《执取经》的注释
1. Upayasuttavaṇṇanā
53接近(upayo)就是接近。怎么接近呢?是借着渴爱、慢等而接近,所以说“借着渴爱、慢、见的方式”。怎么知道这一点呢?因为经文说“未解脱”。确实,被渴爱和见系缚的人,他接近什么呢?回答说“五蕴”,因为不存在脱离彼等而以如是方式接近者。那么,是谁在接近呢?是具足这些法的那个人。由于已经说过了是以渴爱、见的方式接近,所以这里说的“识”,就是指不善业的识。所谓“令速行”,就是执取速行、使它成为那样的状态。然后,使这个识有能力牵引结生,就是那样做的。因此说“结生”等等。关于不执取的理由,在解释“舍家无家而游”那首偈颂时已经说过了。以业相等等为缘而成为结生之因的所缘,是借着能引生结生的业而中断的。不能安住:因为不像在有贪染的时候那样现前,所以不能安住。所谓“没有安住的识”,就是指前面说的那种识。“不造作”:就是不使它生起,这是通过破坏它的缘来实现的。
53. Upetīti upayo. Kathamupeti? Taṇhāmānādivasenāti āha ‘‘taṇhāmānadiṭṭhivasenā’’ti. Kathamidaṃ labbhatīti? ‘‘Avimutto’’ti vacanato. Taṇhādiṭṭhivasena hi baddho, kiṃ upetīti āha ‘‘pañcakkhandhe’’ti tabbinimuttassa tathā upetassa abhāvato. Ko panupetīti? Taṃsamaṅgīpuggalo. Taṇhādiṭṭhivasena upagamassa vuttattā viññāṇanti akusalakammaviññāṇamevāti vadanti. Javāpetvāti gahitajavaṃ katvā. Yathā paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ samatthaṃ, evaṃ katvā. Tenāha ‘‘paṭisandhī’’tiādi. Aggahaṇe kāraṇaṃ vuttameva ‘‘okaṃ pahāya aniketasārī’’ti gāthāya vissajjane. Kammanimittādivasena paṭisandhiyā paccayabhūtaṃ ārammaṇaṃ paṭisandhijanakassa kammassa vasena vocchijjati. Patiṭṭhā na hoti sarāgakāle viya anupaṭṭhānato . Appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ vuttappakārena. Anabhisaṅkharitvāti anuppādetvā paccayaghātena.
2. 《种子经》的注释
2. Bījasuttavaṇṇanā
54“种子类”这个说法里,“生”这个词只是用来补足音节的,所以注释里直接说“种子”。白菖蒲叫 vaca,木匠用的刨刀叫 ajju,罗勒叫 phaṇijjaka。“没有破损”是指连一小部分都没坏。“为了种子”是为了种子的作用。“不适用”是在说明它不能成为生长的条件。“没有达到”是指还没有到腐烂的地步。“取精华”是因为只取了米里最精纯的部分。识以执取所缘的方式停住在这里,所以叫“识住”。“以所缘”是就所缘的状态来说的。“以润泽之义”是通过爱著使它变得滋润,因此说“以喜浇灌”。这样种下的业识,就有能力生出结生之芽。“有因有缘”是说以无明、非理作意等为条件,所以是有因缘的。“生长”是说它有能力产生未来果报的相续。
54.Bījajātānīti jāta-saddo padapūraṇamattanti āha ‘‘bījānī’’ti. Vacanti setavacaṃ. Ajjukanti tacchakaṃ. Phaṇijjakaṃ tulasi. Abhinnānīti ekadesenapi akhaṇḍitāni. Bījatthāyāti bījakiccāya. Na upakappatīti paccayo na hotīti dasseti. Na pāpitānīti pūtitaṃ na upagatāni. Taṇḍulasārassa ādānato sārādāni. Ārammaṇaggahaṇavasena viññāṇaṃ tiṭṭhati etthāti viññāṇaṭṭhitiyo. Ārammaṇavasenāti ārammaṇabhāvavasena. Sinehanaṭṭhenāti taṇhāyanavasena siniddhatāpādanena, yato ‘‘nandūpasecana’’nti vuttaṃ. Tathā hi viropitaṃ taṃ kammaviññāṇaṃ paṭisandhiaṅkuruppādanasamatthaṃ hoti. Sappaccayanti avijjāayonisonamanasikārādipaccayehi sappaccayaṃ. Viruhati vipākasantānuppādanasamattho hutvā.
