《阿难经》的注释巴利
1. Ānandasuttavaṇṇanā
83 “缘于”意思是依靠它、以它为依止。“我是这样的”,这是见的执取;“我更好”,这是慢的执取。它们都只是依着渴爱而生起的,所以渴爱也是这种生起的缘,而这种生起本身就是这样。因此说:“这样生起的‘我是’,就是渴爱、慢、见这三种戏论。”
“年轻”这个词也可以用在幼小的孩子身上,为了区分,所以说“青年”。虽然是青年,有些人却不爱打扮,为了区分,所以说“爱好打扮的”。这说明对方确实在观察面容相。“那”指的是正在看镜面的那个人的镜面。如果转过去背对,面容相也会朝别的方向显现。意思是,如果他面朝东方站着,面容相也会朝东方显现。即使对方的脸有相似之处,也总会有某些不相似的地方,所以说“在容貌等方面成为不相似的显现”。“辉映影像”,就是反射出来的影像。辉映影像在铜镜等光亮的镜面上显现还可以理解,但在水里为什么也能显现呢?问:“是什么原因?”对方回答“因为大种清净”,就是在说明,在水里也是凭着所获得的光辉性而显现的。这里,爱好打扮的人好比凡夫,镜面等好比五蕴,面容相比喻“我是”的执取,依着面容相而显现的容貌等好比在“我是”存在时,“我是这样”“我是别样”等各种执取的差别。“已通达”,就是已被通达,或者这就是原文的读法。巴利
83.Paṭiccāti nissayaṃ katvā. ‘‘Esohamasmī’’ti diṭṭhiggāho, ‘‘seyyohamasmī’’ti mānaggāho ca taṇhāvaseneva hontīti taṇhāpi tathāpavattiyā paccayabhūtā tathāpavatti evāti vuttaṃ ‘‘asmīti evaṃ pavattaṃ taṇhāmānadiṭṭhipapañcattayaṃ hotī’’ti. Daharasaddo bāladārakepi pavattatīti tato visesanatthaṃ ‘‘yuvā’’ti vuttaṃ. Yuvāpi eko amaṇḍanasīloti tato visesanatthaṃ ‘‘maṇḍanakajātiko’’ti vuttaṃ. Tena mukhanimittapaccavekkhaṇassa sabbhāvaṃ dasseti. Tanti ādāsamaṇḍalaṃ olokayato. Parammukhaṃ hutvā paññāyeyyāti yadi puratthimadisābhimukhaṃ hutvā ṭhitaṃ, mukhanimittampi puratthimadisābhimukhameva hutvā paññāyeyyāti attho. Yadipi parassa sadisassa mukhaṃ bhaveyya, tathāpi kāci asadisatā bhaveyyāti vuttaṃ ‘‘vaṇṇādīhi asadisaṃ hutvā paññāyeyyā’’ti. Nibhāsarūpanti paṭibhāsarūpaṃ. Nibhāsarūpaṃ tāva kaṃsādimaye pabhassare maṇḍale paññāyatu, udake pana kathanti ‘‘kena kāraṇenā’’ti pucchati. Itaro ‘‘mahābhūtānaṃ visuddhatāyā’’ti vadanto tatthāpi yathāladdhapabhassarabhāvenevāti dasseti. Ettha ca maṇḍanajātiko puriso viya puthujjano, ādāsatalādayo viya pañcakkhandhā, mukhanimittaṃ viya ‘‘asmī’’ti gahaṇaṃ, mukhanimittaṃ upādāya dissamānarūpādi viya ‘‘asmī’’ti sati ‘‘ahamasmī’’ti ‘‘parosmī’’tiādayo gāhavisesā. Abhisametoti abhisamito, ayameva vā pāṭho.
