内宫学处的义释
1. Antepurasikkhāpada-atthayojanā
494494. 在《王品》第一则中,“小”是指功德上微小。为了说明“殿堂胜”这个词应当和它上面的词连在一起理解,所以说“前往殿堂胜之上方”。由此显示语义:殿堂胜的上方,就是上层殿堂胜;到达那里、去到那里,就是前往上层殿堂胜。“诸尊者”:就是比丘们。用“因”这个词,说明“以车乘”这个词的含义。“由他们”:就是由那些尊者。
494. Rājavaggassa paṭhame parittakoti guṇena khuddako. Pāsādavarasaddassa uparisaddena sambandhitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pāsādavarassa upari gato’’ti. Iminā pāsādavarassa upari uparipāsādavaraṃ, taṃ gato upagatoti uparipāsādavaragatoti vacanatthaṃ dasseti. Ayyānanti bhikkhūnaṃ. ‘‘Kāraṇā’’ti iminā ‘‘vāhasā’’ti padassatthaṃ dasseti. Tehīti ayyehi.
497“间隙”是指刹那,或者空间,或者缝隙。“欲杀”是指想要杀害。“想要”这个词用在这里,显示的是 pattha 这个词根所含的乞求之义。在“王宫内院象群拥挤处”这类说法中,应该这样理解词义,这就是句子的连接方式。“象群拥挤处”是指大象拥挤的地方。“这里有马群拥挤”,所以就是马群拥挤处。“这里有车群拥挤”,所以就是车群拥挤处。这样说明词义之后,接着说“这个方法也是一样的”。因为按“sammatta”这个读法,第一个音节不能表达“拥挤”之义,所以说“那不应采纳”。“那里”是指在文本中。“象群的拥挤”这一说法,通过后一词显示“拥挤”的 bhāva 义,即“拥挤”本身,并通过前一词显示第六格复合词。而在前一种读法中,则显示后一词的处所义,以及前一词构成的第三格复合词。这也被称为“外义复合词”。在后一种读法中,为了显示“hatthisammadda”等词的性别颠倒,以及应与剩余的“atthī”一词连接,所以说“hatthisammaddo atthī”。“应被染污的”是指 rajanīyāni,意思是“值得被染污的”。由此,在相关场合,前一种读法中的“rañño antepure”应作格位颠倒。而在后一种读法中,则主要直接适用。因此说“tasmiṃ antepure”。
497.Antaranti khaṇaṃ, okāsaṃ vā vivaraṃ vā. Ghātetunti hanituṃ. Icchatīti iminā patthadhātuyā yācanatthaṃ dasseti. ‘‘Rājantepuraṃ hatthisammadda’’ntiādīsu vacanattho evaṃ veditabboti yojanā. Hatthisammaddanti hatthisambādhaṭṭhānaṃ. Assehi sammaddo etthāti assasammaddo. Rathehi sammaddo etthāti rathasammaddoti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘eseva nayo’’ti. ‘‘Sammatta’’nti paṭhamakkharena pāṭhassa sambādhassa avācakattā vuttaṃ ‘‘taṃ na gahetabba’’nti. Tatthāti pāṭhe. ‘‘Hatthīnaṃ sammadda’’nti iminā uttarapadassa sammaddanaṃ sammaddanti bhāvatthaṃ dasseti, purimapadena chaṭṭhīsamāsañca. Purimapāṭhe pana uttarapadassa adhikaraṇatthañca pubbapadena tatiyāsamāsañca dasseti. Bāhiratthasamāsotipi vuccati. Pacchimapāṭhe ‘‘hatthisammadda’’ntiādipadassa liṅgavipallāsañca ‘‘atthī’’ti pāṭhasesena yojetabbatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘hatthisammaddo atthī’’ti. Rajitabbānīti rajanīyāni, rajituṃ arahānīti attho. Iminā sambandhakāle purimapāṭhe rañño antepureti vibhattivipallāso kātabboti. Pacchimapāṭhe pana mukhyatova yujjati. Tena vuttaṃ ‘‘tasmiṃ antepure’’ti.