3. 自说经的注释
3. Udānasuttavaṇṇanā
55自说的意思是:他说出了满心欢喜的话。这就是上面所说的那种自说。强力依止就是亲依止缘,布施本身就是亲依止缘,所以叫布施亲依止缘。其余的也按这个方式类推。其中,布施亲依止缘在食物等事物上力量强大,因为力量强大,多修这个亲依止缘的人,已经通过断除欲贪而练熟了,再精勤修观,不久就证得不来果。同样,极其清净的戒亲依止缘,是通过厌离欲贪而成就的。如果是这样,为什么说这两种亲依止缘是弱的呢?因为它们只是如电之智的缘。而且那种如电之智,也要靠获得修习亲依止缘的协助才能生起,不是单靠它自己就行。然而,修习作为证悟的殊胜之因,是强有力的亲依止缘。正因如此,它成为如金刚之智的殊胜缘。所以这样说:修习亲依止缘能使人证得阿拉汉果。
55.Udānaṃ udāharīti attamanavācaṃ nicchāresi. Esa vuttappakāro udāhāro. Bhuso nissayo upanissayo, dānameva upanissayo dānūpanissayo. Esa nayo sesesupi. Tattha dānūpanissayo annādivatthūsu balavāti balavabhāvena hoti, tasmā upanissayabahulo kāmarāgappahāneneva kataparicayattā vipassanamanuyuñjanto na cirasseva anāgāmiphalaṃ pāpuṇāti, tathā suvisuddhasīlūpanissayo kāmadosajigucchanena. Yadi evaṃ kasmā ime dve upanissayā dubbalāti vuttā ? Vijjūpamaññāṇasseva paccayabhāvato. Sopi bhāvanūpanissayasahāyalābheneva, na kevalaṃ. Bhāvanā pana paṭivedhassa visesahetubhāvato balavā upanissayo. Tathā hi sā vajirūpamañāṇassa visesapaccayo. Tenāha ‘‘bhāvanūpanissayo arahattaṃ pāpetī’’ti.
所谓“so”是指弥拉迦长老。“vihāraṃ”是居住的地方。长老就住在寺院边上的叶屋里。“upaṭṭhāti”是以一种特征显现,就像弯角牛行走于路径一样。“tattha”是指在那一堆湿木柴那里。“udakamaṇikānaṃ”是指水罐。
Soti milakatthero. Vihāranti vasanaṭṭhānaṃ. Vihārapaccante hi paṇṇasālāya thero viharati. Upaṭṭhāti ekalakkhaṇena. Kūṭagoṇo viya gamanavīthiṃ. Tatthāti allakaṭṭharāsimhi. Udakamaṇikānanti udakathevānaṃ.
他在自己身上就开显了这些法,因为《自说经》中所说的那些圆满的法,确实存在于他自己身上。因此说“精勤者”等。这位弥拉迦长老对学处怀有恭敬,有惭愧心,圆满履行义务与应行之事,安住在清净戒中,所以被称为“弱亲依止者”。因此,世尊发出感兴之语:“若我不存在……诸结缚。”
Attaniyevaupanesi udānakathāya vuttadhammānaṃ paripuṇṇānaṃ attani saṃvijjamānattā. Tenāha ‘‘uṭṭhānavatā’’tiādi. Ayañhi milakatthero sikkhāya gāravo sappatisso vattapaṭivattaṃ pūrento visuddhasīlo hutvā ṭhito, tasmā ‘‘dubbalūpanissaye’’ti vuttaṃ. Tenāha bhagavā udānento ‘‘no cassaṃ…pe… saññojanānī’’ti.
