裸行者品·裸行者学处的义理解释
波逸提等连结·波逸提连结 · 145 段
裸行者学处的义理解释巴利
1. Acelakasikkhāpada-atthayojanā
269 269. 在《裸行者品》第一则中,为了说明“于此分配”就是“分配”的意思,所以说“分配之处”。“游方者”和“出家”这两个词是同义的,所以说“已入游方者”,就是已经受出家。“与岸齐平而满”就是齐平岸,指河流等中的水;“如同齐平岸”就是齐平岸,指钵中的粥饭。“他们”指父母,与“施与者”相连,即给父母的施与者。“令施与”这里,因为“施与”这个动词词根的与格意义非常明显,所以不显示它,只显示使役的对象,所以说“由未受具足戒者”。第一。巴利
269. Acelakavaggassa paṭhame parivisati etthāti parivesananti dassento āha ‘‘parivesanaṭṭhāna’’nti. Paribbājakapabbajasaddā samānāti āha ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti. Titthena samaṃ pūratīti samatitthīkaṃ, nadīādīsu udakaṃ, samatitthikaṃ viyāti samatitthikaṃ, pattabhājanesu yāgubhattaṃ. Tesanti mātāpitūnaṃ dentassāti sambandho. ‘‘Dāpetī’’ti ettha dādhātuyā sampadānassa suvijānitattā taṃ adassetvā kāritakammameva dassento āha ‘‘anupasampannenā’’ti.
273 “近处”这个词,在这里显示“放置”一语中“近”这个前缀有“靠近”的意思。“他们”指外道。“在那里”指在器皿中。“从此”指从钵中。“在这里”指在我的器皿中。“食”指嚼食和正食。“那个人的”指那个外道的。第一。巴利
273. ‘‘Santike’’tiiminā ‘‘upanikkhipitvā’’ti ettha upasaddassa samīpatthaṃ dasseti. Tesanti titthiyānaṃ. Tatthāti bhājane. Itoti pattato. Idhāti mayhaṃ bhājane. Nanti khādanīyabhojanīyaṃ. Tassāti titthiyassāti. Paṭhamaṃ.
2. 遣去学处巴利
2. Uyyojanasikkhāpadaṃ
274 在第二条中,因为“退回”和“坐堂”这些词是同义词,所以说“也在坐堂中”。把食物的舍弃叫做“食舍”,也就是做完食事,所以说“食事”。因为“具”这个动词词根具有以“巴”为前缀的“阿波”词根之义,所以说“不到达”。巴利
274. Dutiye paṭikkamanaasanasālasaddānaṃ pariyāyattā vuttaṃ ‘‘asanasālāyapī’’ti. Bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti kate bhattakiccanti āha ‘‘bhattakicca’’nti. Sambhūdhātussa papubbaapadhātvatthattā vuttaṃ ‘‘na pāpuṇī’’ti.
276 已说其余部分:除了已说过的和女人一起想笑等之外,剩下的部分。在“于彼”一句中,是指那位被遣走的比丘。关于“义”:是指正舍离与已舍离的比丘们不相离的意义。关于“以其他人”:是指那位遣走他的比丘。关于“在那里”:是在“见近行或闻近行”这句话里。关于“在此”:是简别集合,意思是在见近行和闻近行之中。“如是”这个词表示十二手肘的量。“以那些”:是指以墙等。“那的”:是指见近行的超越。“所说方式之非行”这句话,在“没有其他任何缘”处,显示“其他”一词是从格,“原因”一词显示“缘”这个词的含义。巴利
276.Vuttāvasesanti vuttehi mātugāmena saddhiṃ hasitukāmatādīhi avasesaṃ. Tasminti uyyojitabhikkhumhi. Atthatoti vijahantavijahitabhikkhūnaṃ avinābhāvasaṅkhātaatthato. Itarenāti uyyojakabhikkhunā. Tatthāti ‘‘dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā’’tivacane. Etthāti niddhāraṇasamudāyo, dassanūpacārasavanūpacāresūti attho. ‘‘Tathātiiminā dvādasahatthapamāṇaṃ atidisati. Tehīti kuṭṭādīhi. Tassāti dassanūpacārātikkamassa. ‘‘Vuttapakāramanācāra’’nti iminā ‘‘na añño koci paccayo’’ti ettha aññasaddassa apādānaṃ dasseti, ‘‘kāraṇa’’ntiiminā paccayasaddassatthaṃ.
277 “迦利”这个词有“恶”和“败北”两种含义,其中“恶”指的是嗔怒,所以说“迦利就是嗔怒”。“命令”这个词显示的是“教令”一词的含义。因为已经说过“命令和教令应当知道”。关联是:以嗔怒的方式来说。意思是:显示之后再说。意思是:请看这个地方、坐处、观察处、省察处,诸位尊者。“以此也”是指以不悦语,也以言语。第二。巴利
277.Kalisaddassa pāpaparājayasaṅkhātesu dvīsu atthesu pāpasaṅkhāto kodhoti āha ‘‘kalīti kodho’’ti. ‘‘Āṇa’’ntiiminā sāsanasaddassatthaṃ dasseti. Vuttañhi ‘‘āṇā ca sāsanaṃ ñeyya’’nti. Kodhavasena vadatīti sambandho. Dassetvā vadatīti yojanā. Imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ passatha bhoti yojanā. Imināpīti amanāpavacanaṃ vacanenāpīti. Dutiyaṃ.
有食学处巴利
3. Sabhojanasikkhāpadaṃ
279 279. 在第三条中,本来应该说“在卧室屋里”,但省略了“亚”这个音,说成“在卧室屋里”,所以注释说“在卧室屋里”。关于“从何”这里的“to”字,可以在第一格等含义中见到。在“从何因缘”等地方,是第一格的含义。在“无余障碍”等地方,是第二格的含义。在“从无常”等地方,是第三格的含义。在“从母从父”等地方,是第五格的含义。在“从他施缘”等地方,是第六格的含义。在“从前从后”等地方,是第七格的含义。在“从足”等地方,可以看到是原因的含义。这里也是原因的含义,所以说“从何”。意思是:因为什么原因把食物布施给了尊者,所以你们去吧,尊者。去,就是托钵。你们,就是你们。意向,就是那个人的心意。虽然一般说是“被缠缚”,但根据义理和上下文,应该理解为被贪缠缚,所以说“被贪缠缚”,意思是被贪欲征服后生起。巴利
279. Tatiye ‘‘sayaniyaghare’’ti vattabbe yakāralopaṃ katvā ‘‘sayanighare’’ti vuttanti āha ‘‘sayanighare’’ti. Yatoti ettha tosaddo paṭhamādīsu atthesu dissati. ‘‘Yatonidāna’’ntiādīsu (su. ni. 275) paṭhamatthe. ‘‘Antarāye asesato’’tiādīsu (dha. sa. aṭṭha. ganthārambhakathā 7) dutiyatthe . ‘‘Aniccato’’tiādīsu (paṭṭhā. 1.1.409) tatiyatthe. ‘‘Mātito pitito’’tiādīsu (dī. ni. 1.311) pañcamyatthe. ‘‘Yaṃ parato dānapaccayā’’tiādīsu (jā. 2.22.585) chaṭṭhyatthe. ‘‘Purato pacchato’’tiādīsu (pāci. 576) sattamyatthe. ‘‘Padamato’’tiādīsu kāraṇatthe dissati. Idhāpi kāraṇattheyevāti āha ‘‘yasmā’’ti. Yasmā kāraṇā ayyassa bhikkhā dinnā, tasmā gacchatha bhante tumheti attho. Yanti bhikkhaṃ. Voti tumhehi. Adhippāyoti purisassa ajjhāsayo. ‘‘Pariyuṭṭhito’’ti sāmaññato vuttepi atthapakaraṇādito rāgapariyuṭṭhitovādhippetoti āha ‘‘rāgapariyuṭṭhito’’ti, rāgena paribhavitvā uṭṭhitoti attho.
280 “有食”这个词里,“萨”这个音既带有“萨哈”(共同)的意思,也因为“阿”和“伍”的形态不同,所以从“阿”省略了“伍”;在三个词当中,后两个词构成同义依止复合词,再和前一个词构成分离依止外义复合词。为了说明这个意思,所以说“与两个人一起”。另一种解释:所应吃的东西就是“食”,这个家里有这种食,所以叫“有食”,为了说明这个意思,所以说“或者”等等。“实”就是真实。“因此以彼”就是因此彼此都有可吃性。“之”指的是“有食”这个词。“屋”这里,前面“卧室”这个词被省略了,所以说“在卧室屋中”。由此显示出像“给予”等词那样,前一个词被省略的复合词形式。“背墙之”这里,背墙并不是其他任何人的,而是那间卧室屋内部的背墙,所以说“那间卧室屋内部的”。“或这样或那样”就是以某种方式或者以那种方式。“已作之”就是安置了脊梁或者没有安置而做的。第三。巴利
280.Sabhojananti ettha sakāro sahasaddakāriyo ca akārukārānaṃ asarūpattā akārato ukārassa lopo ca tīsu padesu pacchimānaṃ dvinnaṃ padānaṃ tulyatthanissitasamāso ca pubbapadena saha bhedanissitabāhiratthasamāso ca hoti, iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘saha ubhohi janehī’’ti. Atha vā bhuñjitabbanti bhojanaṃ, saṃ vijjati bhojanaṃ asmiṃ kuleti sabhojananti dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tenevāti teneva aññamaññaṃ bhuñjitabbattā. Assāti ‘‘sabhojane’’tipadassa. Ghareti ettha pubbo sayanisaddo lopoti āha ‘‘sayanighare’’ti. Iminā ‘‘datto’’tiādīsu viya pubbapadalopasamāsaṃ dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭassāti ettha piṭṭhasaṅghāṭo nāma na aññassa yassa kassaci, atha kho sayanigharagabbhassevāti āha ‘‘tassa sayanigharagabbhassā’’ti. Yathā vā tathā vāti yena vā te na vā ākārena. Katassāti piṭṭhivaṃsaṃ āropetvā vā anāropetvā vā katassāti. Tatiyaṃ.
284 第四和第五条学处中,就像有食学处是以第一条波罗夷为生起之缘那样,它们也同样如此,应当这样结合起来理解。第四、第五。巴利
284. Catutthapañcamesu yathā ca sabhojanasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ, evameva tānipīti yojanāti. Catutthapañcamāni.
6. 行仪学处巴利
6. Cārittasikkhāpadaṃ
294 294. 在第六条学处里,为什么他们要说“诸位朋友,请给饭食”呢?比丘难道应该这样说吗?所以论中说“在这里,据说……”等等。“因此”,是因为饭食是被人带来的,所以才这么说。巴利
294. Chaṭṭhe kasmā tehi ‘‘dethāvuso bhatta’’nti vuttaṃ, nanu bhikkhūnaṃ evaṃ vattuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ettha taṃ kirā’’tiādi. Tasmāti yasmā abhihaṭaṃ ahosi, tasmā.
295 然而,这句话是用来连接上下文的。信心的变异是指信心以另一种状态存在。食是指嚼食。“取而来”这句话,通过“被举起”这里的 u 音表示取的意思,词根 √sar 表示行走的意思,过去时语尾 ṇuṃ 变成 ttha,说明意思是:取了之后举起,他们来了。巴利
295. Idaṃ pana vacanaṃ āhāti sambandho. Pasādaññathattanti pasādassa aññenākārena bhāvo. Nanti khādanīyaṃ. ‘‘Gahetvā āgamaṃsū’’tiiminā ‘‘ussāriyitthā’’ti ettha ukārassa uggahatthatañca saradhātussa gatyatthatañca ajjataniñuṃvibhattiyā tthattañca dasseti, uggahetvā sāriṃsu agamaṃsūti attho.
298 “于何处”就是指在某个地方。应当连起来理解为:站在那里的比丘,心生起了。“从彼”是指从心生起。“凡比丘”是指比丘。“以平常语”是指不抬高声音,以自然平常的方式说话。“寺内”这个说法太过狭窄,他觉得不妥当,所以说“另外,在内部近行界内”。巴利
298.Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Ṭhitassa bhikkhuno cittaṃ uppannanti yojanā. Tatoti cittuppannato. Yanti bhikkhuṃ. Pakativacanenāti uccāsaddamakatvā pavattena sabhāvavacanena. Antovihāreti vacanassa atisambādhattā ayuttabhāvaṃ maññamāno āha ‘‘api ca antoupacārasīmāyā’’ti.
302 302.“村子中间有园林”——说的就是“中间园林”精舍;为了说明他前往的就是那里,才说了“村内”等话。第六。巴利
302. Gāmassa antare ārāmo tiṭṭhatīti antarārāmo vihāro, taṃ gacchatīti dassento āha ‘‘antogāme’’tiādīti. Chaṭṭhaṃ.
7. 摩诃男学处巴利
7. Mahānāmasikkhāpadaṃ
303 303. 在第七项学处中,“世尊的”这个词和“叔父之子”这个词之间有连接关系;而“较年长”这个词则是从格。所谓“叔父之子”,指的是:净饭、白饭、甘露饭、阿饭、无量饭这五人是兄弟,无量[女]和波利这两位是姐妹。在他们当中,世尊和难陀是长兄净饭的儿子,阿难是幼弟无量饭的儿子,摩诃男和阿那律是第三位甘露饭的儿子。白饭和阿饭的儿子们没有记载。帝须长老是名叫无量的那位姐妹的儿子,波利的子女也没有记载。因此应当理解:甘露饭是叔父,他的儿子就是“叔父之子”。“在两种果中”,指的是在下面两种果中。“ussanna”这个词有很多含义,所以注释说“众多”。“vaja”是从牛栏来的意思。因为牛从牧场回来,走向住处,所以称为“vaja”。巴利
303. Sattame ‘‘bhagavato’’tipadaṃ ‘‘cūḷapituputto’’tipade sambandho, ‘‘mahallakataro’’tipade apādānaṃ. Cūḷapituputtoti suddhodano, sakkodano, sukkodano, dhotodano, amitodanoti pañca janā bhātaro, amitā, pālitāti dve bhaginiyo. Tesu bhagavā ca nando ca jeṭṭhabhātubhūtassa suddhodanassa puttā, ānando kaniṭṭhabhātubhūtassa amitodanassa putto, mahānāmo ca anuruddho ca tatiyassa sukkodanassa puttā. Sakkodanadhotodanānaṃ puttā apākaṭā. Tissatthero amitāya nāma bhaginiyā putto, pālitāya puttadhītarā apākaṭā. Tasmā cūḷapituno sukkodanassa putto cūḷapituputtoti attho daṭṭhabbo. Dvīsu phalesūti heṭṭhimesu dvīsu phalesu. Ussannasaddo bahupariyāyoti āha ‘‘bahū’’ti. Vajatoti goṭṭhato. Tañhi gāvo gocaraṭṭhānato paṭikkamitvā nivāsatthāya vajanti gacchanti asminti vajoti vuccati.
