7. 应学法篇
7. Sekhiyakaṇḍaṃ
巴吉帝亚连结 · 70 段
圆披品义释
1. Parimaṇḍalavagga-atthayojanā
已经学完所学之学的世尊——他在三学、四道方面学已完成,因为对八种世间法不动摇而称为“如”,或者因为面对可意与不可意的事物时心不改变而称为“如”——他所宣说的那些学处被称为“应学法”。现在,对这些学处也要按照这样的次第来加以解说,应当这样连接理解。
Sikkhitasikkhena tīsu sikkhāsu catūhi maggehi sikkhitasikkhena tādinā aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā, iṭṭhāniṭṭhesu vā avikāraṭṭhena tādinā bhagavatā yāni sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti bhāsitāni, dāni tesampi sikkhāpadānaṃ ayampi vaṇṇanākkamo bhavatīti yojanā.
576这里,“其中”是指众学处当中,它的含义应当这样理解,这是句子的连接方式。“周遍”这个词,是用来说明前缀“遍”的含义。在“脐轮、膝轮”这里,应当补上“上”和“下”两个字,所以说“脐上”等等。“八指量”是中性抽象名词,和“应当穿着”相连。“从此”是指从八指量之处。应当这样穿着,使身体得以遮盖,这是句义的解释。“其中,以此为量”是指那种穿着方式的量度。“如此”是指长度为五拳、宽度为二肘半的穿着方式。为了遮盖膝轮,这样是合适的,这是句子的连接。“其中”是指在诸衣当中。“不立”是因为稀疏而不竖立。“立”是因为密实而竖立。
576.Tatthāti sekhiyasikkhāpadesu, attho evaṃ veditabboti yojanā. ‘‘Samantato’’tiiminā parityūpasaggassatthaṃ dasseti. ‘‘Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍala’’nti ettha uddhaṃsaddo ca adhosaddo ca ajjhāharitabboti āha ‘‘uddha’’ntiādi. Aṭṭhaṅgulamattanti bhāvanapuṃsakaṃ, nivāsetabbanti sambandho. Tatoti aṭṭhaṅgulamattato. Yathā paṭicchannaṃ hoti, evaṃ nivāsentassāti yojanā. Tatridaṃ pamāṇanti tassa nivāsanassa idaṃ pamāṇaṃ. Tādisassāti dīghato muṭṭhipañcakassa tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthassa nivāsanassa. Jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādanatthaṃ vaṭṭatīti yojanā. Tatthāti cīvaresu. Na tiṭṭhatīti viraḷattā na tiṭṭhati. Tiṭṭhatīti ghanattā tiṭṭhati.
在这里,“与”这个字是限定作用的,意思是“只有穿着的人”。并不是只有这样穿着才没有恶作,其实即使这样穿着,也仍然有恶作,应当这样连接理解。“然而那些穿着方面的过失”,这是连接关系。“其他”是指从前面和后面垂下来穿着之外的其他方式。“那一切”是指所有那些穿着方面的过失。“在这里”是指在分别中。“就在那里”是指在犍度中。
Nivāsentassa cātiettha casaddo avadhāraṇattho, nivāsentassevāti attho. Kevalaṃ evaṃ nivāsentasseva dukkaṭaṃ na hoti, atha kho tathā nivāsentassāpi dukkaṭamevāti yojanā. Ye pana nivāsanadosāti sambandho. Aññeti purato ca pacchato ca olambetvā nivasanato aññe . Te sabbeti sabbe te nivāsanadosā. Etthāti imasmiṃ vibhaṅge. Tatthevāti khandhakeyeva.
无意穿着的人不犯戒,这是前后关联。在“无念”这一句里也是同样的道理。这里说的“不知”,有两种不知:不知道穿着的方式,不知道已穿未穿的状态。其中,针对不知道已穿未穿的状态这一点,为了说明“不知的人”是指这种情况,所以接着说“不知的人,在这里”等等。“确实”就是真实的意思。“他的”指的是穿着的方式。“他的”指的是比丘的。“然而那”指的是未从罪解脱。“因此”是因为这个缘故。“谁”指的是比丘。“在《库伦帝》中说的”,这是前后关联。“这人小腿干瘦”,是说小腿干瘦的人。“这人有大块肉”,是说有大块肉的人。“他的”指的是比丘的。
Asañcicca nivāsentassa anāpattīti sambandho. Eseva nayo ‘‘asatiyā’’ti etthāpi. Ajānantassāti ettha ajānanaṃ duvidhaṃ nivāsanavattassa ajānanaṃ, ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānananti. Tattha ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti dassento āha ‘‘ajānantassāti etthā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tassāti nivāsanavattassa. Assāti bhikkhuno. Taṃ panāti āpattito amokkhanaṃ pana. Tasmāti yasmā yujjati, tasmā. Yoti bhikkhu. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Sukkhā jaṅghā imassāti sukkhajaṅgho. Mahantaṃ piṇḍikamaṃsaṃ imassāti mahāpiṇḍikamaṃso. Tassāti bhikkhussa.
