植物品·植物类学处的义释
波逸提等连结·波逸提连结 · 81 段
植物类学处的义释
1. Bhūtagāmasikkhāpada-atthayojanā
8989. 第二品第一则中,“她的”指那位天女。“举起的斧头”指向上举起的斧头。“制止”指让它停下,或者让它转回去。“超越眼境”指超出了净眼的感知范围。“从大王那里”指从毗沙门大王那里。“就在乳房根部”指就在乳房旁边。“雪山”指在雪水奔流的森林中,或者与雪相伴的地方。“在那里”指在雪山,或者在天神聚集的地方。“树法”指树的本性。所谓树法,就是树在被砍、被劈等时候,因为没有心识所以不会生气;安住在那个树法中的天女,就叫作安住在树法中,意思是说:在被砍、被劈等时候,像树一样,住在树上的天女也不生气,这就叫作安住在树法中。“在那里”指在那些聚集的天神当中。“如是”跟“这个得不到的过患”或“在这个得不到当中的过患”相连。“世尊的”这个“的”字应该跟“先前的修行”连在一起。应该按整句来理解:她看到了这个过患,也忆念起世尊先前的修行。“以此”指以看见和忆念为原因。“她的”指那位天女的。“她有父亲”指有父亲的人,也就是儿子。“极度”指非常,跟“正在思惟”相连。说了“将结界”之后,为了说明它的含义,又说“将制定学处”。就这样,在她正在思惟的时候,那位天女生起了这个念头——这是句子的连接方式。
89. Dutiyavaggassa paṭhame tassāti devatāya. Ukkhittaṃ pharasunti uddhaṃ khittaṃ kuṭhāriṃ. Niggahetunti saṇṭhātuṃ, nivattetuṃ vā. Cakkhuvisayātīteti pasādacakkhussa gocarātikkante. Mahārājasantikāti vessavaṇamahārājassa santikā. Thanamūleyevāti thanasamīpeyeva. Himavanteti himauggiraṇe vane, himayutte vā. Tatthāti himavante, devatāsannipāte vā. Rukkhadhammoti rukkhasabhāvo. Rukkhadhammo ca nāma chedanabhedanādīsu rukkhānaṃ acetanattā kopassa akaraṇaṃ, tasmiṃ rukkhadhamme ṭhitā devatā rukkhadhamme ṭhitā nāma, chedanabhedanādīsu rukkhassa viya rukkhaṭṭhakadevatāya akopanaṃ rukkhadhamme ṭhitā nāmāti adhippāyo. Tatthāti tāsu sannipātadevatāsu. Itīti imassa alabhanassa, imasmiṃ alabhane vā, ādīnavanti sambandho. Bhagavato cāti ca-saddo ‘‘pubbacarita’’nti ettha yojetabbo. Imañca ādīnavaṃ addasa, bhagavato pubbacaritañca anussarīti vākyasampiṇḍanavasena yojanā kātabbā. Tenāti dassanānussaraṇakāraṇena. Assāti devatāya. Saṃvijjati pitā assāti sapitiko, putto. (Tāvāti ativiya, paṭisañcikkhantiyāti sambandho) ‘‘mariyādaṃ bandhissatī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘sikkhāpadaṃ paññapessatī’’ti. Iti paṭisañcikkhantiyā assā devatāya etadahosīti yojanā.
“凡”指的是任何一个人。“唯”是决定的意思。“已生起”是指依生起的方式落在自己身上的。“奔驰”是指旋转、奔跑;“应遮止”是指应当阻止、应当制止。 “彼”指那个人。这里的意思是:就像御者遮止奔驰的车一样,同样,如果有人遮止已经生起的嗔怒,我就称那个人为御者。另一个没有遮止嗔怒的人,则是国王、副王等身边的御者之类的人,叫做执缰者、执绳者。
Yoti yo koci jano. Veti ekantena. Uppatitanti uppajjanavasena attano upari patitaṃ. Bhantanti bhamantaṃ dhāvantaṃ, vārayeti nivāreyya niggaṇheyyāti attho. Tanti janaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – sārathi bhantaṃ rathaṃ vāraye iva, tathā yo ve uppatitaṃ kodhaṃ vāraye, taṃ ahaṃ sārathiṃ iti brūmi. Itaro kodhanivārakato añño rājauparājādīnaṃ sārathibhūto jano rasmiggāho rajjuggāho nāmāti.
在第二首偈中,就像医生用各种药物、药和咒语,把已经扩散、蔓延的蛇毒——蛇的毒、毒蛇的毒、毒液——清除掉;同样地,比丘们,如果有人用慈心清除已经生起的嗔怒,那位比丘就像蛇、龙蜕掉旧的、先前的、衰老的、因陈旧而老化的皮一样,舍弃此岸与彼岸,也就是名为非彼岸的五下分结。应当这样连接理解。
Dutiyagāthāya vejjo visaṭaṃ vitthataṃ sappavisaṃ sappassa āsīvisassa visaṃ garaḷaṃ osadhehi bhesajjena, mantena ca vineti iva, tathā yo bhikkhave uppatitaṃ kodhaṃ mettāya vineti, so bhikkhu urago bhujago purāṇaṃ pure bhavaṃ jiṇṇaṃ purāṇattā jiṇṇaṃ tacaṃ jahāti iva, tathā orapāraṃ apārasaṅkhātaṃ pañcorambhāgiyasaṃyojanaṃ jahātīti yojanā kātabbā.
这里“于此”是指在这两首偈颂中。“事由”则要连起来理解为“在律藏中已经记载”。“随后”是指之后。“那位天子”是指由那位天子。“所摄取”是指限定之后而取。“他”是指那位天子。“从那里”是指从前往之处。“当存在时”要连起来理解为“那时”。“在大威势的诸天女中”是指在大眷属的诸天女中,或者是指在大威力的天女中。“退去”是指离开。“诸天女即使问问题”要这样连起来理解。“就在那里”是指就在自己居住的地方。“侍立”是指为侍立,这是与格义之用格。或者,走近而站立之处为“侍立”,即世尊的近侧,意为来至彼处。“彼”是指那,或此即为读法。
Tatrāti dvīsu gāthāsu. Vatthu pana vinaye ārūḷhanti yojanā. Athāti pacchā. Yassa devaputtassāti yena devaputtena. Pariggahoti paricchinditvā gahito. Soti devaputto. Tatoti upagamanato. Yadā hoti, tadāti yojanā. Mahesakkhadevatāsūti mahāparivārāsu devatāsu, mahātejāsu vā. Paṭikkamantīti apenti. Devatā yampi pañhaṃ pucchantīti yojanā. Tatthevāti attano vasanaṭṭhāneyeva. Upaṭṭhānanti upaṭṭhānatthāya, sampadānatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Atha vā upagantvā tiṭṭhati etthāti upaṭṭhānaṃ, bhagavato samīpaṭṭhānaṃ, taṃ āgantvāti attho. Nanti taṃ, ayameva vā pāṭho.
90用“成为”这个词,是在说明那些根已经长稳、变成青色、正在长大的幼树和灌木之类。“曾有”这个词,则是在说明已经长成、稳定下来的大树和灌木之类。而“曾有”一词,是依表示过去时的 tthuṃ 语尾,把 hū 词根的 ū 音替换成 uva。不过在一些写本里看到“ahuvatī”这种写法,应该认为那是不正确的文本。“出生”这个词,是在说明 bhū 词根有“存在”的意思;“增长”这个词,是在说明有“增长”的意思。此即“bhūtagāmo”这一名称。被享用,即随所欲而受用,或者可饮用、可受用,故为 pātabba;pā 这个词有“随所欲受用”之义。因此说:“以砍伐、破坏等(方式)随所欲而可受用,这就是其义。”
90. ‘‘Bhavantī’’ti iminā virūḷhe mūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇarukkhagacchādike dasseti. ‘‘Ahuvatthu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahantarukkhagacchādike dasseti. ‘‘Ahuvatthu’’nti ca hiyyattanisaṅkhātāya tthuṃ-vibhattiyā hū-dhātussa ūkārassa uvādeso hoti. Potthakesu pana ‘‘ahuvatī’’ti pāṭho dissati, so apāṭhoti daṭṭhabbo. ‘‘Jāyantī’’ti iminā bhū-dhātussa sattatthabhāvaṃ dasseti , ‘‘vaḍḍhantī’’ti iminā vaḍḍhanatthabhāvaṃ. Etanti ‘‘bhūtagāmo’’ti nāmaṃ. Pīyate yathākāmaṃ paribhuñjīyate, pātabbaṃ paribhuñjitabbanti vā pātabyaṃ, pāsaddo yathākāmaparibhuñjanattho. Tenāha – ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti.
91“现在”这个词,在“吃”这个词里是时间处格。“从何”指从种子。“那”指种子。关于“五种种子类”,这里针对“类”字具有“彼性”的含义,注疏里是这样说的。针对具有彼性与“从根出生”这段经文不相符,结集者说“不相合”。依照注疏师们的看法,如果“类”字具有彼性,那么在“从根出生”等处,就会有“从根诸根出生”的过失,因此说“并非如此”等。“确实”指真实,或者表因为。“它们”指树木等。“彼之”指“草木类名为五种种子类”这句话。“此”指“种子类”这个名称。如果说“从种子所生者为种子类”,就与“从根出生”等相合。“以此”,即是以“从种子”等,连接而成集合。
91. ‘‘Idānī’’ti padaṃ ‘‘āhā’’ti pade kālasattamī. Yasminti bīje. Tanti bījaṃ. Pañca bījajātānīti ettha jātasaddassa tabbhāvatthataṃ sandhāya aṭṭhakathāsu evaṃ vuttaṃ. Tabbhāvatthassa ‘‘mūle jāyantī’’ti imāya pāḷiyā asaṃsandanataṃ sandhāya vuttaṃ saṅgahakārena ‘‘na samentī’’ti. Aṭṭhakathācariyānaṃ matena sati jātasaddassa tabbhāvatthabhāve ‘‘mūle jāyantī’’tiādīsu mūle mūlāni jāyantīti doso bhaveyyāti manasi katvā āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tānīti rukkhādīni. Tassāti ‘‘bhūtagāmo nāma pañca bījajātānī’’ti padassa. Etanti ‘‘bījajātānī’’ti nāmaṃ. Bījesu jātāni bījajātānīti vutte ‘‘mūle jāyantī’’tiādinā sameti. Etenāti ‘‘bījato’’tiādinā saṅgahoti sambandho.
“由哪些”这个词,在“因为所生”这个词里是从格,或者表示原因;在“所说的”这个词里是具格,或者表示作者。“它们”指的是种子。能令树木等生长出来的,就是种子。通过“从种子”等说法,由于已经用果来代称因,所以说明了因的代称。还有其他任何灌木、藤蔓、树木等存在、具有,那些灌木、藤蔓、树木等就出生、生起,应该这样连接。“它们”指灌木、藤蔓、树木等。那根,以及经文中说的姜黄等也存在,这一切都叫做根种子,这是它们之间的关联。“在这里”指在种子中,或者在茎干种子中。
‘‘Yehī’’ti padaṃ ‘‘jātattā’’ti pade apādānaṃ, hetu vā ‘‘vuttānī’’ti pade karaṇaṃ, kattā vā. Tesanti bījānaṃ. Rukkhādīnaṃ viruhanaṃ janetīti bījaṃ. ‘‘Bījato’’tiādinā kāriyopacārena kāraṇassa dassitattā kāraṇūpacāraṃ padīpeti. Aññānipi yāni vā pana gacchavallirukkhādīni atthi saṃvijjanti, tāni gacchavallirukkhādīni jāyanti sañjāyantīti yojanā. Tānīti gacchavallirukkhādīni . Tañca mūlaṃ, pāḷiyaṃ vuttahaliddādi ca atthi, sabbampi etaṃ mūlabījaṃ nāmāti sambandho. Etthāti bījesu, khandhabījesu vā.