306 在那个时候,就是指在自恣的时候。因为“这么多”这个词,既可以按名称来理解,也可以按数量来理解,所以注释里说“按名称、按数量”。其中,如果是指名称,就应该这样解释词义:这是这些药的名称,所以叫“这么多”;如果是指数量,就应该这样解释词义:这是这些药的数量,所以叫“这么多”。在“其他的药”这句话里,“其他”这个词的从格,可以指名称,也可以指数量,所以注释里说“被一切遍请”等等。巴利
306.Tasmiṃ samayeti tasmiṃ pavāraṇasamaye. ‘‘Ettakehī’’tipadassa nāmavasena vā parimāṇavasena vā duvidhassa atthassa adhippetattā vuttaṃ ‘‘nāmavasena parimāṇavasenā’’ti. Tesu nāmaṃ sandhāya etaṃ nāmaṃ etesaṃ bhesajjānanti ettakānīti vacanattho kātabbo, parimāṇaṃ sandhāya etaṃ parimāṇaṃ etesanti ettakānīti vacanattho kātabbo. ‘‘Aññaṃ bhesajja’’nti ettha aññasaddassa apādānaṃ nāmaṃ vā parimāṇaṃ vā bhaveyyāti āha ‘‘sabbinā pavārito’’tiādi.
310 “ye”指施主们,“已受请”则是连接(说明)。第七。巴利
310.Yeti dāyakā, pavāritā hontīti sambandhoti. Sattamaṃ.
8. 出征军队学处巴利
8. Uyyuttasenāsikkhāpadaṃ
311 第八项:用“朝向”这个词,说明“朝”这个前缀的意思。为了说明“已出发”这个词是“起身而去”的意思,所以说“从城出去”。又用“已作出发”这个词,说明“起身而投入、前往,所以是已出发”。因为诸词根有多种含义,所以说“从村出去”。巴利
311. Aṭṭhame ‘‘abhimukha’’ntiiminā abhisaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Uyyāto’’tipadassa uṭṭhahitvā yātoti dassento āha ‘‘nagarato niggato’’ti. ‘‘Katauyyoga’’nti iminā uṭṭhahitvā yuñjati gacchatīti uyyuttāti dasseti. Dhātūna, manekatthattā vuttaṃ ‘‘gāmato nikkhanta’’nti.
314 314. 十二个人属于这头象,所以叫“十二人”;武器在他们手中,所以叫“手持武器者”。“低处”,就是低下的地方。“见者比丘”,是与此相连的。第八。巴利
314. Dvādasa purisā imassa hatthinoti dvādasapuriso, āvudho hatthesu etesanti āvudhahatthā. Ninnanti ninnaṭṭhānaṃ, passato bhikkhunoti sambandhoti. Aṭṭhamaṃ.
9. 关于住在军中的学处巴利
9. Senāvāsasikkhāpadaṃ
319 第九项:用“或住”等说法,显示安住的方式。“或”这个字总括了“或经行”的意思。“某种威仪”,是指在四种威仪中的任何一种威仪。就像被阻挡时,通行就被切断;同样地,被阻挡就是被防护,这是文句的连接。用“被遮”(ruddho)这个词,说明“被围”(palibuddho)这个词中,“遍”(pari)前缀与“觉”(budhi)字根所想要表达的意思。第九项。巴利
319. Navame ‘‘tiṭṭhatu vā’’tiādinā vasanākāraṃ dasseti. Vāsaddo ‘‘caṅkamatu vā’’tiatthaṃ sampiṇḍeti. Kiñci iriyāpathanti catūsu iriyāpathesu kiñci iriyāpathaṃ. Yathā ruddhamāne sañcāro chijjati, evaṃ ruddhā saṃvutā hotīti yojanā. ‘‘Ruddho’’ti iminā ‘‘palibuddho’’ti ettha paripubbassa budhidhātussa adhippāyatthaṃ dassetīti. Navamaṃ.
10. 关于战场的学处巴利
10. Uyyodhikasikkhāpadaṃ
322 第十项中,“争战”就是互相击打。“军力之最胜在于此”这句话,展示的是跨支分的外部复合词构造。“知晓”这个词是为了补足语义而加进去的。“最胜”指的是一个部分、一个份额。“在此处计算军力,所以叫军阵”——这个字面含义也说得通。因此注释师说“计算军力之处”。这句话是按照“用芒果汁洗浴”的方式说的。这是什么意思呢?注释师说“计算军力之处”时,既让人明白“在此处知晓军力的最胜,所以叫军阵”这一字面含义的概括意思,也展示了“在此处计算军力,所以叫军阵”的字面意思。用“军队的阵列”等说法,表示“阵”是结集、聚合的意思;军队的阵列就是军阵。“阿尼咖”是发出恐怖声音的意思,词头是“aṇa”,以象为主,象军就是象阵。其余各项也依此类推。前文所说的象,以象来连接句义。第十项结束。巴利
322. Dasame yujjhantīti saṃpaharanti. ‘‘Balassa aggaṃ etthā’’tiiminā bhinnādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. ‘‘Jānantī’’tipadaṃ atthasampuṇṇatthāya pakkhittaṃ. Agganti koṭṭhāsaṃ. Balaṃ gaṇīyati etthāti balagganti vacanatthopi yujjati. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhāna’’nti. Idañhi vacanaṃ ambasecanagarusinanayena vuttaṃ. Kathaṃ? ‘‘Balagaṇanaṭṭhāna’’nti vadantena aṭṭhakathācariyena ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balagga’’nti vacanatthassa piṇḍattho ca ñāpīyati, ‘‘balaṃ gaṇīyati etthāti balagga’’nti vacanattho ca dassīyati. Viyūhīyate sampiṇḍīyate byūho, senāya byūho senābyūhoti atthaṃ dasseti ‘‘senāya viyūha’’ntiādinā. Aṇati bheravasaddaṃ karotīti aṇīkaṃ, muddhajaṇakāro, hatthīyeva aṇīkaṃ hatthāṇīkaṃ. Eseva nayo sesesupi. Yo hatthī pubbe vutto, tena hatthināti yojanāti. Dasamaṃ.
饮酒学处的义理配释巴利
1. Surāpānasikkhāpada-atthayojanā
326 326. 在《饮酒品》的第一篇里,为了说明“跋达瓦提”这个名称的两种含义——一是“这里有跋达,有毗提”,所以叫跋达瓦提;二是“跋达瓦提即跋达与毗提,它在这里存在”,所以叫跋达瓦提——就说了“彼”等话。“彼”和“村”相连,意思是“那个村庄得到……”。对于“在路上行走的人”,如果解释为“依道路而行的人”,那就只是指行路者,所以说“行路者”。“在路上行走的人”就是行路者。也有写成“旅行者”的版本,意思一样。“以威力”“威力”这些词,既需要靠连接关系来理解,又因为词形相同而可以被认为连接关系也相同,所以为了说明它们的连接关系以及它们并不相同,就说了“以自己的威力,龙的威力”。而用“以威势”这个词,是在说明“威力”这个词的含义。鸽子的脚叫“鸽”,这是借代用法;那是指鸽子的颜色。颜色像鸽子那样,所以叫“鸽色”。为了说明这一点,就说“像鸽足一样颜色的红光”。为了避免把“澄净”这个词理解成清净、信仰等意思,就说“这是酒醪的同义词”。“身为具五神通而存在的娑竭陀”应当这样连接:具五神通而存在的娑竭陀。巴利
326. Surāpānavaggassa paṭhame bhaddā vati etthāti bhaddavatikāti ca, bhaddā vati bhaddavati, sā ettha atthīti bhaddavatikāti ca atthaṃ dassento āha ‘‘so’’tiādi. Soti gāmo labhīti sambandho. Pathaṃ gacchantīti pathāvinoti kate addhikāyevāti āha ‘‘addhikā’’ti. Addhaṃ gacchantīti addhikā. ‘‘Pathikā’’tipi pāṭho, ayamevattho. ‘‘Tejasā teja’’ntipadāni sambandhāpekkhāni ca honti , padānaṃ samānattā sambandho ca samānoti maññituṃ sakkuṇeyyā ca honti, tasmā tesaṃ sambandhañca tassa asamānatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano tejasā nāgassa teja’’nti. ‘‘Ānubhāvenā’’tiiminā pana tejasaddassa atthaṃ dasseti. Kapotassa pādo kapoto upacārena, tassa eso kāpoto, vaṇṇo. Kāpoto viya vaṇṇo assāti kāpotikāti dassento āha ‘‘kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā’’ti. Pasannasaddassa pasādasaddhādayo nivattetuṃ ‘‘surāmaṇḍassetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. Pañcābhiññassa satoti pañcābhiññassa samānassa sāgatassāti yojanā.
328 “以蜜花等的汁液酿成”,这句话是在说明:用花汁酿成的酒就是“花酒”,这是“花酒”这个词的含义。这个道理在“果酒”等说法里也一样。为了说明酒和谷酒的区别,才说“所谓酒……”等等。“撒入粉末和酒曲的”,应当这样连接:用粉末和酒曲撒入后制成的,就是瓦鲁尼酒。所谓“曲”,就是酒的发酵种。因为把各种原料撒进去,它们就在这里混合起来,所以叫“曲”。还应当连接为:那是它的泡沫。由一位名叫“酒”的苦行者所造,所以叫“酒”。能让人醉的,就是谷酒。巴利
328. ‘‘Madhukapupphādīnaṃ rasena kato’’tiiminā pupphānaṃ rasena kato āsavo pupphāsavoti vacanatthaṃ dasseti. Esa nayo ‘‘phalāsavo’’tiādīsupi. Surāmerayānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘surā nāmā’’tiādi. Piṭṭhakiṇṇapakkhittāti piṭṭhena ca kiṇṇena ca pakkhittā katā vāruṇīti sambandho. Kiṇṇāti ca surāya bījaṃ. Tañhi kiranti nānāsambhārāni missībhavanti etthāti kiṇṇāti vuccati. Tassāyeva maṇḍeti yojanā. Suranāmakena ekena vanacarakena katāti surā. Madaṃ janetīti merayaṃ.
329 “盐醋饮”是一种叫这个名字的饮料,经里也是这样说的。“在其中”是指在汤的烹调里。而“煮油”则是连接关系。那里没有烈性酒,所以叫“非烈性酒”;在非烈性酒中,就是指在那油里。而“然”就是指那油。这油有烈性酒性,所以叫“烈性酒”。“于何处”是指在油中。“阿利吒”是一种叫这个名字的药。“彼”指阿利吒,在“关于”这个词里,是未说出的业。“此”是指“非醉之阿利吒”这个说法,在“所说”这个词里,是已说出的业。第一。巴利
329.Loṇasovīrakanti evaṃnāmakaṃ pānaṃ. Suttantipi evameva. Tasminti sūpasaṃpāke. Telaṃ pana pacantīti sambandho. Natthi tikhiṇaṃ majjaṃ etthāti atikhiṇamajjaṃ, atikhiṇamajje tasmiṃyeva teleti attho. Yaṃ panāti telaṃ pana. Tikhiṇaṃ majjaṃ imassa telassāti tikhiṇamajjaṃ. Yatthāti tele. Ariṭṭhoti evaṃnāmakaṃ bhesajjaṃ. Tanti ariṭṭhaṃ, ‘‘sandhāyā’’tipade avuttakammaṃ. Etanti ‘‘amajjaṃ ariṭṭha’’ntivacanaṃ, ‘‘vutta’’ntipade vuttakammanti. Paṭhamaṃ.
2. 用手指戳刺学处巴利
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ
330 330. 第二项中,用手指去戳别人,就叫指刺,那本身就是指刺。为了说明这一点,所以说“用手指”等话。“热恼”就是不安宁。而从含义上说,不安宁就是疲劳,所以说“正在疲劳”。应当这样连接:成为疲劳者之后。因为取入息时,出息也应当取,所以说“入息出息的运行”。“彼亦”就是比丘尼亦。第二项完。巴利
330. Dutiye aṅgulīhi patujjanaṃ aṅgulipatodo, soyeva aṅgulipatodakoti dassento āha ‘‘aṅgulīhī’’tiādi. Uttantoti avatapanto. Avatapantoti ca atthato kilamantoyevāti āha ‘‘kilamanto’’ti. Kilamanto hutvāti yojanā. Assāsagahaṇena passāsopi gahetabboti āha ‘‘assāsapassāsasañcāro’’ti. Tampīti bhikkhunimpīti. Dutiyaṃ.
