饮酒学处的义理配释巴利
1. Surāpānasikkhāpada-atthayojanā
326 326. 在《饮酒品》的第一篇里,为了说明“跋达瓦提”这个名称的两种含义——一是“这里有跋达,有毗提”,所以叫跋达瓦提;二是“跋达瓦提即跋达与毗提,它在这里存在”,所以叫跋达瓦提——就说了“彼”等话。“彼”和“村”相连,意思是“那个村庄得到……”。对于“在路上行走的人”,如果解释为“依道路而行的人”,那就只是指行路者,所以说“行路者”。“在路上行走的人”就是行路者。也有写成“旅行者”的版本,意思一样。“以威力”“威力”这些词,既需要靠连接关系来理解,又因为词形相同而可以被认为连接关系也相同,所以为了说明它们的连接关系以及它们并不相同,就说了“以自己的威力,龙的威力”。而用“以威势”这个词,是在说明“威力”这个词的含义。鸽子的脚叫“鸽”,这是借代用法;那是指鸽子的颜色。颜色像鸽子那样,所以叫“鸽色”。为了说明这一点,就说“像鸽足一样颜色的红光”。为了避免把“澄净”这个词理解成清净、信仰等意思,就说“这是酒醪的同义词”。“身为具五神通而存在的娑竭陀”应当这样连接:具五神通而存在的娑竭陀。巴利
326. Surāpānavaggassa paṭhame bhaddā vati etthāti bhaddavatikāti ca, bhaddā vati bhaddavati, sā ettha atthīti bhaddavatikāti ca atthaṃ dassento āha ‘‘so’’tiādi. Soti gāmo labhīti sambandho. Pathaṃ gacchantīti pathāvinoti kate addhikāyevāti āha ‘‘addhikā’’ti. Addhaṃ gacchantīti addhikā. ‘‘Pathikā’’tipi pāṭho, ayamevattho. ‘‘Tejasā teja’’ntipadāni sambandhāpekkhāni ca honti , padānaṃ samānattā sambandho ca samānoti maññituṃ sakkuṇeyyā ca honti, tasmā tesaṃ sambandhañca tassa asamānatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano tejasā nāgassa teja’’nti. ‘‘Ānubhāvenā’’tiiminā pana tejasaddassa atthaṃ dasseti. Kapotassa pādo kapoto upacārena, tassa eso kāpoto, vaṇṇo. Kāpoto viya vaṇṇo assāti kāpotikāti dassento āha ‘‘kapotapādasamavaṇṇarattobhāsā’’ti. Pasannasaddassa pasādasaddhādayo nivattetuṃ ‘‘surāmaṇḍassetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. Pañcābhiññassa satoti pañcābhiññassa samānassa sāgatassāti yojanā.
328 “以蜜花等的汁液酿成”,这句话是在说明:用花汁酿成的酒就是“花酒”,这是“花酒”这个词的含义。这个道理在“果酒”等说法里也一样。为了说明酒和谷酒的区别,才说“所谓酒……”等等。“撒入粉末和酒曲的”,应当这样连接:用粉末和酒曲撒入后制成的,就是瓦鲁尼酒。所谓“曲”,就是酒的发酵种。因为把各种原料撒进去,它们就在这里混合起来,所以叫“曲”。还应当连接为:那是它的泡沫。由一位名叫“酒”的苦行者所造,所以叫“酒”。能让人醉的,就是谷酒。巴利
328. ‘‘Madhukapupphādīnaṃ rasena kato’’tiiminā pupphānaṃ rasena kato āsavo pupphāsavoti vacanatthaṃ dasseti. Esa nayo ‘‘phalāsavo’’tiādīsupi. Surāmerayānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘surā nāmā’’tiādi. Piṭṭhakiṇṇapakkhittāti piṭṭhena ca kiṇṇena ca pakkhittā katā vāruṇīti sambandho. Kiṇṇāti ca surāya bījaṃ. Tañhi kiranti nānāsambhārāni missībhavanti etthāti kiṇṇāti vuccati. Tassāyeva maṇḍeti yojanā. Suranāmakena ekena vanacarakena katāti surā. Madaṃ janetīti merayaṃ.