如果我不存在,也就是说,假如根本没有一个可以被称为“我”的东西,因为并不存在任何能被“我”这个词所指称的实体。正因如此,我的资具也不会存在,因为它们具有坏灭的性质,无法常住。这样从自我指涉的角度解释了这两个词的含义之后,现在从业与果的角度来说,就说了“又如果……”等。通过过去和现在显示了空性之后,现在为了通过现在和未来来显示空性,又说了“但现在……”等。“如此胜解者”:就是发起这样的胜解。“将非有”:就是会消亡。因为“非有”就是毁灭。因此说“将崩坏”。“非有见”就是“非有”,这是通过省略后词而说的,所以(义注)说“以非有见”。所谓“非有见”,就是彻底毁灭之见。那(非有见)就是圣道。因为这是以共性来说明,而成为对特相的确定,所以应依第三道来理解其义。
Sace ahaṃ na bhaveyyanti yadi ahaṃ nāma koci na bhaveyyaṃ tādisassa ahaṃsaddavacanīyassa kassaci atthassa abhāvato. Tato eva mama parikkhāropi na bhaveyyatassa ca pabhaṅgubhāvena anavaṭṭhitabhāvato. Evaṃ attuddesikabhāvena padadvayassa atthaṃ vatvā idāni kammaphalavasena vattuṃ ‘‘sace vā panā’’tiādi vuttaṃ. Atītapaccuppannavasena suññataṃ dassetvā idāni paccuppannānāgatavasena taṃ dassento ‘‘idāni panā’’tiādi vuttaṃ. Evaṃ adhimuccantoti edisaṃ adhimuttiṃ pavattento. Vibhavissatīti vinassissati. Vibhavo hi vināso. Tenāha ‘‘bhijjissatī’’ti. Vibhavadassanaṃ vibhavoti uttarapadalopena vuttanti āha ‘‘vibhavadassanenā’’ti. Vibhavadassanaṃ nāma accantāya vināsassa dassanaṃ. Tanti ariyamaggaṃ. Sāmaññajotanā hesā visesaniṭṭhā hotīti tatiyamaggavasena attho veditabbo.
“上方的道与果”,就是最上的道果。“没有这一生的间隔”,意思是无间,观就是道的无间。然而种姓心因为属于随顺路,所以或者可以归入观,或者因为以涅槃为所缘而可以归入道,因此不能说它使道有了间隔。所以论中说“观是道的近无间”。至于果,因为它以涅槃为所缘,依断除烦恼而现起,又是出世间法,所以确实属于业与道;但因为是善的果报,它们之间有差别,所以说观与果之间可以是远无间,因此说“果是远无间”。“诸漏的灭尽”,在说到最上的道时,由于观是近的,所以根本不必说。“不恐惧”,就是于不应恐惧处,不生起恐惧。“他”,就是未曾听闻佛法的凡夫。“为三相所打击”,就是为无常等三相所标记。“在心中消失了”,就是稍微消失了,从此以后也仍然站在那里,因为某些部分尚未圆满,所以就说解脱了,这是其意趣。说了“不恐惧”之后,为了显示他没有恐惧的状态,所以说“无有”等。因为善凡夫以怖畏现起智观照“诸行是可怖的”时,并不恐惧。
Upari maggaphalanti aggamaggaphalaṃ. Natthi etissā jātiyā antaranti anantarā, anantarā vipassanā maggassa. Gotrabhū pana anulomavīthipariyāpannattā vipassanāgatikaṃ vā siyā, nibbānārammaṇattā maggagatikaṃ vāti na tena maggo antariko nāma hoti. Tenāha ‘‘vipassanā maggassa āsannānantaraṃ nāmā’’ti . Phalaṃ pana nibbānārammaṇattā kilesānaṃ pajahanavasena pavattanato lokuttarabhāvato ca kammamaggagatikameva, kusalavipākabhāvena pana nesaṃ attho pabhedoti vipassanāya phalassa siyā anantaratāti vuttaṃ ‘‘phalassa dūrānantaraṃ nāmā’’ti. ‘‘Āsavānaṃ khayo’’ti pana aggamagge vuccamāne vipassanānaṃ āsannatāya vattabbameva natthi. Atasitāyeti na tasitabbe tāsaṃ anāpajjitabbe. Tāsoti tāsahetu ‘‘tasati etasmā’’ti katvā. Soti assutavā puthujjano. Tilakkhaṇāhatanti aniccatādilakkhaṇattayalakkhitaṃ. Manamhi naṭṭhoti īsakaṃ naṭṭhomhi, tato parampi tattheva ṭhatvā kiñci apūritattā eva muttoti adhippāyo. ‘‘Na tāso nāma hotī’’ti vatvā tassa atāsabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ. Kalyāṇaputhujjano hi bhayatupaṭṭhānañāṇena ‘‘sabhayā saṅkhārā’’ti vipassanto na uttasati.