3. 嬉笑学处巴利
3. Hasadhammasikkhāpadaṃ
335 在第三类中,以某种方式被造作、被安立,所以称为“所作”的制定。为了说明这一点,就说“凡世尊……”等。“凡”指的是学处。巴利
335. Tatiye pakārena karīyati ṭhapīyatīti pakataṃ paññattanti dassento āha ‘‘yaṃ bhagavatā’’tiādi. Yanti sikkhāpadaṃ.
336 如果有人说,被称为“笑”的法,它的自性就是“笑法”,那么从含义上说,这其实只是嬉戏,所以经文说“称为嬉戏”。巴利
336. Hasasaṅkhāto dhammo sabhāvo hasadhammoti vutte atthato kīḷikāyevāti āha ‘‘kīḷikā vuccatī’’ti.
337 337.“踝骨”是指脚踝的关节。因为它们是在把一只脚叠放在另一只脚上时,互相叠放在对方上面,所以有被守护的意思,因此称为“踝”,这些关节本身就叫作“踝骨”。因为在把一只脚放到另一只脚上面时,不应该把一只脚放在另一只脚上。因此世尊说“脚叠着脚”。这是第二种从唇所生者。“下降的比丘”是连接关系。巴利
337.Gopphakānanti caraṇagaṇṭhikānaṃ. Te hi pāde pādaṃ ṭhapanakāle aññamaññūpari ṭhapanato gopīyantīti gopphā, te eva gopphakāti vuccanti. Pādassa hi upari pādaṃ ṭhapanakāle ekassa upari eko na ṭhapetabbo. Tenāha bhagavā ‘‘pāde pādaṃ accādhāyā’’ti (dī. ni. 2.196; ma. ni. 1.423; a. ni. 3.16). Oṭṭhajo dutiyo. Orohantassa bhikkhunoti sambandho.
338 “以绳索等”:用“等”这个字,把装饰品之类也包括进来。“有些人说”,这是连接。“在落下与跳起之时”:即在石子落下和跳起的时候。“在那里”:指在那片投掷石子的地方。“因为”:这是确实,或者表示原因。“除了游戏者之外”,这是连接。“允许书写,因为没有游戏的意图”,这就是其意趣。他们还说,即使带着游戏的意图书写表达意义的字母,也同样有罪。“于此”:就是在这个学处之中。第三。巴利
338.Phiyārittādīhīti ādisaddena laṅkārādayo saṅgaṇhāti. Keci vadantīti sambandho. Patanuppatanavāresūti patanavāra uppatanavāresu. Tatthāti tassaṃ khittakathalāyaṃ. Hīti saccaṃ , yasmā vā. Ṭhapetvā kīḷantassāti sambandho. Likhituṃ vaṭṭati kīḷādhippāyassa virahitattāti adhippāyo. Kīḷādhippāyena atthajotakaṃ akkharaṃ likhantassāpi āpattiyevāti vadanti. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadeti. Tatiyaṃ.
不恭敬学处巴利
4. Anādariyasikkhāpadaṃ
342 在第四项中,“法”就是指传承本身,所以他说“传承”。“传承线”只是它的另一个叫法。在“或者不想学那个”这一句里,为了说明“那个”这个词指的是什么,就说“由某位所制定的……”。针对律藏中没有制定的情况而说“以未制定的……”,于是解释说:“或者来自经藏,或者来自论藏。”巴利
342. Catutthe dhammo nāma tantiyevāti āha ‘‘tantī’’ti. Paveṇīti tasseva vevacanaṃ. ‘‘Taṃ vā na sikkhitukāmo’’ti ettha taṃsaddassa atthamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘yena paññattenā’’ti. Vinaye apaññattaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘apaññattenā’’ti āha ‘‘sutte vā abhidhamme vā āgatenā’’ti.
344 “传承线”是指以优波离尊者等人为代表的、被称为师资相承的谱系。这里是在说“《库伦达》中所说的”,这是连接关系。这里是在说“《大筏疏》中所说的”,这是连接关系。“那一切”是指被称为《库伦达》之说和《大筏疏》之说的所有那些言论。“随传承线而来”是指那些归在“随传承线而来”名下的大注疏之说。第四。巴利
344.Paveṇiyāti upāliādikāya ācariyaparamparasaṅkhātāya tantiyā. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Taṃ sabbanti kurundivādamahāpaccarivādasaṅkhātaṃ sabbaṃ taṃ vacanaṃ. Paveṇiyā āgateti paveṇiyā āgatasaṅkhāte mahāaṭṭhakathāvādeti. Catutthaṃ.
345 第五项:关于“人身”的,就是人身波罗夷。第五项。巴利
345. Pañcame manussaviggaheti manussaviggahapārājiketi. Pañcamaṃ.
6. 燃火学处巴利
6. Jotisikkhāpadaṃ
350 第六:因为国土名称的缘故,圣典里用复数形式说成“在跋祇诸国”。所谓“鳄鱼山”,是因为那里有一座山,形状像鳄鱼,所以叫鳄鱼山;或者是在建造这座城的时候,鳄鱼在这里发出吼声、吞下声音,因此叫鳄鱼山。这里不考虑这个词源义,只是说“这是城的名字”。至于“那片”,指的是那片林。通过“于鹿等”这些词,说明在这里给鹿群无畏,所以叫鹿野苑,由此显示它的含义。巴利
350. Chaṭṭhe janapadassa nāmattā bahuvacanavasena ‘‘bhaggesū’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ. Susumārasaṇṭhāno pabbatasaṅkhāto giri etthāti susumāragiri, etassa vā māpitakāle susumāro girati saddaṃ niggirati etthāti susumāragirīti atthamanapekkhitvā vuttaṃ ‘‘nagarassa nāma’’nti. Taṃ panāti vanaṃ pana. ‘‘Migāna’’ntiādinā migānaṃ abhayo dīyati etthāti migadāyoti atthaṃ dasseti.
352 关于“焰者”这个词,为了说明焰即火的制作就是“焰者”,所以说了“作焰”。巴利
352. ‘‘Jotike’’tipadassa jotissa aggissa karaṇaṃ jotikanti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘jotikaraṇe’’ti.
354 “从安立火钻”这一句,是“为了想要点火”这一句的原因。“焰”就是火焰。因为它燃烧、发光,所以称为焰。巴利
354. ‘‘Samādahitukāmatāyā’’tipadaṃ ‘‘araṇisaṇṭhāpanato’’tipade hetu. Jālāti sikhā. Sā hi jalati dibbatīti jālāti vuccati.
在“举起落下的火把”这句话里,本来应该说“落下的火把”,但把 t 音省略后,按照连音规则就说成“落火把”,所以解释说“举起落下的火把”。“火把”就是燃烧的木头。因为那东西烧起来以后极其炽热,碰不得、拿不得,所以称为“火把”。“未离”是指没有离开燃烧、没有离开烧灼的火把,这是前后关联的意思。燃烧、烧灼就是“烧”,离开了这种烧,就是“已离”。巴利
Patilātaṃ ukkhipatīti ettha ‘‘patitālāta’’nti vattabbe takāralopaṃ katvā sandhivasena patilātanti vuttanti āha ‘‘alātaṃ patitaṃ ukkhipatī’’ti. Alātanti ummukkaṃ. Tañhi ādittaṃ hutvā atiuṇhattā na lātabbaṃ na gaṇhitabbanti alātanti vuccati. Avijjhātanti jhāyanato ḍayhanato avigataṃ alātanti sambandho. Jhāyanaṃ ḍayhanaṃ jhātaṃ, vigataṃ jhātaṃ imassālātassāti vijjhātaṃ.
356 “灯等”是指灯、火焰等。“在那里”是指在那些被称为恶兽、非人的灾难中,作为预兆。这里用的是处格,表示预兆的意思。第六。巴利
356.Padīpādīnīti padīpajotikādīni. Tatthāti tāsu duṭṭhavāḷamigaamanussasaṅkhātāsu āpadāsu nimittabhūtāsu. Nimittatthe cetaṃ bhummavacananti. Chaṭṭhaṃ.
第7条 沐浴学处巴利
7. Nahānasikkhāpadaṃ
366 第七,为了说明渡河的人不只是在有水的河里才可以沐浴,在干涸的河里也可以,所以说道“在干涸的……”等。“掘开”就是挖开。“小坑”,因为坑小的缘故叫小坑,在这些坑里。第七。巴利
366. Sattame pāraṃ gacchanto na kevalaṃ saudakāya nadiyā eva nhāyituṃ vaṭṭati, sukkhāya nadiyāpi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘sukkhāyā’’tiādi. Ukkiritvāti viyūhitvā. Āvāṭāyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakā, tesūti. Sattamaṃ.
8. 作坏色学处巴利
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ
368 第八条。“得”这个词,是把“得”解释成“获得”这个意思时,不把它当作没有词缀,为了说明ṇa词缀本身就具有这个含义,所以说“得就是获得”。应当知道,即使不当作没有词缀,按常规来说ṇa词缀也是合适的。词形虽然不同,但意义没有差别,所以构成复合词,因此说“应当说‘以新衣之得’”。“鼻音脱落”,是指“新”这个词里随韵的消失。随韵因为是跟着鼻音走的,所以叫“鼻音”,它不见了,就是“不作”的意思。“中间住的两个词”,是指在“新”和“以衣之得”这两个词中间,有“住于彼”和“比丘”这两个词。这是表示分离义的处格。“不变词”,就是纯粹的不变词。为了说明“得”这个词的词义所要表达的意思而说“比丘”,所以说“比丘”等。不过,这是在词分析里说的,是它的关联。“何”是指什么衣。关于“衣”,为了说明衣本身的样子,所以说“何可着”等。“皮革工的蓝色”,是指皮革工等放进铁锅里的牛粪的蓝色。如大筏疏中所说,是这里的关联。“以此作丑色”,就是用这个来作不好看的颜色,应当作点,所以说“关于应点”。“应取”,是指受衣的比丘应当取用,是这里的关联。“于角”,就是于边缘。“或”字表示不定和选择的意思。“或如眼圆之量”,就是如眼睛大小的圆形,或者应当作点,是这里的关联。“或于边”,就是于顺风边。“或于结”,就是于结边。“行点”,就是作两列、三列或更多列的点。“耳点”,就是像耳环那样作成一簇点。“等”字包含了火点等。“一切处”,就是一切注疏中。即使只有一个点,只要是圆的就可以,所以说“一个圆点”。巴利
368. Aṭṭhame alabhīti labhoti vacanatthe apaccayaṃ katvā ṇapaccayassa svatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘labhoyeva lābho’’ti. Apaccayamakatvā pakatiyā ṇapaccayopi yuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Saddantaropi atthantarābhāvā samāso hotīti āha ‘‘navacīvaralābhenāti vattabbe’’ti. Anunāsikalopanti ‘‘nava’’nti ettha niggahītassa vināsaṃ. Niggahītañhi nāsaṃ anugatattā ‘‘anunāsika’’nti vuccati, tassa adassana, makatvāti attho. Majjhe ṭhitapadadvayeti ‘‘nava’’nti ca ‘‘cīvaralābhenā’’ti ca dvinnaṃ padānamantare ‘‘ṭhite panā’’ti ca ‘‘bhikkhunā’’ti ca padadvaye. Niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Nipātoti nipātamattaṃ. Alabhīti labhoti vacanatthassa abhidheyyatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunā’’ti vuttanti āha ‘‘bhikkhunā’’tiādi. Padabhājane pana vuttanti sambandho. Yanti yaṃ cīvaraṃ. ‘‘Cīvara’’nti ettha cīvarasarūpaṃ dassento āha ‘‘yaṃ nivāsetuṃ vā’’tiādi. Cammakāranīlanti cammakārānaṃ tiphale pakkhittassa ayagūthassa nīlaṃ. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Dubbaṇṇo karīyati anenāti dubbaṇṇakaraṇaṃ, kappabindunti āha ‘‘kappabinduṃ sandhāyā’’ti. Ādiyantena bhikkhunā ādātabbanti sambandho. Koṇesūti antesu. Vāsaddo aniyamavikappattho. Akkhimaṇḍalamattaṃ vāti akkhimaṇḍalassa pamāṇaṃ vā kappabindūti sambandho. Paṭṭe vāti anuvātapaṭṭe vā. Gaṇṭhiyaṃ vāti gaṇṭhikapaṭṭe vā. Pāḷikappoti dve vā tisso vā tato adhikā vā binduāvalī katvā kato kappo. Kaṇṇikakappoti kaṇṇikaṃ viya bindugocchakaṃ katvā kato kappo. Ādisaddena agghiyakappādayo saṅgaṇhāti. Sabbatthāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Ekopi bindu vaṭṭoyeva vaṭṭatīti āha ‘‘ekaṃ vaṭṭabindu’’nti.
371 门闩等:用“等”这个字,把顺风边和围边也包括进去了。第八。巴利
371.Aggaḷādīnīti ādisaddena anuvātaparibhaṇḍe saṅgaṇhātīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 分别学处巴利
9. Vikappanasikkhāpadaṃ
374 第九条。这里“彼”所指的对象只是衣物的所有者,所以说“衣物所有者的”。第二个“彼”所指的对象只是持律者,所以说“由……”。为了表明“不信任地”这个词是修饰动词的,所以说“以不信任”。 “由彼”就是指由那位持律者。第九条完。巴利
374. Navame tassāti ettha tasaddassa visayo cīvarasāmikoyevāti āha ‘‘cīvarasāmikassā’’ti. Dutiyassa tasaddassa visayo vinayadharoyevāti āha ‘‘yenā’’tiādi. ‘‘Avissāsanto’’tipadassa kiriyāvisesanabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘avissāsenā’’ti. Tenāti vinayadharenāti. Navamaṃ.