329 “盐醋饮”是一种叫这个名字的饮料,经里也是这样说的。“在其中”是指在汤的烹调里。而“煮油”则是连接关系。那里没有烈性酒,所以叫“非烈性酒”;在非烈性酒中,就是指在那油里。而“然”就是指那油。这油有烈性酒性,所以叫“烈性酒”。“于何处”是指在油中。“阿利塔”是一种叫这个名字的药。“彼”指阿利塔,在“关于”这个词里,是未说出的业。“此”是指“非醉之阿利塔”这个说法,在“所说”这个词里,是已说出的业。第一。巴利
329.Loṇasovīrakanti evaṃnāmakaṃ pānaṃ. Suttantipi evameva. Tasminti sūpasaṃpāke. Telaṃ pana pacantīti sambandho. Natthi tikhiṇaṃ majjaṃ etthāti atikhiṇamajjaṃ, atikhiṇamajje tasmiṃyeva teleti attho. Yaṃ panāti telaṃ pana. Tikhiṇaṃ majjaṃ imassa telassāti tikhiṇamajjaṃ. Yatthāti tele. Ariṭṭhoti evaṃnāmakaṃ bhesajjaṃ. Tanti ariṭṭhaṃ, ‘‘sandhāyā’’tipade avuttakammaṃ. Etanti ‘‘amajjaṃ ariṭṭha’’ntivacanaṃ, ‘‘vutta’’ntipade vuttakammanti. Paṭhamaṃ.
2. 用手指戳刺学处巴利
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ
330 330. 第二项中,用手指去戳别人,就叫指刺,那本身就是指刺。为了说明这一点,所以说“用手指”等话。“热恼”就是不安宁。而从含义上说,不安宁就是疲劳,所以说“正在疲劳”。应当这样连接:成为疲劳者之后。因为取入息时,出息也应当取,所以说“入息出息的运行”。“彼亦”就是比丘尼亦。第二项完。巴利
330. Dutiye aṅgulīhi patujjanaṃ aṅgulipatodo, soyeva aṅgulipatodakoti dassento āha ‘‘aṅgulīhī’’tiādi. Uttantoti avatapanto. Avatapantoti ca atthato kilamantoyevāti āha ‘‘kilamanto’’ti. Kilamanto hutvāti yojanā. Assāsagahaṇena passāsopi gahetabboti āha ‘‘assāsapassāsasañcāro’’ti. Tampīti bhikkhunimpīti. Dutiyaṃ.
3. 嬉笑学处巴利
3. Hasadhammasikkhāpadaṃ
335 在第三类中,以某种方式被造作、被安立,所以称为“所作”的制定。为了说明这一点,就说“凡世尊……”等。“凡”指的是学处。巴利
335. Tatiye pakārena karīyati ṭhapīyatīti pakataṃ paññattanti dassento āha ‘‘yaṃ bhagavatā’’tiādi. Yanti sikkhāpadaṃ.
336 如果有人说,被称为“笑”的法,它的自性就是“笑法”,那么从含义上说,这其实只是嬉戏,所以经文说“称为嬉戏”。巴利
336. Hasasaṅkhāto dhammo sabhāvo hasadhammoti vutte atthato kīḷikāyevāti āha ‘‘kīḷikā vuccatī’’ti.
337 337.“踝骨”是指脚踝的关节。因为它们是在把一只脚叠放在另一只脚上时,互相叠放在对方上面,所以有被守护的意思,因此称为“踝”,这些关节本身就叫作“踝骨”。因为在把一只脚放到另一只脚上面时,不应该把一只脚放在另一只脚上。因此世尊说“脚叠着脚”。这是第二种从唇所生者。“下降的比丘”是连接关系。巴利
337.Gopphakānanti caraṇagaṇṭhikānaṃ. Te hi pāde pādaṃ ṭhapanakāle aññamaññūpari ṭhapanato gopīyantīti gopphā, te eva gopphakāti vuccanti. Pādassa hi upari pādaṃ ṭhapanakāle ekassa upari eko na ṭhapetabbo. Tenāha bhagavā ‘‘pāde pādaṃ accādhāyā’’ti (dī. ni. 2.196; ma. ni. 1.423; a. ni. 3.16). Oṭṭhajo dutiyo. Orohantassa bhikkhunoti sambandho.