498已灌顶者:指已经通过刹帝利灌顶仪式灌顶的人。此:指从卧室。这里用这个词显示出这是第五格(从格)的外连复合词。王后因为能让国王心生喜悦,所以称为宝。大后:指已经受过灌顶的王后。为了显示带ni前缀的gam词根和带ni前缀的kam词根是同义词,所以说已出即已离开。第一。
498.Avasittassāti khattiyābhisekena abhisittassa. Itoti sayanigharato. Iminā pañcamībāhirasamāsaṃ dasseti. Rañño ratijananaṭṭhena ratanaṃ vuccati mahesī. Mahesīti ca sābhisekā devī. Nipubba gamudhātussa nipubbakamudhātuyā pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘niggatanti nikkhanta’’nti. Paṭhamaṃ.
2. 宝学处
2. Ratanasikkhāpadaṃ
502第二,“失念已”是指因为念的离开而失念。“满钵”是就满足布施而言。这个钵由于心愿圆满而成为可获得的份额,所以称为“满钵”。为了显示它的自身相状,所以说“常时五咖哈巴那”。但在这里,因为咖哈巴那有五百个,所以意指二十五咖哈巴那。为了显示“装饰”一词与“庄严”一词是同义词,所以说“庄严”。通过“名为大拉达”这句话,说明并不是随便哪一种装饰,而是特指一种殊胜的装饰。这里有大型的花鬘制作和藤蔓制作,所以叫大拉达。因为取了藤蔓,花鬘也就一并被取到了。它的价值是九俱胝,所以是九俱胝价;或者说,它配得上以九俱胝计的价值,所以是九俱胝价。
502. Dutiye pamussitvāti sativippavāsena pamussitvā. Puṇṇapattanti tuṭṭhidāyaṃ. Tañhi manorathapuṇṇena pattabbabhāgattā ‘‘puṇṇapatta’’nti vuccati. Tassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘satato pañca kahāpaṇā’’ti. Idha pana kahāpaṇānaṃ pañcasatattā pañcavīsakahāpaṇā adhippetā. Ābharaṇasaddassa alaṅkārasaddena pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘alaṅkāra’’nti. ‘‘Mahālataṃ nāmā’’ti iminā na yo vā so vā alaṅkāro, atha kho visesālaṅkāroti dasseti. Mahantāni mālākammalatākammāni etthāti mahālatā. Latāgahaṇena hi mālāpi gahitā. Navahi koṭīhi agghaṃ imassāti navakoṭiagghanakaṃ, navakoṭisaṅkhātaṃ agghaṃ arahatīti vā navakoṭiagghanakaṃ.
504侍者因为习惯住在近处,所以被称为“内住者”,因此说“侍者”。
504. Ante samīpe vasanasīlattā paricāriko ‘‘antevāsī’’ti vuccatīti āha ‘‘paricāriko’’ti.
506506.“两个土块投掷的距离”,是指中等力气的人扔土块能达到的两倍远。为了僧团……中间省略……为了新修建等事务,自己拿取或让别人拿取,犯恶作。这是句子的连接方式。“其余的”,是指金银以外的东西。“母亲耳上穿孔的贝叶等”,是说母亲耳朵上穿孔所戴的贝叶之类,也与“令归还者”这句话相连。
506.Dve leḍḍupātāti thāmamajjhimassa purisassa dve leḍḍupātā. Saṅgha…pe… navakammānaṃ atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭanti yojanā. Avasesanti jātarūparajatato avasesaṃ. Mātukaṇṇapiḷandhanatālapaṇṇampīti mātuyā kaṇṇe piḷandhitatālapaṇṇampi, paṭisāmentassāti sambandho.
“这是如法的物品”这句话,是在说明不如法的物品不能用。这里的“此”,指的是物品。“名为障碍”,意思是自己的障碍。“以欲求”,是指因为木匠等人的欲求。“以怖畏”,是指因为国王宠臣等人的怖畏。“以强力”:做就是作,以力而作就是强力作,意思是凭强力而作,使它掉落。
‘‘Kappiyabhaṇḍaṃ hotī’’ti iminā akappiyabhaṇḍaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Idanti bhaṇḍaṃ. Palibodhonāmāti attano palibodho nāma. Chandenapīti vaḍḍhakīādīnaṃ chandahetunāpi. Bhayenapīti rājavallabhānaṃ bhayahetunāpi. Balakkārenāti karaṇaṃ kāro, balena kāro balakkāro, tena, balakkāro hutvā pātetvāti attho.
