礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
在《相应部》中· 蕴部复注巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Saṃyuttanikāye · Khandhavaggaṭīkā
1. 蕴相应复注巴利 1. Khandhasaṃyuttaṃ
全篇 408 段
那咕拉父品巴利
1. Nakulapituvaggo
那咕拉父经的注释巴利
1. Nakulapitusuttavaṇṇanā
1 跋伽族是地方上的王族子弟。他们的居住地虽然只是一个地区,但按习惯用法就以复数称为“跋伽族”,因此说“在名为跋伽的地区”,意思是“因为复数用法而得到这样的名称”。在那片密林中:指先前施给鹿群作为无畏处的密林,就在那片密林里。因为那位居士在那座城里因儿子的缘故而被称为“那咕拉父”,所以说“那咕拉父”,意思就是名叫那咕拉的男孩的父亲。他的妻子也被称为“那咕拉母”。巴利
1. Bhaggā nāma jānapadino rājakumārā. Tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīvasena ‘‘bhaggā’’tveva vuccatīti katvā vuttaṃ ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti, evaṃ bahuvacanavasena laddhanāme’’ti attho. Tasmiṃ vanasaṇḍeti yo pana vanasaṇḍo pubbe migānaṃ abhayatthāya dinno, tasmiṃ vanasaṇḍe. Yasmā so gahapati tasmiṃ nagare ‘‘nakulapitā’’ti puttassa vasena paññāyittha, tasmā vuttaṃ ‘‘nakulapitā’’ti nakulassa nāma dārakassa pitāti attho. Bhariyāpissa ‘‘nakulamātā’’ti paññāyittha.
因老而衰朽,才是“老衰”,不是因为疾病等其他原因而衰朽。“年迈”是说,正因为衰朽,才达到年迈,不是因为戒行等增长而年迈。“生来长老”是因为出生以来年岁大、时间久。“经历三时”是指经历了初、中、后三个时期。其中,因为已经过了第一和第二时期,进入了最后时期,所以说是到了老年。“有苦身”是指苦受侵入、身体失去乐味。而疾病是趋向苦的,所以说为“病身”。同样,在《谛分别》(《分别论》190等)解说苦谛时,因为已经由“苦”这一词涵盖,所以疾病没有另外被指出。“以常流漏之义”是指以恒常不净流漏的状态。那正是由于他的病苦状态,所以说:“正名为病。”患病即病者。到达战场、身体被灼烧。因老而病,即“老病”。以增长善法类而修习意,故为“可修意”。或者以意而应受尊崇、应恭敬,故为“可修意”。“应教诫”即应反复教诫,这里的意思是这样,所以说:“应反复教诫。”即一次又一次发出的利益之言。在未入之事中,谁这样做,这是他的功德或过失,如此之言。“依传承”是指依传承而说,这名为教诫。“系脉”即是传承的异名。巴利
Jarājiṇṇoti jarāvasena jiṇṇo, na byādhiādīnaṃ vasena jiṇṇo. Vayovuḍḍhoti jiṇṇattā eva vayovuḍḍhippattiyā vuḍḍho, na sīlādivuḍḍhiyā. Jātiyā mahantatāya cirarattatāya jātimahallako. Tiyaddhagatoti paṭhamo majjhimo pacchimoti tayo addhe gato. Tattha paṭhamaṃ dutiyañca atikkantattā pacchimaṃ upagatattā vayoanuppatto. Āturakāyoti dukkhavedanāpavisatāya anassādakāyo. Gelaññaṃ pana dukkhagatikanti ‘‘gilānakāyo’’ti vuttaṃ. Tathā hi saccavibhaṅge (vibha. 190 ādayo) dukkhasaccaniddese dukkhaggahaṇeneva gahitattā byādhi na niddiṭṭho. Niccapaggharaṇaṭṭhenāti sabbadā asucipaggharaṇabhāvena. So panassa āturabhāvenāti āha – ‘‘āturaṃyeva nāmā’’ti. Visesenāti adhikabhāvena. Āturatīti āturo. Saṅgāmappatto santattakāyo. Jarāya āturatā jarāturatā. Kusalapakkhavaḍḍhanena mano bhāventīti manobhāvanīyā. Manasā vā bhāvanīyā sambhāvanīyāti manobhāvanīyā. Anusāsatūti anu anu sāsatūti ayamettha atthoti āha – ‘‘punappunaṃ sāsatū’’ti. Aparāparaṃ pavattitaṃ hitavacanaṃ. Anotiṇṇe vatthusmiṃ yo evaṃ karoti, tassa ayaṃ guṇo dosoti vacanaṃ. Tantivasenāti tantisannissayena ayaṃ anusāsanī nāma. Paveṇīti tantiyā eva vevacanaṃ.
就像鸡蛋一样:这是进一步用譬喻来说明,因为身体像蛋壳一样,极其脆弱无力。所以经文说“确实犹如鸡蛋”等等。愚人甚至具有这样的身体,还声称自己哪怕片刻是健康的。巴利
Aṇḍaṃ viya bhūtoti adhikopamā kāyassa aṇḍakosato abaladubbalabhāvato. Tenāha ‘‘aṇḍaṃ hī’’tiādi. Bāloyeva tādisattabhāvasamaṅgī muhuttampi ārogyaṃ paṭijānanto.
极明净:超越了平常的样子,变得格外清净。因此说“极明净”。由于从清净心中生起的色法成就,使他的面容清净,所以说“清净就是没有过失”。因此又说“因为没有随烦恼”等等。应当知道,这里也一并说明了他的诸根极明净的原因。这是关于面容。所谓“这是持理之慧”,是就它不违逆、随顺法义而说的。巴利
Vippasannānīti pakatimākāraṃ atikkamitvā visesena pasannāni. Tenāha – ‘‘suu pasannānī’’ti. Pasannacittasamuṭṭhitarūpasampadāhi tāhi tassa mukhavaṇṇassa pārisuddhīti āha – ‘‘parisuddhoti niddoso’’ti. Tenevāha ‘‘nirupakkilesatāyā’’tiādi. Etenevassindriyavippasannatākāraṇampi saṃvaṇṇitanti daṭṭhabbaṃ. Esa mukhavaṇṇo. Nayaggāhapaññā kiresāti idaṃ anāvajjanavaseneva vuttabhāvaṃ sandhāyāha.
“非子”等那些话,正是针对世尊所说的“尊者,请世尊教导我们,让我们在来世也能彼此相遇”而说的。从导师面前得到的这甘露法教,因为他自己已被敬爱和恭敬所摄持,所以应当理解为“甘露灌顶”。巴利
Yaṃ neva puttassātiādi ‘‘ovadatu no, bhante, bhagavā yathā mayaṃ paralokepi aññamaññaṃ samāgaccheyyāmā’’ti vuttavacanaṃ sandhāya vuttameva. Madhuradhammadesanāyeva satthu sammukhā paṭiladdhā, tassa attano pemagāravagahitattā ‘‘amatābhiseko’’ti veditabbo.
