《自为洲经》的注释
1. Attadīpasuttavaṇṇanā
4343. 水以两种方式进入这里,所以叫“洲”(dīpo);像洲一样不被洪水淹没,所以叫“洲”(dīpo)。凡不是他人的,那就是“自己”(attā),但这里指的是“法”(dhammo)。以自己为洲的人,就是“自洲者”(attadīpā)。皈依的意义就是洲的意义,所以说“自皈依”(attasaraṇā)正是它的同义词。世间法和出世间法被称为“自己”(attā),因为它是究竟的依怙。第一句已经说过的意思,第二句再说一遍,所以说“因此”(tena)等。果报从它产生出来,它就是“生处”(yoni),也就是“因”(kāraṇa)。它们从什么时候开始生起,就是“从何而生者”(kiṃ pabhutikā)。为了显示断除,才开始说明。因此说“先前……这些都被断除”。不会因渴爱的怖畏而战栗,因为渴爱的怖畏已不存在。以观为分,就是以名为“观”(vipassanā)的因。
43. Dvīhi bhāgehi āpo ettha gatāti dīpo, dīpo viyāti dīpo oghehi anajjhottharanīyatāya. Yo paro na hoti, so attā, idha pana dhammo adhippeto. Attā dīpo etesanti attadīpā. Paṭisaraṇattho dīpaṭṭhoti āha – ‘‘attasaraṇāti idaṃ tasseva vevacana’’nti. Lokiyalokuttaro dhammo attā nāma ekantanāthabhāvato. Paṭhamena padena vutto eva attho dutiyapadena vuccatīti vuttaṃ ‘‘tenevāhā’’tiādi. Yavati etasmā phalaṃ pasavatīti yoni, kāraṇaṃ. Kiṃ pabhuti uppattiṭṭhānaṃ etesanti kiṃ pabhutikā. Pahānadassanatthaṃ āraddhaṃ. Tenevāha ‘‘pubbe ceva…pe… te pahīyantī’’ti. Na paritassati taṇhāparittāsassa abhāvato. Vipassanaṅgenāti vipassanāsaṅkhātena kāraṇena.
2. 《道经》的注释
2. Paṭipadāsuttavaṇṇanā
4444. 从真实义来说,存在的身体就是色等诸法的集合,所以称为“有身”;因此说“有身是苦”。见本身就是随观,或者与见相应的随观就叫见随观,也就是与见慢一起存在的其他慢。与观智同时生起的四道智,其随观就是“正确而如实地随顺观见四圣谛”。
44. Sabhāvatosanto vijjamāno kāyo rūpādidhammasamūhoti sakkāyoti āha – ‘‘sakkāyo dukkha’’nti. Diṭṭhi eva samanupassanā, diṭṭhisahitā vā samanupassanā diṭṭhisamanupassanā, diṭṭhimaññanāya saddhiṃ itaramaññanā. Saha vipassanāya catumaggañāṇaṃ samanupassanā ‘‘catunnaṃ ariyasaccānaṃ sammadeva anurūpato passanā’’ti katvā.
3. 《无常经》的注释
3. Aniccasuttavaṇṇanā
4545. “离欲”是道的名称,“解脱”是果,所以这样说:“在道的刹那离欲,在果的刹那解脱。”“不执取”的意思是:对于这样正在灭尽的诸漏,不执取任何法为“我”或“我所”。由于经中说“心离欲,便解脱”,所以这里取的是果;而“生已尽”等则是省察,因此说“为了显示与果同时的省察”。因为再没有应作之事而安住,所以说“因解脱而安住”。应当证得的,已由证得最上果而达成,因此满足、极喜悦。
45. Virāgo nāma maggo, vimuttiphalanti āha – ‘‘maggakkhaṇe virajjati, phalakkhaṇe vimuccatī’’ti. Aggahetvāti evaṃ nirujjhamānehi āsavehi ‘‘ahaṃ mamā’’ti kañci dhammaṃ anādiyitvā. ‘‘Cittaṃ virattaṃ, vimuttaṃ hotī’’ti vuttattā phalaṃ gayhati, ‘‘khīṇā jātī’’tiādinā paccavekkhaṇāti āha ‘‘saha phalena paccavekkhaṇadassanattha’’nti. Upari kattabbakiccābhāvena ṭhitaṃ. Tenāha ‘‘vimuttattā ṭhita’’nti. Yaṃ pattabbaṃ, taṃ aggaphalassa pattabhāvena adhigatattā santuṭṭhaṃ parituṭṭhaṃ.
