1. 第一学处的义理阐释
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
1025在园品第一则中,“近处”指的是没有围栏的园林里适合围栏的地方,也就是近处。
1025. Ārāmavaggassa paṭhame upacāranti aparikkhittassa ārāmassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ upacāraṃ.
1027“随观头者”这个说法虽然是通称,但这里说的是比丘尼的头,所以(注释者)说“比丘尼的”。“于何处”,就是在于哪个地方。第一。
1027. ‘‘Sīsānulokikā’’ti sāmaññato vuttepi bhikkhunīnameva sīsanti āha ‘‘bhikkhunīna’’nti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāneti. Paṭhamaṃ.
2. 第二学处
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
1028第二则。“内部的”是指在内部所含摄的,或者生于其中的。“令渡”这句话,是用来说明“令收取”当中,动词词根“取”有渡越的意思。“令沐浴者”就是理发师。因为他们让人沐浴、让人清洁,所以被称为“令沐浴者”。“那”是指袈裟下衣。第二。
1028. Dutiye abbhantaroti abbhantare pariyāpanno, jāto vā. ‘‘Saṅkāmesī’’ti iminā saṃharīti ettha haradhātuyā saṅkamanatthaṃ dasseti. Nhāpitāti kappakā. Te hi nahāpenti socāpentīti nhāpitāti vuccanti. Tanti kāsāvanivāsananti. Dutiyaṃ.
3-4. 第三、第四学处
3-4. Tatiya-catutthasikkhāpadaṃ
1036第三和第四项里,没有不清楚的地方。第三、第四。
1036. Tatiyacatutthesu anuttānaṭṭhānaṃ natthīti. Tatiyacatutthāni.
5. 第五学处
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
10431043. 第五项:在“对家族有悭吝”这句里,“悭吝”这个词的词义应当理解为悭吝的行为。“那个家族没有信心、没有清净信心”,这是在说家族的坏话。连接方式是:“比丘尼们无道德、本性恶劣”,这是在说比丘尼们的坏话。
1043. Pañcame ‘‘kule maccharo’’ti ettha maccharanaṃ maccharoti vacanattho kātabbo. ‘‘Taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasanna’’nti kulassa avaṇṇaṃ bhāsatīti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammā’’ti bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsatīti yojanā.
1045“确实是有过患的”,这是为了说明有关联者之间的关联而说的。用“家族或比丘尼”这句话表明:并不是只与其中一方有关联,而是与两者都有关联。第五。
1045. ‘‘Santaṃyeva ādīnava’’nti sambandhiyā sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā’’ti iminā dvīsu aññatarameva na sambandho hoti, atha kho dvayampīti dassetīti. Pañcamaṃ.
6. 第六学处
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
1048第六项中,“为教诫”在这里并不是指随便哪一种教诫,而是特指敬重法,所以说“为敬重法之义”。“共住”是指共同住在一起,或者依此而共住;从语义上说,伍波萨他和自恣就叫共住,所以说“为询问伍波萨他和自恣之义”。用“为询问之义”这一点,显示出“共住”这个词里后一个词被省略了。“这里”是指在比丘尼分别中,在学处中,或者在圣典中。第六项。
1048. Chaṭṭhe ovādāyāti ettha na yo vā so vā ovādo hoti, atha kho garudhammoyevāti āha ‘‘garudhammatthāyā’’ti. Saha vasati ettha, etenāti vā saṃvāsoti vacanatthena uposathapavāraṇā saṃvāso nāmāti āha ‘‘uposathapavāraṇāpucchanatthāyā’’ti. ‘‘Pucchanatthāyā’’ti iminā ‘‘saṃvāsāyā’’ti ettha uttarapadalopabhāvaṃ dasseti. Etthāti bhikkhunivibhaṅge, sikkhāpade vā pāḷiyaṃ vāti. Chaṭṭhaṃ.
7-9. 第七、第八、第九学处
7-9. Sattama-aṭṭhama-navamasikkhāpadaṃ
1053第七、第八、第九项里,没有难懂的说法。只是“此亦”这个词是个特别之处,意思是:这部圣典也是如此。第七、第八、第九项。
1053. Sattamaṭṭhamanavamesu anuttānavacanaṃ natthi. Kevalaṃ pana ‘‘imissāpī’’ti padaṃ viseso, imissāpi pāḷiyāti atthoti. Sattamaṭṭhamanavamāni.
10. 第十学处
10. Dasamasikkhāpadaṃ
1062第十项:“二身”指的是上身和下身。其中,从腰部以上是上身,以下是下身。这里说的“于肢”是下身的一个名称,所以注释说“于下身”。“实”就是真实的意思。“从彼”就是从下身。这是用来说明第五格外义复合词。就像树枝分叉向外伸展一样,两条腿也分叉伸展,这是句子的连接方式。
1062. Dasame dve kāyā uparimakāyo heṭṭhimakāyoti. Tattha kaṭito uddhaṃ uparimakāyo, heṭṭhā heṭṭhimakāyo. Tattha ‘‘pasākhe’’ti idaṃ heṭṭhimakāyassa nāmanti āha ‘‘adhokāye’’ti. Hīti saccaṃ. Tatoti adhokāyato. Iminā pañcamībāhiratthasamāsaṃ dasseti. Rukkhassa sākhā pabhijjitvā gatā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatāti yojanā.
1065“令劈”这里的iti这个词表示列举。用它来涵盖“令洗”等四个词。“命令之恶作等”是指在下面所说的八种恶作中,只属于违律的恶作。“于其余”是指除了破坏之外,在劈开等其余事项中。第十。
1065.Phālehīti ettha itisaddo ādyattho. Tena ‘‘dhovā’’tiādīni cattāri padāni saṅgaṇhāti. Āṇattidukkaṭānīti heṭṭhā vuttesu aṭṭhasu dukkaṭesu vinayadukkaṭameva. Sesesūti bhindanato sesesu phālanādīsūti. Dasamaṃ.