92“以想”是指“种子”以想而说。“于此”这个词,是“应知”这个词的所依。通过“如”等说法,因为以因之假借而说果,所以显示的是果的比喻。所说的种子,应当连接为“恶作之事”。此为首词,应当连接。“以此”,是指以首词。由世尊所说,所以是“所说”,即圣典;与它相应,就是“如所说”,意思是“不超越圣典”。
92.Saññāvasenāti ‘‘bīja’’nti saññāvasena. ‘‘Tatthā’’ti padaṃ ‘‘veditabbo’’ti pade ādhāro. ‘‘Yathā’’tiādinā kāraṇopacārena kāriyassa vuttattā phalūpacāraṃ dasseti. Yaṃ bījaṃ vuttaṃ, taṃ dukkaṭavatthūti yojanā. Yadetaṃ ādipadanti yojetabbaṃ. Tenāti ādipadena. Ravīyati bhagavatā kathīyatīti rutaṃ, pāḷi, tassa anurūpaṃ yathārutaṃ, pāḷianatikkantanti attho.
这里“于此”是指“对种子有种子想”等语句里,或者指这条学处。住于水中、活动,所以叫“水生”;“陆生”也是这样。“于彼”是指在水生和陆生之中。芥子那么大的量,是这种水藻的量,所以叫“芥子量”。胡麻种子的量,是这种水藻的量,所以叫“胡麻子”。“量”这个词是表示大小。用“等”字把螺、贝等水藻也包括进来。其中,胡麻种子大小、住在水里、带青色等颜色的水藻,叫“胡麻子”;有叶子、茎少、像锅盖那么大、有根的一种水藻,叫“螺”;形状像蜜蜂、青颜色的一种水藻,叫“贝”。因为浸润水中,所以叫“水藻”。“于彼”是指在诸水藻之中。“凡”是指水藻。连接起来就是“附着的水藻”。“于何处”是指在根、茎或叶上。“拔起”是指连根拔出来。“以手”这个词是修饰“分离”的,表示用手的动作。“因”是确实、因为的意思。“其”是指水藻的。“仅此程度”是指仅仅从这里到那里分离一下。凡是出来的水藻,就把它连接为“那水藻”。“通过滤水器的孔”是指通过滤水器的孔洞。莲花在这个池子里生长,所以叫“莲池”。睡莲在这个池子里生长,所以叫“睡莲池”;“伊”表示阴性。“就在那里”就是指在水中。“它们”是指蔓草和草。“因”是确实、因为的意思。“无边”是指芥子量那么小的水藻。因为它本身是极下劣的水藻,没有自身的边际,所以叫“无边”。它本身就已经极细微了,意思是再没有比它更细微的水藻了。“于彼”是指在成为恶作的事由中。“那也”是指“不算圆满的生物村”这句话也是。“也”字是依据《大筏疏》等注疏师的说法。“因”是确实、因为的意思。因为没有达到,所以不符合,连接起来就是这样。“那么”是指在还没有达到的时候。“这个”是指无边水藻等。“将会生长”,应当这样说,连接起来就是这样。“那也”是指“将会生长”这句话也是。“也”字是依据先前注疏师的说法。
Etthāti ‘‘bīje bījasaññī’’tiādipade, imasmiṃ sikkhāpade vā. Udake ṭhāti pavattatīti udakaṭṭho, evaṃ thalaṭṭhopi. Tatthāti udakaṭṭhathalaṭṭhesu. Sāsapassa mattaṃ pamāṇaṃ assa sevālassāti sāsapamattiko. Tilassa bījapamāṇaṃ assa sevālassāti tilabījako. Pamāṇatthe ko. Ādisaddena saṅkhapaṇakādayo sevāle saṅgaṇhāti. Tattha tilabījapamāṇo jalasaṇṭhito nīlādivaṇṇayutto sevālo tilabījaṃ nāma, sapatto appakaṇḍo ukkhalipidhānādipamāṇo samūlo eko sevālaviseso saṅkho nāma, bhamarasaṇṭhāno nīlavaṇṇo eko sevālaviseso paṇako nāma. Udakaṃ sevatīti sevālo. Tatthāti sevālesu. Yoti sevālo. Patiṭṭhitaṃ sevālanti sambandho. Yattha katthacīti mūle vā naḷe vā patte vā. Uddharitvāti uppāṭetvā. ‘‘Hatthehī’’ti padaṃ ‘‘viyūhitvā’’ti pade karaṇaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tassāti sevālassa. Ettāvatāti ito cito ca viyūhanamattena. Yo sevālo nikkhamati, taṃ sevālanti yojanā. Parissāvanantarenāti parissāvanachiddena. Uppalāni asmiṃ gaccheti uppalinī. Padumāni asmiṃ gaccheti paduminī, ino, itthiliṅgajotako ī. Tatthevāti udakeyeva. Tānīti vallītiṇāni. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Anantakoti sāsapamattiko sevālo. So hi natthi attato anto lāmako sevālo etassāti katvā ‘‘anantako’’ti vuccati. Attanāyeva hi sukhumo, tato sukhumo sevālo natthīti adhippāyo. Tatthāti dukkaṭavatthubhāve. Tampīti ‘‘sampuṇṇabhūtagāmaṃ na hotī’’ti vacanampi. Pisaddo mahāpaccariādiaṭṭhakathācariyānaṃ vacanāpekkho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Na āgato, tasmā na sametīti yojanā. Athāti tasmiṃ anāgate. Etanti anantakasevālādiṃ. Gacchissatīti vadeyyāti sambandho. Tampīti ‘‘gacchissatī’’ti vacanampi. Pisaddo purimaṭṭhakathācariyānaṃ vacanāpekkho.
“非生物村为根”这种种子村的意思是:种子村有三种。第一种,自己从生物村产生,又能生出别的生物村,比如芒果核之类。第二种,自己从生物村产生,但不能生出别的生物村,比如棕榈、椰子等的硬核。第三种,自己不是从生物村产生,也不能生出别的生物村,比如饮水瓶等外面的水藻。生物村则有四种。第一种,自己从种子村产生,又能生出别的种子村,比如现在的芒果树等。第二种,自己不是从种子村产生,却能生出别的种子村,比如初劫时的芒果树等。第三种,自己从种子村产生,但不能生出别的种子村,比如青色的、已经结果的芭蕉树等。第四种,自己不是从种子村产生,也不能生出别的种子村,就是这里所说的无边水藻等。这里就是针对第四种生物村,才说“非生物村为根”这种种子。第三种种子村和第四种生物村的区别是:第三种种子村里,根和叶看不出来;第四种生物村里,根和叶看得出来。因为根和叶看不出来,所以叫种子村;因为看得出来,所以叫生物村。不然就会矛盾。按自己宗派的说法,因为犯波逸提,所以重;按大帕扎里等部派的说法,因为只是恶作,所以轻。“此”指的是这个处所。
Abhūtagāmamūlattātādisassa bījagāmassāti ettha bījagāmo tividho hoti – yo sayaṃ bhūtagāmato hutvā aññampi bhūtagāmaṃ janeti, ambaṭṭhiādiko. Yo pana sayaṃ bhūtagāmato hutvā aññaṃ pana bhūtagāmaṃ na janeti, tālanāḷikerādikhāṇu. Yo pana sayampi bhūtagāmato ahutvā aññampi bhūtagāmaṃ na janeti. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevāloti. Bhūtagāmo pana catubbidho hoti – yo sayaṃ bījagāmato hutvā aññampi bījagāmaṃ janeti, etarahi ambarukkhādiko. Yo pana sayaṃ bījagāmato ahutvāva aññaṃ bījagāmaṃ janeti, ādikappakāle ambarukkhādiko. Yo pana sayaṃ bījagāmato hutvā aññaṃ pana bījagāmaṃ na janeti, nīlavaṇṇo phalitakadalīrukkhādiko. Yo pana sayampi bījagāmato ahutvā aññampi bījagāmaṃ na janeti, idha vutto anantakasevālādikoti. Tattha catutthaṃ bhūtagāmaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘abhūtagāmamūlakattā tādisassa bījassā’’ti. Ayaṃ pana tatiyabījagāmassa ca catutthabhūtagāmassa ca viseso – tatiyabījagāme mūlapaṇṇāni na paññāyanti, catutthabhūtagāme tāni paññāyantīti. Mūlapaṇṇānaṃ apaññāyanattā bījagāmoti vutto, tesaṃ paññāyanattā bhūtagāmoti vutto. Itarathā hi virodho bhaveyyāti. Attano vāde pācittiyabhāvato garukaṃ, mahāpaccariādīnaṃ vāde dukkaṭamattabhāvato lahukaṃ. Etanti ṭhānaṃ.
像这样先显示水生的(生物村),接着显示陆生的(生物村)时,说道“陆生的”等等。应当这样理解连接:对于陆生的判定,应当如此了知。“在那里”是指在青色的树桩中。“向上生长”是指由于新枝发出,从被切断的地方往上长。“它”是指树桩。应当这样连接:已经结果的芭蕉的树桩,被种子村所包含。“果已生于它”所以叫“已结果”。“同样”是用来引出“唯以生物村所包含”这些词句。“当……时”是指在那个时候。“即使一肘量”是指即使一手之量。“然后”是离开格的意思,意思是:从那堆积之外。应当连接“埋于地中”。“在根与叶中”这里的“与”字只是集合的意思,并不是选择的意思,因此说“然而仅在根中”等等。
Evaṃ udakaṭṭhaṃ dassetvā thalaṭṭhaṃ dassento āha ‘‘thalaṭṭhe’’tiādi. Thalaṭṭhe vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Tatthāti haritakhāṇūsu. Uddhaṃ vaḍḍhatīti navasākhāniggamanena chinnato upari vaḍḍhati. Soti khāṇu. Phalitāya kadaliyā khāṇu bījagāmena saṅgahitoti yojanā. Phalaṃ sañjātaṃ etissāti phalitā. Tathāti ‘‘bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti padāni ākaḍḍhati. Yadāti yasmiṃ kāle. Ratanappamāṇāpīti hatthappamāṇāpi. Athāti apādānattho, tato rāsikaraṇato aññanti attho. Bhūmiyaṃ nikhaṇantīti sambandho. ‘‘Mūlesu ceva paṇṇesu cā’’ti ettha casaddo samuccayatthova, na vikappatthoti āha ‘‘mūlamattesu panā’’tiādi.
“种子”是指根等种子。“已被放置”是连接关系。通过“上面”这个词,按照义理显示“下面也有根”的意思。并不是芽刚冒出来时就算,而是当绿色、青叶色已经出现时,才应当计入生物村,所以说“绿色”等。“棕榈树干的根”是连接关系。“像象牙针一样”:就像象牙针一样。正如“不完整的生物村”未能归入第三部分,“无根生物村”则不然——它确实是被归入其中的,所以才说“无根生物村”。意思是:像无根藤蔓一样,在无根生物村中被包含进去。
Bījānīti mūlādibījāni. Ṭhapitāni hontīti sambandho. ‘‘Uparī’’ti padena heṭṭhā mūlāni cāti atthaṃ nayena ñāpeti. Na aṅkure niggatamatteyeva , atha kho harite nīlapaṇṇavaṇṇe jāteyeva bhūtagāmasaṅgaho kātabboti āha ‘‘harite’’tiādi. Tālaṭṭhīnaṃ mūlanti sambandho. Dantasūci viyāti hatthidantasūci viya. Yathā asampuṇṇabhūtagāmo tatiyo koṭṭhāso na āgato, na evaṃ amūlakabhūtagāmo. So pana āgatoyevāti āha ‘‘amūlakabhūtagāme’’ti. Amūlikalatā viya amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchatīti attho.