这是两个词。因为远离烦恼,又通过道把烦恼彻底断除,所以叫“圣”。“无益”就是不增长,意思是没有意义;也可以说是在无益、没有方法之中。因为不趋向、不运转。“益”就是增长,在意义和方法上。“应亲近”就是应当去承事。在前几种意义的抉择中,应当依照词源学的方式理解词的成立;但在最后一种中,也可以依照语法学来理解。虽然“圣”这个词在“那些圣者,身业清净”等(中部1.35)中,用在心意和行为都清净的凡夫身上也说得通,但在这里,为了显示通过证得圣道以及一切出世间性而成为圣者,所以说“佛等”。其中,独觉佛和如来弟子是善士,这是为了说明此处所说的“圣”和“善士”这两个词的含义不相混杂。又因为从究竟意义上说,圣者和善士的性质是无分别的,所以说“或一切等”。巴利
Idaṃ padadvayaṃ. Ārakattā kilesehi maggena samucchinnattā. Anayeti avaḍḍhiyaṃ, anattheti attho. Anaye vā anupāye. Na iriyanato avattanato. Ayeti vaḍḍhiyaṃ atthe upāye ca. Araṇīyatoti payirupāsitabbato. Niruttinayena padasiddhi veditabbā purimesu atthavikappesu , pacchime pana saddasatthavasenapi. Yadipi ariyasaddo ‘‘ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā’’tiādīsu (ma. ni. 1.35) visuddhāsayapayogesu puthujjanesupi vaṭṭati, idha pana ariyamaggādhigamena sabbalokuttarabhāvena ca ariyabhāvo adhippetoti dassento āha – ‘‘buddhā cā’’tiādi. Tattha paccekabuddhā tathāgatasāvakā ca sappurisāti idaṃ ‘‘ariyā sappurisā’’ti idha vuttapadānaṃ atthaṃ asaṅkarato dassetuṃ vuttaṃ. Yasmā pana nippariyāyato ariyasappurisabhāvā abhinnasabhāvā, tasmā ‘‘sabbeva vā’’tiādi vuttaṃ.
到这里为止,说的就是佛弟子。因为如果没有他人教导的声音作为助缘,初道就不可能生起,所以他一定要寻求善知识。而在这里,世尊尤其被认定为“善知识”。正如经文所说:“阿难,正是依靠我这个善知识,有生法的众生才从生中解脱……”(相应部1.129;5.2)。这位弟子也因证得不坏净信,而被称为具有坚固的信仰。经文也这样说:“我为弟子们制定的学处,我的弟子们即使为了活命,也不会违犯。”(优陀那45;小品385)。从知恩等功德说起,接着谈到独觉佛与佛:这里,知道所受的恩惠,就叫“知恩”。把所受的恩惠让人知道、彰显出来,就叫“报恩”。独觉佛即使对许多百千劫以前所受的恩惠也能知道,并且能通过让施主忆念、接受他们的供养等方式,把所受的恩惠彰显出来。同样,他们对被轮回之苦所逼迫的众生,会认真做自己力所能及的事。至于正自觉者,则能知道无数千劫以前所受的恩惠,以及众生证得道果的潜力,并能令其显现。就像狮子一样,他们无论在哪里都认真宣说佛法,履行佛陀的职责。应当这样理解:对于圣者们所修行的那条道路,如果不实践、不恭敬,这就是“不见诸圣”的性质,而不是说在见到圣者时不能好好对待。“以眼不见”中的“眼”,不是指肉眼,而是指天眼,所以经文说“或以天眼不见”。所谓“圣的状态”,指的是那些与“圣”这个名称相应的道果法,这些法才是应当见到的。巴利
Ettāvatā hi buddhasāvako vutto, tassa hi ekantena kalyāṇamitto icchitabbo parato ghosamantarena paṭhamamaggassa anuppajjanato. Visesato cassa bhagavāva ‘‘kalyāṇamitto’’ti adhippeto. Vuttañhetaṃ ‘‘mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccantī’’tiādi (saṃ. ni. 1.129; 5.2). So eva ca aveccapasādādhigamena daḷhabhatti nāma. Vuttampi cetaṃ ‘‘yaṃ mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamantī’’ti (udā. 45; cūḷava. 385). Kataññutādīhi paccekabuddhabuddhāti ettha kataṃ jānātīti kataññū. Kataṃ viditaṃ pākaṭaṃ karotīti katavedī. Paccekabuddhā hi anekesupi kappasatasahassesu kataṃ upakāraṃ jānanti, katañca pākaṭaṃ karonti satijananaāmisapaṭiggahaṇādinā. Tathā saṃsāradukkhadukkhitassa sakkaccaṃ karonti kiccaṃ, yaṃ attanā kātuṃ sakkā. Sammāsambuddho pana kappānaṃ asaṅkhyeyyasahassesupi kataṃ upakāraṃ maggaphalānaṃ upanissayañca jānanti, pākaṭañca karonti. Sīho viya ca evaṃ sabbattha sakkaccameva dhammadesanaṃ karontena buddhakiccaṃ karonti. Yāya paṭipattiyā ariyā diṭṭhā nāma honti, tassā appaṭipajjanaṃ, tattha ca ādarābhāvo ariyānaṃ adassanasīlatā, na ca dassane sādhukāritāti veditabbā. Cakkhunā adassāvīti ettha cakkhu nāma na maṃsacakkhu eva, atha kho dibbacakkhupīti āha ‘‘dibbacakkhunā vā’’ti. Ariyabhāvoti yehi yogato ‘‘ariyā’’ti vuccanti, te maggaphaladhammā daṭṭhabbā.
这里说的“于此”,是指如实知见本身就处于“见”的状态。“所依”,是指让所诠的意义得以了知的根据。“虽然这样说”,意思是虽然通过别的说法把它和自己联系起来说了。“法”,是指出世间法,或者四圣谛法。能使人成为圣者的法,是指无常随观等修法,或者正在被观照的无常等法,又或者就是四圣谛本身。巴利
Tatrāti ñāṇadassanasseva dassanabhāve. Vatthūti adhippetatthañāpanakāraṇaṃ. Evaṃ vuttepīti evaṃ aññāpadesena attupanāyikaṃ katvā vuttepi. Dhammanti lokuttaradhammaṃ, catusaccadhammaṃ vā. Ariyakaradhammā aniccānupassanādayo, vipassiyamānā vā aniccādayo, cattāri vā ariyasaccāni.