“在那里”说的是大园。“在何处”说的是在哪个地方,疑惑生起,这样连接起来。“在众人往来之处”说的是在很多人往来走动的那些地方。为了说明不该拿的理由,所以说了“没有障碍”。因为没有障碍,所以不该拿,这是要表达的意思。“一位”说的是有一位比丘看见,这样连接起来。“越过之后”就是越过之后。
Tatthāti mahārāme. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne, saṅkā uppajjatīti sambandho. Mahājanasañcaraṇaṭṭhānesūti bahūnaṃ janānaṃ sañcaraṇasaṅkhātesu ṭhānesu. Nagahetabbassa hetuṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘palibodho na hotī’’ti. Yasmā palibodho na hoti, tasmā na gahetabbanti adhippāyo. Ekoti eko bhikkhu passatīti sambandho. Okkammāti okkamitvā.
“色”这个词是物品的同义词,所以(论师)说“物品”。应当这样连接理解:物品就是色。“包裹”,是指和物品连在一起的袋子。“计算”,就是做了计算。“相”在这里,“iti”这个词是名词的同义词。应当这样连接理解:标记等就是相。所谓“标记等”,用“等”这个字把蓝布条之类也包括进来了。“用虫胶”,就是用树脂。
Rūpasaddo bhaṇḍapariyāyoti āha ‘‘bhaṇḍa’’nti. Bhaṇḍaṃ rūpaṃ nāmāti yojanā. Bhaṇḍikanti bhaṇḍena niyuttaṃ puṭakaṃ. Gaṇetvāti gaṇanaṃ katvā. Nimittantīti ettha itisaddo nāmapariyāyo. Lañchanādi nimittaṃ nāmāti hi yojanā. Lañchanādīti ādisaddena nīlapilotikādayo saṅgaṇhāti. Lākhāyāti jatunā.
这里所说的“适当者”,就是指有惭耻心、有顾虑的人,所以注释里说“有惭耻心的人、有顾虑的人”。“不动的”,是指除了会动的之外,其他不动的。“时段”,是指时间。“劝令”是指劝令别人去做。“圣者们指示而立,这就是对圣者们的乞求”,按照《本生经》1.7.59所说的这种方式乞求之后,就是这个意思。
Patirūpā nāma idha lajjikukkuccakāti āha ‘‘lajjino kukkuccakā’’ti. Thāvaranti jaṅgamā aññaṃ thāvaraṃ. Addhunoti kālassa. Samādapetvāti aññe samādapetvā. Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) vuttanayena yācitvāti attho.
507“被视为宝物者”,是指人们受用和享用的东西。第二。
507.Ratanasammatanti manussānaṃ upabhogaparibhoganti. Dutiyaṃ.
3. 非时入村学处
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadaṃ
508在第三项中,用“畜生所成的谈论”这句话,说明“畜生论”这个词是一个同依复合词。“与王相应”,是指与诸王相应。
508. Tatiye ‘‘tiracchānabhūtaṃ katha’’nti iminā ‘‘tiracchānakatha’’nti padassa tulyanissitasamāsaṃ dasseti. Rājapaṭisaṃyuttanti rājūhi paṭisaṃyuttaṃ.
512512. “众多比丘”是关联语。“在那个村里”,指最初进入的那个村子。“那件事”,指想要做的那件事。“中间”,指村子和住处之间。这里是用从格来表达处格的意思。
512. Sambahulā bhikkhūti sambandho. Tasmiṃ gāmeti tasmiṃ paṭhamapavisanagāme. Taṃ kammanti taṃ icchitakammaṃ. Antarāti gāmavihārānamantare. Bhummatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ.
或者在亲属家、施主家。“或者为了乞油”,意思是为了讨油。“在身旁”,是说在自己的身旁、近处。“由彼”,指经过村中道路。“没有进入”,就是没有进入、没有走开的意思。第三。
Kulaghare vāti ñātikulaupaṭṭhākakulaghare vā. Telabhikkhāya vāti telayācanatthāya vā. Passeti attano passe samīpeti vuttaṃ hoti. Tenāti gāmamajjhamaggena. Anokkammāti anokkamitvā, apakkamitvāti atthoti. Tatiyaṃ.