“蔓达咖”就是吃树的。因为它自己依靠树生长,却又吃、啃自己所依靠的树,所以被称为、被称赞为“蔓达咖”。“或者其他”:指蔓达咖之外的其他东西。“那”:指蔓达咖之类。“从那里”:从树。“瓦那”:小灌木。“巴贡波”:大灌木。“丹达咖”:因为可以用来做杖,所以叫树。“它的也是”:指无根藤蔓的也是。应当这样连接理解:就像对蔓达咖等的判定一样,这个判定也应这样看待。因为说了“两三片叶”,意思是即使只长出一片叶,也归入上等种子之类。“未受具足戒者”一语,是“涂过油的”一语的主语。在炎热时节:即夏季。不可说:不应作为罪的支分而说。意思是不值得说。“此”:指不可说性,或“若……中略……应轻视”的语句。
Vandākāti rukkhādanī. Sā hi sayaṃ rukkhaṃ nissāya jāyantīpi attano nissayānaṃ rukkhānaṃ adanattā bhakkhanattā vadīyati thutīyatīti ‘‘vandākā’’ti vuccati. Aññā vāti vandākāya aññā vā. Tanti vandākādiṃ. Tatoti rukkhato. Vananti khuddako gaccho. Pagumboti mahāgaccho. Daṇḍakoti rukkho daṇḍayogato. Tassāpīti amūlikalatāyapi. Ayameva vinicchayoti vandākādikassa vinicchayo viya ayaṃ vinicchayo daṭṭhabboti yojanā. ‘‘Dve tīṇi pattānī’’ti vuttattā ekapatto sañjāyantopi aggabījasaṅgahaṃ gacchatīti attho. ‘‘Anupasampannenā’’ti padaṃ ‘‘littassā’’ti pade kattā. Nidāghasamayeti gimhakāle. Abbohārikoti āpattiyā aṅganti na voharitabbo. Voharituṃ na arahatīti attho. Etanti abbohārikataṃ, ‘‘sace…pe… pamajjitabbā’’ti vacanaṃ vā.
蛇伞就是遮蛇的东西,那也就是蛇伞。不管词源怎么来的,词义还是按习惯用法来定。因此,是从那里被破坏的意思。在那里,就是指在蛇伞上。前面说了“水泡”,这里又说“树皮”,所以应该知道“泡”这个词有阴阳两种词性。那个,就是树皮。连接起来是“立着的树脂”。同样,“粘着”这里也是这样。“因为手的轻率”,就是手不安分。“砍的人也一样”这一句里,是表原因。
Ahiṃ sappaṃ chādetīti ahicchattaṃ, taṃyeva ahicchattakaṃ. Yathākathañci hi byuppatti, ruḷhiyā atthavinicchayo. Tasmāti tato vikopanato. Tatthāti ahicchattake. Heṭṭhā ‘‘udakapappaṭako’’ti vatvā idha ‘‘rukkhapappaṭikāyapī’’ti vuttattā pappaṭakasaddo dviliṅgoti daṭṭhabbo. Tanti pappaṭikaṃ. Ṭhitaṃ niyyāsanti sambandho. Evaṃ ‘‘lagga’’nti etthāpi. Hatthakukkuccenāti hatthalolena. ‘‘Chindantassāpī’’ti pade hetu.
“想要住的人”,就是希望居住的人。“应当让人采集”这一句里,指的是行为者。“正在拔起的人”,就是正在拔除的人。“他们”,指的是那些沙弥。与“执取了树枝”相关联。再与“已放置的生姜”相搭配。
Vāsatthikenāti vāsaṃ icchantena. ‘‘Ocināpetabbā’’ti pade kattā. Uppāṭentehīti uddharantehi. Tesanti sāmaṇerānaṃ. Sākhaṃ gahitanti sambandho. Ṭhapitassa siṅgīverassāti yojanā.
应当截断的,是指适合被截断的,意思是应当被截断的。通过“我将指示经行处”这句话,说明经行是允许的。通过“破裂”这个词,说明即使在没有破裂的情况下也应当打结。木猴:猴的手以就近表达称为猴,像猴一样的东西叫“猴仔”,这里的“咖”是相似的意思。由木头制成的所谓猴,就是木猴。与“敲打它”相连。由于不确定,这是指这些话的不确定性。这是大共通,也适用于特殊共通,所以说“取了名字也”等。一切,就是所有的话。
Chijjanakanti chijjanayuttaṃ, chijjanārahanti attho. ‘‘Caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmī’’ti iminā vattasīsena caṅkamanaṃ vaṭṭatīti dasseti. ‘‘Bhijjatī’’ti iminā abhijjamāne gaṇṭhipi kātabboti dasseti. Dārumakkaṭakanti makkaṭassa hattho makkaṭo upacārena, makkaṭo viyāti makkaṭako, sadisatthe ko. Dārusaṅkhāto makkaṭako dārumakkaṭako. Taṃ ākoṭentīti sambandho. Aniyāmitattāti imanti aniyāmitattā vacanassa. Idaṃ mahāsāmaññaṃ, visesasāmaññampi vaṭṭatīti āha ‘‘nāmaṃ gahetvāpī’’tiādi. Sabbanti sabbaṃ vacanaṃ.
“对此了知等”这句话,是“应当这样理解其含义”这句话所依据的文本。了知这根本药,了知如何配用这根本药,这就是配用。仅凭这些,就是只靠“对此了知”等话语而已。净,是按沙门的习惯说法,或者说与这种习惯说法相合、相应。在这里,就是在“应作净”这句话中。唯离籽者,就是从果实中取出、单独分开的种子。在那里,即在经中。作为实行者的比丘应当做,这是关联。通过“说了净之后”这句话,表明先做了、用火、刀、指甲取出种子,然后再说,是不可以的。铜铁等刀,就是铁、铜等金属制成的刀。用那些,即用人和类似众生的指甲。用那些,即用马等动物的蹄。用那些,即用象的爪。用哪些,即用指甲。亦以生于彼刀中者,即也与生于那把刀中的有关,关联的是“以指甲”。
‘‘Imaṃ jānātiādīsū’’ti padaṃ ‘‘evamattho daṭṭhabbo’’ti pade ādhāro. Imaṃ mūlabhesajjaṃ jānāti imaṃ mūlabhesajjaṃ yojituṃ jānāti yojanā. Ettāvatāti ‘‘imaṃ jānā’’tiādivacanamattena. Kappiyanti samaṇavohārena, vohārassa vā yuttaṃ anurūpaṃ. Etthāti ‘‘kappiyaṃ kātabba’’nti vacane. Nibbaṭṭabījamevāti phalato nibbaṭṭetvā visuṃ kataṃ bījaṃ eva. Tatthāti sutte. Karontena bhikkhunā kātabbanti yojanā. ‘‘Kappiyanti vatvāvā’’ti iminā paṭhamaṃ katvā aggisatthanakhāni uddharitvā pacchā vattuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Lohamayasatthassāti ayatambādilohamayassa satthassa. Tehīti manussādīnaṃ nakhehi. Tehīti assādīnaṃ khurehi. Tehīti hatthinakhehi. Yehīti nakhehi. Tatthajātakehipīti tasmiṃ satthe jātakehipi, nakhehīti sambandho.
这里说的“此处”,是回指前面那句话。又回指“作净时”等说法。如果心里想“我要把甘蔗作净”,却直接刺甘蔗,那当然可以。如果心里想“我要把木头作净”,却刺甘蔗;或者心里想“我要把木头作净”,而刺的是木头本身,因为两者绑在一起,所以说可以。那指的是绳子或藤蔓。整句连起来就是“全部切成段”。“此处”是指在胡椒果等里面。“锅”本来是一种容器的名称,但这里因为它是装种子的器具,和锅相似,所以果壳也叫作“锅”。“绑在一起”是指和锅绑在一起。
Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ. ‘‘Kappiyaṃ karontenā’’tiādivacanamapekkhati. ‘‘Ucchuṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti ucchumeva vijjhati, pageva. ‘‘Dāruṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti ucchuṃ vijjhati, ‘‘dāruṃ kappiyaṃ karissāmī’’ti dārumeva vā vijjhati, vaṭṭati ekābaddhattāti vadanti. Tanti rajjuṃ vā valliṃ vā. Sabbaṃ khaṇḍanti sambandho. Tatthāti maricapakkesu. Kaṭāhanti ekāya bhājanavikatiyā nāmametaṃ. Idha pana bījānaṃ bhājanabhāvena taṃsadisattā phalapheggupi ‘‘kaṭāha’’nti vuccati. Ekābaddhanti kaṭāhena ekato ābaddhaṃ.
“那些”是指草。“以彼”是指用树木倒下之类的方式。“在那里”是指在那个放置或倒下的地方。“在人像波罗夷的解说中”这一句,是“已说”一词的共同依处。关联的是“比丘被压住”。他使(它)落入坑中。那个坑因为是坠落的地方,所以称为“坑”。“树”是指压覆之树。“地”是指坑中坚实的地面。“为活命故”是表示因由的主格形式,意思是“以生命为因”。“比丘”一词是“令出来”一句的被动作者或使役作者。“被压住的比丘”或“落坑的比丘”,应理解为使役的对象。“于彼”是指无犯的状态,或属于无犯的状态。“此”是指这部经。然而,别人是出于悲悯而做的,这样关联。“此”也是指悲悯。“确实”是表示真实,或者表示“因为”。第一。
Tānīti tiṇāni. Tenāti rukkhapavaṭṭanādinā. Tatrāti tasmiṃ ṭhapanapātanaṭṭhāne. ‘‘Manussaviggahapārājikavaṇṇanāya’’nti padaṃ ‘‘vutta’’nti pade sāmaññādhāro. Bhikkhu ajjhotthaṭo hotīti sambandho. Opāteti āvāṭe. So hi avapatanaṭṭhānattā ‘‘opāto’’ti vuccati. Rukkhanti ajjhotthaṭarukkhaṃ. Bhūminti opātathirabhūmiṃ. Jīvitahetūti nimittatthe paccattavacanaṃ, jīvitakāraṇāti attho. ‘‘Bhikkhunā’’ti padaṃ ‘‘nikkhāmetu’’nti pade bhāvakattā, kāritakattā vā. ‘‘Ajjhotthaṭabhikkhu’’nti vā ‘‘opātabhikkhu’’nti vā kāritakammaṃ ajjhāharitabbaṃ. Tatthāti anāpattibhāve, anāpattibhāvassa vā. Etassāti suttassa. Paro pana kāruññena karotīti sambandho. Etampīti kāruññampi. Hīti saccaṃ, yasmā vāti. Paṭhamaṃ.
关于说别话(回避主题)的学处
2. Aññavādakasikkhāpadaṃ
94第二句里,“非正行”指的是通过身门和语门做出不该做的违犯。因为代词的含义不确定,这里说的“语”就是指“用另一种话说成另一件事”。“他”指比丘,关联起来就是“他说”。“谁”是问哪个人。“犯什么”是问什么罪过。“在什么上”是问在什么事情上。“做什么”是问什么业行。“对谁”是问对哪个人。“说什么”是问说了什么话。
94. Dutiye anācāranti acaritabbaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ. Sabbanāmassa aniyamatthattā idha vacananti āha ‘‘aññena vacanena aññaṃ vacana’’nti. Soti bhikkhu, vadatīti sambandho. Koti ko puggalo. Kinti kiṃ āpattiṃ. Kisminti kismiṃ vatthusmiṃ. Kinti kiṃ kammaṃ. Kanti kaṃ puggalaṃ. Kinti kiṃ vacanaṃ.
这里说的“于此”,是指“谁犯了”等经文里的内容。“比丘们”这个词,是“说”这个动作的施动者。“不相应”,是指对比丘们不相应。“此”,就是这个意思;“有”,就是义。“此”,指事情。或者理解为:成为说者之后,用一套说法去应对另一套说法,这就是这里的关联。“于此”,指隐蔽的座位处。“耳”,指耳门。“眼”,指眼门。
Etthāti ‘‘ko āpanno’’tiādipāḷiyaṃ. ‘‘Bhikkhūhī’’ti padaṃ ‘‘vutto’’ti pade kattā. Asāruppanti bhikkhūnaṃ asāruppaṃ. Esoti eso attho, vibhavoti attho. Etanti vatthu. Bhaṇanto vā hutvā aññenaññaṃ paṭicaratīti sambandho. Etthāti paṭicchannāsane. Sotanti sotadvāraṃ. Cakkhunti cakkhudvāraṃ.
98“另”:从所问之义来说,是与所问不同的、未被问及之义。这里是以行为主之作者指示,所以说“这叫作以一说另一”。“沉默”:就是不说话。前缀“ā”被省略而指示出来,所以说“令归咎”。同样,“于归咎”这里也是这样。因此说“于未归咎”。
98.Aññanti pucchitatthato aññaṃ apucchitamatthaṃ. Bhāvappadhānoyaṃ kattuniddesoti āha ‘‘aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāma’’nti. Tuṇhībhāvassāti abhāsanassa. Ātyūpasaggo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘āropetū’’ti. Evaṃ ‘‘aropite’’ti etthapi. Tenāha ‘‘anāropite’’ti.