疮就是伤口。因为它会破坏身体、造成损伤,所以称为疮。野兽或盗贼:这里的“或”字有把没说到的东西也收拢进来的作用,因此水灾、泥泞等其他灾难也一并包含在内。
Vaṇoti aru. Tañhi vaṇati gattavicuṇṇanaṃ karotīti vaṇoti vuccati. Vāḷamigā vā corā vāti ettha vāsaddo avuttasampiṇḍanattho, tena aññāpi udakacikkhallādayo āpadā saṅgayhanti.
577这里说“在此”,是指在这次分别里,或者在这条学处里。“两耳”是指前后垂下来的两只耳朵。“不加区分”是指不区分“在村落中”和“在园林中”,只是笼统地说。“在寺院中也是”则是针对僧团集会、侍奉佛陀、侍奉长老等时候说的。
577.Idhāti imasmiṃ vibhaṅge, sikkhāpade vā. Ubho kaṇṇeti purato ca pacchato ca niggate dve kaṇṇe. Avisesenāti ‘‘antaraghare’’ti ca ‘‘ārāme’’ti ca visesaṃ akatvā sāmaññena. Vihārepīti saṅghasannipātabuddhupaṭṭhānatherupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ.
578“身”这个词也可以指身体的一部分,所以经文说“膝盖或胸部”。用“不覆头”这句话,是为了排除“善覆盖”这个说法涵盖过宽的问题。“结”就是绳套。因为它用来系、用来绑,或者在这里系、在这里绑,所以叫做“结”。把n音变成ṇ音,就成了“结”,系上那个结。“两边”是指衣的两个角。“喉窝”里,“喉”就是脖子。因为吞咽硬食、软食、舔食、饮品这四种食物时,碎食滑过喉咙落入腹中,所以叫“喉”。“窝”就是小孔,以小的意义说就是小窝,小的意义用ka。位于喉部的小窝就是喉窝。因为从a音之后ā音脱落,如“papa”等例。这里“paāpa”是词的拆分,从a音之后ā音也脱落。增长的水就是“papa”,意思是大量的水。“打开头部”是连接关系。
578. Kāyekadese kāyasaddo vattatīti āha ‘‘jāṇumpi urampī’’ti. ‘‘Na sīsaṃ pārutenā’’tiiminā ‘‘suppaṭicchannenā’’tipadassa atibyāpitadosaṃ paṭikkhipati. Gaṇṭhikanti pāso. So hi gantheti bandhatīti vā, gantheti bandhati etthāti vā katvā ganthikoti vuccati. Nthakārassa vāṇṭhakāre kate gaṇṭhiko, taṃ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā. Ubho kaṇṇeti cīvarassa dve koṇe. Galavāṭakatoti ettha galoti kaṇṭho. So hi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ asanaṃ galati panno hutvā kucchiyaṃ patati itoti galoti vuccati. Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭako, khuddakatthe ko. Gale ṭhito āvāṭako galavāṭako. Akārato hi ākārassa lopo ‘‘papa’’ntiādīsu (jā. 1.1.2) viya. Ettha hi paāpanti padacchedo, akārato ākārassa ca lopo. Pavaddhaṃ āpaṃ papaṃ, mahantaṃ udakanti attho. Sīsaṃ vivaritvāti sambandho.
579有人要否定“已到达住处”或者“以住处而到达”这两种理解,就说“为了住宿而到达的人”。
579. Vāsaṃ upagatoti vā vāsena upagatoti vā atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘vāsatthāya upagatassā’’ti.
580为了说明什么叫“不戏弄手脚者名为善守护”,所以他说:“不戏弄手或脚。”
580. Hatthapāde akīḷanto susaṃvuto nāmāti dassento āha ‘‘hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento’’ti.
582“垂目”这里,“下”这个词是“向下”的意思,所以说“向下投目”。用“成为”这个词,是在说明它是动作的修饰成分。“轭相应”就是在轭上相应。“已调伏”就是已被调御。“良马”是指能如实了知可行与不可行的原因。“如此”是指四肘的量。如果(比丘)行走,这位比丘就犯恶作罪,应当这样连接理解。“有危险”和“无危险”这两种读法都讲得通。
582.Okkhittacakkhūti ettha osaddo heṭṭhāpariyāyoti āha ‘‘heṭṭhā khittacakkhū’’ti. ‘‘Hutvā’’tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti. Yugayuttakoti yuge yuttako. Damiyitthāti danto. Ābhuso jānāti kāraṇākāraṇanti ājāneyyo. Ettakanti catuhatthapamāṇaṃ. Yo gacchati, assa bhikkhuno dukkaṭā āpatti hotīti yojanā. ‘‘Parissayabhāva’’nti ca ‘‘parissayābhāva’’nti ca dve pāṭhā yujjantiyeva.