4. 针筒学处
4. Sūcigharasikkhāpadaṃ
517第四条。为了说明“咖”这个字母是补足音节的成分,所以说“破坏本身就是破坏具”。对于“为彼所有”这个意思,由于没有“-a”后缀,所以解释说“那是他所有的”。“阿萨”是指巴吉帝亚。意思是:先破坏针筒,然后才应当说巴吉帝亚。“阿拉尼达努盖”是指在阿拉尼木做的弓上。“韦达盖”是指系在身上的穿孔具。第四条。
517. Catutthe kakārassa padapūraṇabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhedanameva bhedanaka’’nti. Assatthiatthe apaccayoti āha ‘‘taṃ assa atthī’’ti. Assāti pācittiyassa. Paṭhamaṃ sūcigharaṃ bhinditvā pacchā pācittiyaṃ desetabbanti attho. Araṇidhanuketi araṇiyā dhanuke. Vedhaketi kāyabandhanavedhaketi. Catutthaṃ.
5. 床具学处
5. Mañcasikkhāpadaṃ
522第五项中,“切断”本身就是“切断者”,由于有它,所以称为“切断者”。针对这个含义,才说“正如前面所说的方法”。
522. Pañcame chedanameva chedanakaṃ, tamassatthīti chedanakanti atthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘vuttanayamevā’’ti.
挖下去,是指挖得超过规定尺寸。或者让它朝上,是指上下翻转过来。放置,是指以悬挂的方式放置。第五。
Nikhaṇitvāti pamāṇātirekaṃ nikhaṇitvā. Uttānaṃ vā katvāti heṭṭhupari parivattanaṃ vā katvā. Ṭhapetvāti lambaṇavasena ṭhapetvāti. Pañcamaṃ.
6. 项:棉絮填垫学处
6. Tūlonaddhasikkhāpadaṃ
526第六项。“在此处”是指床上或椅子上。“应覆盖”就是覆盖,用棉花覆盖就是“棉覆”,这个意思也说得通。“放入棉花”是指:在床上或椅子上铺开垫褥,然后把棉花放在上面,这就是它的意思。第六项。
526. Chaṭṭhe etthāti mañcapīṭhe. Avanahitabbanti onaddhaṃ, tūlena onaddhaṃ tūlonaddhanti atthopi yujjati. Tūlaṃ pakkhipitvāti mañcapīṭhe cimilikaṃ pattharitvā tassupari tūlaṃ pakkhipitvāti atthoti. Chaṭṭhaṃ.
7. 坐具学处
7. Nisīdanasikkhāpadaṃ
531第七条的“何处”,是指哪一篇,还是指哪一种事由?“实”就是真实。“于彼”是指衣篇,或者是指妙食事由。用“如名”来显示“譬如”这个词的意思,用“古皮革匠”来显示“古刀匠”这个词的意思。皮革匠用刀割皮革、切皮革,所以称为“刀匠”。这是针对事由发生的时间而说“古”。为了让这个譬喻清楚明白,所以说“如实”。“实”就是使它清楚明白,意思是“我要把它说清楚”。应连接为:皮革匠拉扯。“宽广”就是广大。“那(坐具)也是伍达义的”。应连接为:他拉扯那坐具。“因此”就是因拉扯的缘故。“彼”指伍达义。与铺敷物相似。“于一边”就是于一端,应连接为:分裂。第七条。
531. Sattame katthāti kismiṃ khandhake, kismiṃ vatthusmiṃ vā. Hīti saccaṃ. Tatthāti cīvarakkhandhake, paṇītabhojanavatthusmiṃ vā. ‘‘Yathā nāmā’’ti iminā ‘‘seyyathāpī’’ti padassa atthaṃ dasseti, ‘‘purāṇo cammakāro’’ti iminā ‘‘purāṇāsikoṭṭho’’ti padassa. Cammakāro hi asinā cammaṃ kuṭati chindatīti ‘‘asikoṭṭho’’ti vuccati. Vatthuppannakālamupanidhāya vuttaṃ ‘‘purāṇo’’ti . Tamevūpamaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘yathā hī’’ti. Hīti tappākaṭīkaraṇaṃ, taṃ pākaṭaṃ karissāmīti hi attho. Cammakāro kaḍḍhatīti sambandho. Vitthatanti visālaṃ. Sopīti udāyīpi. Taṃ nisīdanaṃ kaḍḍhatīti yojanā. Tenāti kaḍḍhanahetunā. Tanti udāyiṃ. Santhatasadisanti santhatena sadisaṃ. Ekasmiṃ anteti ekasmiṃ koṭṭhāse, phāletvāti sambandhoti. Sattamaṃ.