101所谓“如此”,是指说别的、伤害、栽种(造成生长)的业。所谓“将有”,就是应当有,或者是有。
101.Tanti aññavādakavihesakaropanakammaṃ. Assāti bhaveyya, hoti vā.
102“如何”是指什么话?“由何”是指因为哪种病而不能说话,这样的病就在口中,这样连接。“由此因缘”是指由于所说的那个原因。第二。
102.Kinti kiṃ vacanaṃ. Yenāti yena byādhinā kathetuṃ na sakkoti, tādiso byādhi mukhe hotīti yojanā. Tappaccayāti tato kathitakāraṇāti. Dutiyaṃ.
3. 讥嫌学处
3. Ujjhāpanakasikkhāpadaṃ
103在第三格“比丘们令不满”中,这里的“比丘们”是使役宾语,所以是表示工具的工具格,因此说“由那些比丘们”。接着说明“o”音转成“u”音,以及“jhe”这个音有“智”的意思,所以说“令轻视”。“彼具寿”这个词是“令轻视”这个动词的直接宾语。因为词根有多种含义,“jhe”这个音也有“观察”和“思惟”的意思,所以说“令观察”等等。“于此”指的是在“比丘们令不满”这个表述中。“为欲”是出于欲的意思。也就是对于为他们安排住处、分配食物的人,是出于对他们自身的贪爱。不过注疏里说“为欲者,以欲”。这是说格的颠倒用法。意思是对他人自身的贪爱。“以偏袒”是指使他们落入自己的派系。
103. Tatiye bhikkhū ujjhāpentīti ettha ‘‘bhikkhū’’ti kāritakammattā karaṇatthe upayogavacananti āha ‘‘tehi bhikkhūhī’’ti. Okāraviparīto ukāroti ca jhesaddo ñāṇatthoti ca dassento āha ‘‘avajānāpentī’’ti. ‘‘Taṃ āyasmanta’’nti padaṃ ‘‘avajānāpentī’’ti pade dhātukammaṃ. Anekatthattā dhātūnaṃ jhesaddo olokanattho ca cintanattho ca hoti, tenāha ‘‘olokāpentī’’tiādi. Etthāti ‘‘bhikkhū ujjhāpentī’’ti pade. Chandāyāti chandatthaṃ. Yesaṃ senāsanāni ca paññapeti, bhattāni ca uddisati, tesaṃ attani pematthanti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘chandāyāti chandenā’’ti vuttaṃ. Iminā liṅgavipallāsanayo vutto. Paresaṃ attano pemenāti attho. Pakkhapātenāti attano pakkhe pātāpanena.
105105. 以这话让人抱怨,所以叫“令人抱怨的”;以这话让人诽谤,所以叫“令人诽谤的”。为了说明这一点,就说“以什么言语”等等。
105. Ujjhāpenti anenāti ujjhāpanakaṃ. Khiyyanti anenāti khiyyanakanti dassento āha ‘‘yena vacanenā’’tiādi.
106106. 为了说明“已受具足戒者、被僧团认可者、想要让他羞愧”这三者之间的关联,所以说了“已受具足戒者、被僧团认可者”等话。关联就是连接,应当建立连接,这就是句子的组织方式。对于已受具足戒、被僧团认可的人,想要说他的坏话,想要让他名声变坏,这是通过格位的变化来显示关联,所以说“应当作格位变化”。“以……方式”这个词,是对“应当作格位变化”这句话的修饰限定。因为实际上没有差别,所以就这样连接。“那”是指“可呵责的”这个词。“彼亦比丘”——令举罪者亦呵责者亦彼比丘。“于是”——由于造作了令举罪、呵责的行为。“彼之”——比丘之。“彼之”——应有。
106. Upasampannaṃ saṅghena sammataṃ maṅkukattukāmoti sambandhaṃ dassento āha ‘‘upasampannaṃ saṅghena sammata’’ntiādi. Sambajjhanaṃ sambandho, kātabboti yojanā. Upasampannassa saṅghena sammatassa avaṇṇaṃ kattukāmo ayasaṃ kattukāmoti vibhattivipariṇāmena sambandhaṃ dassento āha ‘‘vibhattivipariṇāmo kātabbo’’ti. ‘‘Vasenā’’ti padaṃ vibhattivipariṇāmo kātabbo’’ti pade visesanaṃ. Yasmā viseso natthi, tasmā katanti yojanā. Tanti ‘‘khiyyanaka’’nti padaṃ. So ca bhikkhūti ujjhāpanako ca khiyyanako ca so ca bhikkhu. Athāti tasmā ujjhāpanakakhiyyanakakarattā. Assāti bhikkhuno. Assāti bhaveyya.
“已受具足戒”这个词,在“令抱怨”这个词中充当根语业;“未受具足戒”这个词则是使役业。“未受具足戒”这个词,是相对于“令抱怨”的使役动作而言,才成为业。“被诽谤”一词,因为着眼于纯粹动作,所以出现了格位颠倒,因此说“或彼”等。“彼”指的是在未受具足戒者跟前,这是关联。“彼”指的是僧团所认可的那位已受具足戒者。“僧团所不认可”,这里说的不认可,不是因为未作求听羯磨而不认可,而是因为羯磨语而不认可,因此说“羯磨语”等。为了显示两三个人做羯磨语仍因无能力而未被认可,并且以“于何处”来显示,所以说“于何处”等。“于何处”即于哪座寺院。“未受具足戒者被僧团认可”,这里因为无法给予未受具足戒者认可,所以依先前的称呼而说认可,为了显示这一点,所以说“虽然”等。“彼”指住于未受具足戒状态者。“有能力者”即有才能者。“或由僧团所作”是连接。第三。
‘‘Upasampanna’’nti padaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti pade dhātukammaṃ ‘‘anupasampanna’’nti padaṃ kāritakammaṃ, ‘‘anupasampanna’’nti padaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti kāritakiriyaṃ apekkhitvā kammaṃ hoti. ‘‘Khiyyatī’’ti suddhakiriyāya apekkhāya vibhattivipallāso hotīti āha ‘‘tassa vā’’tiādi. Tassāti anupasampannassa santiketi sambandho. Tanti saṅghena sammataṃ upasampannaṃ. ‘‘Saṅghena asammata’’nti ettha na apalokanakammena asammataṃ, kammavācāya pana asammatanti āha ‘‘kammavācāyā’’tiādi. Dve tayo hutvā kammavācāya sammanitumasakkuṇeyyattā asammatanti ca dassento āha ‘‘yatrā’’tiādi. Yatrāti yasmiṃ vihāre. ‘‘Anupasampannaṃ saṅghena sammata’’nti ettha anupasampannassa sammutiyo dātumasakkuṇeyyattā pubbavohāravasena sammatanti vuttanti dassento āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Tanti anupasampannabhāve ṭhitaṃ. Byattassāti viyattassa. Saṅghena vā katoti yojanāti. Tatiyaṃ.
4. 第一住处学处
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ
108在第四项里,雪本身就是雪,与雪相应的是雪季的,为了说明时节,所以说“在雪季”。“令它们晒干后离去”,这是前后文的关联。因为“时节”这个词是表示关系的词,需要有一个关联对象,所以说“无论对谁”。“以雪和雨”,就是由雪和雨。
108. Catutthe himameva himanto, himante niyutto hemantiko, kāloti āha ‘‘hemantakāle’’ti. Otāpentā pakkamiṃsūti sambandho. Kālasaddassa sambandhisaddattā sambandhāpekkhoti āha ‘‘yassa kassacī’’ti. Himavassenāti himena ca vassena ca.
110110. “雨季的”是指没有约定,也就是没有雨季的约定。“八个月”虽然一般地说八个月,但因为用“没有雨季的约定”加以限定,所以应当取寒季和热季的月份,因此说“四个寒季的”等。“于何处”就是在哪棵树上。“不栖息”是连接关系。“乌鸦或”这里的“或”字是集合的意思。因此说“或其他鸟类”。“所以”是因为允许,所以。“于何处”就是在哪棵树上,休息后离去,这是句子的连接。“于何处”就是在哪棵树上,作已而住,这是句子的连接。“于何处”就是在哪些地方,作已而住,这是句子的连接。“八个月”确实如此,因为可能,所以说“在哪些地方”等。“那些中”就是在那些地方中。“没有雨季的约定”确实如此,因为可能,所以说“于何处”等。“于何处”就是在哪些地方中。用“离云清净的天空”这句话,如果是不离云不清净的天空,则不适合放弃,这是所说明的。“在这样的时刻”这句话是“适合放弃”这句话的所依。
110. ‘‘Vassiko’’ti na saṅketāti avassikasaṅketā. ‘‘Aṭṭha māse’’ti sāmaññato vuttepi ‘‘avassikasaṅkete’’ti visesitattā hemantikagimhikamāsāyeva gahetabbāti āha ‘‘cattāro hemantike’’tiādi. Yatthāti yasmiṃ rukkhe. Na ūhadantīti sambandho. ‘‘Kākā vā’’ti ettha vāsaddo sampiṇḍanattho. Tenāha ‘‘aññe vā sakuntā’’ti. Tasmāti yasmā anujānāti, tasmā. Yatthāti yasmiṃ rukkhe, vissamitvā gacchantīti yojanā. Yasminti rukkhe, katvā vasantīti yojanā. Aṭṭha māse evāti sambhavato āha ‘‘yesu janapadesū’’tiādi . Tesupīti janapadesupi. Avassikasaṅkete evāti sambhavato āha ‘‘yatthā’’tiādi. Yatthāti yesu janapadesu. ‘‘Vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hotī’’ti iminā sace avigatavalāhakaṃ avisuddhaṃ nabhaṃ hoti, nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. ‘‘Evarūpe kāle’’ti padaṃ ‘‘nikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti pade ādhāro.
即使是露地住者,也就是持露地住头陀支的人也一样。“或”这个字,是指向树下住者而言。在展开说明时,他说“彼之”等。“彼”就是指露地住者。“实”这个字是标示展开说明的。“就在那里”就是指就在个人的床榻上。“僧团的床”是连接关系。“编织床”就是用绳编成的床。“在那”就是指在那编织床上。旧床即使坏了也不是没有价值,所以说“应取旧床”。“应以皮革覆盖”就是被覆盖,那本身就是覆盖物。不过取来铺设之后不可以躺卧,这是连接的意思。“非时”就是指称为雨季的非时。“以四层”就是以四层覆盖。“云”就是云在这个季节盘旋聚集,所以叫云聚季,这就是云聚期;七天为云聚期,或者说七天就是云聚期,称为七日云聚期,以它为开头的那些就叫七日云聚期等。以“等”字,应当取少于七天或多于七天的情形。“因随顺身”就是因为随行于身,也就是与身相似的意思。
Abbhokāsikenāpīti abbhokāsadhutaṅgayuttenāpi. Pisaddo rukkhamūlikassa apekkhako. Vattaṃ vitthārento āha ‘‘tassa hī’’tiādi. Tassāti abbhokāsikassa. Hisaddo vitthārajotako. Tatthevāti puggalikamañcakeyeva. Saṅghikaṃ mañcanti sambandho. Vītamañcakoti vāyitamañcako. Tasminti vītamañcake. Purāṇamañcako nassantopi anagghoti āha ‘‘purāṇamañcako gahetabbo’’ti. Cammena avanahitabboti onaddho, so eva onaddhako. Gahetvā ca pana paññapetvā nipajjituṃ na vaṭṭatīti yojanā. Asamayeti vassikasaṅkhāte akāle. Catugguṇenāpīti catupaṭalenapi. Vaṭṭanti valāhakā āvaṭṭanti asmiṃ samayeti vaṭṭulo, so eva vaṭṭaliko, sattāhaṃ vaṭṭaliko, sattāho vā vaṭṭaliko sattāhavaṭṭaliko, so ādi yesaṃ tānīti sattāhavaṭṭalikādīni. Ādisaddena sattāhato ūnādhikāni gahetabbāni. Kāyānugatikattāti kāyaṃ anugamakattā kāyasadisattāti attho.