584“如是相”这里说的是:像这样把衣抛起来,这叫作“如是”;比丘以此行走,就是“有”。以这个为标记,就是“相”,也就是衣。像这样存在,就是“如是有”;它的相就是“如是相”,在这个词里应看作工具格。所谓“如是相”,其实是动作特殊性的自性,所以说“或一边……中略……成为”的意思。“村内帝柱内”就是村落帝柱之内。第一品。
584.Itthambhūtalakkhaṇeti imaṃ pakāraṃ itthaṃ cīvarukkhipanaṃ, bhavati gacchatīti bhūto, bhikkhu. Lakkhīyati anenāti lakkhaṇaṃ, cīvaraṃ. Itthaṃ bhūto itthambhūto, tassa lakkhaṇaṃ itthambhūtalakkhaṇaṃ, tasmiṃ. Karaṇavacanaṃ daṭṭhabbanti yojanā. Itthambhūtalakkhaṇaṃ nāma kiriyāvisesanassa sabhāvoti āha ‘‘ekato vā…pe… hutvāti attho’’ti. Antoindakhīlatoti gāmassa antoindakhīlatoti. Paṭhamo vaggo.
第2品 高声笑品 义释
2. Ujjagghikavagga-atthayojanā
586大声笑出声、哈哈大笑的人,叫做“高声笑者”;做这个动作的人就是“高声笑者”,这里用的是阴性工具格“tāya”,表示“以这种方式”。为了说明这个意思,所以经文说“作大笑而笑”。这里说的“此处”,指的就是“高声笑”这个词。
586. Uccāsaddaṃ katvā jagghanaṃ hasanaṃ ujjaggho, soyeva ujjagghikā, tāya. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘mahāhasitaṃ hasanto’’ti. Etthāti ‘‘ujjagghikāyā’’tipade.
588“多少”是指以多大的量度来说;这里要和“如是坐着的诸长老”连起来理解,这是区分用法中的地格。“确定”是指说这个和那个,也就是确定下来。“到此为止”是指以这样的量度。
588.Kittāvatāti kittakena pamāṇena, evaṃ nisinnesu theresūti sambandho, niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Vavatthapetīti idañcīdañca kathetīti vavatthapeti. Ettāvatāti ettakena pamāṇena.
590把身体保持不动、正直挺立,这叫作“身体支撑”,所以说“保持不动”等等。手臂支撑和头部支撑也是同样的道理。第二品。
590. Niccalaṃ katvā kāyassa ujuṭṭhapanaṃ kāyapaggaho nāmāti āha ‘‘niccalaṃ katvā’’tiādi. Eseva nayo bāhupaggahasīsapaggahesupīti. Dutiyo vaggo.
第3品 叉腰品 义释
3. Khambhakatavagga-atthayojanā
596596. “因为撑起来而做成的”,就是叉腰。“撑起”的意思是倚靠。倚靠在哪里?所以说“把手放在腰上”。“连头一起盖住、缠住”就是裹覆,所以说“连头一起披着”。
596. Khambho kato yenāti khambhakato. Khambhoti ca paṭibaddho. Kattha paṭibaddhoti āha ‘‘kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā’’ti. Sasīsaṃ avaguṇṭhayati pariveṭhatīti oguṇṭhitoti āha ‘‘sasīsaṃ pāruto’’ti.
600此行走的一端向上,为了说明“蹲踞”而说“称为蹲踞”等。这里的“于此”,指的是“蹲踞”这个词。
600. Uddhaṃ ekā koṭi imissā gamanāyāti ukkuṭikāti dassento āha ‘‘ukkuṭikā vuccatī’’tiādi. Etthāti ‘‘ukkuṭikāyā’’tipade.
601在手掌支撑和衣掌支撑这两种当中,瑜伽掌支撑也被包含在衣掌支撑里,所以说“瑜伽掌支撑也就是衣掌支撑”。
601. Hatthapallatthīkadussapallatthīkesu dvīsu dussapallatthike āyogapallatthīkāpi saṅgahaṃ gacchatīti āha ‘‘āyogapallatthikāpi dussapallatthikā evā’’ti.