《取转经》注释
4. Upādānaparipavattasuttavaṇṇanā
56“以四种转起的方式”说的是:在每一个蕴当中,以四种圣谛转起的方式。“我遍知色”:对一切四大及所造色,因为它可厌,而且在那里有颠倒而空虚的状态,所以以殊胜的智慧了知、通达它为“苦谛”。“由食集起”:因为色身依食而有减损、增长等变化,这一点很明显,而且食是特殊的缘,所以说它“由食集起”。所谓苦集之说,就是轮回之说,所以特别指出“与欲贪俱”。把握了欲贪,也就等于把握了取、业和无明。“他们已行道”:意思是他们已经进入行道。这里用的是现在时的表达,就像说“善心已经生起”一样。“他们确立”:就是获得立足处。“全分者”:这里因为解脱功德而圆满,所以说“全分者,已完成一切应作”。“由彼”:意思是,如果用其余的法来施设他们为无学,那么对他们来说,已经没有像有学那样可以用来施设的轮回了。这里的“轮回”指原因,因为它有令果转动、令果生起的含义。“无学地品”:指无学地的现起。
56.Catunnaṃparivaṭṭanavasenāti paccekakkhandhesu catunnaṃ ariyasaccānaṃ parivaṭṭanavasena. Rūpaṃ abbhaññāsinti sakalabhūtupādārūpaṃ kucchitabhāvato tattha ca tucchavipallāsatāya ‘‘dukkhasacca’’nti abhivisiṭṭhena ñāṇena aññāsiṃ paṭivijjhiṃ. Āhāravasena rūpakāyassa hānivuddhādīnaṃ pākaṭabhāvato visesapaccayato ca tassa ‘‘āhārasamudayā’’ti vuttaṃ. Dukkhasamudayakathā nāma vaṭṭakathāti ‘‘sacchandarāgo’’ti visesetvā vuttaṃ. Chandarāgaggahaṇena ca upādānakammāvijjāpi gahitā eva. Paṭipannā hontīti attho. Vattamānakālappayogo hesa yathā ‘‘kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotī’’ti. Patiṭṭhahantīti patiṭṭhaṃ labhanti. Kevalinoti idha vimuttiguṇena pāripūrīti āha ‘‘sakalino katasabbakiccā’’ti. Yena teti yena avasiṭṭhena te asekkhe paññāpentā paññāpeyyuṃ, taṃ nesaṃ vaṭṭaṃ sekkhānaṃ viya natthi paññāpanāya. Vaṭṭanti kāraṇaṃ vaṭṭanaṭṭhena phalassa pavattanaṭṭhena. Asekkhabhūmivāroti asekkhabhūmippavatti.