10. 藏衣学处巴利
10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadaṃ
377 第十条。这里用“取走”这个词,显示前缀“离、去”的意思。“储藏”是指藏起来放好。“以取笑为意图”,就是取笑,或者以嘲弄为目的的意图。为了说明资具的自相,所以说“钵袋等”。因为钵已经在巴利经文里出现了,所以这里应当理解为“钵的袋子”,而不是“钵和袋子”两样东西。“以沙门”这个词,在“当成为”这句里是行为动词的施事者。第十条完。巴利
377. Dasame ‘‘apanetvā’’tiiminā apaityūpasaggassa atthaṃ dasseti. Nidhentīti nigūhitvā ṭhapenti. Hasādhippāyoti hasaṃ, hasanatthāya vā adhippāyo. Parikkhārassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pattatthavikādi’’nti. Pattassa pāḷiyamāgatattā pattassa thavikāti atthoyeva gahetabbo, na patto ca thavikā cāti. ‘‘Samaṇena nāmā’’tipadaṃ ‘‘bhavitu’’ntipade bhāvakattāti. Dasamaṃ.
7. 有生命品巴利
7. Sappāṇakavaggo
故意杀生学处的义释巴利
1. Sañciccapāṇasikkhāpada-atthayojanā
382 382. 有命品第一则。如果按“用这个射箭”来解释,“弓手”这个词,主要意义上指的就是弓本身;而教人射箭的老师,则是引申意义上的弓手。如果按“射箭的人”来解释“弓手”这个词,那么教人射箭的老师就是弓手。这里应当取引申义或者行为者义,所以注疏说“就是教人射箭的老师”。因为出家之后不适合再做弓手这一行,所以说是“在家时”。关于“被夺去”这个词,为了说明前缀vi和ava加在词根ruh上所要表达的含义,所以注疏说“被分离”。巴利
382. Sappāṇakavaggassa paṭhame usuṃ asati khipati anenāti issāsoti kate dhanuyeva mukhyato issāso nāma, dhanuggahā- cariyo pana upacārena. Usuṃ asati khipatīti issāsoti kate dhanuggahācariyo issāso nāma, idha pana upacārattho vā kattuttho vā gahetabboti āha ‘‘dhanuggahācariyo hotī’’ti. Pabbajitakāle issāsassa ayuttattā vuttaṃ ‘‘gihikāle’’ti. Voropitāti ettha vi ava pubbassa ruhadhātussa adhippāyatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘viyojitā’’ti.
“因为去”是句中的连接关系。“此”指的是“被从命夺去”这个说法。为什么那只是言语习惯而已呢?难道不是这样吗:无论从什么、在什么、于何处分离,两样东西就像那样各自分开而住;那么当命从众生分离时,命和众生生命也应该各自分开才对。所以论师说“并非在此”等话。“实”就是确实。“于此”的连接是:为了显示“被从命夺去”这个说法。“任何名为生命的东西”,这是句子的组合。“彼”:“命”。这里的意思关联是这样的:比如头上的装饰从头分离时,头与装饰各自分开而住;同样,当命从众生分离时,生命并不从众生各自分开而住,名为如此。 “另有所为”就是决定地。“命”虽然是从通泛上说的,但因为人的命在波罗夷处已被取,所以这里依剩余之义,只有畜生之命应被取,因此论师说“只有畜生之命”。“彼”:那命。“于大命”则是连接关系。巴利
Yasmā gacchatīti sambandho. Etanti ‘‘jīvitā voropitā’’tivacanaṃ. Kasmā vohāramattameva hoti, nanu yato kutoci yasmiṃ kismiṃci viyojite dve vatthūni viya visuṃ tiṭṭhanti pāṇato jīvite viyojite pāṇajīvitāpīti āha ‘‘na hetthā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Etthāti ‘‘jīvitā voropitā’’tivacane dassetunti sambandho. Kiñci jīvitaṃ nāmāti yojanā. Ayaṃ panettha atthasambandho – sīsālaṅkāre sīsato viyojite sīsaṃ alaṅkārato visuṃ tiṭṭhati yathā, evaṃ jīvite pāṇato viyojite jīvitaṃ pāṇato visuṃ na tiṭṭhati nāmāti. Aññadatthūti ekaṃsena. ‘‘Pāṇa’’nti sāmaññato vuttopi manussapāṇassa pārājikaṭṭhāne gahitattā idha pārisesañāyena tiracchānapāṇova gahetabboti āha ‘‘tiracchānagatoyeva pāṇo’’ti. Tanti pāṇaṃ. Mahante pana pāṇeti sambandho.
385 385. “净化”应理解为“去除”。所谓“蛆虫”,是吸食人类血液的一种特殊虫类。因为它为了吸血而到处爬行,从这个地方到那个地方,所以被称为“蛆虫”。应当知道,为了让词的字义不颠倒,也为了让听闻者获得诵习和教导,在某些地方会说明词义。它的种子本身因为细小,所以叫“蛆虫种子”,就在那上面。“那”指的是蛆虫种子。应理解为“正在破坏”。第一条。巴利
385. Sodhento apanetīti yojanā. Maṅguloti manussarattapo eko kimiviseso. So hi rattapivanatthāya maṅgati ito cito ca imaṃ cimañca ṭhānaṃ gacchatīti ‘‘maṅgulo’’ti vuccati. Padakkharānañhi aviparitatthaṃ, sotūnañca sajjhāyopadesalabhanatthaṃ katthaci ṭhāne vacanattho vuttoti daṭṭhabbaṃ. Tassa bījameva khuddakaṭṭhena maṅgulabījakaṃ, tasmiṃ. Tanti maṅgulabījakaṃ. Bhindanto hutvāti yojanāti. Paṭhamaṃ.
2. 有生命的水学处巴利
2. Sappāṇakasikkhāpadaṃ
387 第二项:为了说明“与生物一起”就是指“有生物的水”,所以接着说“凡是有生物的”等等。“确实”表示这是真的。要连起来理解:“即使是装满钵的水”。“像那样的”指有生物的。“即使洗涤也犯波逸提”,要这样连接理解。“水槽”指石头做的水槽。“池”指石头做的池。“即使抽出也犯波逸提”,要这样连接理解。“从那里”指从水槽和池。“以水”就是用带生物的水,要连起来理解:注入装满的瓶里。“在那里”指在水中。“于水”指于呈水形之处的被注入水中。“将流回”指从水槽与池取得的水将流回。巴利
387. Dutiye saha pāṇehīti sappāṇakaṃ udakanti dassento āha ‘‘ye pāṇakā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Pattapūrampi udakanti sambandho . Tādisenāti sappāṇakena. Dhovatopi pācittiyanti yojanā. Udakasoṇḍinti silāmayaṃ udakasoṇḍiṃ. Pokkharaṇinti silāmayaṃ pokkharaṇiṃ. Uṭṭhāpayatopi pācittiyanti sambandho. Tatoti soṇḍipokkharaṇīhi. Udakassāti udakena, pūre ghaṭe āsiñcitvāti sambandho. Tatthāti udake. Udaketi udakasaṇṭhānakapadese āsiñcitaudake. Patissatīti soṇḍipokkharaṇīhi gahitaudakaṃ patissatīti. Dutiyaṃ.
3. 翻案学处巴利
3. Ukkoṭanasikkhāpadaṃ
392 在第三条中,用“使跳动”这个词来说“翻案”,这里是为了显示以 u(ud)为前缀的 kuṭ 字根的“使跳动”之义,因为诸字根有多种含义。凡是已经安立的,就按照它安立的样子;它的状态就是“如其所安立的状态”,靠这个词来表达。巴利
392. Tatiye ‘‘uccālentī’’tiiminā ukkoṭentīti ettha upubbassa kuṭadhātussa uccālanatthaṃ dasseti dhātūna, manekatthattā. Yaṃ yaṃ patiṭṭhitaṃ yathāpatiṭṭhitaṃ, tassa bhāvo yathāpatiṭṭhitabhāvo, tena.
393 凡法指的是止法。以法这里,用诶那这个音,在如法这个地方,显示如法中阿姆作用的作者。通过这个,显示如法这个词在已灭诤事这个地方,应当与已灭这个音相连的状态。由导师这个词,是已说这个词里的作者。没有已杀、没有杀害对此,当说已灭时,从义理上说就是寂止,所以说已寂止。巴利
393.Yo dhammoti yo samathadhammo. Dhammenāti ettha enasaddena ‘‘yathādhamma’’nti ettha aṃitikāriyassa kāriṃ dasseti. Iminā ‘‘yathādhamma’’nti padassa ‘‘nihatādhikaraṇa’’nti ettha nihatasaddena sambandhitabbabhāvaṃ dasseti. ‘‘Satthārā’’tipadaṃ ‘‘vuttaṃ’’ itipade kattā. Natthi hataṃ hananaṃ imassāti nihatanti vutte atthato vūpasamanamevāti āha ‘‘vūpasamita’’nti.
395 有人为了说明:并不是随便什么业都叫作法业,只有止息诤事的业才叫作法业,所以说了“以什么业”等话。“此亦”就是指这位比丘也是如此。“其余诸词亦”就是指“对法业有疑”等其余的词句也一样。这里“在此”是指在这一点学处中。接着应当连起来理解为“然而详细解释已经说过”。“就在那里”就是指就在《篇集》里。“在此”是指在这一点学处中,或者是指在分别中。第三。巴利
395. Yaṃ vā taṃ vā kammaṃ dhammakammaṃ nāma na hoti, atha kho adhikaraṇavūpasamakammameva dhammakammaṃ nāmāti dassento āha ‘‘yena kammenā’’tiādi. Ayampīti ayampi bhikkhu. Sesapadānipīti ‘‘dhammakamme vematiko’’tiādīni sesapadānipi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Vitthāro pana vuttoti sambandho. Tatthevāti parivāre eva. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade, vibhaṅge vāti. Tatiyaṃ.
4. 粗恶学处巴利
4. Duṭṭhullasikkhāpadaṃ
399 第四条里,按照义理提取的方式所显示的,其用意是因为它们与粗恶语这个词的义理状态相似。“担”在这里,由于具有特相,本来是处格的意义,却用了业格,所以说“在担上”。应当这样连接理解:仅仅在置于担上的时候。巴利
399. Catutthe atthuddhāravasena dassitāni duṭṭhullasaddatthabhāvena sadisattāti adhippāyo. ‘‘Dhura’’nti ettha lakkhaṇavantattā bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘dhure’’ti. Dhure nikkhittamatte satīti yojanā.
这样放下担子:意思是“我不告诉另一个人”,就这样把担子放下。“另一个人”是事相,从人说是指第二个人。“他也”指第二个人也这样。“另一个人”指第三个人。应当这样连接:只要还没到断尽的界限,就一直犯。“他的”指犯戒那个人的。“事和人”就是指犯戒的那个人本人。“此”指第一个比丘。“另一个人”指第二个。“那”指第二个告知,应当这样连接。“由谁”指由第一个比丘。“他的”指第二个人的。“他的”指第一个比丘自己的。针对事和人而说“由第三个人对第二个人”。巴利
Evaṃdhuraṃ nikkhipitvāti ‘‘aññassa nārocessāmī’’ti evaṃ dhuraṃ nikkhipitvā. Aññassāti vatthu, puggalato aññassa dutiyassa. Sopīti dutiyopi. Aññassāti tatiyassa. Yāva koṭi na chijjati, tāva āpajjatiyevāti yojanā. Tassevāti āpattiṃ āpannapuggalassa. Vatthupuggaloyevāti āpattiṃ āpannapuggaloyeva. Ayanti paṭhamabhikkhu. Aññassāti dutiyassa. Soti dutiyo ārocetīti sambandho. Yenāti paṭhamabhikkhunā. Assāti dutiyassa. Tassevāti paṭhamabhikkhusseva. Vatthupuggalaṃ upanidhāya ‘‘tatiyena puggalena dutiyassā’’ti vuttaṃ.
400 在“五罪聚”中,指的是土喇咤亚等五种罪聚。所谓“侵犯”,是因为越过、违犯了应当行持的事,所以称为侵犯。第四。巴利
400.Pañcāpattikkhandheti thullaccayādike pañca āpattikkhandhe. Ajjhācāro nāmāti adhibhavitvā vītikkamitvā ācaritabbattā ajjhācāro nāmāti. Catutthaṃ.
5. 未满二十岁学处巴利
5. Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ
402 第五项中,“诸指”就是手的分支。因为它们从手分作五支而长出,所以称为“诸指”。这里要连起来理解:优波离在书写的时候。“因此”是因为有许多应当思考的原因。“他的”指优波离的。“胸”就是心脏。因为心的热恼在那里烧灼、燃烧,所以称为“胸”。“形线”就是金匠用的形线,就像象师用的象线一样。“诸眼”就是眼根。因为它们遍布于各种境界,或者因为以它们见色,所以称为“诸眼”。由于用“蚊”这个词来指针嘴虫,所以应当用“虻”这个词来指黄蝇,因此说“虻就是黄蝇”。黄蝇因为螫、咬的意思而称为“虻”。为了说明“难以忍受的它们”是苦,所以说“苦恼”,应连起来理解为:诸受的。为了说明不悦的原因,所以说“不甜美”。由此显示这个意思:因为不甜美,所以不应品尝,因此是不悦的。为了说明“命”这个词和“生命”这个词是同义词,所以说“夺命”。夺取、除去命,就是夺命,应连起来理解为:它们的诸受。巴利
402. Pañcame aṅguliyoti karasākhāyo. Tā hi aṅganti hatthato pañcadhā bhijjitvā uggacchantīti aṅguliyoti vuccanti. Likhantassa upālissāti sambandho. Tenāti bahucintetabbakāraṇena. Assāti upālissa. Uroti hadayaṃ. Tañhi usati cittatāpo dahati etthāti uroti vuccati. Rūpasuttanti heraññikānaṃ rūpasuttaṃ, yathā hatthācariyānaṃ hatthisuttanti. Akkhīnīti cakkhūni. Tāni hi akkhanti visayesu byāpībhavanti, rūpaṃ vā passati imehīti akkhīnīti vuccanti. Makasena sūcimukhānaṃ gahitattā ḍaṃsena piṅgalamakkhikāyova gahetabbāti āha ‘‘ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo’’ti. Piṅgalamakkhikāyo hi ḍaṃsanaṭṭhena khādanaṭṭhena ḍaṃsāti vuccanti. Dukkaro khamo etāsanti dukkhāti dassento āha ‘‘dukkhamāna’’nti. Vedanānanti sambandho. Asātassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘amadhurāna’’nti. Iminā amadhurattā na sāditabbāti asātāti atthaṃ dasseti. Pāṇasaddajīvitasaddānaṃ pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘jīvitaharāna’’nti. Pāṇaṃ haranti apanentīti pāṇaharā, tāsaṃ vedanānanti sambandho.