在叶屋里,就是用树叶盖的屋子里。同类比丘,就是和自己同类的比丘们;近处,是连接关系。应理解为在不会淋到雨的地方。悬挂,就是吊起来,或者原文本来就是这么读的。扫帚这个词,在取这个动作里是没说出来的宾语,在应放置里是已经说出来的宾语。洗净,就是把扫帚弄干净。在布萨堂等处,等这个字要包括庭院等地方。
Paṇṇakuṭīsūti paṇṇena chāditakuṭīsu. Sabhāgabhikkhūnanti attanā sabhāgabhikkhūnaṃ, santikanti sambandho. Anovassake ṭhāneti yojanā. Laggetvāti lambetvā, ayameva vā pāṭho. ‘‘Sammajjani’’nti padaṃ ‘‘gahetvā’’ti pade avuttakammaṃ, ‘‘ṭhapetabbā’’ti pade vuttakammaṃ. Dhovitvāti sammajjaniṃ suddhaṃ katvā. Uposathāgārādīsūtiādisaddena pariveṇādīni gahetabbāni.
如果有比丘想要离开,那么“由他”这句话就是连接前后文的说明。“在那里”指的是在堂里。“无论在哪里”指的是在任何一个地方。“在平常的地方”指的是平时常待的地方。“就在那些地方”指的是在各个塔院等场所。“食堂”是指供人吃饭的堂舍,也就是斋堂。“在那里”是指对那位扫地的人而言;如果按照“应当知道义务”的读法,也是这个意思。“从中间”是指从干净的地方,意思是从清洁之处。“面朝脚的位置”是指朝着扫地的人脚所在的方向。“沙应当清除”是指尘土和沙应当去掉。意思是应当用扫帚向外推扫出去。“向外”是指从应当打扫的区域朝外面扫。
Yo pana bhikkhu gantukāmo hoti, tenāti yojanā. Tatthāti sālāyaṃ. Yattha katthacīti yasmiṃ kismiñci ṭhāne. Pākatikaṭṭhāneti pakatiyā gahitaṭṭhāne. Tatra tatrevāti tesu tesu cetiyaṅgaṇādīsuyeva . Asanasālanti asanti bhakkhanti assaṃ sālāyanti asanā, asanā ca sā sālā ceti asanasālā, bhojanasālāti attho. Tatrāti tassa sammajjantassa, tasmiṃ ‘‘vattaṃ jānitabba’’nti pāṭhe vā. Majjhatoti pavittato, suddhaṭṭhānatoti attho. Pādaṭṭhānābhimukhāti sammajjantassa pādaṭṭhānaṃ abhimukhā. Vālikā haritabbāti paṃsu ca vālikā ca apanetabbā. Sammuñcanīsalākāya paraṃ pelletabbāti adhippāyo. Bahīti sammajjitabbatalato bahi.
111“玛萨拉咖”:这里的“伊帝”一词是名称的另一种说法,意思就是“名叫玛萨拉咖”。“本帝咖巴多”等词也是这样。“玛萨拉咖”是指在脚上摩擦打穿,把横木插进去。“本德”就是“本帝咖”,指脚;横木绑在它上面,所以叫“本帝咖巴多”。“库离拉巴达咖”是指脚像螃蟹的脚,就像螃蟹的脚是弯的,这里说的就是弯脚。“阿哈咤巴达咖”是指打穿构件后插进去的脚。“阿尼”指顶端的栓子。“床”是承载人的器具。“椅”是能消除身体不平之苦的坐具。“巴那瓦”是一种特定的乐器,这里是说做成那种乐器的形状。现在则是做成佛像结跏趺坐的形状。“那”指一捆东西。“据说制作”是连接上下文。“在此”指在受用卧坐具时。“实”就是确实。“那”指一捆东西很贵重,因为贵重,也叫“妙椅”。“由谁”指由哪位比丘。用“粗中等”这个词,排除了中等的尺寸。
111.Masārakotīti ettha itisaddo nāmapariyāyo, masārako nāmāti attho. Evaṃ bundikābaddhotītiādīsupi. Pāde masitvā vijjhitvā tattha aṭaniyo pavesetabbā etthāti masārako. Bundo eva bundiko, pādo, tasmiṃ ābaddhā bandhitā aṭanī yassāti bundikābaddho. Kuḷīrassa pādo viya pādo yassāti kuḷīrapādako, yathā kuḷīro vaṅkapādo hoti, evaṃ vaṅkapādoti vuttaṃ hoti. Āhacca aṅge vijjhitvā tattha pavesito pādo yassāti āhaccapādako. Āṇinti aggakhilaṃ. Mañcati puggalaṃ dhāretīti mañco. Pīṭhati visamadukkhaṃ hiṃsatīti pīṭhaṃ. Paṇavoti eko tūriyaviseso, tassa saṇṭhānaṃ katvāti attho. Tañhi etarahi buddhapaṭimassa pallaṅkasaṇṭhānaṃ hoti. Tanti kocchaṃ. Karonti kirāti sambandho. Etthāti senāsanaparibhoge. Hīti saccaṃ. Tanti kocchaṃ mahagghaṃ hoti, mahagghattā bhaddapīṭhantipi vuccati. Yenāti yena bhikkhunā. ‘‘Thāmamajjhimassā’’ti padena pamāṇamajjhimaṃ nivatteti.
这里说的“于此”,是指“不禀告就走”这句话。长老命令——这是句子的连接方式。“命令”这个词,因为从“āṇā”这个词根本身就表示被称为派遣的使役含义,所以“āṇāpeti”这个词用的正是它本来的意思。“他”指年轻的比丘。“如是”意思是按照长老所说的那样去做。“在那里”指白天的住处,或者床椅上。“从那时起”指从放置的时候起。“障碍”:躺卧就会造成障碍,“pari”是前缀,在这里因音变而变成了另一种形式。这种障碍在其他地方指住处等,但在这里指让人铺好的床椅等。“傍晚”指黄昏时分,这里用宾格表示处所的意思。长老说——这是连接关系。“在那里”指在床椅上。说了“是愚者”之后,为了说明它的含义,又说“未受持义务者”。未受持义务,就是没有持守职责,这里指那位长老。“呵责”就是威吓。“对他”指对那位年轻比丘。“他的”指那位长老的。
Etthāti ‘‘anāpucchaṃ vā gaccheyyā’’ti pade. Thero āṇāpetīti yojanā. Āṇāpetīti ca āṇa-dhātuyā eva pesanasaṅkhātassa hetvatthassa vācakattā ṇāpesaddo svatthova. Soti daharo. Tathāti yathā therena vutto, tathā katvāti attho. Tatthāti divāṭṭhāne, mañcapīṭhe vā. Tatoti ṭhapanakālato. Paribundheti hiṃ setīti palibodho, parisaddo upasaggo, so vikāravasena aññathā jāto. So palibodho aññattha āvāsādiko, idha pana santharāpitamañcādiko. Sāyanti sāyanhe, bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Thero bhaṇatīti sambandho. Tatthāti mañcapīṭhe. ‘‘Bālo hotī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘anuggahitavatto’’ti. Anuggahitaṃ vattaṃ yenāti anuggahitavatto, thero. Tajjetīti ubbejeti. Tasminti dahare. Assāti therassa.
就在下命令的那一刻,也就是长老派遣的那一刹那。“年幼者说”是句子的连接方式。“长老”这个词在“说了之后前往”这两个词中是主语,在“应当被指派”这个词中是宾语。“那”指床或椅,这是考虑到“铺设”这个词才这样说的;也可以指年幼者,这是考虑到“说了”这个词才这样说的。“就在那里”指就在床或椅上。“他的”指长老的。“在那里”指在白天的住处。“从食堂去别处的人”是指从食堂出来,从铺设床椅的地方去往另一个地方,长老是主语,这是句子的连接方式。“就在那里”指就在白天的住处。“于所欲处”指想要前往的某个地方,这是意思。“在中间集会时”是指没有把整个昼夜都作为集会,而是在中间有集会时,这是句子的连接方式。
Āṇattikkhaṇeyevāti therassa pesanakkhaṇeyeva. Daharo vadatīti yojanā. ‘‘Thero’’ti padaṃ ‘‘vatvā gacchatī’’ti padadvaye kattā, ‘‘kāretabbo’’ti pade kammaṃ. Nanti mañcapīṭhaṃ, ‘‘paññapetvā’’tipadamapekkhiya evaṃ vuttaṃ. Nanti daharaṃ vā. ‘‘Vatvā’’ti padamapekkhiya evaṃ vuttaṃ. Tatthevāti mañcapīṭheyeva. Assāti therassa. Tatthāti divāṭṭhāne. Bhojanasālato aññattha gacchantoti bhojanasālato nikkhamitvā mañcapīṭhapaññāpanaṭṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ gacchanto, theroti yojanā. Tatthevāti divāṭṭhāneyeva. Yatricchatīti yaṃ ṭhānaṃ gantumicchatīti attho. Antarasannipāteti sakalaṃ ahorattaṃ asannipātetvā antare sannipāte satīti yojanā.
这里,“在那里”指在那个地方。“客比丘们取”是连接关系。“从那个”指从取的行为。“他们”指客比丘们。“由谁”指无论是常住比丘还是客比丘,由哪些比丘。“他们”指已坐下的比丘们。“令诵起”指让人忆持并诵出上面的巴利文,这就是“传诵者”。“说法者”指在说法中善于说法的人。“从那个”指从传诵者或说法者。“昼夜”是白天和夜晚,即“昼与夜”,这是一个表示不间断连接的复合词。“从另一个”应理解为从最初坐下的比丘之外的其他比丘。“只在近行之内”指只站在被称为“投石距离”的近行范围之内,这里的处格表示不尊重。“一切处”指在犯戒与不犯戒的部分中。
Tatthāti tasmiṃ ṭhāne. Āgantukā gaṇhantīti sambandho. Tatoti gaṇhanato. Tesanti āgantukānaṃ . Yehīti āvāsiko vā hotu, āgantuko vā, yehi bhikkhūhi. Teti nisinnakabhikkhū. Uddhaṃ pāḷipāṭhaṃ sāreti pavattetīti ussārako. Dhammakathāyaṃ sādhūti dhammakathiko. Tasminti ussārake vā dhammakathike vā. Ahorattanti aho ca ratti ca ahorattaṃ, accantasaṃyogapadaṃ. Itarasminti paṭhamaṃ nisinnabhikkhuto aññasmiṃ bhikkhumhīti yojanā. Antoupacāraṭṭheyevāti leḍḍupātasaṅkhātassa upacārassa anto ṭhiteyeva, anādare cetaṃ bhummaṃ. Sabbatthāti āpattivāraanāpattivāresu.
112112. 关于“吉米利咖铺具”等句,应当这样理解其判定的方式,这就是文句的连接。“那”指的是吉米利咖铺具。为了说明“应当铺在上面”就是上铺具,所以说“所谓上铺具”等等。“在地上”指的是未经石灰等处理过的天然地面。“皮片”在这里,皮革本身因为边缘被切断、被截断,所以称为皮片。难道狮皮等不允许吗?所以说“在诸注疏中”等等。“确实”表示这是真的。“因此”是因为看不见,所以。“仅应携带”是指确定为自己所有的,或者执取为个人物品的,就只应携带到那些地方。脚被擦拭、被清洁,用这个来擦脚,所以叫足拭;因为绳索和布片用来擦脚,所以称为足拭,因此说“所谓足拭”等等。省略了“玛亚”这个词,说成“板凳”,所以说“所谓板凳就是木板做的凳子”。或者为了说明木板和凳子合起来叫板凳,所以说“或者”。“以此”指的是用“板凳”这个词。“所摄”这个词是工具格,或者是主格。“扇翅”就是四方形的扇子,因为像鸟的翅膀,所以叫扇翅,“咖”是相似的意思。“在露地”这个词,在“煮”这个词中表示处所。“在火舍中”指在用火煮东西的屋子里。“在石窟”指像洞窟一样的石窟。“在何处”指在哪个地方。
112. Cimilikaṃ vātiādīsu vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Tanti cimilikattharaṇaṃ. Uttari attharitabbanti uttarattharaṇanti dassento āha ‘‘uttarattharaṇaṃ nāmā’’tiādi. Bhūmiyanti sudhādiparikammena akatāyaṃ pakatibhūmiyaṃ. Cammakhaṇḍoti ettha cammaṃyeva ante khaṇḍattā chinnattā cammakhaṇḍoti vuccati. Nanu sīhacammādīni na kappantīti āha ‘‘aṭṭhakathāsu hī’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tasmāti yasmā na dissati, tasmā. Pariharaṇeyevāti attano santakanti paricchinditvā, puggalikanti vā pariggahetvā taṃ taṃ ṭhānaṃ haraṇeyeva. Pādo puñchīyati sodhīyati etāyāti pādapuñchanīti katvā rajjupilotikāyo pādapuñchanīti vuccatīti āha ‘‘pādapuñchanī nāmā’’tiādi. Mayasaddalopaṃ katvā phalakapīṭhanti vuttanti āha ‘‘phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭha’’nti. Phalakañca pīṭhañca phalakapīṭhanti vā dassetuṃ vuttaṃ ‘‘atha vā’’ti. Etenāti ‘‘phalakapīṭha’’nti padena. ‘‘Saṅgahita’’nti pade karaṇaṃ, kattā vā. Bījanipattakanti caturassabījanīyeva sakuṇapattasadisattā bījanipattakaṃ, sadisatthe ko. ‘‘Ajjhokāse’’ti padaṃ ‘‘pacitvā’’ti pade ādhāro. Aggisālāyanti agginā pacanasālāyaṃ. Pabbhāreti leṇasadise pabbhāre. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
对于这样的人,用“就像自己的私人物品一样”这句话,是在说明没有犯戒。
Yasminti puggale. ‘‘Attano puggalikamiva hotī’’ti iminā anāpattīti dasseti.