338 “以绳索等”:用“等”这个字,把装饰品之类也包括进来。“有些人说”,这是连接。“在落下与跳起之时”:即在石子落下和跳起的时候。“在那里”:指在那片投掷石子的地方。“因为”:这是确实,或者表示原因。“除了游戏者之外”,这是连接。“允许书写,因为没有游戏的意图”,这就是其意趣。他们还说,即使带着游戏的意图书写表达意义的字母,也同样有罪。“于此”:就是在这个学处之中。第三。巴利
338.Phiyārittādīhīti ādisaddena laṅkārādayo saṅgaṇhāti. Keci vadantīti sambandho. Patanuppatanavāresūti patanavāra uppatanavāresu. Tatthāti tassaṃ khittakathalāyaṃ. Hīti saccaṃ , yasmā vā. Ṭhapetvā kīḷantassāti sambandho. Likhituṃ vaṭṭati kīḷādhippāyassa virahitattāti adhippāyo. Kīḷādhippāyena atthajotakaṃ akkharaṃ likhantassāpi āpattiyevāti vadanti. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadeti. Tatiyaṃ.
不恭敬学处巴利
4. Anādariyasikkhāpadaṃ
342 在第四项中,“法”就是指传承本身,所以他说“传承”。“传承线”只是它的另一个叫法。在“或者不想学那个”这一句里,为了说明“那个”这个词指的是什么,就说“由某位所制定的……”。针对律藏中没有制定的情况而说“以未制定的……”,于是解释说:“或者来自经藏,或者来自论藏。”巴利
342. Catutthe dhammo nāma tantiyevāti āha ‘‘tantī’’ti. Paveṇīti tasseva vevacanaṃ. ‘‘Taṃ vā na sikkhitukāmo’’ti ettha taṃsaddassa atthamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘yena paññattenā’’ti. Vinaye apaññattaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘apaññattenā’’ti āha ‘‘sutte vā abhidhamme vā āgatenā’’ti.
344 “传承线”是指以优波离尊者等人为代表的、被称为师资相承的谱系。这里是在说“《库伦德》中所说的”,这是连接关系。这里是在说“《大筏疏》中所说的”,这是连接关系。“那一切”是指被称为《库伦德》之说和《大筏疏》之说的所有那些言论。“随传承线而来”是指那些归在“随传承线而来”名下的大注疏之说。第四。巴利
344.Paveṇiyāti upāliādikāya ācariyaparamparasaṅkhātāya tantiyā. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Taṃ sabbanti kurundivādamahāpaccarivādasaṅkhātaṃ sabbaṃ taṃ vacanaṃ. Paveṇiyā āgateti paveṇiyā āgatasaṅkhāte mahāaṭṭhakathāvādeti. Catutthaṃ.
345 第五项:关于“人身”的,就是人身巴拉基格。第五项。巴利
345. Pañcame manussaviggaheti manussaviggahapārājiketi. Pañcamaṃ.
6. 燃火学处巴利
6. Jotisikkhāpadaṃ
350 第六:因为国土名称的缘故,圣典里用复数形式说成“在跋祇诸国”。所谓“鳄鱼山”,是因为那里有一座山,形状像鳄鱼,所以叫鳄鱼山;或者是在建造这座城的时候,鳄鱼在这里发出吼声、吞下声音,因此叫鳄鱼山。这里不考虑这个词源义,只是说“这是城的名字”。至于“那片”,指的是那片林。通过“于鹿等”这些词,说明在这里给鹿群无畏,所以叫鹿野苑,由此显示它的含义。巴利
350. Chaṭṭhe janapadassa nāmattā bahuvacanavasena ‘‘bhaggesū’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ. Susumārasaṇṭhāno pabbatasaṅkhāto giri etthāti susumāragiri, etassa vā māpitakāle susumāro girati saddaṃ niggirati etthāti susumāragirīti atthamanapekkhitvā vuttaṃ ‘‘nagarassa nāma’’nti. Taṃ panāti vanaṃ pana. ‘‘Migāna’’ntiādinā migānaṃ abhayo dīyati etthāti migadāyoti atthaṃ dasseti.
352 关于“焰者”这个词,为了说明焰即火的制作就是“焰者”,所以说了“作焰”。巴利
352. ‘‘Jotike’’tipadassa jotissa aggissa karaṇaṃ jotikanti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘jotikaraṇe’’ti.
354 “从安立火钻”这一句,是“为了想要点火”这一句的原因。“焰”就是火焰。因为它燃烧、发光,所以称为焰。巴利
354. ‘‘Samādahitukāmatāyā’’tipadaṃ ‘‘araṇisaṇṭhāpanato’’tipade hetu. Jālāti sikhā. Sā hi jalati dibbatīti jālāti vuccati.