“未调伏”就是没有调伏,没有在增上戒学等方面受过修学。为了说明由于缺少哪些防护、律仪等,这个人被称为“未调伏”,先说了“律有两种”等话。其中,“戒防护”应当理解为巴帝摩卡防护,它的实质就是身体和语言上不违犯。“念防护”就是守护诸根,它本身就是在这种状态下现起的念。“智防护”:经中说“我说诸流的防护”,又说“它们被智慧遮护”,因此应当理解为:对被称为流的渴爱、邪见、恶行、无明及残余烦恼的防护,即遮止(亦即遍断智)。“忍防护”:忍耐,也就是在那样的情境下现起的诸蕴,或者无嗔,有些论师说是“慧”。“精进防护”就是以排除欲寻等而现起的精进本身。以彼彼支分而舍断彼彼支分,是彼分断。以镇伏方式而舍断,是镇伏断。其余三句也是同样的道理。巴利
Avinītoti na vinīto adhisīlasikkhādīnaṃ vasena na sikkhito. Yesaṃ saṃvaravinayādīnaṃ abhāvena ayaṃ ‘‘avinīto’’ti vuccati, te tāva dassetuṃ ‘‘duvidho vinayo nāmā’’tiādimāha. Tattha sīlasaṃvaroti pātimokkhasaṃvaro veditabbo, so ca atthato kāyikavācasiko avītikkamo. Satisaṃvaroti indriyārakkhā, sā ca tathāpavattā satiyeva. Ñāṇasaṃvaroti ‘‘sotānaṃ saṃvaraṃ brūmī’’ti (su. ni. 1041) vatvā ‘‘paññāyete pidhīyare’’ti (su. ni. 1041) vacanato sotasaṅkhātānaṃ taṇhādiṭṭhiduccaritaavijjāavasiṭṭhakilesānaṃ saṃvaro pidahanaṃ samucchedañāṇanti veditabbaṃ. Khantisaṃvaroti adhivāsanā, sā ca tathāpavattā khandhā, adoso vā, ‘‘paññā’’ti keci vadanti. Vīriyasaṃvaro kāmavitakkādīnaṃ vinodanavasena pavattaṃ vīriyameva. Tena tena aṅgena tassa tassa aṅgassa pahānaṃ tadaṅgappahānaṃ. Vikkhambhanavasena pahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ. Sesapadattayepi eseva nayo.
“以这个巴帝摩卡防护”等话,是对戒防护等的详细说明。其中,“具足”里的“iti”这个词表示“等”的意思。由此,通过“已到达”等说法,指出了《分别论》(分别论511)中讲到的防护分别。“身恶行等”,指的是被称为恶戒的身恶行、语恶行等,被称为失念的放逸,或者是指贪欲等,以及不忍、无知和懈怠。“防护”,意思是遮止。“调伏”,意思是调伏身、语、意的邪恶活动,或者去除身恶行等,或者断除身等的弯曲状态而使其正直。应当这样理解:在诸因缘和合时,对于本来可能生起的身恶行等,让它们完全不生起,这就是防护和调伏。巴利
Iminā pātimokkhasaṃvarenātiādi sīlasaṃvarādīnaṃ vivaraṇaṃ. Tattha samupetoti iti-saddo ādiattho. Tena ‘‘upagato’’tiādinā vibhaṅge (vibha. 511) āgataṃ saṃvaravibhaṅgaṃ dasseti. Kāyaduccaritādīnanti dussīlyasaṅkhātānaṃ kāyavacīduccaritādīnaṃ muṭṭhasaccasaṅkhātassa pamādassa, abhijjhādīnaṃ vā akkhantiaññāṇakosajjānañca. Saṃvaraṇatoti pidahanato, vinayanatoti kāyavācācittānaṃ virūpapavattiyā vinayanato, kāyaduccaritādīnaṃ vā apanayanato, kāyādīnaṃ vā jimhapavattiṃ vicchinditvā ujukanayanatoti attho. Paccayasamavāye uppajjanārahānaṃ kāyaduccaritādīnaṃ tathā tathā anuppādanameva saṃvaraṇaṃ vinayanañca veditabbaṃ.
“所断除的”与后文相连。为什么说“在名色分别等观智之中”呢?难道名色分别智、把握缘智、度疑清净智不是观智吗?因为它们并不是以思察的方式运作。确实如此,但因为它们是观智的立足基础,所以才这样说。“这只是名色,其中没有我或我所”——这样运作的智就是名色的确定。当存在被称为五蕴聚的身体时,在那身体中执取自己、或执取那身体就是自己而生起的见,就是有身见,也就是“视色为我”这样运作的我见。对那名色,把握其业、无明等诸缘的智就是把握缘。“众生的杂染没有因、没有缘”等这样运作的是无因见。“世间由自在天、原人、生主、自性、极微、时节等而转起、还灭”这般种种运作的见是邪因见。“那个”就是指那把握缘智。“以度疑”就是以在三时中去除疑惑的智——如同现在名色由业等缘而生起,过去、未来也是如此。“疑惑状态”就是“我于过去世曾存在吗”等这样运作的疑虑之生起。“以聚思察”就是以“凡任何色,无论过去、未来、现在”等把五蕴纳入十一处、以思察方式运作的观智。“我、我所之执”就是对“我、我所”的执取。“以道非道的确定”就是以道非道智见清净。“于非道作道想”就是于光明等非道处生起“这是道”的想。因为正确地观见诸行生起的人会执取“这些行从相应之因生起,并非断灭”,所以说“以见生起断除断灭见”。又因为观见诸行坏灭的人会想“假如这些行相续不断地运转,但已生已生者却无结生地灭去”,哪里还会有常见执取呢?所以说“以见坏灭断除常见”。“以见怖畏”就是以怖畏现起智。“于有怖畏处”就是于作为一切怖畏之源、且与被称为一切苦寂灭的最上安稳相对立的、有怖畏的五蕴。“作无畏想”就是生起“这是无畏、安稳”的想。“味著想”就是在五取蕴中以品味方式运作的想,也称为“阿赖耶之执”。“欣乐想”就是在其中以欢乐方式运作的想,也称为“喜”。“不欲解脱”就是取著。“不厌离”就是对诸行不生厌,意思是仍有系著。“于法住”就是于缘起。“违逆之性”就是对缘起的常断执取,或是覆盖缘起行相的痴;对涅槃的违逆之性就是对诸行的倾向,或是覆盖涅槃的痴。“执取诸行之相”——凡因某种烦恼未断而致使观智不舍诸行之相者,那烦恼——也称为“结合之执”——就是执取诸行之相;或者,超越它本身就是断除。巴利
Yaṃ pahānanti sambandho. ‘‘Nāmarūpaparicchedādīsu vipassanāñāṇesū’’ti kasmā vuttaṃ? Nanu nāmarūpaparicchedapaccayapariggahakaṅkhāvitaraṇāni na vipassanāñāṇāni sammasanākārena appavattanato? Saccametaṃ, vipassanāñāṇassa pana adhiṭṭhānabhāvato evaṃ vuttaṃ. Nāmarūpamattamidaṃ, ‘‘natthi ettha attā vā attaniyaṃ vā’’ti evaṃ pavattañāṇaṃ nāmarūpavavatthānaṃ. Sati vijjamāne khandhapañcakasaṅkhāte kāye, sayaṃ vā satī tasmiṃ kāye diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi, sā ca ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’ti evaṃ pavattā attadiṭṭhi. Tassa nāmarūpassa kammāvijjādipaccayapariggaṇhanañāṇaṃ paccayapariggaho. ‘‘Natthi hetu, natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāyā’’tiādinayappavattā ahetudiṭṭhi. ‘‘Issarapurisapajāpatipakatiaṇukālādīhi