2. 帝萨经的注释巴利
2. Tissasuttavaṇṇanā
84 84. “沉重感”是指身体中呈现的状态,所以论中说:“‘仿佛变成沉重’,就是好像产生了沉重。”当沉重存在时,轻快就没有立足之地;同样,柔软和适业性也没有立足之地,因此说“不适业”。应把“在身上”带进来理解。“不显现”是指它们没有清楚地显现、不被明显地了知。因此说“不成为明显的”。“现起”就是生起。“不被看见”就是不被执取。“大疑”是指依八事和十六事而起的疑惑。这种疑惑确实不会生起,因为善根已经成熟。巴利
84. Madhurakaṃ vuccati kāye vibhāranti āha – ‘‘madhurakajāto viyāti sañjātagarubhāvo viyā’’ti. Garubhāve sati lahutā anokāsāva, tathā mudutā kammaññatā cāti vuttaṃ ‘‘akammañño’’ti. ‘‘Kāye’’ti ānetvā vattabbaṃ. Na pakkhāyantīti pakāsā hutvā na khāyanti. Tenāha ‘‘na pākaṭā hontī’’ti. Upaṭṭhahantīti upatiṭṭhanti. Na dissatīti gahaṇaṃ na gacchati. Mahāvicikicchāti aṭṭhavatthukā soḷasavatthukā ca vimati. Na hi uppajjati paripakkakusalamūlattā.
把“这是贪欲的同义词”这句话抽出来之后,为了说明世尊是出于什么用意,才用低洼的池塘来比喻贪欲,就说了“正如……”等话,以便把这个用意讲清楚。巴利
Kāmānametaṃ adhivacananti padaṃ uddharitvā yena adhippāyena bhagavatā ninnaṃ pallalaṃ kāmānaṃ nidassanabhāvena ābhataṃ, taṃ adhippāyaṃ vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ.
《焰摩迦经注》第三巴利
3. Yamakasuttavaṇṇanā
85 见本身就是“恶见”,就像“粪聚、尿聚”那样的说法。称为“恶见”,是因为它执取了一个脱离诸蕴而独立存在的众生。巴利
85. Diṭṭhi eva diṭṭhigataṃ ‘‘gūthagataṃ muttagata’’nti (ma. ni. 2.119; a. ni. 9.11) yathā. Diṭṭhigataṃ nāma jātaṃ khandhavinimuttassa sattassa gahitattā.
被激怒:指被名为“见”的疾病所激怒。举起:就像在那些比丘面前一样,他想在舍利弗长老面前把自己的主张举出来,说“我确实是这样”,却无法以这样的决断说出来。巴利
Kupiteti diṭṭhisaṅkhātarogena kupite. Paggayhāti tesaṃ bhikkhūnaṃ santike viya therassa sāriputtassa sammukhā attano laddhiṃ paggayha ‘‘evaṃ khvāha’’nti evaṃ nicchayena vattuṃ asakkonto.
所谓“追问的准则”,是指与它相应的人,凭着自己审察和忍耐的力量,把自己所执持的见解如实地讲出来。在长老追问时说的“处格”,指的是长老用“贤友阎魔迦,你怎么看?”这类话提问时,对处所的指明。“贤友,如果这样”等话,就是“贤友,如果这样……”这一类说法。“此”指阎魔迦长老。“其他”指阿拉汉果。他以应当解说的方式来说,从意义上就是在说明阿拉汉果,他是带着这个意图而说的。巴利
Anuyogavattaṃ nāma yena yutto, tassa attano gāhaṃ nijjhānakkhantiyāva yāthāvato pavedanaṃ. Therassa anuyoge bhummanti ‘‘taṃ kiṃ maññasi, āvuso yamakā’’tiādinā therena kathitapucchāya bhummaniddeso. Sace taṃ āvusoti idanti ‘‘sace taṃ, āvuso’’ti evamādikaṃ idaṃ vacanaṃ. Etanti yamakattheraṃ. Aññanti arahattaṃ. Vattabbākārena vadanto atthato arahattaṃ byākaronto nāma hotīti adhippāyena vadati.
对于这个第一道:就是指这个——刚才在三转法轮的开示结束时,由你所证得的第一道。以四种轭:从自我、从所爱、从漠然、从怨敌这四种生起无义的轭。巴利
Etassa paṭhamamaggassāti etassa idāniyeva tiparivaṭṭadesanāvasāne tayā adhigatassa paṭhamamaggassa . Catūhi yogehīti attato piyato udāsinato veritoti catūhipi uppajjanaanatthayogehi.