113如果有比丘,或者有惭耻心的比丘,或者那样的比丘,这是句子的连接方式。说了“有惭耻心”之后,为了说明它的含义,所以说“认为像是自己的障碍”。“若”指的是请假的比丘。对于“被任何人所困扰”这个简要说出的含义,为了详细展开,所以说“即使确实……”。hi一词是详广指示者。连接为:较年长的比丘取(那个地方)。那个地方:安放坐卧处的地方。在危难中:在灾祸中。第四。
113. Yo bhikkhu vā lajjī hoti, tathārūpaṃ bhikkhuṃ vā ti yojanā. ‘‘Lajjī hotī’’ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti. Yoti āpucchako bhikkhu. ‘‘Kenaci upaddutaṃ hotī’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārento āha ‘‘sacepi hī’’tiādi. Hisaddo vitthārajotako. Vuḍḍhataro bhikkhu gaṇhātīti sambandho. Taṃ padesanti senāsanaṭṭhapitaṭṭhānaṃ. Āpadāsūti vipattīsūti. Catutthaṃ.
5. 第二僧房学处。
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadaṃ
116第五项:所谓“床小被”,就是应该铺在床上的小床垫,那本身就是小被,所以叫床小被。凳小被也是这样。“巴瓦罗”和“国泽瓦”,这两种只是铺盖物,所以经文说“巴瓦罗”等。“所说”是指在注疏里所说的。“越过第二”是指越过第二只脚的时候。“从僧房”是说:如果只有一间僧房,就从那一间;如果有很多间僧房,就从最后那一间。一掷石的距离是僧房的近处范围,另一掷石是外围范围,所以说“二掷石”。
116. Pañcame mañcakabhisīti mañce attharitabbo mañcako, soyeva bhisīti mañcakabhisi. Evaṃ pīṭhakabhisipi. Pāvāro kojavoti dveyeva paccattharaṇanti vuttāti āha ‘‘pāvāro’’tiādi. Vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Dutiyātikkameti dutiyapādātikkame. Senāsanatoti sace ekaṃ senāsanaṃ hoti, tato. Atha bahūni senāsanāni honti, sabbapacchimasenāsanato. Eko leḍḍupāto senāsanassa upacāro hoti, eko parikkhepārahoti āha ‘‘dve leḍḍupātā’’ti.
如果只有比丘、沙弥、净人这三类人,那么没有向比丘告假,就不应向沙弥或净人告假。如果只有沙弥和净人这两类人,没有向沙弥告假,就不应向净人告假。为了说明这一点,所以说“有比丘在时”等话。为了说明三类人都不在时的告假规则,所以说“在他也不在时”等话。“由谁”是指由近事男;“所作”这个词里,他是主语。“他的”是指住处主人的。应当这样连接理解:在他也不在时,才可以离开。“在石头上”是指在石板上。 “如果能”是指如果能够。应当这样连接理解:有能力的比丘应当把(作具)放好。“他们也”是指近事男等人;连接起来就是:他们也不接受。“在那里”是指在木材等物品那里。
Sace bhikkhu, sāmaṇero, ārāmiko cāti tayo honti, bhikkhuṃ anāpucchitvā sāmaṇero vā ārāmiko vā na āpucchitabbo. Atha sāmaṇero, ārāmiko cāti dve honti, sāmaṇeraṃ anāpucchitvā ārāmikova na āpucchitabboti dassento āha ‘‘bhikkhumhi satī’’tiādi. Tīsupi asantesu āpucchitabbavidhiṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tasmimpi asatī’’tiādi. Yenāti upāsakena, ‘‘kārito’’ti pade kattā. Tassāti vihārasāmikassa. Tasmimpi asati gantabbanti yojanā. Pāsāṇesūti pāsāṇaphalakesu. Sace ussahatīti sace sakkoti. Ussahantena bhikkhunā ṭhapetabbanti yojanā. Tepīti upāsakāpi, na sampaṭicchantīti sambandho. Tatthāti dārubhaṇḍādīsu.
以界限的形态被围起来、被看见,所以叫“别院”。“Atha kho”(于是)这个词,在“veditabba”(应知)这个词上,是不喜欢的标志。用“Āsanne”(邻近)这个词,把“近处”一词从“服务义”和“其他义”中排除掉。因为只是蚁冢而已,所以这样连接。“堆积”就是蚁类,以它们为标记的东西坏灭、消失,这就是意思。“僧房”就是精舍。“被啮”就是啮食,或者这就是读法。“那”就是床凳。为了说明床凳不设在精舍里而设在精舍附近的特殊结果,所以说“然于精舍附近”等。设在精舍附近,这就是关联。
Paricchedākārena veṇīyati dissatīti pariveṇaṃ. ‘‘Atha kho’’ti padaṃ ‘‘veditabba’’nti pade arucilakkhaṇaṃ. ‘‘Āsanne’’ti iminā upacārasaddassa upaṭṭhānatthaaññaropanatthe nivatteti. Yasmā vammikarāsiyeva hoti, tasmāti yojanā. Upacinantīti upacikā, tāhi nimittabhūtāhi palujjati nassatīti attho. Senāsananti vihāraṃ. Khāyitunti khādituṃ, ayameva vā pāṭho. Tanti mañcapīṭhaṃ. Mañcapīṭhaṃ vihāre apaññapetvā vihārūpacāre paññāpanassa visesaphalaṃ dassetuṃ āha ‘‘vihārūpacāre panā’’tiādi. Vihārūpacāre paññapitanti sambandho.
118“行走的”这个词,是“应行”这个词的施动者。同样地,就像前面的比丘所做的那样,也是这样。住着的比丘应当收拾好,这是句子的连接。“夜住处”就是夜间住宿的地方。
118. ‘‘Gacchantenā’’ti padaṃ ‘‘gantabba’’nti pade kattā. Tathevāti yathā purimabhikkhu karoti, tatheva. Vasantena bhikkhunā paṭisāmetabbanti yojanā. Rattiṭṭhānanti rattiṃ vasanaṭṭhānaṃ.
不管是长厅还是叶屋,只要是白蚁出没的地方,从那里算起。在长厅等那样的地方。“实”就是真实,或者因为……连接为“他们安住”。“石堆”就是山,其中的洞窟就是石堆洞窟,意思是山洞。“白蚁之疑”就是对白蚁出没之处的疑虑。“从那里”就是从石板或石柱上设的坐卧处等。连接为“来客比丘随顺而住”。“他”就是来客比丘。再说“他”仍然就是来客比丘。“从那里”是因为取得后以主权而住。“两者”就是常住者和来客两位比丘。“在他们中”就是在两位、三位当中。“最后那位”就是所有当中最后的那位。“以留意”是说仅仅留意并不能脱身,必须告假,这是本意。“从别处”就是从别的住处。“在别处”就是在别的住处。“就在那里”就是在被带来的住处本身。“由他”就是由较年长者,是“已接受”这个词的施动者。“已接受”是说即使已由较年长者接受,另一个人因为已经告过假,所以可以走。“或已失”连接为:或者坐卧处已失时,就没有责任。“他人的”就是不可信赖之人的。“已失的”就是床椅已失时。
Yā dīghasālā vā yā paṇṇasālā vā upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānaṃ hoti, tatoti yojanā. Tasminti dīghasālādike. Hīti saccaṃ , yasmā vā, santiṭṭhantīti sambandho. Siluccayoti pabbato, tasmiṃ leṇaṃ siluccayaleṇaṃ, pabbataguhāti attho. Upacikāsaṅkāti upacikānaṃ uṭṭhānaṭṭhānanti āsaṅkā. Tatoti pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇathambhesu vā katasenāsanādito. Āgantuko yo bhikkhu anuvattanto vasatīti sambandho. Soti āgantuko bhikkhu. Puna soti āgantuko bhikkhuyeva. Tatoti gahetvā issariyena vasanato. Ubhopīti āvāsikopi āgantukopi dve bhikkhū. Tesūti dvīsu tīsu. Pacchimassāti sabbapacchimassa. Ābhogenāti ābhogamattena mutti natthi, āpucchitabbamevāti adhippāyo. Aññatoti aññāvāsato. Aññatrāti aññasmiṃ āvāse. Tatthevāti ānītāvāseyeva. Tenāti vuḍḍhatarena, ‘‘sampaṭicchite’’ti pade kattā. Sampaṭicchiteti vuḍḍhatarena sampaṭicchitepi itarassa gantuṃ vaṭṭati āpucchitattāti vadanti. Naṭṭhaṃ vāti naṭṭhe vā senāsane sati gīvā na hotīti yojanā. Aññassāti avissāsikapuggalassa. Naṭṭhānīti naṭṭhesu mañcapīṭhesu santesu.
较年长的比丘、主人、夜叉、狮子、猛兽、黑蛇,即“长老……中略……黑蛇”等,在他们当中。用“等”这个字,把饿鬼等也包括进来。“于何处”就是在哪个地方。“他的”是指比丘的。为了说明“被障碍”这个词的含义,所以说“被恼害”。第五。
Vuḍḍhataro bhikkhu ca issariyo ca yakkho ca sīho ca vāḷamigo ca kaṇhasappo ca vuḍḍha…pe… kaṇhasappā, te ādayo yesaṃ teti vuḍḍha…pe… kaṇhasappādayo, tesu. Ādisaddena petādayo saṅgaṇhāti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Assāti bhikkhuno. ‘‘Palibuddho’’ti padassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘upadduto’’ti. Pañcamaṃ.
6. 不倚靠学处
6. Anupakhajjasikkhāpadaṃ
119第六项中,“挡住”的意思是阻止、形成障碍。“以雨安居数”指以雨安居来计数。“侵入”这里,因为词根集里说“khada 是伤害”,所以 khada 这个词有伤害的意思。为了说明所谓“靠近后啃咬、伤害,就是靠近而进入”,所以说“靠近进入”。
119. Chaṭṭhe rūmbhitvāti nivāretvā, āvaraṇaṃ katvāti attho. Vassaggenāti vassagaṇanāya. Anupakhajjāti ettha khada hiṃsāyanti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 15 dakārantadhātu) vuttattā khadasaddo hiṃsattho hoti. Anusamīpaṃ upagantvā khadanaṃ hiṃ sanaṃ nāma anusamīpaṃ pavisanamevāti dassento āha ‘‘anupavisitvā’’ti.