loko pavattati nivattati cā’’ti tathā tathā pavattā diṭṭhi visamahetudiṭṭhi. Tassevāti paccayapariggahasseva. Kaṅkhāvitaraṇenāti yathā etarahi nāmarūpassa kammādipaccayato uppatti, evaṃ atīte anāgatepīti tīsu kālesu vicikicchāpanayanañāṇena. Kathaṃkathībhāvassāti ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādinayapavattāya (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) saṃsayappavattiyā. Kalāpasammasanenāti ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’ntiādinā (saṃ. ni. 3.48-49) khandhapañcakaṃ ekādasasu okāsesu pakkhipitvā sammasanavasena pavattena vipassanāñāṇena. Ahaṃ mamāti gāhassāti ‘‘attā attaniya’’nti gahaṇassa. Maggāmaggavavatthānenāti maggāmaggañāṇavisuddhiyā. Amagge maggasaññāyāti amagge obhāsādike ‘‘maggo’’ti uppannasaññāya. Yasmā sammadeva saṅkhārānaṃ udayaṃ passanto ‘‘evamete saṅkhārā anurūpakāraṇato uppajjanti, na pana ucchijjantī’’ti gaṇhāti, tasmā vuttaṃ ‘‘udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā’’ti. Yasmā pana saṅkhārānaṃ vayaṃ ‘‘yadipime saṅkhārā avicchinnā vattanti, uppannuppannā pana appaṭisandhikā nirujjhantevā’’ti passato kuto sassataggāho. Tasmā vuttaṃ ‘‘vayadassanena sassatadiṭṭhiyā’’ti. Bhayadassanenāti bhayatūpaṭṭhānañāṇena. Sabhayeti sabbabhayānaṃ ākarabhāvato sakaladukkhavūpasamasaṅkhātassa paramassāsassa paṭipakkhabhāvato ca sabhaye khandhapañcake. Abhayasaññāyāti ‘‘abhayaṃ khema’’nti uppannasaññāya. Assādasaññā nāma pañcupādānakkhandhesu assādanavasena pavattasaññā, yo ‘‘ālayābhiniveso’’tipi vuccati. Abhiratisaññā tattheva abhiramaṇavasena pavattasaññā, yā ‘‘nandī’’tipi vuccati. Amuccitukāmatā ādānaṃ. Anupekkhā saṅkhārehi anibbindanaṃ, sālayatāti attho. Dhammaṭṭhitiyaṃ paṭiccasamuppāde. Paṭilomabhāvo sassatucchedaggāho, paccayākārapaṭicchādakamoho vā. Nibbāneca paṭilomabhāvo saṅkhāresu nati, nibbānapaṭicchādakamoho vā. Saṅkhāranimittaggāhoti yādisassa kilesassa appahīnatā vipassanā saṅkhāranimittaṃ na muñcati, so kileso, yo ‘‘saṃyogābhiniveso’’tipi vuccati, saṅkhāranimittaggāhassa, atikkamanameva vā pahānaṃ.
“转起”本身就是转起的状态,意思是缠缚。“盖等法”中的“等”字,也包括了属于盖一类的烦恼,以及寻、伺等。因为修习了四种圣道,最终达到彻底不再转起的状态,所以说是“断”,前后就是这样关联的。那么,是靠什么来断的呢?可以知道,就是在圣道中断除的,因为经文说修习了它们之后就不再转起。“属于集这一类”这一句里,因为四道同样也是四谛的现观,所以那些法由于与各自应当断除的、被称为“集”的贪一起被断除,而且它们本身也具有“集”的性质,因此被称为“属于集这一类”。在《谛分别》中也说一切烦恼都是集,所以“属于集这一类”指的就是邪见等。“轻安”就是寂止的状态。巴利
Pavatti eva pavattibhāvo, pariyuṭṭhānanti attho. Nīvaraṇādidhammānanti ādi-saddena nīvaraṇapakkhiyā kilesā vitakkavicārādayo ca gayhanti. Catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā accantaṃ appavattibhāvena yaṃ pahānanti sambandho. Kena pana pahānanti? ‘‘Ariyamaggehevā’’ti viññāyamānoyamattho tesaṃ bhāvitattā appavattivacanato. ‘‘Samudayapakkhikassā’’ti ettha cattāropi maggā catusaccābhisamayāti katvā tehi pahātabbena tena tena samudayasaṅkhātena lobhena saha pahātabbattā samudayasabhāvattā ca. Saccavibhaṅge ca sabbakilesānaṃ samudayabhāvassa vuttattā ‘‘samudayapakkhikā’’ti diṭṭhiādayo vuccanti. Paṭipassaddhattaṃ vūpasantatā.
“出离有为”就是没有诸行的本质。“断一切有为”是指远离一切有为,也就是无为的意思。而“断”和“律”,按前一种含义,叫“断除律”。按第二种含义,则是说所断除的就是“断”,它和“律”相连接。巴利
Saṅkhatanissaṭatā saṅkhārasabhāvābhāvo. Pahīnasabbasaṅkhatanti virahitasabbasaṅkhataṃ, visaṅkhāranti attho. Pahānañca taṃ vinayo cāti pahānavinayo purimena atthena. Dutiyena pana pahīyatīti pahānaṃ, tassa vinayoti yojetabbo.
“防护已坏”是指防护已经失去,也就是没有防护的意思。因此,即使没有正式受持防护,也包括在内。因为防护必须通过受持才能完成,如果没有受持,就不会有防护。“圣”就是圣者,这是指个体的表述。“此此”就是“这个、这个”,从意义上说,就是没有差别。“同种类”从意义上说就是具有相同的本质:善士的本质就是圣者的本质,圣者的本质也就是善士的本质。巴利
Bhinnasaṃvarattāti naṭṭhasaṃvarattā, saṃvarābhāvatoti attho. Tena asamādinnasaṃvaropi saṅgahitova hoti. Samādānena hi sampādetabbo saṃvaro, tadabhāve na hotīti. Ariyeti ariyo. Paccattavacanañhetaṃ. Eseseti eso eso, atthato anaññoti attho. Tajjāteti atthato taṃsabhāvo, sappuriso ariyasabhāvo, ariyo ca sappurisabhāvoti attho.