“接近”是指:通过渴爱趋近和见解趋近去执取,从而到达成为渴爱与见解之基础的事物。“执取”是指:牢牢抓住。“安立”是指:执著地停住在那里。怎样安立呢?就是认为“这是我的自我”。而“这些是我的怨敌”是指:这些色、受等五取蕴是我的怨敌,因为它们带来无益——这是以观智了知之后说的。“以观而结合”是指:用观把诸蕴结合起来。巴利
Upetīti taṇhupayadiṭṭhupayehi upādiyati taṇhādiṭṭhivatthuṃ pappoti. Upādiyatīti daḷhaggāhaṃ gaṇhāti. Adhitiṭṭhatīti abhinivissa tiṭṭhati. Kinti? ‘‘Attā me’’ti. Paccatthikā me eteti ete rūpavedanādayo pañcupādānakkhandhā mayhaṃ paccatthikā anatthāvahattāti vipassanāñāṇena ñatvā. Vipassanāya yojetvāti vipassanāya khandhe yojetvā.
阿奴拉特经的注释巴利
4. Anurādhasuttavaṇṇanā
86 “就是那个精舍”:指在大林里、世尊所住的那个精舍。“这些”是指那些外道。因为这位长老没有用应当搁置的方式,把那个应当搁置的问题搁置下来,所以外道们……这样说了。因此注释师说:“他们只是部分地了解教法的宗义。”巴利
86.Tasseva vihārassāti mahāvane yasmiṃ vihāre bhagavā viharati, tasseva vihārassa. Imeti aññatitthiyā. Yasmā ayaṃ thero ṭhapanīyaṃ pañhaṃ ṭhapanīyabhāvena na ṭhapesi, tasmā. Aññatitthiyā…pe… etadavocuṃ. Tenāha ‘‘ekadesena sāsanasamayaṃ jānantā’’ti.
已经被执取了,因为在此之前就已成立。所以注释师说:“因为它是根本。”所谓“这样”,就是指“我只施设苦,以及苦的灭”这样。所谓“只是轮回与还灭”,就是依观照五蕴而说轮回,依“应这样见”等而说还灭,这些都已经宣说了。巴利
Gahitameva hoti tato pageva siddhattā. Tenāha ‘‘tassa mūlattā’’ti. Evanti ‘‘dukkhañceva paññapemi, dukkhassa ca nirodha’’nti evaṃ. Vaṭṭavivaṭṭamevāti pañcannaṃ pana khandhānaṃ samanupassanāya vasena vaṭṭaṃ, ‘‘evaṃ passa’’ntiādinā vivaṭṭaṃ kathitameva.
《瓦咖离经》注释巴利
5. Vakkalisuttavaṇṇanā
87 城中央生起大病,意思是:他进城来的时候,由业所引发的一场大病发作了。从四周往下坠落,意思是全身各处都在颤动。维持威仪,意思是让躺卧、端坐等各种身体姿势继续下去。退转,意思是后退,也就是衰退。获得,意思是增长。所谓导师的功德身,是以证得九种出世间法为根本而说的,所以提到九种……名为身,就像众生的身体以结生为根本一样。巴利
87.Nagaramajjhe mahāābādho uppajjīti nagaramajjhena āgacchanto kammasamuṭṭhāno mahanto ābādho uppajjati. Samantato adhosīti sabbabhāgena paripphandi. Iriyāpathaṃ yāpetunti sayananisajjādibhedaṃ iriyāpathaṃ pavattetuṃ. Nivattantīti osakkanti, parihāyantīti attho. Adhigacchantīti vaḍḍhanti. Satthu guṇasarīraṃ nāma navavidhalokuttaradhammādhigamamūlanti katvā vuttaṃ ‘‘navavidho hi…pe… kāyo nāmā’’ti, yathā sattānaṃ kāyo paṭisandhimūlako.
在黑色石板上建的住处,就叫黑石寺。为了道的解脱,意思是為了证得最上的道与解脱。天神,指的是净居天的天神。名叫“不低劣”,是因为没有凡夫那种死亡。因此说“据说这位长老……”等等。“一、二智”,是指一或两种省察智,从本质上说必然会生起,这是法的规律。对道、果、涅槃的省察,确实是在从相应的道出起之后才生起的。说“一、二”,是为了显示它们已经生起的状态。巴利
Kāḷasilāyaṃ katavihāro kāḷasilāvihāro. Maggavimokkhatthāyāti aggamaggavimokkhādhigamāya. Devatāti suddhāvāsadevatā. Alāmakaṃ nāma puthujjanakālakiriyāya abhāvato. Tenāha ‘‘thero kirā’’tiādi . Ekaṃ dve ñāṇānīti ekaṃ dve paccavekkhaṇañāṇāni sabhāvato avassaṃ uppajjanti, ayaṃ dhammatā. Maggaphalanibbānapaccavekkhaṇāni taṃtaṃmaggavuṭṭhāne uppajjanti eva. Ekaṃ dveti vacanaṃ uppannabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ.