在“举起落下的火把”这句话里,本来应该说“落下的火把”,但把 t 音省略后,按照连音规则就说成“落火把”,所以解释说“举起落下的火把”。“火把”就是燃烧的木头。因为那东西烧起来以后极其炽热,碰不得、拿不得,所以称为“火把”。“未离”是指没有离开燃烧、没有离开烧灼的火把,这是前后关联的意思。燃烧、烧灼就是“烧”,离开了这种烧,就是“已离”。巴利
Patilātaṃ ukkhipatīti ettha ‘‘patitālāta’’nti vattabbe takāralopaṃ katvā sandhivasena patilātanti vuttanti āha ‘‘alātaṃ patitaṃ ukkhipatī’’ti. Alātanti ummukkaṃ. Tañhi ādittaṃ hutvā atiuṇhattā na lātabbaṃ na gaṇhitabbanti alātanti vuccati. Avijjhātanti jhāyanato ḍayhanato avigataṃ alātanti sambandho. Jhāyanaṃ ḍayhanaṃ jhātaṃ, vigataṃ jhātaṃ imassālātassāti vijjhātaṃ.
356 “灯等”是指灯、火焰等。“在那里”是指在那些被称为恶兽、非人的灾难中,作为预兆。这里用的是处格,表示预兆的意思。第六。巴利
356.Padīpādīnīti padīpajotikādīni. Tatthāti tāsu duṭṭhavāḷamigaamanussasaṅkhātāsu āpadāsu nimittabhūtāsu. Nimittatthe cetaṃ bhummavacananti. Chaṭṭhaṃ.
第7条 沐浴学处巴利
7. Nahānasikkhāpadaṃ
366 第七,为了说明渡河的人不只是在有水的河里才可以沐浴,在干涸的河里也可以,所以说道“在干涸的……”等。“掘开”就是挖开。“小坑”,因为坑小的缘故叫小坑,在这些坑里。第七。巴利
366. Sattame pāraṃ gacchanto na kevalaṃ saudakāya nadiyā eva nhāyituṃ vaṭṭati, sukkhāya nadiyāpi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘sukkhāyā’’tiādi. Ukkiritvāti viyūhitvā. Āvāṭāyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakā, tesūti. Sattamaṃ.
8. 作坏色学处巴利
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadaṃ
368 第八条。“得”这个词,是把“得”解释成“获得”这个意思时,不把它当作没有词缀,为了说明ṇa词缀本身就具有这个含义,所以说“得就是获得”。应当知道,即使不当作没有词缀,按常规来说ṇa词缀也是合适的。词形虽然不同,但意义没有差别,所以构成复合词,因此说“应当说‘以新衣之得’”。“鼻音脱落”,是指“新”这个词里随韵的消失。随韵因为是跟着鼻音走的,所以叫“鼻音”,它不见了,就是“不作”的意思。“中间住的两个词”,是指在“新”和“以衣之得”这两个词中间,有“住于彼”和“比丘”这两个词。这是表示分离义的处格。“不变词”,就是纯粹的不变词。为了说明“得”这个词的词义所要表达的意思而说“比丘”,所以说“比丘”等。不过,这是在词分析里说的,是它的关联。“何”是指什么衣。关于“衣”,为了说明衣本身的样子,所以说“何可着”等。“皮革工的蓝色”,是指皮革工等放进铁锅里的牛粪的蓝色。如大筏疏中所说,是这里的关联。“以此作丑色”,就是用这个来作不好看的颜色,应当作点,所以说“关于应点”。“应取”,是指受衣的比丘应当取用,是这里的关联。“于角”,就是于边缘。“或”字表示不定和选择的意思。“或如眼圆之量”,就是如眼睛大小的圆形,或者应当作点,是这里的关联。“或于边”,就是于顺风边。“或于结”,就是于结边。“行点”,就是作两列、三列或更多列的点。“耳点”,就是像耳环那样作成一簇点。“等”字包含了火点等。“一切处”,就是一切注疏中。即使只有一个点,只要是圆的就可以,所以说“一个圆点”。巴利
368. Aṭṭhame alabhīti labhoti vacanatthe apaccayaṃ katvā ṇapaccayassa svatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘labhoyeva lābho’’ti. Apaccayamakatvā pakatiyā ṇapaccayopi yuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Saddantaropi atthantarābhāvā samāso hotīti āha ‘‘navacīvaralābhenāti vattabbe’’ti. Anunāsikalopanti ‘‘nava’’nti ettha niggahītassa vināsaṃ. Niggahītañhi nāsaṃ anugatattā ‘‘anunāsika’’nti vuccati, tassa adassana, makatvāti attho. Majjhe ṭhitapadadvayeti ‘‘nava’’nti ca ‘‘cīvaralābhenā’’ti ca dvinnaṃ padānamantare ‘‘ṭhite panā’’ti ca ‘‘bhikkhunā’’ti ca padadvaye. Niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Nipātoti nipātamattaṃ. Alabhīti labhoti vacanatthassa abhidheyyatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunā’’ti vuttanti āha ‘‘bhikkhunā’’tiādi. Padabhājane pana vuttanti sambandho. Yanti yaṃ cīvaraṃ. ‘‘Cīvara’’nti ettha cīvarasarūpaṃ dassento āha ‘‘yaṃ nivāsetuṃ vā’’tiādi. Cammakāranīlanti cammakārānaṃ tiphale pakkhittassa ayagūthassa nīlaṃ. Mahāpaccariyaṃ vuttanti sambandho. Dubbaṇṇo karīyati anenāti dubbaṇṇakaraṇaṃ, kappabindunti āha ‘‘kappabinduṃ sandhāyā’’ti. Ādiyantena bhikkhunā ādātabbanti sambandho. Koṇesūti antesu. Vāsaddo aniyamavikappattho. Akkhimaṇḍalamattaṃ vāti akkhimaṇḍalassa pamāṇaṃ vā kappabindūti sambandho. Paṭṭe vāti anuvātapaṭṭe vā. Gaṇṭhiyaṃ vāti gaṇṭhikapaṭṭe vā. Pāḷikappoti dve vā tisso vā tato adhikā vā binduāvalī katvā kato kappo. Kaṇṇikakappoti kaṇṇikaṃ viya bindugocchakaṃ katvā kato kappo. Ādisaddena agghiyakappādayo saṅgaṇhāti. Sabbatthāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Ekopi bindu vaṭṭoyeva vaṭṭatīti āha ‘‘ekaṃ vaṭṭabindu’’nti.
371 门闩等:用“等”这个字,把顺风边和围边也包括进去了。第八。巴利
371.Aggaḷādīnīti ādisaddena anuvātaparibhaṇḍe saṅgaṇhātīti. Aṭṭhamaṃ.
9. 分别学处巴利
9. Vikappanasikkhāpadaṃ
374 第九条。这里“彼”所指的对象只是衣物的所有者,所以说“衣物所有者的”。第二个“彼”所指的对象只是持律者,所以说“由……”。为了表明“不信任地”这个词是修饰动词的,所以说“以不信任”。 “由彼”就是指由那位持律者。第九条完。巴利
374. Navame tassāti ettha tasaddassa visayo cīvarasāmikoyevāti āha ‘‘cīvarasāmikassā’’ti. Dutiyassa tasaddassa visayo vinayadharoyevāti āha ‘‘yenā’’tiādi. ‘‘Avissāsanto’’tipadassa kiriyāvisesanabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘avissāsenā’’ti. Tenāti vinayadharenāti. Navamaṃ.
10. 藏衣学处巴利
10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadaṃ
377 第十条。这里用“取走”这个词,显示前缀“离、去”的意思。“储藏”是指藏起来放好。“以取笑为意图”,就是取笑,或者以嘲弄为目的的意图。为了说明资具的自相,所以说“钵袋等”。因为钵已经在巴利经文里出现了,所以这里应当理解为“钵的袋子”,而不是“钵和袋子”两样东西。“以沙门”这个词,在“当成为”这句里是行为动词的施事者。第十条完。巴利
377. Dasame ‘‘apanetvā’’tiiminā apaityūpasaggassa atthaṃ dasseti. Nidhentīti nigūhitvā ṭhapenti. Hasādhippāyoti hasaṃ, hasanatthāya vā adhippāyo. Parikkhārassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pattatthavikādi’’nti. Pattassa pāḷiyamāgatattā pattassa thavikāti atthoyeva gahetabbo, na patto ca thavikā cāti. ‘‘Samaṇena nāmā’’tipadaṃ ‘‘bhavitu’’ntipade bhāvakattāti. Dasamaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12