邪见者说“我”,是把他自己构想出来的我拿来宣说。因为持我论者的主张就是:被“我”的想法所束缚的,就是我。“不二”是指远离二元。就像把纯粹的色泽执取为“火焰”,然后认为“火焰就是色泽”,从而看到它们是一体的;同样,应当理解邪见者把他所构想的我执取为“色”,或者把他所见到的色执取为“我”,从而看到二者是一体的。在这里,即使“色是我”这种执取还没有生起,但在色上生起我执,就像在火焰上生起色泽执一样,这被称为“不二见”。那些譬喻只是为了说明对“不异”等的执取方式,并不是像显示色泽那样来显示我的实际存在。因为他不会把我看作主人,也不会把色看作所有物。说“我中有色”,是以我为色的本质所依。说“色中有我”,是以色为我的所依,以邪见的方式去观察。“住于缠缚者”,是指以已经成为缠缚的邪见和渴爱,通过“色是我、我有色”等方式错误地执取五蕴而安住。所以说“以缠缚的行相”等等。“同此理趣”,就是说:像这里通过“有人观色是我”等方式对色蕴所作的注释那样,对受蕴等其余诸蕴也应当以同样的方式理解。巴利
So ahanti attanā parikappitaṃ attānaṃ diṭṭhigatiko vadati. ‘‘Ahaṃbuddhinibandhano attā’’ti hi attavādino laddhi. Advayanti dvayatārahitaṃ. Abhinnaṃ vaṇṇameva ‘‘accī’’ti gahetvā ‘‘accīti vaṇṇo evā’’ti tesaṃ ekattaṃ passanto viya yathāparikappitaṃ attānaṃ ‘‘rūpa’’nti, yathādiṭṭhaṃ vā rūpaṃ, ‘‘attā’’ti gahetvā tesaṃ ekattaṃ passanto daṭṭhabbo. Ettha ca ‘‘rūpaṃ attā’’ti imissā pavattiyā abhāvepi rūpe attaggahaṇaṃ pavattamānaṃ acciyaṃ vaṇṇaggahaṇaṃ viya ‘‘advayadassana’’nti vuttaṃ. Upamāyo ca anaññattādigahaṇanidassanavaseneva vuttā, na vaṇṇādīnaṃ viya attano vijjamānadassanatthaṃ. Na hi attani sāmibhāvena rūpañca sakiñcanabhāvena samanupassati. Attani vā rūpanti attānaṃ rūpassa sabhāvato ādhāraṇabhāvena. Rūpasmiṃ vā attānanti rūpassa attano ādhāraṇabhāvena diṭṭhipassanāya passati. Pariyuṭṭhaṭṭhāyīti pariyuṭṭhānappattāhi diṭṭhitaṇhāhi ‘‘rūpaṃ attā, rūpavā attā’’tiādinā khandhapañcakaṃ micchā gahetvā tiṭṭhanato. Tenāha ‘‘pariyuṭṭhānākārenā’’tiādi. Eseva nayoti yo ‘‘idhekacco rūpaṃ attato samanupassatī’’tiādinā rūpakkhandhe vutto saṃvaṇṇanānayo, vedanākkhandhādīsupi eso eva nayo veditabbo.
“纯粹只是色”是指:不与无色混合,仅仅只是色。“无色”是指纯粹的无色,因为色没有被执取。在四蕴中,以三个、三个为一组来执取的方式:在四蕴中,以三个、三个为一组执取的方式,说明了色与无色混杂的“我”,因为在每一种执取中,从受等法中脱离出来的无色法,与遍处之色以及一切色法,都被一并执取而成立。在五种情况中说了断灭见,因为把那些法执取为“我”,而它们具有断灭的性质。然而在其余十五种情况中,即使把色执取为“我”,持邪见的人在那里仍然不放弃常想,因为他把色与遍处之色混在一起,又看不到它的生起等,所以他在那里确实仍然有常见,也可以从执取部分常见的角度来说。这些见是圣道的障碍,因为是颠倒之见。它们不是生天的障碍,因为还没有达到业道的程度。只有无作业、无因、虚无见这三种见,才是业道之见。巴利
Suddharūpamevāti arūpena amissitaṃ kevalaṃ rūpameva. Arūpanti suddhaarūpaṃ rūpassa aggahitattā. Catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasenāti catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ gahaṇavasena rūpārūpamissako attā kathito tasmiṃ tasmiṃ gahaṇe vedanādivinimuttaarūpadhamme kasiṇarūpena saddhiṃ sabbarūpadhamme ca ekajjhaṃ gahaṇasiddhito. Pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā, te te eva dhamme ‘‘attā’’ti gahaṇato tesañca ucchedabhāvato. Avasesesu pana pannarasasu ṭhānesu rūpaṃ ‘‘attā’’ti gahetvāpi diṭṭhigatiko tattha niccasaññaṃ na vissajjeti kasiṇarūpena taṃ missetvā tassa ca uppādādīnaṃ adassanato, tasmāssa tatthapi hotiyeva sassatadiṭṭhi ekaccasassatagāhavasenapi. Maggāvaraṇā viparītadassanato. Na saggāvaraṇā akammapathappattatāya. Akiriyāhetukanatthikadiṭṭhiyo eva hi kammapathadiṭṭhiyo.
“身”是指色身。它本身就是有病的,因为有不净烦恼(āsava)的本性。随贪嗔痴而行,是指在尚未断除贪嗔痴的相续中生起。在此经中,是以有病性来显示。由于无烦恼性,意思是自己已处于断除烦恼的相续中。就有学而言,依已断除的烦恼来说,并不是有病心;但依尚未断除的烦恼来说,则是有病心。他们只是倾向于无病心性,因为他们的心不像随顺轮回的凡夫那样,由于烦恼而成为有病。巴利
Kāyoti rūpakāyo. So āturoyeva asavasabhāvato. Rāgadosamohānugatanti appahīnarāgadosamohasantāne pavattaṃ. Idhāti imasmiṃ sutte. Dassitaṃ āturabhāvena. Nikkilesatāyāti sayaṃ pahīnakilesasantānagatatāya. Sekhā neva āturacittā pahīnakilese upādāya, appahīne pana upādāya āturacittā. Anāturacittataṃyeva bhajanti vaṭṭānusārimahājanassa viya tesaṃ cittassa kilesavasena āturattābhāvato.
2. 《天臂经》注释巴利
2. Devadahasuttavaṇṇanā
2 国王被称为“天”(deva),因为他们“以五种欲乐嬉戏、玩乐、欢闹,或者凭自己的福德威力而闪耀”。他们的池子就叫“天池”(devadaha)。又或者那个池子是自然形成的,因此也被称为“天池”。离它不远处有个市镇,就直接以“天池”为名,就像“瓦拉那城”“苟达村”那样。位于后方地区的国土叫“后方国土”,想去那里的人就是“去后方国土的人”。“让他们成为负担”(te sabhāre)的意思是:那些比丘想依靠长老,让自己变成有负担的人。如果长老是他们的负担,那么对长老来说,他们也是负担,所以说“想让他们成为有负担的人”。因为长老正是把这些比丘看作应当劝诫、应当教导的人。现在为了阐明这个意思,说了“凡是……”等话。所谓“无负担”,就是不把任何人当作自己的负担而继续前行。巴利
2.Devāvuccanti rājāno ‘‘dibbanti kāmaguṇehi kīḷanti laḷanti, attano vā puññānubhāvena jotantī’’ti katvā. Tesaṃ dahoti devadaho. Sayaṃjāto vā so hoti, tasmāpi ‘‘devadaho’’ti vutto. Tassa avidūre nigamo ‘‘devadaha’’ntveva saṅkhaṃ gato yathā ‘‘varaṇānagaraṃ, godhāgāmo’’ti. Pacchābhūmiyaṃ aparadisāyaṃ niviṭṭhajanapado pacchābhūmaṃ, taṃ gantukāmā pacchābhūmagamikā. Te sabhāreti te bhikkhū therassa vasena sabhāre kātukāmatāya. Yadi thero tesaṃ bhāro, therassapi te bhārā evāti ‘‘te sabhāre kātukāmatāyā’’ti vuttaṃ. Evañhi thero te ovaditabbe anusāsitabbe maññatīti. Idāni tamatthaṃ vivaranto ‘‘yo hī’’tiādimāha. Ayaṃ nibbhāro nāma kañci puggalaṃ attano bhāraṃ katvā avattanato.