602对于“以正念现前,恭敬地”这一说法,他解释说“令念现前之后”。
602. Satiyā upaṭṭhānaṃ sakkaccanti āha ‘‘satiṃupaṭṭhapetvā’’ti.
603在把团食放进钵里布施的时候也是。对钵的识别就是钵想,他有这个想,所以叫有钵想的人。“作已”这个词,是在显示动作有特定样态这一层意思。
603.Piṇḍapātaṃ dentepīti piṇḍapātaṃ patte pakkhipantepi. Patte saññā pattasaññā, sā assatthīti pattasaññī. ‘‘Katvā’’ tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti.
604604. “等羹团食”:在这里,可能会让人怀疑羹和团食是不是各占一半,所以(注释者)说“名为等羹者”等等。“于何处”指的是在团食中。如果羹的量是饭的四分之一,这样的团食就叫作等羹,应当这样连接理解。盐卤、蔬菜羹、鱼汁和肉汁,这是一个并列组合词。其中,“盐卤”是一种副食品种。“蔬菜羹”:适合做羹的东西叫羹宜,蔬菜本身就是羹宜,所以叫蔬菜羹宜,用这个说法涵盖了所有蔬菜类的羹宜副食品。“鱼汁肉汁等”中的“等”字,涵盖了其余所有副食品种。把这一切都看作味道中的味道、味中之味,所以称为“味之味”。
604.Samasūpakaṃ piṇḍapātanti ettha sūpapiṇḍapātānaṃ samaupaḍḍhabhāvaṃ āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘samasūpako nāmā’’tiādi. Yatthāti piṇḍapāte. Bhattassa catutthabhāgapamāṇo sūpo hoti, so piṇḍapāto samasūpako nāmāti yojanā. Oloṇī ca sākasūpeyyañca maccharaso ca maṃsaraso cāti dvando. Tattha oloṇīti ekā byañjanavikati. Sākasūpeyyanti sūpassa hitaṃ sūpeyyaṃ, sākameva sūpeyyaṃ sākasūpeyyaṃ. Iminā sabbāpi sākasūpeyyabyañjanavikati gahitā. Maccharasamaṃsarasādīnīti ettha ādisaddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitā. Taṃ sabbaṃ rasānaṃ raso rasarasoti katvā ‘‘rasaraso’’ti vuccati.
605“等满”和“等充”只是同一个意思的不同说法。为了说明“做成塔、堆积起来”这个意思,就说“名为堆积者”等等。
605. Samapuṇṇaṃ samabharitanti vevacanameva. Thūpaṃ kato thūpīkatoti atthaṃ dassento āha ‘‘thūpīkato nāmā’’tiādi.
这里“于彼处”是指“堆积”等说法中所说的。“他们”是指阿跋耶长老和三藏小那伽长老等人。于是他们问,并把那些长老的主张报告了——这是句子的连接方式。“长老”是指秋喇苏玛那长老。“此”是指三藏小那伽长老的。“七次”就是七回。“从何处”就是从哪位老师那里。“因此”是因为被时限药所限定,所以这样说。连接起来就是:属于食物类的粥饭,或者果实与非果实。“而彼”是指与钵沿齐平的。“然而以其他”是指以非加持受用的钵。连接起来就是:凡是糕饼、甘蔗块、果实非果实等向下掉落的,那些糕饼、甘蔗块、果实非果实等就是如此。“糕饼花冠”中,“花冠”指顶饰。因为那顶饰向上竖起、被装饰,所以称为花冠,把u音变成v音,把t音变成ṭ音之后,它就是花冠,即戴在头上的一种特殊装饰。糕饼因为与它相似,所以叫糕饼花冠。花花冠与塔库拉苦果等花冠,是并列复合词,它们就是这些。
Tatthāti ‘‘thūpīkata’’ntiādivacane. Tesanti abhayattheratipiṭakacūḷanāgattherānaṃ. Iti pucchiṃsu, tesañca therānaṃ vādaṃ ārocesunti yojanā. Theroti cūḷasumanatthero. Etassāti tipiṭakacūḷanāgattherassa . Sattakkhattunti satta vāre. Kutoti kassācariyassa santikā. Tasmāti yasmā yāvakālikena paricchinno, tasmā. Āmisajātikaṃ yāgubhattaṃ vā phalāphalaṃ vāti yojanā. Tañca khoti tañca samatitthikaṃ. Itarena panāti nādhiṭṭhānupagena pattena pana. Yaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati, taṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādīti yojanā. Pūvavaṭaṃsakoti ettha vaṭaṃsakoti uttaṃso. So hi uddhaṃ tasīyate alaṅkarīyateti vaṭaṃsoti vuccati ukārassa vakāraṃ, takārassa ca ṭakāraṃ katvā, soyeva vaṭaṃsako, muddhani pilandhito eko alaṅkāraviseso. Pūvameva taṃsadisattā pūvavaṭaṃsako, taṃ. Pupphavaṭaṃsako ca takkolakaṭukaphalādivaṭaṃsako cāti dvando, te.