120“知”在此处,为了显示知的方式,所以说“此不应令起立”。“由彼”,即唯由知这一因。“彼的”,是指“知”这个词而言。“实”,是详细显示的标记。应这样连接:然而僧团给与。“何者”,是指在长老等人中的任何一位。“在此”,是指在长老、病者等人中。应这样连接:也给与病者。“病者”这个词,是“不应恼害、应怜愍”这两个词所说的对象。“虽欲”这个词有随顺之义,而“然”字则有责备之义。
120. ‘‘Jāna’’nti ettha jānanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti. Tenevāti jānanahetunā eva. Assāti ‘‘jāna’’ntipadassa. Hīti vitthārajotako. Saṅgho pana detīti sambandho. Yassāti vuḍḍhādīsu aññatarassa. Etthāti vuḍḍhagilānādīsu. Gilānassapi detīti yojanā. ‘‘Gilāno’’ti padaṃ ‘‘na pīḷetabbo, anukampitabbo’’tipadadvaye vuttakammaṃ. ‘‘Kāmañcā’’ti padassa anuggahatthajotakattā panasaddo garahatthajotako.
121121. “床椅的近行”这个说法,就是这样关联的。“从何处”,就是从任何一个地方。只要存在床或椅,就有“近行”这个称呼,应该这样连接理解。对于站在那个近行处的比丘,“他的近行”应该这样连接理解。
121. Mañcapīṭhānaṃ upacāro nāmāti sambandho. Yatoti yato kutoci ṭhānato. Yāva mañcapīṭhaṃ atthi, tāva upacāro nāmāti yojanā. Tasmiṃ upacāre ṭhitassa bhikkhuno upacāreti sambandho.
“或坐或卧”这里,为了说明“或”字有不定和选择的意思,所以说了“仅以坐”等话。
‘‘Abhinisīdati vā abhinipajjati vā’’ti ettha vāsaddassa aniyamavikappatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘abhinisīdanamattenā’’tiādi.
122“从彼”是就排除来说的。“在此”是指在波逸提这一篇里。应当这样连接:就像前面所说的那样。“在一切处”是指在所有的住处和精舍里。“他的”是指对异类的人。“在这里也”是指在这一学处里也一样。“在彼处”是指对可信赖的人。
122.Itoti vārato. Idhāti imasmiṃ pācittiyavāre. Yathā vutto, evanti sambandho. Sabbatthevāti sabbesu eva vihārapariveṇesu. Assāti visabhāgapuggalassa. Idhāpīti imasmimpi sikkhāpade. Tatthāti vissāsikapuggale.
123在圣典原文中,“于灾祸时”这个词,应该和补足语“进入”连在一起理解,所以注释说“于灾祸时等”。第六。
123. Pāḷiyaṃ ‘‘āpadāsū’’tipadaṃ ‘‘pavisatī’’ti ajjhāhārapadena sambandhitabbanti āha ‘‘āpadāsūtiādī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 驱出学处
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadaṃ
126第七项中,“那些高楼或那些四厅堂”应当这样连接。这些有四层,所以叫四层;同样地,五层就叫五层。“门廊”就是门口的门廊。因为顾及“高楼”这个词,所以用了“那些”这个词;如果顾及“四厅堂”这个词,用“那些”时就有性别的错乱。连接起来是:在坐卧处,以一次行动越过许多门处的比丘。以各种不同的行动,在各别的门越过比丘。通过“依门的计算”这句话,也让人知道“依行动的计算”这个意思,因为从义理上本来就很明显。“不触碰”是不触及的意思。
126. Sattame ye pāsādā vā yāni vā catussālānīti yojanā. Catasso bhūmiyo etesanti catubhūmakā. Evaṃ pañcabhūmakā. Koṭṭhakānīti dvārakoṭṭhakāni. ‘‘Pāsādā’’tipadamapekkhiya vuttaṃ ‘‘ye’’tipadaṃ, ‘‘catussālānī’’tipade apekkhite ‘‘yānī’’ti liṅgavipallāso hoti. Senāsanesu ekena payogena bahuke dvāre bhikkhuṃ atikkāmetīti sambandho. Nānāpayogehi nānādvāre bhikkhuṃ atikkāmentassāti yojanā. ‘‘Dvāragaṇanāyā’’tiiminā payogagaṇanāyātipi atthaṃ ñāpeti atthato pākaṭattā. Anāmasitvāti achupitvā.
“这么多”是指这个数量。“他的”是指那个被拖出去的比丘。“紧”就是牢固。
Ettakānīti etapamāṇāni. Tassāti nikkaḍḍhiyamānassa bhikkhussa. Gāḷhanti daḷhaṃ.
127这里的“亦”也是指在这个学处中。“亦”这个字是相对前面的学处来说的。“在一切处”是指在一切学处中。“凡”是指在哪个学处中。
127.Idhāpīti imasmimpi sikkhāpade. Pisaddo purimasikkhāpadāpekkho. Sabbatthāti sabbesu sikkhāpadesu. Yatrāti yasmiṃ sikkhāpade.
128“彼”是指制造争吵和争斗的比丘。“实”是真实的意思,或者表示原因。“派”是指自己的一方。应当这样连接理解:在被人拖出的一方这种情况下,对于疯癫者,无论是拖出还是让人拖出;在拖出他人的一方这种情况下,对于疯癫者不犯戒。第七。
128.Soti bhaṇḍanakārakakalahakārako bhikkhu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Pakkhanti attano pakkhaṃ. Nikkaḍḍhiyamānapuggalapakkhe ummattakassa nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vāti sambandhitabbaṃ. Nikkaḍḍhakapuggalapakkhe ummattakassa anāpattīti sambandhitabbanti. Sattamaṃ.
8. 重阁小屋学处
8. Vehāsakuṭisikkhāpadaṃ
129129. 第八项:因为上方没有遮盖的层面,所以它的上方是虚空,因此叫“上方虚空”;那又是小屋,所以叫“上方虚空小屋”。为了说明这一点,就说“上方没有遮盖层面的”。为了展示那小屋的样子,就说“或二层小屋”等。“床”这个词应当与前缀“abhi”连接,所以说“压过”;或者与动词“坐”连接,所以说“或于地坐”等义。“etam”这个说法在“床”这个词中是受事格;或者,“etam”指“床”这个词带有受事格。在这里,后一种连接中,前缀“abhi”只是词的一种装饰、一种美化,所以说“然而abhi这个”等。所谓“词的美化义”,就是词的装饰义、庄严义、丰满义。在“nipatitvā”中,前缀“ni”随顺词根义,所以说“patitvā”;或者表示出去的意思,所以说“或nikkhamitvā”。以此说明前缀“ni”使词根义特殊化,意思是出去之后而倒下。“hi”的意思是“因为”。“āṇi”就是顶柱。
129. Aṭṭhame acchannatalattā upari vehāso etissāti uparivehāsā, sā ca sā kuṭi ceti uparivehāsakuṭīti dassento āha ‘‘upariacchannatalāyā’’ti. Tassā kuṭiyā sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘dvibhūmikakuṭiyā vā’’tiādi. ‘‘Mañca’’nti padaṃ ‘‘abhī’’tiupasaggena sambandhitabbanti āha ‘‘abhibhavitvā’’ti. ‘‘Nisīdatī’’ti kiriyāpadena vā yojetabboti āha ‘‘bhummatthe vā’’tiādi. Etanti ‘‘mañca’’ntipade etaṃ vacanaṃ upayogavacanaṃ. Atha vā etanti ‘‘mañca’’ntipadaṃ upayogavacanavantaṃ. Ettha ca pacchimasambandhe abhītyūpasaggo padālaṅkāramatto padavibhūsanamattoti āha ‘‘abhīti idaṃ panā’’tiādi. Padasobhaṇatthanti padassa alaṅkāratthaṃ vibhūsanatthaṃ padassa phullitatthanti adhippāyo. Nipatitvāti ettha nītyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti āha ‘‘patitvā’’ti. Atha vā nikkhantatthavācakoti āha ‘‘nikkhamitvā vā’’ti. Iminā nītyūpasaggassa dhātvatthavisesakataṃ dīpeti, nikkhanto hutvā patitvāti attho. Hīti yasmā. Āṇīti aggakhīlā.
131131. 凡是小屋不碰到头的,就叫做“不碰头”。应当这样连接理解。“中等人的尺度”这句话,是用来排除中等人的力量标准。所谓“一切最下的”,是指在所有材料的下面安立的。所谓“秤木”,是指在房屋柱子上面、以横向展开的方式架设的特殊木材。通过这条注释语,秤木的实际形态就清楚了。不过,有些人对于秤木的形态有不同说法。所谓“以此”,应当连接理解为:通过“中等人的不碰头”这句话所显示出来的。“嘿”的意思是真实。凡任何小屋被称为……应当这样连接理解。所谓“上面”,是指在两层楼的小屋中,从底层到上面的楼层。所谓“无覆盖的底层”,是没有天篷的底层,意为没有天篷的底层。所谓“这里”,是在这条学处中。
131. Yā kuṭi sīsaṃ na ghaṭṭeti, sā asīsaghaṭṭā nāmāti yojanā. ‘‘Pamāṇamajjhimassā’’tiiminā thāmamajjhimaṃ nivatteti. Sabbaheṭṭhimāhīti sabbesaṃ dabbasambhārānaṃ heṭṭhā ṭhitāhi. Tulāhīti gehathambhānamupari vitthāravasena ṭhitehi kaṭṭhavisesehi. Iminā aṭṭhakathāvacanena ca tulāya sarūpaṃ pākaṭaṃ. Keci pana tulāya sarūpaṃ aññathā vadanti. Etenāti ‘‘majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā’’tivacanena dassitā hotīti sambandho. Hīti saccaṃ. Yā kāci kuṭi vuccatīti yojanā. Uparīti dvibhūmikakuṭiyaṃ bhūmito upari bhūmiyaṃ. Acchannatalāti anullocatalā, avitānatalāti attho. Idha panāti imasmiṃ pana sikkhāpade.
133“嘿”的意思是真实,或者是因为。所谓“亚亚”,就是指这座小屋。所谓“达塔”,就是在那个触头的小屋里。应当连起来理解为:不弯腰的比丘。所谓“亚萨”,是指小屋的。所谓“阿巴利波嘎”,就是不应受用,意思是不值得受用。所谓“巴达尼”,就是防止倒塌的销钉和顶桩。因为它牵引系缚、使其运转,所以称为销钉。所谓“亚塔”,就是在那个床或椅子上。所谓“那尼巴丹帝”,就是出去之后不倒下。所谓“阿哈差巴达盖”,就是在构件上敲击、穿透之后把脚伸进去的。所谓“龙丹德咖阿迪苏”:像龙牙一样,所以叫龙牙,“咖”表示相似的意思;以这些为首的诸物中,用“阿迪”这个词也包括壁钉等。第八。
133.Hīti saccaṃ, yasmā vā. Yāyanti yā ayaṃ kuṭi. Tatthāti tassaṃ sīsaghaṭṭakuṭiyaṃ. Anoṇatena bhikkhunāti yojanā. Yassāti kuṭiyā. Aparibhoganti na paribhuñjitabbaṃ, na paribhuñjanārahanti attho. Patāṇīti patanassa nivāraṇā āṇi aggakhīlā. Sā hi ābandhaṃ nayati pavattetīti āṇīti vuccati. Yatthāti yasmiṃ mañcapīṭhe . Na nippatantīti nikkhanto hutvā na patanti. Āhaccapādaketi aṅge āhanitvā vijjhitvā tattha pavesitapādake. Nāgadantakādīsūti nāgassa danto viyāti nāgadantako, sadisatthe ko, so ādi yesaṃ teti nāgadantakādayo, tesu. Ādisaddena bhittikhīlādayo saṅgaṇhātīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 大住处学处
9. Mahallakavihārasikkhāpadaṃ
135135. 第九项中,“背合”指的是门框。因为门框是在背后把两扇门板合在一起、碰在一起、会合在一起,具有这个意义,所以称为“背合”。应联系为:这是《库伦达》中所说的。应理解为:这是《大注》中所说的。“那”指的是《大注》中所说的语句。“如此‘那正是’”这里也是这样。“确实”表示真实,或者表示因为。应理解为:不只是《大注》的老师们这样说,世尊也这样做了。由于门闩和门栓不可分离,所以虽然说的是“为了安置门栓”,也应当取“连同门栓一起安置门闩”这个意思,因此说“为了安置自己门扉的门闩”。“门栓”指的是门板。应联系为:我所说的正是针对这个意思。“这里”指的是“为了安置门栓”这句话中。“意趣”指的是世尊的意图。“确实”这个词表示详细说明。“摇动”指剧烈摇动。“移动”指轻微移动。“因此”指由于那个松动倒下的原因。在《论母》和《分别论》中,因为“为了安置门栓”这个词没有关联,为了显示它的关联,所以说了“在那里”等话。应联系为:“在那里”等话,在“为了安置门栓”这句话中并没有说。“意义的生起”指意义、原因的生起,那本身称为“意义的生起”,是把“t”变成“ṭ”。应当从增上方面来理解。
135. Navame piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabāhāya. Sā hi piṭṭhe dvinnaṃ kavāṭānaṃ saṃ ekato ghāṭo ghaṭanaṃ samāgamo etassatthīti piṭṭhasaṅghāṭoti vuccati. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti yojanā. Tanti mahāaṭṭhakathāya vuttavacanaṃ. Evaṃ ‘‘tadevā’’ti etthāpi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Bhagavatāpīti na mahāaṭṭhakathācariyehi eva vuttaṃ, atha kho bhagavatāpi katoti yojanā. Dvārabandhena aggaḷassa avinābhāvato ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’ti vuttepi aggaḷena saha dvārabandhaṭṭhapanāyāti atthova gahetabboti āha ‘‘sakavāṭakadvārabandhaṭṭhapanāyā’’ti. Aggaḷoti kavāṭaphalako. Imamevatthanti mayā vuttaṃ imaṃ eva atthaṃ sandhāyāti sambandho. Etthāti ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tivacane. Adhippāyoti bhagavato abhisandhi. Hi-saddo vitthārajotako. Kampatīti bhusaṃ kampati. Calatīti īsaṃ calati. Tenāti tena sithilapatanahetunā. Mātikāyaṃ, padabhājanīyañca ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tipadassa sambandhābhāvato tassa sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti ‘‘aggaḷaṭṭhapanāyā’’tivacane na vuttanti sambandho. Atthassa kāraṇassa uppatti atthuppatti, sāyeva aṭṭhuppattīti vuccati tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā. Adhikārato daṭṭhabboti yojanā.