冒烟的状态就是像冒烟的样子;同样地,黑暗的状态就是像黑暗的样子。巴利
Dhūmāyanabhāvo dhūmākāratā, tathā timirāyanabhāvo.
《阿萨吉经》的注释巴利
6. Assajisuttavaṇṇanā
88 通过平息,通过灭去。不说svaha,不说su ahaṃ。他退失了,是因为其有易败坏的性质。这个指的是仅以定为精髓,若只就戒而言,则根本没什么可说的。怎样产生呢?是指怎样会有欢喜。遭遇了苦是指:以苦的生起为因,他转而希求乐,心想这样,我的苦热就不会有了。从何部分是指从哪个部分。说了确实是在希求苦之后,接着说明其中的原因:因为乐的变化……等。在乐发生变异时,就有由乐变易而来的苦。因此,喜欢乐的人,实质上就是在喜欢苦。巴利
88.Passambhitvāti nirodhetvā. No ca svāhanti no ca su ahaṃ. Parihāyi kuppadhammattā. Etanti samādhimattasāraṃ, sīlamatte pana vattabbameva natthi. Kathaṃ hotīti kathaṃ abhinandanā hoti. Dukkhaṃ patvāti dukkhuppattihetu sukhaṃ pattheti ‘‘evaṃ me dukkhapariḷāho na bhavissatī’’ti. Yadaggenāti yena bhāgena. ‘‘Dukkhaṃ patthetiyevā’’ti vatvā tattha kāraṇamāha ‘‘sukhavipariṇāmena hī’’tiādi. Sukhaviparivatte sukhavipariṇāmadukkhaṃ, tasmā sukhaṃ abhinandanto atthato dukkhaṃ abhinandati nāma.
7. 《差摩经》的注释巴利
7. Khemakasuttavaṇṇanā
89 “我所拥有的”是指见解执取者所构想出来的、属于自己的东西。因此说“自己的资具”。因为还没有证得阿拉汉果,所以证得的是渴爱慢,而不是见慢;欲贪和嗔恚也是这样。据说凯玛咖尊者是一位不来者,但有些人说他是“一来者”。“流转”是指来回游走。因此说“以反复地来去”。“以四次来去”是指四次去和四次来。因此说:“在那一天,他游走了二由旬的路程。”“了知后”是指了知内心的意乐之后。“尊者”是指凯玛咖尊者。巴利
89.Attaniyanti diṭṭhigatikaparikappitassa attano santakaṃ. Tenāha ‘‘attano parikkhārajāta’’nti. Taṇhāmāno adhigato arahattassa anadhigatattā, no diṭṭhimāno adhigato, tathā kāmarāgabyāpādāpi. Anāgāmī kira khemakatthero, ‘‘sakadāgāmī’’ti keci vadanti. Sandhāvanikāyāti sañcaraṇena. Tenāha ‘‘punappunaṃ gamanāgamanenā’’ti. Catukkhattuṃ gamanāgamanenāti catukkhattuṃ gamanena ca āgamanena ca. Tenāha – ‘‘taṃ divasaṃ dviyojanaṃ addhānaṃ āhiṇḍī’’ti. Ñatvāti ajjhāsayaṃ ñatvā. Theroti khemakatthero.
他说“我就是色”,是把色蕴当作执取“我”的依据来说的。这是已经生起的渴爱慢。巴利
Rūpameva asmīti vadatīti rūpakkhandhameva ‘‘asmī’’ti gāhassa vatthuṃ katvā vadati. Adhigato taṇhāmāno.
“达到微细状态”是指达到了微细的本质。因此说“微细”。就像三种碱能净除污垢一样,三种随观能净化心的杂染。以戒香等功德之香。巴利
Aṇusahagatoti aṇubhāvaṃ gato. Tenāha ‘‘sukhumo’’ti. Tayo khārā viya tisso anupassanā cittasaṃkilesassa visodhanato. Sīlagandhādīhi guṇagandhehi.