《第二无常经》的注释
4. Dutiyaaniccasuttavaṇṇanā
46前际,就是过去蕴的部分。随入,是指构想常见等之后,以执取的方式随入。十八种见,就是四种常见、四种一分常见、四种有边无边论、四种不死矫乱论、两种无因生论,这十八种见由于缘的破除而不存在。后际,就是未来蕴的部分,构想常见等状态之后,以执取的方式随入。十六种有想论、八种无想论、八种非想非非想论、七种断灭论、五种最上现法涅槃论,这样四十四种见由于缘的破除而不存在。对常见的坚执,以及对戒禁取的执取,也由于缘的破除而不存在。因此说“至此,第一道已被显示”,这是就无余断除诸见的宣说而言。已断,是指被镇伏。而这里,则是指“于色”等。
46.Pubbantaṃ atītakhandhakoṭṭhāsaṃ. Anugatāti sassatādīni kappetvā gahaṇavasena anugatā. Aṭṭhārasa diṭṭhiyoti catasso sassatadiṭṭhiyo, catasso ekaccasassatadiṭṭhiyo, catasso antānantikadiṭṭhiyo, catasso amarāvikkhepadiṭṭhiyo, dve adhiccasamuppannadiṭṭhiyoti evaṃ aṭṭhārasa diṭṭhiyo na honti paccayaghātena. Aparantanti anāgataṃ khandhakoṭṭhāsaṃ sassatādibhāvaṃ kappetvā gahaṇavasena anugatā. Soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca paramadiṭṭhadhammanibbānavādāti evaṃ catucattālīsa diṭṭhiyo na honti paccayaghātena. Sassatadiṭṭhithāmaso ceva sīlabbatadiṭṭhiparāmāso ca na hoti paccayaghātena. Tenāha ‘‘ettāvatā paṭhamamaggo dassito’’ti anavasesadiṭṭhipahānakittanato. Pahīnā vikkhambhitā. Idaṃ panāti ‘‘rūpasmi’’ntiādi.
《随观经》的注释
5. Samanupassanāsuttavaṇṇanā
47以完全执取的方式:指不排除五蕴中的任何一个,把它们整体地执取为“我”。他们对这五种取蕴中的某一种,随观为“我”。“Iti”就是“如此”的意思。对某个人来说,这种被称为我见的随观之所以存在,是因为它还没有被它的对治法摧毁。五根:指眼等诸根。
47.Paripuṇṇagāhavasenāti pañcakkhandhe asesetvā ekajjhaṃ ‘‘attā’’ti gahaṇavasena. Etesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ aññataraṃ ‘‘attā’’ti samanupassanti. Itīti evaṃ. Yassa puggalassa ayaṃ attadiṭṭhisaṅkhātā samanupassanā atthi paṭipakkhena avihatattā saṃvijjati. Pañcannaṃ indriyānanti cakkhādīnaṃ indriyānaṃ.
所缘,就是业识的所缘。当以慢和见的方式执取“我是”时,与它同起的渴爱也就同样被执取了,所以说“以渴爱、慢、见的方式,他这样生起‘我是’”。执取,就是依着自我造作的基础来执取。这个“我是”,是指这个眼等诸根,或者乐等感受,就是“我”。因为这种执取是以“有色的我、无病、死后……”这类方式进行的,所以说“‘我将是有色的’等等,这一切都只趣向常见”。在尚未投入观修之前,五根只是它们本来的样子;此后由于投入观修,在眼等诸根依旧以同样方式存在时,通过修习观而使道生起,无明就被断除了;然后依着道的相续,阿拉汉道的明生起。渴爱、慢、见,是因为它们属于业行的构成。业的……中略……一个连接,是指因与果的连接。又说“再一个连接”,是指果与因的连接。三种戏论是就过去而言的,因为这里指的是过去有的长久。对未来之缘的说明,是就未曾听闻佛法的凡夫而说的;而就多闻的圣弟子而言,则显示了轮回的止息。
Ārammaṇanti kammaviññāṇassa ārammaṇaṃ. Mānavasena ca diṭṭhivasena ca ‘‘asmī’’ti gāhe sijjhante taṃsahagatā taṇhāpi taggahitāva hotīti vuttaṃ ‘‘taṇhāmānadiṭṭhivasena asmīti evampissa hotī’’ti. Gahetvāti ahaṃkāravatthuvasena gahetvā. Ayaṃ ahamasmīti ayaṃ cakkhādiko, sukhādiko vā ahamasmi. ‘‘Rūpī attā arogo paraṃ maraṇā’’ti evamādigahaṇavasena pavattanato vuttaṃ ‘‘rūpī bhavissantiādīni sabbāni sassatameva bhajantī’’ti. Vipassanābhinivesato pubbe yathevākārāni pañcindriyāni, atha vipassanābhinivesato paraṃ tenevākārena ṭhitesu cakkhādīsu indriyesu avijjā pahīyati vipassanaṃ vaḍḍhaetvā maggassa uppādanena, atha maggaparamparāya arahattamaggavijjā uppajjati. Taṇhāmānadiṭṭhiyo kammasambhārabhāvato. Kammassa…pe… eko sandhīti hetuphalasandhi. Puna eko sandhīti phalahetusandhimāha. Tayo papañcā atīto addhā atītabhavaaddhānaṃ tesaṃ adhippetattā. Anāgatassa paccayo dassito assutavato puthujjanassa vasena. Sutavato pana ariyasāvakassa vasena vaṭṭassa vūpasamo dassitoti.