8. 掩疮衣学处
8. Kaṇḍupaṭicchādisikkhāpadaṃ
537第八项里说的“在哪里”等内容,和前面讲的一样。
537. Aṭṭhame ‘‘katthā’’tiādīni vuttanayāneva.
539为了说明“Yassā”这个词的所指范围,所以说了“比丘的”。用“脐下”这一说法,是在显示“脐的下方”就是“下脐”的意思;用“膝轮之上”这一说法,是在显示“膝轮的上方”就是“上膝轮”。“上”这个词是“上方”的同义词,是第七格词。因为“疥”和“癣”是同一个意思的不同说法,所以说了“疥就是癣”。会破坏,所以叫疥;会穿透,所以叫癣。有些传本写作“疮”,那是不对的。
539. ‘‘Yassā’’ti padassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhuno’’ti. ‘‘Nābhiyā heṭṭhā’’ti iminā nābhiyā adho adhonābhīti vacanatthaṃ dasseti, ‘‘jāṇumaṇḍalānaṃ uparī’’ti iminā jāṇumaṇḍalānaṃ ubbha ubbhajāṇumaṇḍalanti. Ubbhasaddo hi uparipariyāyo sattamyantanipāto. Kaṇḍukhajjusaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘kaṇḍūti khajjū’’ti. Kaṇḍati bhedanaṃ karotīti kaṇḍu. Khajjati byadhanaṃ karotīti khajju. Kesuci potthakesu ‘‘kacchū’’ti pāṭho atthi, so ayutto.
这种虫长着血红色的喙,所以叫血喙虫。它压迫、逼恼人,所以叫疖子。它大量地流出不净物,所以叫漏,为了说明这个词的意思,所以说“不净流出”。痔疮、肛瘘和糖尿病。用“等”字把恶名病之类的都包括进来。其中,像敌人一样侵袭、压制,所以叫痔。“粪门”指的就是肛门,它破裂、穿透那个地方,所以叫肛瘘,是长在肛门附近的一种特殊的疮。像蜜一样排泄尿液等物而流出,所以叫糖尿病,这种病有尿糖、精糖、血糖等多种类型。“粗”字是“大”的同义词,所以说为“大”。第八。
Lohitaṃ tuṇḍaṃ etissāti lohitatuṇḍikā. Piḷayati vibādhayatīti piḷakā. Ā bhuso asuciṃ savati paggharāpetīti assāvoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘asucipaggharaṇa’’nti. Arisañca bhagandarā ca madhumeho ca. Ādisaddena dunnāmakādayo saṅgaṇhāti. Tattha ari viya īsati abhibhavatīti arisaṃ. Bhagaṃ vuccati vaccamaggaṃ, taṃ darati phāletīti bhagandarā, gūthasamīpe jāto vaṇaviseso. Madhu viya muttādiṃ mihati secatīti madhumeho, so ābādho muttameho sukkameho rattamehoti anekavidho. Thullasaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 雨浴衣学处
9. Vassikasāṭikasikkhāpadaṃ
542在第九项中,在雨季的雨时应当受持的,就是雨衣;它既是雨衣,也是衣,所以叫雨衣。第九。
542. Navame vasse vassakāle adhiṭṭhātabbāti vassikā, vassikā ca sā sāṭikā ceti vassikasāṭikāti. Navamaṃ.
10. 难陀长老学处
10. Nandattherasikkhāpadaṃ
547第十项中,“以四指”这句话,是用“四个手指”来显示“四指”是不合并的复合词。“少于量”是指比世尊所制的量小。应当知道,这是用“少”这个词来显示“小”的意思。第十。
547. Dasame ‘‘catūhi aṅgulehī’’ti iminā caturo aṅgulā caturaṅgulāti asamāhāradiguṃ dasseti. Ūnakappamāṇoti bhagavato lāmakapamāṇo. Iminā omakasaddassa lāmakatthaṃ dassetīti daṭṭhabbanti. Dasamaṃ.