这里“在此”是指在学处中。难道不是因为在一切堆得高高的东西上取用都不被允许,所以食用也不被允许吗?因此说了“然而在一切处”等。其中,“在一切处”是指在一切堆得高高的东西上。第三品。
Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Nanu sabbathūpīkatesu paṭiggahaṇassa akappiyattā paribhuñjanampi na vaṭṭatīti āha ‘‘sabbattha panā’’tiādi. Tattha sabbatthāti sabbesu thūpīkatesūti. Tatiyo vaggo.
第4品 恭敬品的义释
4. Sakkaccavagga-atthayojanā
608在处处,就是在各个地方。界限,就是限定和分界。
608.Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Odhinti avadhiṃ mariyādaṃ.
610“塔状物”就是指塔本身。为了说明从那个塔状物(得名)的原因,他说了“从顶部起”。
610.Thūpakatoti thūpameva thūpakaṃ, tato thūpakatoti dassento āha ‘‘matthakato’’ti.
611“勿杀时”等:国王们让人击鼓巡行宣告“不要杀害众生”,所以这叫“勿杀”;那个时节就是“勿杀时”。用“等”字,还应该包括其他隐秘的原因。
611.Māghātasamayādīsūti ‘‘pāṇe mā ghātethā’’ti rājāno bheriṃ carāpenti etthāti māghāto, soyeva samayo māghātasamayo. Ādisaddena aññaṃ paṭicchannakāraṇaṃ gahetabbaṃ.
615所谓“他们”,是指孔雀蛋、鸡蛋等。第四品。
615.Tesanti mayūraṇḍakukkuṭaṇḍānanti. Catuttho vaggo.
5. 团食品的义释
5. Kabaḷavagga-atthayojanā
617为了说明“口门”与“没有拿来”和“我将打开”这两种动作之间的关联,所以说了“没有拿来的口门”。
617. ‘‘Mukhadvāra’’nti kammassa ‘‘anāhaṭe’’ti ca ‘‘vivarissāmī’’ti ca dvīsu kiriyāsu sambandhabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anāharite mukhadvāra’’nti.
618整只手:这是指五根手指。
618.Sakalaṃ hatthanti pañcaṅguliṃ sandhāya vuttaṃ.
619在“与团食一起”这里,通过“团食”这个词,应把使语句不圆满的一切原因都包括进来理解。
619.Sakabaḷenāti ettha kabaḷasaddena vacanassa aparipuṇṇakāraṇaṃ sabbampi gahetabbaṃ.
620在“抛团食者”等说法中,为了表达反复的意思,就用了咖巴(kapa)这个后缀,所以说“把团食抛了又抛”。通过“德瓦”(tvā)这个词,显示出它是在说明动作的方式。
620.Piṇḍukkhepakantiādīsu vicchatthe kapaccayoti āha ‘‘piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā’’ti. Tvāsaddena kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti.
624用“撒下”这个词,是要说明这里只是前缀ava加上词根kir,而不是词根kar。
624. ‘‘Avakiritvā’’ti iminā sitthāvakārakanti ettha avapubbo kiradhātuyeva, na karadhātūti dasseti.
626“Capucapū”是这样的声音,“capucapū”就是像这样模仿出来的声音。第五品。
626.‘‘Capucapū’’ti evaṃ saddanti ‘‘capucapū’’ti evaṃ anukaraṇaravanti. Pañcamo vaggo.
第6品 苏鲁苏鲁品的义理连结
6. Surusuruvagga-atthayojanā
627“苏鲁苏鲁”是模仿这种声音的拟声词,就是模仿“苏鲁苏鲁”的叫声。嬉戏玩闹,用这个说法来表达,就是戏弄,叫做“达瓦”,所以说“达瓦就是戏弄的话”。“那”指的就是那种戏弄。这里其实是语法性别的错乱。“不应做,不应做”是连在一起说的。“石佛”就是用石头做的佛,或者与石头有关的佛。“未觉”就是没有通达的佛,这也是戏弄的话。“牛法”就是牛的法。“羊法”就是羊的法。“兽群”就是兽类的群体。“畜群”就是牲畜的群体。
627.‘‘Surusurū’’ti evaṃ saddanti ‘‘surusurū’’ti evaṃ anukaraṇaravaṃ. Davanaṃ kīḷananti iminā vacanatthena parihāso davo nāmāti āha ‘‘davoti parihāsavacana’’nti. Tanti so davo. Liṅgavipallāso hesa. Na kātabbaṃ na kātabboti sambandho. Silakabuddhoti silāya kato, silena niyutto vā buddho. Apaṭibuddhoti apaṭividdho buddho, parihāsavacanametaṃ. Godhammoti gunnaṃ dhammo. Ajadhammoti ajānaṃ dhammo. Migasaṅghoti migānaṃ saṅgho. Pasusaṅghoti pasūnaṃ saṅgho.
