletu. Devo pajjunno kāle thāvarajaṅgamānaṃ upayogārahakāle sammā pavassatu avuṭṭhiativuṭṭhikaṃ akatvā sammā pavacchatu.
964只要须弥山王还矗立着,只要它还在世间延续,只要月亮——一切国土众生眼目的依靠——还在照耀、还在显现自己的本性,那么,就愿名声远扬的乔达摩、阿拉汉、正自觉者的正法——教理、行道、通达这三种正法——长久安住,长久流传。
964.Selindo sinerupabbatarājā yāva tiṭṭhati yāva loke pavattati, cando sakalajanapadanayanasāyano yāva virocati yāva attano sabhāvaṃ joteti, tāva yasassino gotamassa arahato sammāsambuddhassa saddhammo pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividho saddhammo tiṭṭhatu pavattatu.
965对狮子等,以及火烧等内外各种危险,能够忍耐、承受,并且克服它们而继续运作,这就是忍。柔和:乐于美善的事物,所以叫善乐者;善乐者的状态就是柔和。具备美好、不破损等功德的戒,所以叫善戒者;善戒者的状态。
965. Sīhādīnaṃ, dāhādīnañca bāhirajjhattikānaṃ parissayānaṃ khamanaṃ sahanaṃ abhibhavitvā pavattanaṃ khanti. Soraccanti sobhane ratoti surato, suratassa bhāvo soraccaṃ. Sundaraṃ akhaṇḍatādiguṇasamannāgataṃ sīlaṃ assāti susīlo. Susīlassa bhāvo.
这部《律抉择复注》名为《律义精要阐明》,就是这样。
Iti vinayatthasārasandīpanī nāma vinayavinicchayavaṇṇanā,
后来放置的偈颂
Pacchā ṭhapitagāthāyo
那位长老心意坚定,为了光显佛陀的教法;
有福报、有智慧、持戒清净,也是好相处的善友,性情同样柔和。
在锡兰岛和阿利马迪地区,他就像月天子与太阳一样。
斯瓦离长老声名远扬,威德广大,名闻隆盛。
由那位智者从锡兰带来、已到达此地的这部注释,
是以锡兰文字精心写成的。
长老雷瓦达,其心坚不动;
护持阿利马迪伽,善巧转译成。
为了让比丘们得到利益,在阿利马迪咖城让人书写下来;
这部注释已经很好地完成,并达到了定论。
同样地,愿一切众生的一切利益都能圆满达成。
Therena thiracittena, sāsanujjotanatthinā; Puññavā ñāṇavā sīlī, suhajjo muduko tathā. Yo sīhaḷārimaddesu, candimā sūriyo viya; Pākaṭo sīvalitthero, mahātejo mahāyaso. Tena nītā sīhaḷā yā, idha pattā sudhīmatā; Esā saṃvaṇṇanā sīha-ḷakkharena sulikkhitā. Revato iti nāmena, therena thiracetasā; Arimaddike rakkhantena, parivattetvāna sādhukaṃ. Likhāpitā hitatthāya, bhikkhūnaṃ arimaddike; Esā saṃvaṇṇanā suṭṭhu, sanniṭṭhānamupāgatā; Tatheva sabbasattānaṃ, sabbattho ca samijjhatūti.