“然而,那句话是这么说的”,这是连接关系。“它的”,指大寺的。“上面”,指从门的上方。“在三方”,指在两侧和上方这三方。“在那里也”,指在小寺里也一样。“那”,指墙壁。“周围尚未达到门扉的范围”,指四周以门扉为限度、尚未完全达到可涂抹的范围。“以最大的界限”,指以最大的尺度。意思是:不应涂抹超过一臂的距离。只在三方应当涂抹,而非(四方都涂);若有可涂抹之处,下方也应当涂抹,所以说“如果它……”等等。“它的”,指寺院的。“遮挡光线”,当说“光线遮挡”时,为了说明那正是窗户的门扉,所以说“称为窗户门扉”。“喝风”,就是窗、门,立于其中的门扉即是窗户门扉。“它们”,连接起来是:窗户门扉击打。“在这里”,指在光线遮挡处。“在一切方”,指在两侧、下方、上方这四方。“因此”一词,是“应涂抹或应令人涂抹”这两句的原因。“在这里”,指在“为光线遮挡的工作”这句话中。
Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Yassāti mahāvihārassa. Uparīti dvārato upari. Tīsu disāsūti ubhosu passesu, uparīti tīsu disāsu. Tatrāpīti khuddake vihārepi. Sāti bhitti. Aparipūraupacārāpīti samantā kavāṭapamāṇena aparipūraupacārāpi. Ukkaṭṭhaparicchedenāti ukkaṃsapamāṇena. Hatthapāsato atirekaṃ na limpitabboti adhippāyo. Tīsu disāsu eva limpitabbo na hoti, lepokāse sati adhobhāgepi limpitabboti āha ‘‘sace panassā’’tiādi. Assāti vihārassa. Ālokaṃ sandhenti pidahantīti ‘‘ālokasandhī’’ti vutte vātapānakavāṭakāyevāti dassento āha ‘‘vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti. Vātaṃ pivatīti vātapānaṃ, dvāraṃ, tasmiṃ ṭhitā kavāṭakā vātapānakavāṭakā. Teti vātapānakavāṭakā paharantīti sambandho. Etthāti ālokasandhimhi. Sabbadisāsūti ubhosu passesu, heṭṭhā, uparīti catūsu disāsu. ‘‘Tasmā’’tipadaṃ ‘‘limpitabbo vā lepāpetabbo vā’’tipadadvaye hetu. Etthāti ‘‘ālokasandhiparikammāyā’’tipade.
用这个,是指白色等。这一切,是指所有这些白色等。
Imināti setavaṇṇādinā. Sabbametanti etaṃ sabbaṃ setavaṇṇādikaṃ.
凡是应做的事。应作的就是所作,这是它们之间的关联。即使有其他词隔开,二或三这个词也能和同义词组成复合词,所以说覆盖的二三同义词。两个或三个同义词合在一起,就叫二三同义词;这是集合数词复合词,当后面跟着三这个词时,二这个词出现a音。围绕是逐渐的围绕。因为否定前缀带有禁止的含义,所以说了未取。于此是指在未取这个词里。以这个取是指它所指的意思,这是关联。劫初时,在后粮之前所生的食物叫前粮,在前粮之后所生的食物叫后粮,这是把两个n音变成了两个ṇ音。以此就是因为所指的缘故。
Yanti kiccaṃ. Kattabbaṃ kiccanti sambandho. Saddantarabyavahitopi dvattisaddo pariyāyasaddena samāso hotīti āha ‘‘chadanassa dvattipariyāya’’nti. Dve vā tayo vā pariyāyā samāhaṭāti dvattipariyāyaṃ, samāhāre digu, tisadde pare dvissa akāro hoti. Parikkhepoti anukkamena parikkhepo. Apatyūpasaggassa paṭisedhavācakattā ‘‘aharite’’ti vuttaṃ. Etthāti ‘‘apaharite’’ti pade. ‘‘Harita’’nti iminā adhippetanti sambandho. Ādikappakāle aparaṇṇato pubbe pavattaṃ annaṃ pubbaṇṇaṃ, aparasmiṃ pubbaṇṇato pacchā pavattaṃ annaṃ aparaṇṇaṃ, nakāradvayassa ṇakāradvayaṃ katvā. Tenevāti adhippetattā eva.
“已播下”是指已经播下的种子。比如“世尊是善慧者”这句话里,菩萨虽然还没有证得菩提,但因为必然会证得,所以被称为善慧者“世尊”;同样,田地虽然还没有变成绿色,但因为必然会变绿,所以也被称为“绿田”。下面用“于任何田地”等话来说明这个意思。
Vuttanti vapitaṃ, yathā ‘‘sumedhabhūto bhagavā’’tiettha bodhiṃ asampattopi bodhisatto sumedhabhūto ‘‘bhagavā’’ti vuccati avassambhāviyattā, evaṃ haritaṃ asampattampi khettaṃ ‘‘harita’’nti vuccati avassambhāviyattāti atthaṃ dasseti ‘‘yasmimpi khette’’tiādinā.
“未绿”就是指还没有长出绿色的田地,这样连接理解。“在那里也”是指在未绿的田里也一样。“背墙”和“后面”是领属格关系,用来说明原有的房屋。“重阁尖顶”和“上方、塔尖”也是领属格关系,用来说明有单一尖顶的楼阁等。“站立之比丘”是连接关系。任何坐着的人,这样连接理解。“其”指站立的那个地方。“内”就是里面,因为这个地方是掉落的地方,这样连接理解。
Ahariteyevāti haritavirahe eva khetteti yojanā. Tatrāpīti aharitakhettepi. ‘‘Piṭṭhivaṃsassā’’tipadaṃ ‘‘passe’’tipade sāmyatthachaṭṭhī, iminā pakatigehaṃ dasseti. ‘‘Kūṭāgārakaṇṇikāyā’’tipadaṃ ‘‘upari, thūpikāyā’’tipade sāmyatthachaṭṭhī, iminā ekakūṭayutte māḷādike dasseti. Ṭhitaṃ bhikkhunti sambandho. Nisinnakaṃ yaṃkañci jananti yojanā. Tassāti ṭhitaṭṭhānassa. Antoti abbhantare, hi yasmā ayaṃ okāso patanokāsoti yojanā.
136136.“名为已覆”这里,“已覆”一词是状态之义,故解释说“覆盖”。“唯直”是指从安放覆盖物之处往上,唯是直。“彼”指覆盖物。“即使移开”即即使除去。“因此”是因为可以取得,所以应当离开——这是上下文的连接。“以围绕”是指以环绕的方式覆盖——这是连接。“于此亦”是指在以层数覆盖的情况下也是如此,即决意而住——这是连接。“以沉默者”即成为沉默者而住。“覆盖之上”即覆盖物的上方。“确实”即真实。“从彼若更”在这里显示从彼处再往上二三层,故说“三道或”等。
136.Chāditaṃ nāmāti ettha chāditasaddo bhāvattho hoti, tenāha ‘‘chādana’’nti. Ujukamevāti chadanuṭṭhāpanato uddhaṃ ujukaṃ eva. Tanti chādanaṃ. Apanetvāpīti nāsetvāpi. Tasmāti yasmā labbhati, tasmā, pakkamitabbanti sambandho. Parikkhepenāti parivārena chādentassāti yojanā. Idhāpīti pariyāyachādanepi adhiṭṭhahitvāti sambandho. Tuṇhībhūtenāti tuṇhībhūto hutvā. Chadanuparīti chadanassa upari. Hīti saccaṃ. ‘‘Tato ce uttari’’nti ettha tato dvattipariyāyato uparīti dassento āha ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vā’’tiādi.
137用手拔掉、用手切断、用手取来或用手抓住,所以叫“可执取者”;在《义释》等论书中,就是指一把草,因此说“以草束”。第九。
137. Karena hatthena lunitabbo, chinditabbo, lātabbo gahetabboti vā karaḷoti kate atthapakaraṇādito tiṇamuṭṭhi evāti āha ‘‘tiṇamuṭṭhiya’’nti. Navamaṃ.
10. 有生命的水学处
10. Sappāṇakasikkhāpadaṃ
140第十条学处中,说到“知”时,因为这是属于“行走”等一类的词,所以注释说“知者”。这里存在有生命的众生,所以叫“有生命”。“此”指的是水。不论是自己知道,还是让别人知道,都叫“知”,所以说“无论怎样”。“有生命的水”:这是表示工具的具格用法,所以说“以那水”。“前”是指在掘地学处等前面已经说过的内容。
140. Dasame ‘‘jāna’’nti gacchantādigaṇoti āha ‘‘jānanto’’ti. Saṃ vijjati pāṇo etthāti sapāṇakaṃ. Etanti udakaṃ. Sayaṃ jānantopi parena jānāpentopi jānātiyeva nāmāti āha ‘‘yathā tathā vā’’ti. Sapāṇakaṃ udakanti karaṇatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, tenāha ‘‘tena udakenā’’ti. Pubbeti pathavikhaṇanasikkhāpadādike.
“于彼”是指“浇或令浇”这句话里的“于彼”。“流”就是水流。“以水渠为首”就是以水渠为所对。“于彼彼”就是在各处。应当理解为:从一处引到另一处。“有生命的水”这句话,因为通称语在特定情形下并不能确定所指,而想表达特定含义时又不该用通称,所以为了说明这里所说的水是指特定的水,就说“然而此”等。“然而此未说”是连接语。“去”中的施作者是水。“于何处”就是在哪种水里。第十。
Tatthāti ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’tipade. Dhāranti sotaṃ. Mātikaṃ pamukhanti mātikaṃ abhimukhaṃ. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Aññato ṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ netīti yojanā. ‘‘Sapāṇakaṃ udaka’’nti sāmaññavacanassapi visese avaṭṭhānato, visesatthinā ca visesassa anupayojitabbato idha visesaudakanti sandhāyabhāsitatthaṃ dassento āha ‘‘idaṃ panā’’tiādi. Idaṃ pana na vuttanti sambandho. Yanti udakaṃ ‘‘gacchatī’’tipade kattā. Yatthāti yasmiṃ udaketi. Dasamaṃ.