628“吃”这个词,在“舔”这个词里,是动作的发出者。
628. ‘‘Bhuñjantenā’’ti padaṃ ‘‘nillehitu’’nti pade bhāvakattā.
631名叫这个的,是指那座名叫“果咖奴达”的楼阁,因为那座楼阁有这个名称,所以叫“名叫这个”,说的就是那座楼阁。“莲花形状”这一说法,是通过楼阁形状相似的比喻,说明它得到“果咖奴达”这个名字。“因此”是指因为形状像莲花。“它的”是指那座楼阁的。所谓“属于个人的”,也要理解为属于他人的,因为“属于自己的”——即属于自己个人的——是另外单独理解的。“螺”是指饮水用的螺。“碗”是指饮水用的碗。“盘”是指饮水用的盘。
631.Evaṃnāmaketi ‘‘kokanuda’’nti evaṃ nāmaṃ assa pāsādassāti evaṃnāmako, pāsādo, tasmiṃ. ‘‘Padumasaṇṭhāno’’ti iminā pāsādassa sadisūpacārena ‘‘kokanudo’’ti nāmalabhanaṃ dasseti. Tenāti padumasaṇṭhānattā. Assāti pāsādassa. Puggalikampīti parapuggalasantakaṃ gahetabbaṃ ‘‘attano santakampī’’ti attapuggalasantakassa visuṃ gayhamānattā. Saṅkhampīti pānīyasaṅkhampi. Sarāvampīti pānīyasarāvampi. Thālakampīti pānīyathālakampi.
632“取出后”这句话,是为了说明通常所说的这个词的业格和从格,才说“从水中取出残渣”。“打碎后”,就是弄成粉末和细粉。“外”,指从内室到外面。
632. ‘‘Uddharitvā’’ti sāmaññato vuttavacanassa kammāpādānāni dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sitthāni udakato’’ti. Bhinditvāti cuṇṇavicuṇṇāni katvā. Bahīti antaragharato bahi.
634在这里,“白”这个词是“白色”的另一种说法,所以说“白色伞”。“以布包裹”,就是用布从四周缠裹起来。白色的伞就是白伞。用吉兰迦草编成的伞就是吉兰迦伞。用树叶做成的伞就是叶伞。用圆环绑扎成的就是圆环缚。用辐条绑扎成的就是辐条缚。“它们”,指这三种伞。“确实”,就是真实不虚。“哪怕只是一片叶伞”,也应当这样理解。“在这些当中”,指在这三种伞之中。“任何”,指任何在家者或出家者。“任何人”,指任何在家者或出家者。“以伞足或”,指用来放置伞杆的足,或者。“于此”,指在这个学处中。
634.Setacchattanti ettha setasaddo paṇḍarapariyāyoti āha ‘‘paṇḍaracchatta’’nti. Vatthapaliguṇṭhitanti vatthehi samantato veṭhitaṃ. Setaṃ chattaṃ setacchattaṃ. Kiḷañjehi kataṃ chattaṃ kiḷañjacchattaṃ. Paṇṇehi kataṃ chattaṃ paṇṇacchattaṃ. Maṇḍalena baddhaṃ maṇḍalabaddhaṃ. Salākāhi baddhaṃ salākabaddhaṃ. Tānīti tīṇi chattāni. Hīti saccaṃ. Yampi ekapaṇṇacchattanti yojanā. Etesūti tīsu chattesu. Assāti yassa kassaci gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Soti yo koci gahaṭṭho vā pabbajito vā. Chattapādukāya vāti chattadaṇḍanikkhepanāya pādukāya vā. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
635“中等”是指尺寸上中等。通过“四肘长”这个说法,指出比四肘短或长的杖都不叫“杖”。为了说明“杖在他手中”这个词的构词含义,所以按前面已说的方式来解释。
635.Majjhimassāti pamāṇamajjhimassa. ‘‘Catuhatthappamāṇo’’tiiminā catuhatthato ūnātireko daṇḍo na daṇḍo nāmāti dasseti. Daṇḍo pāṇimhi assāti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘vuttanayenevā’’ti.
636636. 在“刀在手中”这一说法里,这里指的其实就是剑,所以说“剑”。剑就是刀。
636.‘‘Satthapāṇimhī’’ti ettha asi eva adhippetoti āha ‘‘asi’’nti. Asinti khaggaṃ.