《蕴经》注释
6. Khandhasuttavaṇṇanā
48“同样地”就是指:仅仅作为所缘的状态。因为被诸取以“能作所缘”的方式执取,所以是“可被取着的”。这里“也”是指:在取蕴当中也是如此。如果把这里理解为“分别义”,就可能出现不合适的推论;而在阿毗达摩中,出现的只是“聚集义”,因为经文说“把它们合在一起”,所以说这里只是“以聚集义”。
48.Tathevāti ārammaṇabhāveneva. Ārammaṇakaraṇavasena upādānehi upādātabbanti upādāniyaṃ. Idhāpīti upādānakkhandhesupi. Vibhāgatthe gayhamāne aniṭṭhappasaṅgopi siyā, abhidhamme ca rāsaṭṭho eva āgato, ‘‘tadekajjhaṃ abhisaṃyuhitvā’’ti vacanato ‘‘rāsaṭṭhena’’icceva vuttaṃ.
《索纳经》等经的注释
7-8. Soṇasuttādivaṇṇanā
49-50殊胜是指主要的。最上是指最高的。还会有什么呢,意思是:这样随观的时候,其他原因并不存在,因为言辞安立的分别已经被破除,还会有什么别的缘故呢?名为金刚破的教说,从含义上说,就是三转的开示。
49-50.Visiṭṭhoti padhāno. Uttamoti ukkaṭṭho. Aññaṃ kiṃ bhaveyyāti aññaṃ kiṃ kāraṇaṃ bhaveyya tathā samanupassanāya aññesaṃ avijjamānatāya vacanapariṭṭhitipabhinnato. Vajirabhedadesanaṃ nāma atthato teparivaṭṭadesanā.
9-10. 《喜尽经》等的注释
9-10. Nandikkhayasuttādivaṇṇanā
51-52第9和第10部经在这里被一起提出来,因为这两部经在义理上的解释很相似。从“令人欢喜”这个意义上说是“喜”,从“染著”这个意义上说是“贪”。虽然从词义上两者有差别,但既然已经说了“这些在义理上没有差别”,为了显示由于能断之法的不同而毕竟还是有少许差别,所以才说了“或由厌离随观……”等话。离染的同时就是在断除贪,这是句与句之间的关联。到这里为止,也就是“喜尽故贪尽”这句话。这是在完成观之后,以观的功用达到终点。所谓“贪尽”,是因为以出起并趣向终点的观,使贪被断尽。紧接着生起的圣道,以正断的方式称为“喜尽”。因此说“这里显示了道”。接着,在随后生起的圣果中,以寂止的方式,由于喜和贪的灭尽,心从一切杂染中解脱出来,所以说“显示了果”。
51-52.Navamadasamesūti suttadvayaṃ saheva uddhaṭaṃ, dvīsupi atthavaṇṇanāya sarikkhabhāvato. Nandanaṭṭhena nandī, rañjanaṭṭhena rāgo. Satipi saddatthato bhede ‘‘imesaṃ atthato ninnānākaraṇatāyā’’ti vatvāpi pahāyakadhammabhedena pana labbhateva bhedamattāti dassetuṃ ‘‘nibbidānupassanāya vā’’tiādi vuttaṃ. Virajjanto rāgaṃ pajahatīti sambandho. Ettāvatāti ‘‘nandikkhayā rāgakkhayo’’ti ettāvatā. Vipassanaṃ niṭṭhapetvā vipassanākiccassa pariyosānena. Rāgakkhayāti vuṭṭhānagāminipariyosānāya vipassanāya rāgassa khepitattā. Anantaraṃ uppannena ariyamaggena samucchedavasena nandikkhayoti. Tenāha ‘‘idha maggaṃ dassetvā’’ti. Anantaraṃ pana uppannena ariyaphalena paṭipassaddhivasena nandirāgakkhayā sabbaṃ saṃkilesato cittaṃ vimuccatīti. Tenāha ‘‘phalaṃ dassita’’nti.