“以四种方式”是指:界善巧、处善巧、缘起善巧、处非处善巧,这样一共四种。巴利
Catubbidhenāti dhātukosallaṃ āyatanakosallaṃ paṭiccasamuppādakosallaṃ ṭhānāṭṭhānakosallanti evaṃ catubbidhena.
他们只带上年老、生病和年幼的人就出发了,因为这些人过两天疲劳就会完全恢复。讲了与象、猴、鹧鸪有关的故事后,他们又说:“Eḷakāḷagumba 就是黑草棚。”巴利
Te mahallakābādhikātidaharapuggale gaṇhitvāva gacchati. Te hi divasadvayena vūpasantaparissamā eva. Hatthivānaratittirapaṭibaddhaṃ vatthuṃ kathetvā. ‘‘Eḷakāḷagumbeti kāḷatiṇagacchamaṇḍape’’tipi vadanti.
“种种”是指各种不同的国土;“离种种”就是没有那些不同国土,也就是“无国土”,意思是到了那里,即到了外地。因此他说“于一处”等。质多善达多等人,是指质多居士、给孤独长者等人。“审查者”是指研核法义的人。“是怎样的?”意思是:是什么样的?“所见”是指已确立的究竟教理。“他说明怎样的?”就是此意。“法的”是指世尊所说的法。“随法”是指随顺而不相违的法。不过,那是随顺所化众生的意乐而广说的教法,所以说“对所问给予相应的解答”。“持”是指法能执持自己的果,是原因,所以说“共法者”就是具有原因的人。通过这个不同的文句,也只是显示了论说,并不是由它开显出作用。巴利
Vividhaṃ nānābhūtaṃ rajjaṃ virajjaṃ, virajjameva verajjaṃ, tattha gataṃ, paradesagatanti attho. Tenāha ‘‘ekassā’’tiādi. Cittasudattādayoti cittagahapatianāthapiṇḍikādayo. Vīmaṃsakāti dhammavicārakā. Kinti kīdisaṃ. Dassananti siddhantaṃ. Ācikkhati kīdisanti adhippāyo. Dhammassāti bhagavatā vuttadhammassa. Anudhammanti anukūlaṃ avirujjhanadhammaṃ. So pana veneyyajjhāsayānurūpadesanāvitthāroti āha – ‘‘vuttabyākaraṇassa anubyākaraṇa’’nti. Dhāreti attano phalanti dhammo, kāraṇanti āha – ‘‘sahadhammikoti sakāraṇo’’ti. Imināpi pāṭhantarena vādo eva dīpito, na tena pakāsitā kiriyā.
这六个词的含义,应当完全依照渴爱来理解。因为贪等只是渴爱的不同状态。所以他说“渴爱确实……”等等。毁坏身心就叫恼,也就是苦,因此说“无恼即无苦”。使人忧恼就是使人受煎熬,也就是忧恼、热恼。与此相反的,则应看作无忧恼、无热恼。在一切段落中都是如此。巴利
Taṇhāvaseneva channampi padānaṃ attho veditabbo. Yasmā rāgādayo taṇhāya eva avatthāvisesāti. Tenāha ‘‘taṇhā hī’’tiādi. Vihananti kāyaṃ cittañcāti vighāto, dukkhanti āha – ‘‘avighātotinidukkho’’ti. Upāyāseti upatāpetīti upāyāso, upatāpo. Tappaṭipakkho pana anupāyāso nirūpatāpo daṭṭhabbo. Sabbatthāti sabbavāresu.
3. 《哈离迪咖尼经》的注释巴利
3. Hāliddikānisuttavaṇṇanā
3 在其他经文里出现了“阿槃提南道”这个说法,所以这里解释说“名为阿槃提南道的地方”。因为从中部地区往南,就是阿槃提国。在那里生起了这种见解,所以叫“生起”,也就是应当生起的地方,所以说“见解生起之处”。由于色的自性是变坏,所以把色界说成色蕴。在色界中,以贪为所缘缘——不论是与贪同时生起的,还是不同时生起的,也不论是作为亲依止缘的——仅仅因为贪还没有被断除,业识就被它系缚、绑住了。这称为“住家者”,意思是“它在名为色界的住处中游走、活动”。进入这里、前往、活动,就是住处,也就是活动的地方。因此说“住家者、执著家者”。巴利
3. ‘‘Avantidakkhiṇāpathe’’ti aññesu suttapadesu āgatattā āha ‘‘avantidakkhiṇāpathasaṅkhāte’’ti. Majjhimadesato hi dakkhiṇadisāya avantiraṭṭhaṃ. Pavattayittha ettha laddhīti pavattaṃ, pavattitabbaṭṭhānanti āha ‘‘laddhipavattaṭṭhāne’’ti. Ruppanasabhāvo dhammoti katvā rūpadhātūti rūpakkhandho vutto. Rūpadhātumhi ārammaṇapaccayabhūtena rāgena sahajātenapi asahajātenapi upanissayabhūtena appahīnabhāveneva vinibaddhaṃ paṭibaddhaṃ kammaviññāṇaṃ. Okasārīti vuccati – ‘‘tasmiṃ rūpadhātusaññite oke sarati pavattatī’’ti katvā. Avati ettha gacchati pavattatīti okaṃ, pavattiṭṭhānaṃ. Tenāha – ‘‘gehasārī ālayasārī’’ti.
在这里,与受等一起进入、结合,所以叫“住处”,也就是眼、色等。就“缘”来说,缘是通过所缘等方式而成为缘。成为缘,是通过无间缘、等无间缘等,以及业亲依止缘、所缘缘等。如果只说“居士,识界”,就可能让人迷惑:在业识和果报识当中,到底指的是哪一个?为了破除、消除这种迷惑,所以以“不混杂”——也就是不杂乱的方式来做开示。从所缘的角度,说了四种行作识住,比如“比丘们,依色而安住的识,若安住,就安住在色所缘”等,这也是为了显示那些识住。巴利
Ugacchati vā ettha vedanādīhi saddhiṃ samavetīti oko, cakkhurūpādi. Paccayoti ārammaṇādivasena paccayo. Paccayo hotīti anantarasamanantarādinā ceva kammūpanissayaārammaṇādinā ca. ‘‘Viññāṇadhātu kho, gahapatī’’ti evaṃ vutte ‘‘kammaviññāṇavipākaviññāṇesu kataraṃ nu kho’’ti sammoho bhaveyya. Tassa sammohassa vighātatthaṃ apagamanatthaṃ. Asambhinnāvāti asaṃkiṇṇāva desanā katā. Ārammaṇavasena catasso abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhitiyo vuttā – ‘‘rūpupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇa’’ntiādinā (saṃ. ni. 3.53). Tā viññāṇaṭṭhitiyo dassetumpi.