637637. 对于“所谓武器,就是弓和弩”这句话,经文中说的只是一种举例说明,为了表明这一点,所以说道“持武器者,在此处”等等。应当理解,所有弓的变形种类都属于武器,要这样把前后文连接起来。就像佩好剑站着的人,不会被称为“刀在手”一样,弓挂在脖子上的人,也不说他是“持武器在手”,因此说道“如果……”等等。由此表明,只有被手实际握持的,才叫作“持武器在手”。第六品。
637. ‘‘Āvudhaṃ nāma cāpo kodaṇḍo’’ti pāḷiyaṃ vuttavacanaṃ upalakkhaṇamevāti dassento āha ‘‘āvudhapāṇissāti etthā’’tiādi. Sabbāpi dhanuvikati āvudhanti veditabbāti yojanā. Yathā asiṃ sannahitvā ṭhito satthapāṇīti saṅkhyaṃ na gacchati, evaṃ dhanuṃ kaṇṭhe paṭimukko āvudhapāṇīti āha ‘‘sace panā’’tiādi, iminā āvudho pāṇinā gahitoyeva āvudhapāṇi nāmāti dassetīti. Chaṭṭho vaggo.
第7品 鞋品义理连结
7. Pādukavagga-atthayojanā
638脚趾之间是指脚趾间的缝隙。鞋是履的一种。因为人靠它来行走,所以称为鞋。这种鞋有的是多层的,有的是皮做的,有的是木做的。穿上是指穿上鞋。
638.Aṅgulantaranti pādaṅgulavivaraṃ. Pādukanti upāhanaviseso. So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati, sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā. Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā.
640“被两个人拿着”是指相互关联。“用竹竿”就是用竹子,“坐在车上”也是指相互关联。“破坏之后”就是造成损坏。“两者”指的是说法的人和接受法的人这两个人。“可以”就是允许说法。
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho. Vaṃsenāti veṇunā, yāne nisinnoti sambandho. Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā. Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā. Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati.
641“已上床者”是指已经到床上的人,意思就是躺在床上的人。对于躺着的人,不适合为他说法,这就是这里的关联。
641.Sayanagatassāti sayanaṃ gatassa, sayane nipannassāti attho. Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho.
642为了说明:坐在三种叶座中任何一种上的人,都不允许(向其)说法,故说了“叶座”等话。
642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘pallatthikāyā’’tiādi.
643就像头发被缠裹的时候看不到发端,同样,头被缠裹的人也是这样——这是句义的连接。
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā.
647647. 因为“旃巴咖”这个词和“旃陀罗”这个词是同义词,所以(注释里)说“旃陀罗”。旃陀罗因为煮狗肉,所以被称为“旃巴咖”,这是把“萨”音变成了“差”音。旃巴咖的女人就是旃巴基,也就是旃陀罗的妻子。关于“于此处”,这里“特拉”后缀是用于表达自身含义,所以说“何名”。如果一个国王坐在高座上学习咒语,这就说明这个国王极其不如法。“此一切”这个词是性(语法性别)的颠倒,所以说“此一切”。“世间”这个词用来说明“此处”这个词的范围。“最后”这个词是“最终”的同义词。“最终”就是低劣。“低劣”在这里叫做“败坏”,所以说“混乱”。“混乱”就是败坏。“无礼法”这个词用来说明“往混乱”等词所表达的意思。“往最后”就是“最后往”,“此一切世间最后往”就是它的意思。在这里以及本生经中,有些写本有“旃玛利咖德”的读法,那是不合理的。“于彼处”就是在芒果树根处。“他们”就是国王和婆罗门们。
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘caṇḍālassā’’ti. Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā. Chapakassa esā chapakī, caṇḍālabhariyā. Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘yo hi nāmā’’ti. Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma, ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti. ‘‘Sabbamida’’nti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘sabbo aya’’nti . ‘‘Loko’’ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti. Carimasaddo antimapariyāyo. Antimoti ca lāmako. Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘saṅkara’’nti. Saṅkaranti vipattiṃ. ‘‘Nimmariyādo’’ti iminā ‘‘saṅkaraṃ gato’’ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti. Carimaṃ gataṃ carimagataṃ, sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho. Idha ca jātake (jā. 1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘camarikata’’nti pāṭho atthi, so ayuttoyeva. Tatthevāti ambarukkhamūleyeva. Tesanti rājabrāhmaṇānaṃ.