404 从出生的时候算起,满二十岁的人就不应该被接受;但如果从入胎的时候算起,则可以说“从结生取起”。连同在胎中住的时间一起,满第二十年的人,就叫作胎二十年的人。“实”就是真实。按照世尊所说的方式来计算,这样连接。或者也可以这样连接:世尊说了什么样的话呢?巴利
404. Vijāyanakālato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso na gahetabbo, gabbhagahaṇakālato pana paṭṭhāyāti dassento āha ‘‘paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā’’ti. Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso puggalo. Hīti saccaṃ. Yathāhāti yenākārena saṅkhyaṃ gacchati, tenākārena bhagavā āhāti yojanā. Atha vā yathā kiṃ vacanaṃ bhagavā āhāti yojanā.
应这样连接:成为胎二十岁者而受具足戒。“我是”就是“我是”。“nu”这个字是表示疑虑的不变词。应这样连接:如第一心那样。以此显示结生心。“第一识”就是它的异名。“那”就是第一心、第一识。“他的”就是有情的。应这样连接:那生本身就是那结生,名为胎。巴利
Gabbhavīso hutvā upasampannoti sambandho. Amhīti asmi. Nusaddo parivitakkatthe nipāto. Yanti yādisaṃ paṭhamaṃ cittanti sambandho. Iminā paṭisandhicittaṃ dasseti. ‘‘Paṭhamaṃ viññāṇa’’nti tasseva vevacanaṃ. Tanti paṭhamaṃ cittaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ. Assāti sattassa. Sāva jātīti sā eva paṭisandhi, gabbho nāma hotīti sambandho.
这里说的是:在圣典中,应当这样理解抉择。所谓“谁”,指的是人。所谓“大自恣”,指的是阿湿缚庾阇月满月那一天。因为这一天受到尊崇,所以称为大自恣。所谓“从彼”,指的是从自恣发生的时候起。所谓“彼”,指的是大自恣。所谓“及于初日”,这里的“及”表示不确定的选择,意思是应当在自恣日或次日中的任意一天受具足戒。所谓“损减与增长”,应当理解为:在住胎的月份中,多出来的部分算作损减,不足的部分算作增长。巴利
Tatthāti pāḷiyaṃ, vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Yoti puggalo. Mahāpavāraṇāyāti assayujapuṇṇamiyaṃ. Sā hi pūjitapavāraṇattā mahāpavāraṇāti vuccati. Tatoti pavāraṇāya jātakālato. Tanti mahāpavāraṇaṃ. Pāṭipade cāti ettha casaddo aniyamavikappattho, pavāraṇadivasapāṭipadadivasesu aññatarasmiṃ divase upasampādetabboti attho. Hāyanavaḍḍhananti kucchimhi vasitamāsesu adhikesu hāyanañca ūnesu vaḍḍhunañca veditabbaṃ.
那些古老长老给人授具足戒,这是上下文的关系。所谓“十九岁”,就是前面刚说过的十九岁。“应当出去”指的是沙瓦纳月。因为太阳从内道出去到外道,所以说它“应当出去”。“巴帝巴达日”就是最后进入雨安居的那一天。那就是授具足戒的时间。“为什么?”这是提问。站在这一点上,我说出避免的办法,这是上下文的关系。“在二十岁中”就是在已受具足戒的人的二十岁中。因为三十夜算一个月,所以说“四个月减少”。“向上拉”是为了消除一个闰月,把雨安居的时间往上拉。“从那”就是从六个月中减去,这是上下文的关系。“在此”就是在“十九岁”等语句中。“巴那”这个词是“希”的意思,也就是“确实”的意思。“亚”指的是人。“因此”是因为连胎中的月份也算进去而给人授具足戒,所以住了六个月,这是上下文的关系。住了八个月才出生的人也不能存活,这在经注中说过。巴利
Porāṇakattherā pana upasampādentīti sambandho. Ekūnavīsativassanti anantare vuttaṃ ekūnavīsativassaṃ. Nikkhamanīyoti sāvaṇamāso. So hi antovīthito bāhiravīthiṃ nikkhamati sūriyo asminti ‘‘nikkhamanīyo’’ti vuccati. Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase. Taṃ upasampādanaṃ. Kasmāti pucchā. Ettha ṭhatvā parihāro vuccate mayāti yojanā. Vīsatiyā vassesūti upasampannapuggalassa vīsatiyā vassesu. Tiṃsarattidivassa ekamāsattā ‘‘cattāro māsā parihāyantī’’ti vuttaṃ. Ukkaḍḍhantīti ekassa adhikamāsassa nāsanatthāya vassaṃ upari kaḍḍhanti. Tatoti chamāsato apanetvāti sambandho. Etthāti ‘‘ekūnavīsativassa’’ntiādivacane. Pana-saddo hisaddattho, saccanti attho. Yoti puggalo. Tasmāti yasmā gabbhamāsānampi gaṇanūpagattā gahetvā upasampādenti, tasmā cha māse vasitvāti sambandho. Aṭṭha māse vasitvā jātopi na jīvatīti suttantaaṭṭhakathāsu (dī. ni. aṭṭha. 2.24-25; ma. ni. aṭṭha. 3.205) vuttaṃ.
406 “满十年”是指从受具足戒之后,已经超过十年。“授具足戒”是指作为戒师或羯磨语阿阇梨而授予具足戒。“他”是指作为戒师或阿阇梨的那个未受具足戒的人。作为羯磨语阿阇梨授具足戒时,如果把他放开,而另外还有别的羯磨语阿阇梨,那就善得具足戒。如果他自己宣诵羯磨语,那就不得具足戒。但如果明知如此,仍然不再给他授具足戒,应当知道必定会有障碍天界和障碍圣道的果报。第五。巴利
406.Dasavassaccayenāti upasampadato dasavassātikkamena. Upasampādetīti upajjhāyo vā kammavācācariyo vā hutvā upasampādeti. Tanti upajjhācariyabhūtaṃ anupasampannapuggalaṃ. Kammavācācariyo hutvā upasampādento taṃ muñcitvā sace aññopi kammavācācariyo atthi, sūpasampanno. Sova sace kammavācaṃ sāveti, nupasampanno. Ñatvā pana puna anupasampādente saggantarāyopi maggantarāyopi hotiyevāti daṭṭhabbanti. Pañcamaṃ.
6. 贼队学处巴利
6. Theyyasatthasikkhāpadaṃ
407 第六项中,“对光”这个词里的“光”是借代,指太阳。因为太阳从东方升起,落到西方去,所以当说“朝向名为太阳的光”即“对光”时,应当取西方之义,因此说“西方,这就是意思”。“业者”是指从事该业、投入该业的人。巴利
407. Chaṭṭhe ‘‘paṭiyāloka’’nti ettha ālokasaddena sūriyo vutto upacārena. Sūriyo hi puratthimadisato uggantvā pacchimadisaṃ gato, tasmā sūriyasaṅkhātassa ālokassa paṭimukhaṃ ‘‘paṭiyāloka’’nti vutte pacchimadisāyeva gahetabbāti āha ‘‘pacchimaṃ disanti attho’’ti. Kammikāti kamme yuttā payuttā.
409 在这里,“王”是指属于国王的东西,这是借代用法;或者也可以说,因为是国王的东西,所以把国王的所有物称为“王”。“窃盗”是在偷了之后的意思,就像在“恭敬”等词里那样,这里加了一个鼻音。意思是:偷了国王,或者偷了属于国王的东西之后离开。为了说明这个意思,所以经文说“或偷了国王……”等等。巴利
409.Rājānanti ettha rañño santakaṃ ‘‘rājā’’ti vuccati upacārena, atha vā rañño eso ‘‘rājā’’ti katvā rañño santakaṃ ‘‘rājā’’ti vuccati. Theyyanti thenetvā ‘‘sakkacca’’ntiādīsu (pāci. 606) viya niggahītāgamo hoti. Rājānaṃ, rañño santakaṃ vā theyyaṃ thenetvā gacchantīti attho. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘rājānaṃ vā thenetvā’’tiādi.
411 在四种违约里,两种无犯,两种就是有犯。第六。巴利
411. Catūsu visaṅketesu dvīhi anāpatti, dvīhi āpattiyevāti. Chaṭṭhaṃ.
7. 共谋学处巴利
7. Saṃvidhānasikkhāpadaṃ
412 在第七项学处中,“padhūpento”这个词里,前缀pa加上词根dhūp,是在“责骂”这个意义上使用的,所以说成“paribhāsanto”(责骂)。你虽然是沙门,却和女人一起走,这就是你自己的过失,不是那个男人的过失——意思是说,他其实是在责骂自己。通过“nikkhāmesi”这个词,就显示出“nippātesi”这里的ni前缀加词根pat,是“行走”的意思。第七项学处。巴利
412. Sattame ‘‘padhūpento’’ti ettha papubba dhūpadhātu paribhāsanatthe vattatīti āha ‘‘paribhāsanto’’ti. Tvaṃ samaṇopi mātugāmena saddhiṃ gacchasi, tuyheveso doso, netassa purisassāti attānaṃyeva paribhāsantoti attho. ‘‘Nikkhāmesī’’tiiminā ‘‘nippātesī’’tiettha nipubba patadhātu gatyatthoti dassetīti. Sattamaṃ.
阿利吒学处巴利
8. Ariṭṭhasikkhāpadaṃ
417 第八项中,“气味”指的是秃鹫。它们贪求尸体,渴望尸体,所以被称为“气味”。也有写成“贪求者”的读法,这个也说得通,就像“yuganandho, yuganaddho”以及“paṭibandho paṭibaddho”那样。“他们伤害”就是他们杀害。“他的”指的是阿利德的。巴利
417. Aṭṭhame gandheti gijjhe. Te hi gidhanti kuṇapaṃ abhikaṅkhantīti ‘‘gandhā’’ti vuccanti . Gaddhetipi pāṭho, sopi yujjati yathā ‘‘yuganandho, yuganaddho’’ti ca ‘‘paṭibandho paṭibaddho’’ti ca. Bādhayiṃsūti haniṃsu. Assāti ariṭṭhassa.
为了说明那个派生词所表达的含义,说了“他们”等话。“他们”指障碍法。“在那里”指在五种障碍法当中。用“如是”这个词,是在指代“名为业障碍”这一句。“然而那个”指污染比丘尼的业。“唯解脱的”指唯是道与涅槃的解脱。因为道以从烦恼中解脱之义,被称为解脱。禅那也包含在这里面,因为禅那从诸盖中解脱。涅槃以被解脱之义,被称为解脱。果也包含在这里面,因为果已被解脱。“决定邪见法”指已达到决定性状态的、或以决定的方式生起的、被称为邪见的诸法。它们又依无见、无因见、无作见而分为三种。因为提到般荼迦等只是举例,所以“结生法”一词应理解为包含无因结生与二因结生,因为这一切都有果报障碍。它们也只对解脱构成障碍,对天界不构成障碍。“然而他们”指诽谤圣者。仅仅这一点就称为诽谤障碍,这是上下文的连接。“他们亦”指故意犯下的罪。关于波罗夷罪,说“或承认比丘身份”;关于僧残罪,说“或不出罪”;关于轻罪,说“或不发露”。巴利
Taddhitena vuttassa atthassa dassetumāha ‘‘te’’tiādi. Teti antarāyikā. Tatthāti pañcavidhesu antarāyikesu. ‘‘Tathā’’tipadena ‘‘kammantarāyikaṃ nāmā’’ti padaṃ atidisati. Taṃ panāti bhikkhunidūsakakammaṃ pana. Mokkhassevāti magganibbānasseva. Maggo hi kilesehi muccatīti atthena mokkho nāma. Jhānampettha saṅgahitaṃ nīvaraṇehi vimuccanattā. Nibbānaṃ vimuccīti atthena mokkho nāma. Phalampettha saṅgahitaṃ vimuccitattā. Niyatamicchādiṭṭhidhammāti niyatabhāvaṃ pattā, niyatavasena vā pavattā micchādiṭṭhisaṅkhātā dhammā. Te pana natthikaahetuka akiriyavasena tividhā. Paṇḍakādigahaṇassa nidassanamattattā ‘paṭisandhidhammā’’tipadena ahetukadvihetukapaṭisandhidhammā gahetabbā sabbesampi vipākantarāyikabhāvato. Tepi mokkhasseva antarāyaṃ karonti, na saggassa. Te panāti ariyūpavādā pana. Tāvadeva upavādantarāyikā nāmāti yojanā. Tāpīti sañcicca āpannā āpattiyopi. Pārājikāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānātī’’ti. Saṅghādisesāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na vuṭṭhāti vā’’ti. Lahukāpattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na deseti vā’’ti.