以强烈执取的方式趋近所缘,所以叫“近取”,也就是渴爱和邪见。“成为立足处”,就是成为依止的地方。“成为执取”,就是对各种所缘,因为执取、执著而成为生起的原因。“成为随眠”,就是成为贪随眠和邪见随眠。“最高边际”,是指断除的最高边际,因为只有诸佛才能把这些连同习气一起彻底断尽。既然已经确定“先前未被执取的识就是未被执取”,那为什么还要在这里开示呢?于是问难者质问:“为什么在这里执取识?”先前说到“以识界的贪为系缚的识”时,因为要区分缘和缘所生很困难,可能会产生种种迷惑;但在这里,由于是从五蕴整体上、以断除烦恼的角度来说的,迷惑根本没有产生的余地。因此说“为了显示烦恼的断除”等等。“不游走于业识的住处”——这是用工具格来描述这种状态。“不游走”,就是不趋近。巴利
Daḷhaṃ abhinivesavasena ārammaṇaṃ upentīti upayā, taṇhādiṭṭhiyo. Adhiṭṭhānabhūtāti patiṭṭhānabhūtā. Abhinivesabhūtāti taṃ taṃ ārammaṇaṃ abhinivissa ajjhosāya pavattiyā kāraṇabhūtā. Anusayabhūtāti rāgānusayadiṭṭhānusayabhūtā. Uparimakoṭiyāti pahānassa uparimakoṭiyā . Buddhānaññeva hi te savāsanā pahīnā. Pubbe aggahitaṃ viññāṇaṃ aggahitamevāti katvā kasmā idha desanā katāti codeti – ‘‘idhaviññāṇaṃ kasmā gahita’’nti. Pubbe ‘‘viññāṇadhāturāgavinibandhañca viññāṇa’’nti vuccamāne yathā yathā sammoho siyā paccayapaccayuppannavibhāgassa dukkarattā, idha pana sammohassa okāsova natthi avisesena pañcasu khandhesu kilesappahānavasenāti. Tenāha ‘‘kilesappahānadassanattha’’ntiādi. Kammaviññāṇena okaṃ asarantenā’’ti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Asarantenāti anupagacchantena.
从缘的意义来说,就是以所缘等作为缘的状态。相是生起的。所缘……乃至……住处:以所缘的作用、以居住之处的状态,色本身就是住处,所以叫色相住处。巴利
Paccayaṭṭhenāti ārammaṇādipaccayabhāvena. Nimittaṃ uppattikaṃ. Ārammaṇa…pe… niketanti ārammaṇakaraṇasaṅkhātena nivāsaṭṭhānabhūtena rūpameva niketanti rūpanimittaniketaṃ.
欲贪有强有弱,所以这样说:在内在的五蕴上,因为欲贪强,就把它称为“住处”(oka);在外的六种所缘上,因为欲贪弱,就把它们称为“住处”(niketa)。现在,为了把上面所说的意思清楚地展示出来,才说了“即使同样……”等话。所谓“住处”(oka),说的就是家,因为它是夜间停留的地方;所谓“住处”(niketa),说的就是园林等,因为它是白天停留的地方。相比之下,那里的欲贪就更弱了。巴利
Chandarāgassa balavadubbalatāyāti ajjhattakhandhapañcake chandarāgassa balavabhāvena taṃ ‘‘oko’’ti, bahiddhā chasu ārammaṇesu tassa dubbalatāya tāni ‘‘niketa’’nti vuttāni. Idāni yathāvuttamatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘samānepi hī’’tiādi vuttaṃ. Okoti vuccati gehameva rattiṭṭhānabhāvato. Niketanti vuccati uyyānādi divāṭṭhānabhāvato. Tato dubbalataro hoti chandarāgo.
以依赖家的内心快乐而快乐:也就是依赖家、凭心的快乐,成为一个快乐、达到快乐的人。对于应当做的事,是指小事和大事等应当完成的事情。自己,是指亲自。内,是指心的意向。巴利
Gehassitasukhenāti gehanissitena cittassa sukhena sukhito sukhappatto hoti. Kiccakaraṇīyesūti khuddakesu ceva mahantesu ca kattabbatthesu. Sayanti attanā. Antoti cittajjhāsaye.
“这样的形色”就是指这样的样子。就像“色”这个词既能表示色处,也能表示形状一样,这里是按“也能表示形状”这个意思来说的,所以说“在长、短、黑、白等各种色中”。关于“乐等”,指的是喜等。因为在那些状态里,可能会有“愿我常常保持欢喜”这样的希求。说“这样想”这个名字,是从所缘的角度来说明对想的特殊差别的希求。而“这样的识”,这里则是从所缘的角度来说明对识的特殊差别的希求:“愿我的识能够这样辨识微细的色,并且依靠由这五种净色所庄严的所依。”巴利
Evaṃrūpoti īdisarūpo. Vaṇṇasaddo viya rūpasaddo rūpāyatanassa viya saṇṭhānassapi vācakoti adhippāyena ‘‘dīgharassa kāḷodātādīsu rūpesū’’ti vuttaṃ. Sukhādīsūti somanassādīsu. Tattha hi ‘‘abhiṇhaṃ somanassito bhaveyya’’nti patthanā siyā. Evaṃsañño nāmāti visayavasena saññāvisesapatthanamāha. Evaṃviññāṇoti pana idha visayamukhena viññāṇavisesapatthanaṃ vadati – ‘‘evaṃnipuṇarūpadassanasamatthaṃ, evaṃpañcapasādapaṭimaṇḍitanissayañca me viññāṇaṃ bhaveyyā’’ti.
不预先造作轮回,就是不让心贪求世间。不黏着,就是前后不相连接。他们因此这样说,所以叫论议;至于过失,则说“你的过失”等等。就在这里,就在这一次集会中。从过失中解开,把自己从过失中解脱出来。巴利
Vaṭṭaṃ purato akurūmānoti loke cittaṃ apatthento. Asiliṭṭhaṃ pubbenāparaṃ asambaddhaṃ. Vadanti etenāti vādo, dosoti āha – ‘‘tuyhaṃ doso’’tiādi. Idheva imasmiṃyeva samāgame. Nibbeṭhehi dosato attānaṃ mocehi.
4. 《第二哈离迪咖尼经》的注释巴利
4. Dutiyahāliddikānisuttavaṇṇanā
4 《小六问经》指的是《根本五十篇》里的《小渴爱灭尽经》(中部1.390等)。《大帝释问经》则指《大渴爱灭尽经》(中部1.396等)。“此”指的是“那些沙门婆罗门”等经文语句。渴爱在这里被彻底灭尽,所以叫“渴爱灭尽”;它又是无为界,因此说“在渴爱灭尽处,即涅槃”。已超越边际,就是超越终结,所以说“常终结”。在其余语句中,就是指“究竟安稳、脱离轭缚”等说法。巴利
4.Cūḷachakkapañheti mūlapaṇṇāse cūḷataṇhāsaṅkhayasutte (ma. ni. 1.390 ādayo). Mahāsakkapañhepīti mahātaṇhāsaṅkhayasuttepi (ma. ni. 1.396 ādayo). Etanti ‘‘ye te samaṇabrāhmaṇā’’tiādisuttapadaṃ. Taṇhā sammadeva khīyati etthāti taṇhāsaṅkhayo, asaṅkhatā dhātūti āha ‘‘taṇhāsaṅkhaye nibbāne’’ti. Antaṃ atikkantaniṭṭhāti antarahitaniṭṭhā. Tenāha ‘‘satataniṭṭhā’’ti. Sesapadesūti ‘‘accantayogakkhemino’’tiādīsu.