说,就是以总说的方式来讲。阐明,就是以详细解说的方式把那个意思讲清楚。使人知道,就是以说明理由的方式让人明白。确立,就是使人讲述。使之显明,就是举出例子加以解说,使它变得清楚。善加分别,就是从随顺和遮遣两方面好好地分别清楚。使之浅显,就是通过合和应用与归结使那个意思明白显现。以另一种引导方式,是指以观解脱的心之导向。巴利
Kathetunti uddesavasena kathetuṃ. Pakāsetunti niddesavasena tamatthaṃ pakāsetuṃ. Jānāpetunti kāraṇavasena jānāpetuṃ. Patiṭṭhāpetunti kathāpetuṃ. Vivaṭaṃ kātunti udāharaṇaṃ vaṇṇetvā pākaṭaṃ kātuṃ . Suvibhattaṃ kātunti anvayato byatirekato suṭṭhu, vibhattaṃ kātuṃ. Uttānakaṃ kātunti upanayanigamehi tamatthaṃ vibhūtaṃ kātuṃ. Aññena nīhārenāti vipassanāvimuttena cittābhinīhārena.
第8章《恰那经》的注释巴利
8. Channasuttavaṇṇanā
90 贬损者是指具备贬损他人功德这种特征的人。争胜者是指具备执取对立两端这种特征的人。他说了这番话,就是指“请教导我……希望能见到”这番话。巴利
90.Makkhīti guṇamakkhanalakkhaṇena makkhena samannāgato. Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena samannāgato. Etaṃ avocāti ‘‘ovadantu maṃ…pe… passeyya’’nti etaṃ avoca.
“长老”指的是恰那长老。因为他自己执取的方式有问题,他可能因此对别人有所指责。所以才有“据说他们曾这样想……”等话。先把他弄成没有过失的样子,也就是从一开始就顺着合适的方式来,然后再讲说正法。巴利
Theranti channattheraṃ. Attano duggahaṇena kañci upārambhampi kareyya. Tena vuttaṃ ‘‘evaṃ kira nesaṃ ahosī’’tiādi. Niddosamevassa katvāti ādito anurūpattameva katvā saddhammaṃ kathessāmāti.
“害怕、恐惧、执取”,就是指带着恐惧惊慌的执取,也就是“见取”。在无我的情况下,会生起这样的恐惧惊慌:“没有我,那由无我所作的那些业,到底会落到哪个我身上?”同时也就生起了见取。所谓“退转”,是说从已经开始修起的观禅中退了出来,意思就是没能继续修下去。那么,为什么这个人在专心修观的时候,会冒出这种念头呢?这里就说明原因,用“据说这个人……”等话来解释。所谓“这样”,是指“什么才是我的我?”这种想法不会生起。所谓“有那么多的自信”,意思是:他心里有那种说了“请为我说法”之后产生的信任。这就是说他见到了《迦旃延经》。经文说“迦旃延啊,世间依着于二……”等等,是为了破除邪见;“迦旃延啊,不落于这两个极端……”等等,是为了显示佛陀的力量。巴利
Paritassanā upādānanti bhayaparitassanā diṭṭhupādānaṃ. Anattani sati anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantīti bhayaparitassanā ceva diṭṭhupādānañca uppajjati. Paṭinivattatīti yathāraddhavipassanāto paṭinivattati, nāsakkhīti attho. Kasmā panetassa vipassanamanuyuñjantassa evaṃ ahosīti tattha kāraṇaṃ vadati ‘‘ayaṃ kirā’’tiādinā. Evanti ‘‘ko nu kho me attā’’ti evaṃ na hoti. Tāvatikā vissatthīti ‘‘mayhaṃ dhammaṃ desetū’’ti vuttavissāso atthīti attho. Idaṃ kaccānasatthaṃ addasāti yojanā. ‘‘Dvayanissito, kaccāna, loko’’tiādi diṭṭhiviniveṭhanā. ‘‘Ete te, kaccāna, ubho ante anupagammā’’tiādi buddhabaladīpanā.
9-10. 《罗睺罗经》等经的注释巴利
9-10. Rāhulasuttādivaṇṇanā
91-92 91-92. 这些是经。所谓“此处所集”,是指结集者把它们收录在这个品里。巴利
91-92.Etāni suttāni. Idhāgatānīti imasmiṃ vagge ānītāni saṅgītikārehīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15