这里“于彼”是指在五种障碍中。“此比丘”是指阿利吒,那个从前是乾闼婆族出身的比丘。“其余障碍”是指除了违命障碍之外的其余四种障碍。“这些在家者”是指这些习惯住在家里的人。关联是:比丘们也看见、触到、享用。为什么不退转?其实是在退转的,这是要表达的意思。“以味混味”是指用已执取的味去混合未执取的味,或者用未执取的味去混合已执取的味,把它们等同起来。因为缺少如理观察,所以在这里生起了欲贪,因此叫有欲贪,那同样的享用就是有欲贪的享用,即那(享用)。“令成一”是指令成为相同。犹如堆积般,生起恶见,这是连接。Kiṃ一词是谴责之义,为什么世尊制定了第一波罗夷?这话的含义是:不应当制定。犹如阻挡大海者做不应做的事,同样,世尊在制定第一波罗夷时,是在制定未曾制定的(戒),这是要表达的意思。“于此”是指在第一波罗夷中。“能”是指有能力的。“于命令轮”是指名为命令的轮。巴利
Tatrāti pañcavidhesu antarāyikesu. Ayaṃ bhikkhūti ariṭṭho gandhabādhipubbo bhikkhu. Sesantarāyiketi āṇāvītikkamantarāyikato sese catubbidhe antarāyike. Ime āgārikāti agāre vasanasīlā ime manussā. Bhikkhūpi passanti phusanti paribhuñjantīti sambandho. Kasmā na vaṭṭanti, vaṭṭantiyevāti adhippāyo. Rasena rasaṃ saṃsanditvāti upādiṇṇakarasena anupādiṇṇakarasaṃ, anupādiṇṇakarasena vā upādiṇṇakarasaṃ samānetvā. Yoniso paccavekkhaṇassa abhāvato saṃvijjati chandarāgo etthāti sacchandarāgo, soyeva paribhogo sacchandarāgaparibhogo, taṃ. Ekaṃ katvāti samānaṃ katvā. Ghaṭento viya pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvāti yojanā. Kiṃsaddo garahattho, kasmā bhagavatā paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, na paññāpetabbanti attho. Mahāsamuddaṃ bandhanto yathā akattabbaṃ karoti, tathā paṭhamapārājikaṃ paññapento bhagavā apaññattaṃ paññapetīti adhippāyo. Etthāti paṭhamapārājike. Āsanti bhabbāsaṃ. Āṇācakketi āṇāsaṅkhāte cakke.
骨本身就是骨,因为“可厌”的意思;在“可厌”这个意思里,怎么会有“咖”音呢?骨本身就是粗劣,因为卑下、低劣的意思,所以叫“骨粗劣”,这是加了鼻音增入。以它为譬喻、相似,所以叫“骨粗劣譬喻”。老师们取“骨”和“粗劣”这两个词来解释。“炭坑譬喻”是指与炭堆相似,或者与装满炭的坑相似。“剑砧板譬喻”里,“剑”就是刀。因为它被投掷、抛掷,所以叫“剑”。“砧板”就是剁砍的地方。因为在那里被剁砍、变成粉碎状态,所以叫“砧板”。剑的砧板就是剑砧板,以它为譬喻、相似,所以叫剑砧板譬喻。“矛桩譬喻”是指与矛和桩相似。“于此”是指在这部注疏中。应该在中部注疏的蛇喻经里取。“如是实如”这句话,是为了显示“如是”字和“实”字之间“如”字的替代关系。第八。巴利
Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ kucchitatthena, kucchitatthe hi ko. Aṭṭhikameva khalo nīcaṭṭhena lāmakaṭṭhenāti aṭṭhikaṅkhalo niggahītāgamaṃ katvā. Tena upamā sadisāti aṭṭhikaṅkhalūpamā. ‘‘Aṭṭhī’’ti ca ‘‘kaṅkhala’’nti ca padaṃ gahetvā vaṇṇenti ācariyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417; vi. vi. ṭī. pācittiya 2.417; ma. ni. aṭṭha. 2.42; ma. ni. ṭī. 3.42). Aṅgārakāsūpamāti aṅgārarāsisadisā, aṅgārehi vā paripuṇṇā āvāṭasadisā. Asisūnūpamāti ettha asīti khaggo. So hi asate khipate anenāti ‘‘asī’’ti vuccati. Sūnāti adhikoṭṭanaṃ. Tañhi sunati sañcuṇṇabhāvaṃ gacchati etthāti ‘‘sūnā’’ti vuccati. Asinā sūnāti asisūnā, tāya upamā sadisāti asisūnūpamā. Sattisūlūpamāti sattiyā ca sūlena ca sadisā. Etthāti imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Majjhimaṭṭhakathāyaṃ alagaddūpamasutte (ma. ni. aṭṭha. 1.234 ādayo) gahetabbo. Evaṃsaddakhosaddānamantare viyasaddassa byādesabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘evaṃ viya kho’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 与被举者共受用学处巴利
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadaṃ
424 第九项,为了显示随法的真实面貌,所以说“见到随顺行之后所作的摄受”。通过这句话说明:见到随顺行之后所作的、名为摄受的法,就是随法。摄受的意思是令入。以彼,是因为被摈除的人没有作随法。“彼之”是指“以未作随法”这个词。巴利
424. Navame anudhammassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anulomavattaṃ disvā katā osāraṇā’’ti. Iminā anulomavattaṃ disvā kato osāraṇasaṅkhāto dhammo anudhammoti dasseti. Osāraṇāti pavesanā. Tenevāti ukkhittakassa akaṭānudhammattā eva. Assāti ‘‘akaṭānudhammenā’’ti padassa.
“或布施或接受”里的“或”字,表示不确定、可选择的含义。第九。巴利
Dadato vā gaṇhato vāti vāsaddo aniyamavikappatthoti. Navamaṃ.
10. 刺学处巴利
10. Kaṇṭakasikkhāpadaṃ
428 第十条:就像阿利德(Ariṭṭha)生起的那样,这个人也生起了,应当这样连接理解。“正在浮出”指的是正在作意。共住的灭摈,就是共住灭摈;特征的灭摈,就是特征灭摈;以杖罚羯磨进行的灭摈,就是杖罚羯磨灭摈。“在其中”指的是在三种灭摈当中。“污染者……应灭摈”,在这里应当这样连接理解:这种灭摈叫做特征灭摈。“此”指的是杖罚羯磨灭摈。“在此”指的是在这个学处当中,或者指“应灭摈”这个词。“那里的‘在此’”是相对于前说而言,意思是“诸比丘,应当这样”等语。“喂”是呼唤词,与“para”一词意义相同,所以说“para”。“我们非内在的”或者“我们敌对的”,应当这样理解其意义。以“非我所有的”一词显示“para”一词的意趣。“我们向他归命,或者我们应向他归命”,是这个意思。“我们的”也是带有h音的读法。“由我们而生的”,是这个意思。“在何处”指的是在哪个地方。“te”是属格(所有格)形式用于业格意义,意思是“你”(taṃ)。或者与“你的色声”相连。不见,就是不见;不闻,就是不闻。巴利
428. Dasame ariṭṭhassa uppannaṃ viya etassāpi uppannanti yojanā. Ummajjantassāti manasikarontassa. Saṃvāsassa nāsanā saṃvāsanāsanā. Liṅgassa nāsanā liṅganāsanā. Daṇḍakammena nāsanā daṇḍakammanāsanā. Tatthāti tividhāsu nāsanāsu. Dūsako…pe… nāsethāti ettha ayaṃ nāsanā liṅganāsanā nāmāti yojanā. Ayanti daṇḍakammanāsanā. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade, ‘‘nāsetū’’ti pade vā. Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ, ‘‘evañca pana bhikkhave’’ti ādivacaneti attho. Pireti āmantanapadaṃ parasaddena samānatthanti āha ‘‘parā’’ti. ‘‘Amhākaṃ anajjhattikabhūta’’iti vā ‘‘amhākaṃ paccanīkabhūta’’ iti vā attho daṭṭhabbo. ‘‘Amāmaka’’itipadena ‘‘para’’itipadassa adhippāyatthaṃ dasseti. Amhe namamāyaka, amhehi vā namamāyitabba iti attho. ‘‘Amhāmaka’’itipi hakārayutto pāṭho. Amhehi āmakaiti attho. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Teti upayogatthe sāmivacanaṃ, tanti attho. Tava rūpasadde vāti sambandho. Na passāmāti na passāma, na suṇāma.
429 “以此”是指那位沙弥。在“应令作”这个词中,说的是使役业。第十。巴利
429.Tenāti sāmaṇerena. ‘‘Kārāpeyyā’’ti pade kāritakammanti. Dasamaṃ.
8. 同法品巴利
8. Sahadhammikavaggo
同法学处义的疏解巴利
1. Sahadhammikasikkhāpada-atthayojanā
434 在同法品的第一篇里,“yanti”指的是所制定的内容。在“以正在学的人”这一表达中,为了说明“-māna”这一语基具有未来意义,所以说了“以想要学的人”。“以正在学的人”这个词不只对“以比丘”这个词起行为者限定的作用,而且也对“应被了知”等词起动作限定的作用;为了说明这一点,所以说了“成为”。从词与义来说,就是从词和从义,或者是从诸词之义。第一。巴利
434. Sahadhammikavaggassa paṭhame yanti yaṃ paññattaṃ. ‘‘Sikkhamānenā’’ti ettha mānapaccayassa anāgatatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sikkhitukāmenā’’ti. ‘‘Sikkhamānenā’’tipadaṃ ‘‘bhikkhunā’’tipade eva na kevalaṃ kārakavisesanaṃ hoti, atha kho ‘‘aññātabba’’ntiādipadesupi kiriyāvisesanaṃ hotīti dassento āha ‘‘hutvā’’ti. Padatthatoti padato ca atthato ca, padānaṃ atthato vāti. Paṭhamaṃ.
讥嫌学处巴利
2. Vilekhanasikkhāpadaṃ
438 在第二项中,为了说明与律相关的谈论就是律语,所以说“名为律语”等等。那里的“彼”指律语。按照词句分别来解释:解说就是律的解说,应该这样连接。“彼”指对律的解说。学习就叫作学,律的学习就是律学;以律学为根本的对律的解说,就叫作以律学为根本,即那个。连接起来就是:持律者获得它。这里的“此”是详细展开。所有这些都由世尊说出,应该这样连接。这里的“此”是真实。巴利
438. Dutiye vinaye paṭisaṃyuttā kathā vinayakathāti dassento āha ‘‘vinayakathā nāmā’’tiādi. Tanti vinayakathaṃ. Padabhājanena vaṇṇanā vinayassa vaṇṇo nāmāti yojanā. Tanti vinayassa vaṇṇaṃ. Pariyāpuṇanaṃ pariyatti, vinayassa pariyatti vinayapariyatti, vinayapariyattisaṅkhātaṃ mūlamassa vaṇṇassāti vinayapariyattimūlako, taṃ. Vinayadharo labhatīti sambandho. Hīti vitthāro. Te sabbe bhagavā bhāsatīti sambandho. Hīti saccaṃ.
“彼”指的是持律者。“此处”指的是在这个教法里。“无惭”等词是以具格含义出现的主格形式,实际意思是“以无惭”,所以说“如何以无惭”等等。“且”是“谛”的意思。“故意”这个词要贯通三个句子:故意犯戒、故意覆藏戒罪、以及故意行于非道。“愚者”就是愚人。“极痴”指极度愚昧。“违犯”就是令其违犯。“疑生起时”指“是否允许”这类关于律的疑惑生起之时。“然此”是说,这个人实际上就是违犯者,应这样连接。又因为熊肉在颜色和形状上与猪肉相似,豹肉与鹿肉相似,所以说“熊肉是猪肉”等等。巴利
Assāti vinayadharassa. Idhāti imasmiṃ sāsane. Alajjitātiādīsu karaṇatthe paccattavacanaṃ. Alajjitāyāti hi attho. Tena vuttaṃ ‘‘kathaṃ alajjitāyā’’tiādi. Cāti saccaṃ . ‘‘Sañciccā’’ti padaṃ tīsu vākyesu yojetabbaṃ. Sañcicca āpattiṃ āpajjati, sañcicca āpattiṃ parigūhati, sañcicca agatigamanañca gacchatīti attho. Mandoti bālo. Momūhoti atisammūḷho. Virādhetīti virajjhāpeti. Kukkucce uppanneti ‘‘kappati nu kho, no’’ti vinayakukkucce uppanne. Ayaṃ panāti ayaṃ puggalo pana vītikkamatiyevāti sambandho. Acchamaṃsena sūkaramaṃsassa vaṇṇasaṇṭhānena sadisattā, dīpimaṃsena ca migamaṃsassa sadisattā vuttaṃ ‘‘acchamaṃsaṃ sūkaramaṃsa’’ntiādi.
在这里,“及”这个字是把没有说出来的句子合在一起,意思是:该做的事却不去做。“如是”等是总结语。巴利
Āpattiṃca satisammosāyāti ettha casaddo avuttavākyasampiṇḍanattho, kattabbañca na hi karotīti attho. Evantiādi nigamanaṃ.
像这样指出了不持律者的过失之后,为了显示持律者的功德,而说“持律者则……”等。其中,“彼”指持律者。“则”是详细说明。“他人之诽谤”指对他人的诽谤。“清净之分”指清净的部类。“从彼”是从所依而言,与“他人”相连。“彼”指持律者。“如是”等是总结语。“彼”指持律者。“为恶作所缠者”指被恶作所制伏的人。“彼”指持律者。“由他们”指由那些为恶作所缠者。在僧团中说话的不持律者,应这样连接。“彼”指畏惧、怯懦。巴利
Evaṃ avinayadharassa dosaṃ dassetvā vinayadharassa guṇaṃ dassento āha ‘‘vinayadharo panā’’tiādi. Soti vinayadharo. Hīti vitthāro. Parūpavādanti paresaṃ upavādaṃ. Suddhanteti suddhassa koṭṭhāse. Tatoti patiṭṭhānato paranti sambandho. Assāti vinayadharassa. Evantiādi nigamanaṃ. Assāti vinayadharassa. Kukkuccapakatānanti kukkuccena abhibhūtānaṃ. Soti vinayadharo. Tehīti kukkuccapakatehi. Saṅghamajjhe kathentassa avinayadharassāti yojanā. Tanti bhayaṃ sārajjaṃ.