5. 《定经》的注释巴利
5. Samādhisuttavaṇṇanā
5 所谓定,就是安止定或近行定。业处,就是作为定之基础的观业处。“将增长”是文本的读法。希望,就是“啊,但愿我能有这样的色”。宣称,就是依着渴爱和邪见而说出执取。因此说“以那胜喜”等。即使没有发出言语,当那样的贪爱生起时,也仍然叫做宣称,所以说“未破语言”。为了显示将所缘当作“这是我的”而归属于自己、使其像不共行境一样地执取、紧执不舍者就叫做执著,所以说“吞下,即令究竟后而执取”。“胜喜”等是从前分说的,“喜生起”则是从现前说的。有人认为:前几句是随眠,最后一句是缠缚,并安立为“以执取之义为取”。不胜喜、不宣称在这里,应依与前面相反的方式了知其义。不说“可爱、悦意”,就是不说“可爱”,也不说“悦意”。他由于不以渴爱去执取,所以确实不宣称。巴利
5.Samādhīti appanāsamādhi, upacārasamādhi vā. Kammaṭṭhānanti samādhipādakaṃ vipassanākammaṭṭhānaṃ. ‘‘Phātiṃ gamissatī’’ti pāṭho. Patthetīti ‘‘aho vata me īdisaṃ rūpaṃ bhaveyyā’’ti. Abhivadatīti taṇhādiṭṭhivasena abhinivesaṃ vadati. Tenāha ‘‘tāya abhinandanāyā’’tiādi. ‘‘Aho piyaṃ iṭṭha’’nti vacībhede asatipi tathā lobhuppāde sati abhivadatiyeva nāma. Tenāha ‘‘vācaṃ abhindanto’’ti. ‘‘Mama ida’’nti attano pariṇāmetvā anaññagocaraṃ viya katvā gaṇhanto ajjhosāya tiṭṭhati nāmāti dassento āha ‘‘gilitvāti pariniṭṭhapetvā gaṇhātī’’ti. ‘‘Abhinandatī’’tiādayo pubbabhāgavasena vuttā, ‘‘uppajjati nandī’’ti dvārappattavasena. Paṭhamehi padehi anusayo, pacchimena pariyuṭṭhānanti keci ‘‘gahaṇaṭṭhena upādāna’’nti katvā. Nābhinandati nābhivadatīti ettha heṭṭhā vuttavipariyāyena attho veditabbo. Na ‘‘iṭṭhaṃ kanta’’nti vadatīti ‘‘iṭṭha’’nti na vadati, ‘‘kanta’’nti na vadati. Nābhivadatiyeva taṇhāya anupādiyattā.
第6篇《独坐经》的注释巴利
6. Paṭisallāṇasuttavaṇṇanā
6 了知之后才说:身离存在时,心离才存在;心离存在时,依离也存在——这些是能够获得的,了知这一点之后才说。巴利
6.Ñatvāāhāti ‘‘sati kāyaviveke cittaviveko, tasmiṃ sati upadhiviveko ca imesaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti ñatvā āha.
7. 《取恐惧经》的注释巴利
7. Upādāparitassanāsuttavaṇṇanā
7 因执取而生起的恐惧:在五蕴中,由于执取“我”和“我的”而生起的渴爱恐惧与邪见恐惧。没有恐惧:指恐惧不存在,或指恐惧的对立面。曾经确实有我的这些力量、青春等。业识:指以变坏为所缘、与渴爱和邪见相应的识,以及随它而转的识。所谓随转,即取那个所缘而生起。因此说“从以变坏为所缘的心”。不善法的生起:指由渴爱而生起的其他不善法。耗尽:即灭尽,不给它生起的机会。有恐惧者:指因渴爱和邪见而有恐惧。执取:以渴爱和邪见的执取而执取,正是由于那些执取而成为恐惧者。随色变坏而转的心不存在。当说:以一切方式说,是合理的,此即其义。巴利
7.Gahaṇenauppannaṃ paritassananti khandhapañcake ‘‘ahaṃ mamā’’ti gahaṇena uppannaṃ taṇhāparitassanaṃ diṭṭhiparitassanañca. Aparitassananti paritassanābhāvaṃ, paritassanapaṭipakkhaṃ vā. Ahu vata metaṃ balayobbanādi. Kammaviññāṇanti vipariṇāmārammaṇaṃ taṇhādiṭṭhisahagataṃ viññāṇaṃ tadanuvatti ca. Anuparivatti nāma taṃ ārammaṇaṃ katvā pavatti. Tenāha ‘‘vipariṇāmārammaṇacittato’’ti. Akusaladhammasamuppādāti taṇhāya aññākusaladhammasamuppādā. Pariyādiyitvāti khepetvā, tassa pavattituṃ okāsaṃ adatvā. Sauttāsoti taṇhādiṭṭhivasena sauttāso. Gaṇhitvāti taṇhādiṭṭhiggāhehi gahetvā tesañceva vasena paritassako. Rūpabhedānuparivatti cittaṃ na hoti. Vaṭṭatīti sabbākārena vattuṃ yuttanti attho.
第8项《执取恐惧经》的注释巴利
8. Dutiyaupādāparitassanāsuttavaṇṇanā
8 这段开示是依渴爱、慢和邪见而说的,因为经文中出现了“这是我的,我就是这个,这是我的我”这样的说法。所谓“在四部经中”,是指从第五经开始的那四部经。而第四经只讲了还灭。巴利
8.Taṇhāmānadiṭṭhivasena desanā katā ‘‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti desanāya āgatattā. Catūsu suttesūti pañcamādīsu catūsu suttesu. Catutthe pana vivaṭṭameva kathitaṃ.
《三时无常经》的注释巴利
9. Kālattayaaniccasuttavaṇṇanā
9 如果过去和未来因为现在不存在而是无常的,那么现在在那时也不存在,关于它的无常还有什么可说的呢?关于现在又怎能谈论呢?因为它被生灭所限定。正如经中所说:已经生起而还停留着的,就像针尖上的芥子。巴利
9. Yadi atītānāgataṃ etarahi natthibhāvato aniccaṃ, paccuppannampi tadā natthīti ko pana vādo tassa aniccatāya, paccuppannamhi kathāva kā udayabbayaparicchinnattā tassa. Vuttañhetaṃ ‘‘nibbattā ye ca tiṭṭhanti, āragge sāsapūpamā’’ti (mahāni. 10).
10-11. 《三时苦经》等的注释巴利
10-11. Kālattayadukkhasuttādivaṇṇanā
10-11 “以同样的方式”:就像根据那种人的意乐而说了第九经一样,以同样的方式。据说,那些比丘把过去、未来观照为“苦”,也同样观照为“无我”之后,便对现在感到苦恼。“然后对他们……”等一切,都应依照前文所说的方法来理解。巴利
10-11.Tathārūpenevāti yathārūpeneva puggalajjhāsayena navamaṃ suttaṃ kathitaṃ, tathārūpenevāti. Te kira bhikkhū atītānāgataṃ ‘‘dukkha’’nti sallakkhetvā, tathā ‘‘anattā’’ti sallakkhetvā paccuppanne kilamiṃsu. ‘‘Atha nesa’’ntiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayena vattabbaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15