这里说的“其中”,是指在那一首偈颂里。“在巴利圣典中”,是指阐述自己行持的典籍,也就是巴利圣典。“不见”,这里re这个音是anti的变形,所以说“不见”。“凡此”就是“凡此”。这里的ayaṃ只是文辞上的装饰,意思是婆罗门。“学习”,就是诵习,意思是学习。
Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ. Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā. Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘na passantī’’ti. Yo cāyanti yo ca ayaṃ. Ayaṃsaddo padālaṅkāramatto, brāhmaṇoti attho. Adhīyatīti ajjhāyati, sikkhatīti attho.
关于“彼”字:它连接的是菩萨所说偈颂之后的部分,因此是“从……之后”的关系。“彼”指的是那首偈颂。“尊者”是在呼唤菩萨。为了说明“已食”一词是受格用法,所以加上了“我”。“其”指的是米饭。由此,清净纯净的肉即是净肉,以之给饭调味,故“净肉调味”所展示的是一个外部复合词。“法”指行为之法。“变得坚固”即变得僵硬,或者也可如此读。为了排除“vaṇṇa”一词在形状等其他方面的含义,故说“受赞叹”。“被称赞”是它的同义词。
Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho. Tassāti gāthāya. Bhoti bodhisattaṃ āmanteti. ‘‘Bhutto’’ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘mayā’’ti. Assāti odanassa. Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ, tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti. Dhammeti ācāradhamme. Baddho hutvāti thaddho hutvā, ayameva vā pāṭho . Vaṇṇasaddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘pasattho’’ti. Thomitoti tasseva vevacanaṃ.
“然后”是指在紧接着之后。“那”指婆罗门。“那”(另一处)指两首偈颂的。“婆罗门”是在称呼祭司。“现在”指眼前可见的当下。为了说明“以堕落的生活,或以非法行”这些词之间的关联,所以说了“生起”。
Athāti anantare. Nanti brāhmaṇaṃ. Tassāti gāthādvayassa. Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati. Sampatīti sandīṭṭhike. ‘‘Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘nippajjatī’’ti.
这里“大梵”一词是指婆罗门,所以说“大婆罗门”。“其他人”是指除了王族婆罗门之外的其他婆罗门。说到“烹煮”时,因为两者不相分离,“食用”的意思也应当一并理解,所以说“既烹煮又食用”。用“不仅”等话,是在显示这里“pi”这个词具有总括的含义,并与“你将实行”相连。“又你”指的就是那个(taṃ),这是对格意义的主格词,应当与“不要分裂”相连。用“石头”这个词,是显示“asma”是石头的同义词。“由此”指以破坏之因。
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘mahābrāhmaṇā’’ti. Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi. ‘‘Pacantī’’ti vutte avinābhāvato ‘‘bhuñjantī’’ti atthopi gahetabboti āha ‘‘pacanti ceva bhuñjanti cā’’ti. ‘‘Na kevala’’ntiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti, tvaṃ ācarissasīti sambandho. Puna tvanti taṃ, upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, ‘‘mā bhidā’’tiiminā sambandhitabbaṃ. ‘‘Pāsāṇo’’tiiminā asmasaddo pāsāṇapariyāyoti dasseti. Tenāti bhindanahetunā.
648关于自己有疑惑的人发问,说了“不应该说”。
648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na kathetabba’’nti.
649以平等的轭,即以平等的口,这是它的意思。
649.Samadhurenāti samaṃ dhurena, samaṃ mukhenāti attho.
652652. “无论是从根还是从枝走”,应当这样连接。说到“干”,是指树的树干。说到“排出”,是指大小便排出。“草卵”是指用草做的,或者草制的卵状物。说到“在此”,是指在大小便和痰唾之中。
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā. Khandheti rukkhassa khandhe. Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati. Tiṇaṇḍupakanti tiṇena kataṃ, tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ. Etthāti uccārapassāvakheḷesu.
653为了说明想要的水,才说“只是受用水”。第七品。
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘paribhogaudakamevā’’ti. Sattamo vaggo.
这里“于此”是指在应学法里。“以饭覆羹菜”是指用饭把羹菜盖住。应学法终
Etthāti sekhiyesu. Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti. Samattā sekhiyā.
七灭诤法的义理关联
8. Sattādhikaraṇasamatha-atthayojanā
655数目被限定,就叫“数之限定”。“他们”,指四种诤事。“那”,指那些篇章与附随。“就在那里”,指就在那些篇章与附随当中。“于一切处”,指在一切学处当中。
655. Saṅkhyaṃ paricchijjatīti saṅkhyāparicchedo. Tesanti catubbidhānamadhikaraṇānaṃ. Tassāti tesaṃ khandhakaparivārānaṃ. Tatthevāti tesu eva khandhakaparivāresu. Sabbatthāti sabbesu sikkhāpadesūti.
我已为众多人诵说了名为“Jādilañchita”的(内容)。
Jādilañchitanāmena nekānaṃ vācito mayā.