想要与自己对立的、或者相违背的利益,这样的人就叫“敌对者”。“尼亚”这个字多半用来表示行为者,所以自己的敌对者就是“自敌对者”。“于彼”是指在两种敌对者当中。“这些人”是指美提亚、布马迦、瓦达离咤维这些人。还有其他的任何比丘,也要这样联系起来。阿利吒比丘、刺咖沙弥、毗舍离的跋耆子们,也就是阿利吒……中略……跋耆子们。他们被称为教法的敌对者,要这样联系起来。诽谤他人、无知、疑惑而未解脱,也就是诽……中略……未解脱。他们是那些主张的发起者,是诽……中略……未解脱的发起者。他们正是这些主张,是诽……中略……未解脱的主张者。他们被称为教法的敌对者,要这样联系起来。把非佛教说成是佛教而加以执取的“大众部”等,也被称为教法的敌对者,要这样联系起来。“疑惑而未解脱等”这里的“等”字,包含了《论事》中提到的各种主张。“大众部等”这里的“等”字,包含了《岛史》中提到的各个派别。开头“邪见者”这个词,应当和所有句子连起来理解。为了说明“以正法”这个词的意思,所以说“以理由”。“如”是指以某种方式被呵责,要这样联系起来。巴利
Paṭipakkhaṃ, paṭiviruddhaṃ vā atthayanti icchantīti paccatthīkā, ṇyasaddo bahulaṃ kattābhidhāyako, attano paccatthikā attapaccatthikā. Tatthāti duvidhesu paccatthikesu. Imeti mettiyabhummajakavaḍḍhalicchavino. Aññepi ye vā pana bhikkhūti sambandho. Ariṭṭhabhikkhu ca kaṇṭakasāmaṇero ca vesālikavajjiputtakā ca ariṭṭha…pe… vajjīputtakā. Te ca sāsanapaccatthikā nāmāti sambandho. Parūpahāro ca aññāṇo ca kaṅkhāparavitaraṇo ca parū…pe… vitaraṇā. Te ādayo yesaṃ vādānanti parū…pe… vitaraṇādayo. Te eva vādā etesanti parū…pe… vitaraṇādivādā. Te ca sāsanapaccatthikā nāmāti sambandho. Abuddhasāsanaṃ buddhasāsananti vatvā katapaggahā mahāsaṅghikādayo ca sāsanapaccatthikā nāmāti yojanā. Kaṅkhāparavitaraṇādīti ettha ādisaddena kathāvatthupakaraṇe āgatā vādā saṅgayhanti. Mahāsaṅghikādayoti ettha ādisaddena dīpavaṃse āgatā gaṇā saṅgayhanti. Ādimhi ‘‘viparītadassanā’’ti padaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ. ‘‘Sahadhammenā’’ti padassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘saha kāraṇenā’’ti. Yathāti yenākārena niggayhamāneti sambandho.
这里说的“其中”,是指在三种正法当中。“有大威仪”等句,应当这样连接起来理解。“与四果”这一句,要通过词性转换来连接。这里用“与”这个字,把神通和无碍解也包括进去了,因为它们同样属于证悟的教法。巴利
Tatthāti tividhesu saddhammesu. Mahāvattāni santi, ayaṃ sabboti yojanā. Cattāri phalāni cāti liṅgavipallāsena yojetabbaṃ. Ettha cakārena abhiññāpaṭisambhidā saṅgahitā tāsampi adhigamasāsanabhāvato.
这里说的“其中”,是指在三种正法当中。有些长老,是指一些说法的长老。“凡”这个字,应该用喉音第二个字母来读。不过有些写本里写作“凡你们”,用的是“瓦”这个字母,那是不对的。为什么?因为后面接着说的是“他你们”,同一个句子里出现两个读音相同的字,不合适。有些长老,是指一些穿粪扫衣的长老这样说,要这样连接。至于其他长老,是指说法长老和粪扫衣长老之外的其他长老。“他们”,是指五位比丘将会做,要这样连接。住在赡部洲边地的人,就是边地人,在那里。住在赡部洲中央、正中间的人,就是中央人。或者也可以说,中央清净者、诸佛等的住处就是中央,在那里。“这个有二十群”,就是二十群,也就是二十众的群体,就是这个。“如是”等是总结。巴利
Tatthāti tividhesu saddhammesu. Keci therāti dhammakathikā keci therā. ‘‘Yo kho’’ti kaṇṭhajadutiyakkharena paṭhitabbo. Potthakesu pana ‘‘yo vo’’ti vakārena pāṭho atthi, so ayutto. Kasmā? ‘‘So vo’’ti parato vuttattā, ekasmiṃ vākye dvinnaṃ samānasutisaddānaṃ ayuttattā ca. Keci therāti paṃsukūlikā keci therā āhaṃsūti sambandho. Itare pana therāti dhammakathikatherehi ca paṃsukūlikatherehi ca aññe therā. Teti pañca bhikkhū karissantīti sambandho. Jambudīpassa paccante tiṭṭhatīti paccantimo, tasmiṃ. Jambudīpassa majjhe vemajjhe tiṭṭhatīti majjhimo. Atha vā majjhānaṃ suddhānaṃ buddhādīnaṃ nivāso majjhimo, tasmiṃ. Vīsati vaggā imassāti vīsativaggo, soyeva gaṇo vīsativaggagaṇo, taṃ. Evantiādi nigamanaṃ.
“属于他的”意思是受他支配、归他所有,这样说就是在表达这个意思。自恣是属于他的,僧团羯磨是属于他的,出家是属于他的,受具足戒是属于他的——应当这样连接理解。巴利
Tassādheyyoti tassāyatto, tassa santakoti vuttaṃ hoti. Pavāraṇā ādheyyā, saṅghakammaṃ ādheyyaṃ, pabbajjā ādheyyā, upasampadā ādheyyāti yojanā.
“这九种布萨”,这是连接关系。“这九种自恣”,这是搭配关系。“彼”,指持律者。“它们”,指九种自恣。巴利
Yepi ime nava uposathāti sambandho. Yāpi ca imā nava pavāraṇāyoti yojanā. Tassāti vinayadharassa. Tāsanti navapavāraṇānaṃ.
应当把“这四种僧团羯磨”也连接起来理解。在这里,还要补上“它们只属于持律者”这一句省略的话。巴利
Yānipi imāni cattāri saṅghakammānīti yojetabbaṃ. Ettha ca tāni vinayadharāyattānevāti pāṭhaseso ahjhāharitabbo.
应当这样连接理解:这出家与具足戒都是应当做的。确实,这是真的。其他,是指持律者以外的人。正是他,就是指持律者本人。依止师一词是主动语态,由沙弥一词则应引入致使语态来理解。此处,是指在布萨等场合中。把给予依止和照顾沙弥分开来计算,也可以说能获得十二种利益。巴利
Yāpi ca ayaṃ pabbajjā ca upasampadā ca kātabbāti yojanā. Hīti saccaṃ. Aññoti vinayadharato paro. So evāti vinayadharo eva. ‘‘Upajjha’’nti dhātukammaṃ, ‘‘sāmaṇerenā’’ti kāritakammaṃ upanetabbaṃ. Ettha cāti uposathādīsu ca. Nissayadānañca sāmaṇerūpaṭṭhānañca visuṃ katvā dvādasānisaṃse labhatītipi sakkā vattuṃ.
分开分开地分成一部分又一部分,意思是说,把“五”……乃至“十一”一部分一部分地划分,分成七个部分来讲。“当面称赞”,就是当面赞扬。“赞美”,就是背后称赞。为了说明“应当学习”这个词的含义,所以说“应当通达”。“在长途上善于”,意思是适合长途、能忍受长途、堪任长途;“善”在这里是表示适合意义的后缀。巴利
Visuṃ visuṃ katvāti ‘‘pañcāti ca…pe… ekādasā’’ti ca koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā, satta koṭṭhāse katvā bhāsatīti adhippāyo. Thometīti sammukhā thometi. Pasaṃsatīti parammukhā pasaṃsati. ‘‘Uggahetabba’’ntipadassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pariyāpuṇitabba’’nti. Addhani dīghe sādhūti addhaniyaṃ addhakkhamaṃ addhayogyanti attho sādhuatthe niyapaccayo (moggallāne 4.33.73).
长老、新学、中等以及众多比丘都在遍学,这就是文句的连接方式。巴利
Therā ca navā ca majjhimā ca bahū te bhikkhū pariyāpuṇantīti yojanā.
439 为了说明“uddissamāne”这个词是业格形式,所以说了“uddisiyamāne”。“然而那”指的就是巴帝摩卡。因为正在被诵的时候,才名为uddissamāno,所以要这样连接。“诵时或”意思就是被诵时。“令诵时或”意思就是被令诵时。anta这个词尾其实起的是māna词尾的作用。“彼”指比丘。“那”指那部巴帝摩卡。ca这个词显示出“微细”和“极微细”两句,前一句中k音的脱落应当可以知道。“它们”指微细和极微细的。“确实”就是真实。“这些”就是微细和极微细。“彼”指比丘们。“只要生起,就转起”,这样说就是连接,因此应当用其余的文句来配合。观察到重性而显示轻性,所以说“或者”等。“极”就是ati i eva,i音因为连音而看不到了。viya这个词表示eva的意思,就像“varamhākaṃ bhusāmivā”中的iva一样,应当知道ati变成eva的意思。“对具足者”这里,是“近处的属格”,所以说“具足者的近处”。“彼”指具足者。“于彼中”指在律中。“毁谤”不只是毁谤而已,实际上就是诃责,所以说“诃责”。“呵责”是它的同义词。或者,“诃责”是在具足者面前诃责;“呵责”是在背后呵责。第二。巴利
439. ‘‘Uddissamāne’’ti padassa kammarūpattaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘uddisiyamāne’’ti. So panāti pātimokkho pana. Yasmā uddissamāno nāma hoti, tasmāti yojanā. Uddisante vāti uddisiyamāne vā. Uddisāpente vāti uddisāpiyamāne vā. Antasaddo hi mānasaddakāriyo. Yoti bhikkhu. Nanti taṃ pātimokkhaṃ. Casaddo khuddānukhuddakapadassa dvannavākyaṃ dasseti, pubbapade kakāralopo daṭṭhabbo. Tesanti khuddānukhuddākānaṃ. Hīti saccaṃ. Etānīti khuddānukhuddakāni. Yeti bhikkhū. ‘‘Yāva uppajjatiyeva, tāva saṃvattanti iti vuttaṃ hotīti yojanā imassa nayassa pāṭhasesehi yojetabbattā. Garukabhāvaṃ sallakkhento lahukabhāvaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Ativiyāti ati i eva. Ikāro hi sandhivasena adassanaṃ gato. Viyasaddo evakāratthavācako ‘‘varamhākaṃ bhusāmivā’’ti ettha (jā. 1.3.108) ivasaddo viya, ati hutvā evāti attho daṭṭhabbo. ‘‘Upasampannassā’’ti ettha samīpe sāmivacananti (rupasiddhiyaṃ 316 sutte) āha ‘‘upasampannassa santike’’ti. Tassāti upasampannassa. Tasminti vinaye. Vivaṇṇetīti na kevalaṃ tasseva vivaṇṇamattameva, atha kho nindatiyevāti āha ‘‘nindatī’’ti. Garahatīti tasseva vevacanaṃ. Atha vā nindatīti upasampannassa sammukhā nindati. Garahatīti parammukhā garahatīti. Dutiyaṃ.
3. 迷惑学处巴利
3. Mohanasikkhāpadaṃ
444 在第三条中,anu 这个词既有“依次”的意思,也有“间隔”的意思,所以说“依次,半月半月”。“彼”指巴帝摩卡。“于每布萨日应诵”就是每布萨日应诵。这里 anu 这个词也是表示间隔的意思。“彼”指巴帝摩卡。应这样连接理解:正在被诵者名为彼。用“于彼非行”这个词,显示“于彼处”这个词的意思。用“何罪”这个词,显示“何”这个词的范围。“如法”这里,“法”这个词指的是法和律,所以说“法和律”。“如”就是以某种方式。“善”这个词是美好的意思,“ka”这个词是补足音节的,所以说“极善”。应当看到“作意”和“作”这两个词。或者把“作意作”看成一个词。其中,按前一种解释,意思是“有义者为作意”,把 tth 音变成 ṭṭh 音,就是那个作意。“作”是以 tvā 后缀结尾的词,后面的词不构成复合词。“作意性”这里,用 ika 这个词,显示“作意”中的 ī 后缀。用“性”这个词,显示虽然没有性后缀,也应让人知道性的含义。意思应当这样理解:作作意性。按后一种解释,意思是“有义者为作意者”,按前面说的同样把 tth 音变成 ṭṭh 音。或者说“应欲求、应希求”就是作意者,从“作意者”这个名词应加上 tvā 后缀。“作意作”这个词是动词的修饰语。当有动词修饰语存在时,应连接“作”或“成为”的动词,所以说“作意作已,成为作意者”。第三。巴利
444. Tatiye anusaddo paṭipāṭiatthaṃ antokatvā vicchatthavācakoti āha ‘‘anupaṭipāṭiyā addhamāse addhamāse’’ti. Soti pātimokkho. Uposathe uposathe uddisitabbanti anuposathikaṃ. Etthāpi hi anusaddo vicchatthavācako. Soti pātimokkho. Uddisiyamāno nāma hotīti yojanā. ‘‘Tasmiṃ anācāre’’ti padena ‘‘tatthā’’ti padassatthaṃ dasseti. ‘‘Yaṃ āpatti’’nti padena yaṃsaddassa visayaṃ dasseti. Yathādhammoti ettha dhammasaddena dhammo ca vinayo ca adhippetoti āha ‘‘dhammo ca vinayo cā’’ti. Yathāti yenākārena. Sādhusaddo sundarattho, kasaddo padapūraṇoti āha ‘‘suṭṭhū’’ti. Aṭṭhinti ca ‘‘katvā’’ti ca dve padāni daṭṭhabbāni. ‘‘Aṭṭhikatvā’’ti vā ekaṃ padaṃ. Tattha pubbanaye attho yassatthīti aṭṭhi tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā, taṃ aṭṭhiṃ. Katvāti tvāpaccayantauttarapadena samāso na hoti. Aṭṭhikabhāvanti ettha ikasaddena ‘‘aṭṭhī’’ti ettha īpaccayaṃ dasseti. ‘‘Bhāva’’ntipadena bhāvapaccayena vinā bhāvatthassa ñāpetabbataṃ dasseti. Attho panevaṃ daṭṭhabbo – aṭṭhibhāvaṃ katvāti. Pacchimanaye attho yassatthīti aṭṭhiko purimanayeneva tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā. Atthayitabbo icchitabboti vā aṭṭhiko, aṭṭhikaiti nāmasaddato tvāpaccayo kātabbo. ‘‘Aṭṭhikatvā’’ti idaṃ padaṃ kiriyāvisesanaṃ. Kiriyāvisesane vattamāne karadhātu vā bhūdhātu vā yojetabbāti dassebhuṃ vuttaṃ ‘‘katvā hutvā’’ti. Taṃ sabbaṃ dassento āha ‘‘aṭṭhikatvāti aṭṭhikabhāvaṃ katvā, aṭṭhiko hutvā’’ti. Tatiyaṃ.