5. 《七处经》的注释
5. Sattaṭṭhānasuttavaṇṇanā
57在七个方面中,是指在色了知等七个方面。已住之住,是指已经安住的圣者之住。在此,是指在这段摄颂中。其余,是指这里所讲之外剩下的内容。依前说之理,是指依照前面所说的方式来了知。令满足喜乐,是令功德增上者感到满足和欢喜。通过称赞功德来吸引有学及善良凡夫,令他们生起清净的信心。现在,为了让刚才所说的意义更加明显,而说了“正如”等。
57.Sattasuokāsesūti rūpapajānanādīsu sattasu okāsesu. Vusitavāsoti vusitaariyavāso. Etthāti imasmiṃ uddese. Sesaṃ nāma idha vuttāvasesaṃ. Vuttanayenāti heṭṭhā vuttanayena veditabbaṃ. Ussadanandiyanti ussannaguṇavato tosanaṃ sammodāpanaṃ. Guṇakittanena palobhanīyaṃ sekkhakalyāṇaputhujjanānaṃ pasāduppādanena. Idāni vuttameva atthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ.
“至此”是指:依靠五蕴,在七个处所中显示善巧,以这样一段教说的次第来说明。“彼”是指所缘。“只是界等”是指仅仅就界、处、缘起而言。“于这些法中”是指在生起等这些法中。“作已”意思是完成了遍观的工作。如此,这里依靠五蕴,对七处善巧的运作按类别加以分析之后,法王便开示为“三种遍观察者”。
Ettāvatāti pañcannaṃ khandhānaṃ vasena sattasu ṭhānesu kosalladīpanena ettakena desanākkamena. Tanti ārammaṇaṃ. Dhātuādimattamevāti dhātāyatanapaṭiccasamuppādamattameva. Imesu dhammesūti imesu jātādīsu. Kammaṃ katvāti sammasanakammaṃ niṭṭhapetvāti attho. Evamettha pañcannaṃ khandhānaṃ vasena sattaṭṭhānakosallapavattiyā pabhedena vibhajitvā ‘‘tividhūpaparikkhī’’ti dasseti dhammarājā.
6. 《正自觉者经》的注释
6. Sammāsambuddhasuttavaṇṇanā
5858. 以更增上、更殊胜的方式努力、运用,所以叫“增上勤”,也就是殊胜的精进。因此说“增上勤”。这里说的“此道”,是指八支圣道。“在此”,是指在这部经中。“以不现行的意义”,是指在佛陀出现之前,它不以现行的状态存在。“他知道道”,是指从集起开始,连同前分、资粮、境界、果、出离的圣道,他了知、证悟,所以叫“知道者”。“已知”,是指他也让其他人知道、获得,像掌中的庵摩罗果一样清楚呈现,并这样开示。由于避开非道而行走于道,所以就像对道善巧一样,对非道的善巧也应当期求,因此说“于道与非道善巧”。“我最初到达”,是指我以第一道而具足。
58. Adhikaṃ savisesaṃ payasati payuñjati etenāti adhippayāso, visiṭṭhapayogo. Tenāha ‘‘adhikapayogo’’ti. Imañhi magganti aṭṭhaṅgikaṃ ariyamaggamāha. Idhāti imasmiṃ sutte. Avattamānaṭṭhenāti buddhuppādato pubbe na vattamānabhāvena. Maggaṃ jānātīti samudāgamato paṭṭhāya sapubbabhāgaṃ sasambhāravisayaṃ saphalaṃ saudrayaṃ ariyaṃ maggaṃ jānāti avabujjhatīti maggaññū. Viditanti aññesampi ñātaṃ paṭiladdhaṃ hatthatale āmalakaṃ viya pākaṭaṃ akāsi, tathā katvā desesi. Amagge parivajjanena magge paṭipattīti tassa maggakusalatā viya amaggakusalatāpi icchitabbāti āha ‘‘magge ca amagge ca kovido’’ti. Ahaṃ paṭhamaṃ gatoti ahaṃ paṭhamamaggena samannāgato.