4. 击打学处巴利
4. Pahārasikkhāpadaṃ
449 在第四条里,为什么六群比丘要打十七群比丘呢?难道他们是没有理由就打人吗?所以经文说“贤友”等等。这里要显示的是:正因为他们没有按照所说的那样去做,所以才动手打人。巴利
449. Catutthe kasmā chabbaggiyā sattarasavaggiyānaṃ pahāraṃ denti, nanu akāraṇena pahāraṃ dentīti āha ‘‘āvuso’’tiādi. Iminā yathā vadanti, tathā akatattā pahāraṃ dentīti dasseti.
451 即使这个词在这里用pi字,是为了说明:就算死了,那还有什么好说的?照样只是波逸提而已。以打击是指以打击为原因。如是指以某种方式。彼是指比丘。不相应就是不美好。巴利
451.Sacepīti ettha pisaddena sace amarati, kā nāma kathā, pācittiyamevāti dasseti. Pahārenāti pahārahetunā. Yathāti yenākārena. Ayanti bhikkhu. Na virocatīti na sobhati.
452 在“未具足者”这一说法里,为了显示a这个音的另一种含义,才说了“或对在家者”等话。所谓“或对出家者”,就是指或对游方者,或对沙弥。巴利
452. ‘‘Anupasampannassā’’ti ettha akārassa aññatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘gahaṭṭhassa vā’’tiādi. Pabbajitassa vāti paribbājakassa vā sāmaṇerassa vā.
453 为说明“以任何人”一词之义,故说“以人或”等。“从彼”即从恼害而言——以此显示解脱的从格;又以“自己”显示二者的关联。又以“希求”显示“意图”一词之义。“以槌或”指用四肘杖的一半,或用杖。“彼”指盗贼等。第四。巴利
453. ‘‘Kenacī’’ti padassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘manussena vā’’tiādi. Tatoti viheṭhanato, iminā mokkhassa apādānaṃ dasseti, ‘‘attano’’ti iminā sambandhaṃ dasseti. ‘‘Patthayamāno’’ti iminā ‘‘adhippāyo’’ti padassatthaṃ dasseti. Muggarena vāti catuhatthadaṇḍassa addhena daṇḍena vā. Soti corādikoti. Catutthaṃ.
5. 七掌学处巴利
5. Talasattikasikkhāpadaṃ
454 第五项中,“掌”就是手掌。因为不管抓取什么东西,它都停立在这上面,所以叫做“掌”。“矛”就是标枪。因为它能够刺穿,所以叫做“矛”。手掌因为跟矛相似,所以叫“掌矛”,这里的“ka”表示相似的意思;取“掌矛”这个比喻,就说“乃至身”。从身体以外拿取其他东西,也是用这个叫做掌矛的身体抓起来再扔出去的,所以说“身所系”。“打击积集”这里,saṃ和u这两个前缀加上ci这个词根,用在反复练习、熟练的意思上,所以说“打击熟练”。意思是通过打击反复积累而变得熟练。就是针对这个意思,才说“如前……乃至……义”。为了说明另一种读法,又说“从打击惊怖”。“彼”指那种读法。“从打击”就是从打击中。这里是用属格表示从格。用“惊怖”这个词,则显示了“怖畏”中u前缀和vij词根的含义。巴利
454. Pañcame talanti hatthatalaṃ. Tañhi talati yaṃkiñci gahitavatthu patiṭṭhāti etthāti ‘‘tala’’nti vuccati. Sattīti kunto. So hi sakati vijjhituṃ samatthetīti ‘‘sattī’’ti vuccati. Talameva sattisadisattā talasattikaṃ, sadisatthe ko, taṃ talasattikaṃ upacārena gahetvā ‘‘kāyampī’’ti vuttaṃ. Kāyato aññaṃ vatthumpi talasattikasaṅkhātena kāyena gahetvā uggirattā vuttaṃ ‘‘kāyapaṭibaddhampī’’ti. ‘‘Pahārasamuccitā’’ti ettha saṃpubbo ca upubbo ca cisaddo paguṇanasaṅkhāte paricite vattatīti āha ‘‘pahāraparicitā’’ti. Pahārena saṃ punappunaṃ uccitā paricitāti attho. Imamevatthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘pubbepi…pe… attho’’ti. Aññampi sajjhāyananayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pahārassa ubbigā’’ti. Tassāti tassa pāṭhassa. Pahārassāti pahārato. Nissakkatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. ‘‘Bhītā’’ti iminā ‘‘ubbigā’’ti ettha upubba vijadhātussatthaṃ dasseti.
457-8 “违犯”是指成了有罪的人。“前”是指在之前的学处里。“在所说的那些事中”是指在以“盗贼或敌对者”等说法所讲的那些事中。第五。巴利
457-8.Viraddhoti paṇṇako hutvā. Pubbeti purimasikkhāpade. Vuttesu vatthūsūti ‘‘coraṃ vā paccatthīkaṃ vā’’tiādinā vuttesu vatthūsūti. Pañcamaṃ.
6. 无根学处巴利
6. Amūlakasikkhāpadaṃ
459 第六项中,“他们”指六群比丘。据说他们呵责,这是说明与经文的关联。因为过失混杂,是因为他们混乱等过失的缘故。“如是”,指在被呵责的时候。“自护”,即在自己周围作保护、守护而呵责,这是说明其关联。第六项。巴利
459. Chaṭṭhe teti chabbaggiyā. Codenti kirāti sambandho. Ākiṇṇadosattāti tesaṃ ākulaādīnavattā. Evanti codiyamāne. Attaparittāṇanti attano parisamantato tāṇaṃ rakkhanaṃ karontā codentīti yojanāti. Chaṭṭhaṃ.
7. 故意学处巴利
7. Sañciccasikkhāpadaṃ
464 第七项中,为了说明以upa为前缀的dah词根具有及物性、含有使役义,所以说“令生起”。在“未具戒者”这里,为了说明a字有相似的含义,所以说“沙弥”。因为沙弥在形相和男性身份上都与具戒者相似。令沙弥生起恶作,这是前后文的关联。“想已坐、想已卧、想已食、想已饮、想已作”,这是句子的连接方式。“已坐”就是已坐下(已令坐)。“已卧”就是已躺下(已令卧)。第七项。巴利
464. Sattame upapubbadahadhātussa sakammikattā kāritantogadhabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘uppādentī’’ti. ‘‘Anupasampannassā’’ti ettha akārassa sadisatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sāmaṇerassā’’ti. Sāmaṇeropi hi upasampannena sadiso hoti saṇṭhānena ca purisabhāvena ca. Sāmaṇerassa kukkuccaṃ upadahatīti sambandho. Nisinnaṃ maññe, nipannaṃ maññe, bhuttaṃ maññe, pītaṃ maññe, kataṃ maññeti yojanā. Nisinnanti nisīditaṃ. Nipannanti nipajjitanti. Sattamaṃ.
8. 偷听学处。巴利
8. Upassutisikkhāpadaṃ
471 第八项中,对于“诤事所生”这句话,为了说明诤事从类别上说是争论诤事,以及它作为定语后分词的特性,所以说“已生起的争论诤事”。其中,用“已生起”这个词来表示“所生”的意思,用“争论”这个词来表示诤事本身的面貌。“被听闻”就是听闻的言说,为了说明听闻的近处、近听之处的意思,所以说“听闻近处”;用“近处”这个词来表示前缀upa的含义。用“何处”等语来说明“近听”中upa字的主导地位,并显示它本身的面貌。“何处”,就是在哪个地方。“商议”一词中,因为宾格的语词实际表达的是处格的意义,所以说“正在商议时”。巴利
471. Aṭṭhame ‘‘adhikaraṇajātāna’’nti ettha adhikaraṇassa pakaraṇato vivādādhikaraṇabhāvañca visesanaparapadabhāvañca dassento āha ‘‘uppannavivādādhikaraṇāna’’nti. Tattha uppannasaddena jātasaddassatthaṃ dasseti . Vivādasaddena adhikaraṇassa sarūpaṃ dasseti. Suyyatīti suti vacanaṃ, sutiyā samīpaṃ upassuti ṭhānanti atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sutisamīpa’’nti. ‘‘Samīpa’’nti iminā upasaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Yatthā’’tiādinā ‘‘upassutī’’ti ettha upasaddassa padhānattā tassa sarūpaṃ dasseti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Mantentanti ettha upayogavacanassa bhummatthe adhippetattā vuttaṃ ‘‘mantayamāne’’ti.
473 “我将平息”这句话里,为了显示词根√i有“去”的意思,所以说“我将前往平息”。“无造作者状态”,就是没有过失的状态。由于想听而前往,这样可能构成一种行为,这就是句子的连接方式。其他地方也是同样的道理。第八。巴利
473.‘‘Vūpasamissāmī’’ti ettha idhātuyā gatyatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘vūpasamaṃ gamissāmī’’ti. Akārakabhāvanti niddosabhāvaṃ. Sotukāmatāya gamanavasena siyā kiriyanti yojanā. Paratopi eseva nayoti. Aṭṭhamaṃ.
9. 阻碍羯磨学处巴利
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadaṃ
474 第九,“我们”:指名为六群比丘的我们。“因已作”:因为诸业已被造作。“法”:真实的自性。“于这些中”:指在四种僧团羯磨之中。第九。巴利
474. Navame mayanti chabbaggiyanāmakā amhe. Katattāti kammānaṃ katattā. Dhammoti bhūto sabhāvo. Etesūti catūsu saṅghakammesūti. Navamaṃ.
10. 未给予同意就离开的学处。巴利
10. Chandaṃ adatvāgamanasikkhāpadaṃ
481 第十,“举罪者”:指责别人的过失、把过失安到别人头上,就叫举罪者。被这个举罪者举罪、被安上过失的人,就叫被举罪者,也就是被告发的人。“以及通晓律者”:就是持律者。他确实是通过推究举罪者和被举罪者的想法而了知、知道的,所以叫通晓者。“仅此程度”:就是仅以这个标准。第十。巴利
481. Dasame codeti parassa dosaṃ āropetīti codako. Tena ca codakena codetabbo dosaṃ āropetabboti cudito, soyeva cuditako, tena ca. ‘‘Anuvijjakoti ca vinayadharo. So hi codakacuditakānaṃ mataṃ anuminetvā vidati jānātīti anuvijjako. Ettāvatāpīti ettakenapi pamāṇenāti. Dasamaṃ.
11. 羸弱学处。巴利
11. Dubbalasikkhāpadaṃ
484 第十一中:像“无惭者”等(《附随》295)那样,因为省略了ya音而作说明,所以说“如友性”。用“凡是”这个词,显示“如”字的分别义。像“如长老”等(《小品》311等)那样,“如朋友”的词义应理解为“凡是朋友”。“一切处”,是指在“如所见性”等一切处。第十一。巴利
484. Ekādasame ‘‘alajjītā’’tiādīsu (pari. 295) viya yakāralopena niddesoti āha ‘‘yathāmittatāyā’’ti. ‘‘Yo yo’’ti iminā yathāsaddassa vicchatthaṃ dasseti. Yathāvuḍḍhantiādīsu (cūḷava. 311 ādayo) viya yo yo mitto ‘‘yathāmitta’’nti vacanattho kātabbo. Sabbapadesūti ‘‘yathāsandiṭṭhatā’’tiādīsu sabbesu padesūti. Ekādasamaṃ.
12. 转施学处巴利
12. Pariṇāmanasikkhāpadaṃ
489 第十二中,“那”指的是用来判定词义的那句话。“在那里”是指三十篇集。“在这里”是指九十二篇集,或者指学处中。“对人”是指对他人。第十二。巴利
489. Dvādasame yanti padatthavinicchayatthasaṅkhātaṃ yaṃ vacanaṃ. Tatthāti tiṃsakakaṇḍe. Idhāti dvenavutikaṇḍe, sikkhāpade vā. Puggalassāti parapuggalassāti. Dvādasamaṃ.
1 2 3 4 5 6