《无我相经》注释
7. Anattalakkhaṇasuttavaṇṇanā
59“过去的侍者”是指在过去精进用功时当过侍者的人。也就是前面已经说过的“以不自在之义、无主之义、空之义、遮遣我之义”这些。 “就这一段范围来说”,是指从“诸比丘,色是无我”开始,一直到“愿我的识不要这样”为止的这一段经文。 “更上”是说讲说还没有讲过的内容,不是重复已经讲过的,所以说“显示它们”。 “合会”就是综合归纳。“广说”就是从详细角度作的注释。 这里说“唯是无我相”,是因为无我相最为突出、最为核心。 其实那里讲无常等,也都是为了阐明无我而说的,所以无我相最为殊胜、最为主要,这也是顺应所化众生的根机意乐。
59.Purāṇupaṭṭhāketi pubbe padhānapadahanakāle upaṭṭhākabhūte. ‘‘Avasavattanaṭṭhena assāmikaṭṭhena suññataṭṭhena attapaṭikkhepaṭṭhenā’’ti evaṃ pubbe vuttehi. Ettakena ṭhānenāti ‘‘rūpaṃ, bhikkhave, anattā’’ti ārabhitvā yāva ‘‘evaṃ me viññāṇaṃ mā ahosī’’ti ettakena suttapadesena. Akathitasseva kathanaṃ uttaraṃ, na kathitassāti vuttaṃ ‘‘tāni dassetvā’’ti. Samodhānetvāti sampiṇḍitvā. Vitthārakathāti vitthārato aṭṭhakathā. Anattalakkhaṇamevāti tabbahulatāya tappadhānatāya ca vuttaṃ. Aniccatādīnampi hi tattha taṃdīpanatthameva vuttattā tadeva jeṭṭhaṃ padhānaṃ tathā veneyyajjhāsayato.
《玛哈离经》的注释
8. Mahālisuttavaṇṇanā
60“纯苦”等词句,和前面所说的方式一样,因此应当依照那里所说的方式来理解它的含义。在这里还应当看到:就像有贪是杂染的因和缘一样,具足观的道也是清净的因和缘。
60.Ekantadukkhantiādīni padāni vuttanayāneva, tasmā tattha vuttanayeneva attho veditabbo. Ettha ca yathā sarāgo hetu paccayo saṃkilesāya, evaṃ savipassano maggo hetu paccayo ca visuddhiyāti daṭṭhabbaṃ.
《燃烧经》的注释
9. Ādittasuttavaṇṇanā
61“以十一种火”:是指贪等一直到忧恼这十一种火,取它们烧灼的意思。“在两种里”:指第八和第九部分。“唯是苦相”:是因为苦相最为突出、也最为主要,所以这样说。
61.Ekādasahīti rāgādīhi upāyāsapariyosānehi ekādasahi santāpanaṭṭhena aggīhi. Dvīsūti aṭṭhamanavamesu. Dukkhalakkhaṇamevāti tabbahulatāya tappadhānatāya ca vuttaṃ.
《言说道经》的注释
10. Niruttipathasuttavaṇṇanā
62“词本身”就是“词道”:这里用“道”这个字来说明词的扩展,就像说“种子就是那一类种子”一样。“依词”就是依词义分析解说。而称为“道”,是因为与义理相应。“这三种”指的是词、增语、施设这三种道。实际上,像“因为触,所以称为触”这样,把词义提取出来而说的言辞,就是“词”;像“增祥者、增财者”这样,仅仅就事论事、根据特定事项而说出的言辞,就是“增语”;像“寻、伺”等,以各种不同的方式来表示某一义理,就是“施设”。或者说,以阐明各个义理而被确定下来、被固定下来的言辞,就是“词”。“增”这个字带有“更上、超越”的意思,“增语”就是指更上一层的言辞。相对于什么更上呢?是相对于所要阐述的那个义理来说更上,这个意思是显而易见的。或者可以这样理解:依从于某个对象的言辞就叫作“增语”。依从于什么呢?依从于义理。为了表达义理而作的施设,所以称为“施设”。如此,对于词、增语、施设这些词,应当理解为它们可以应用在一切言辞上。如果不这样理解,就会产生问题:那样的话,只有像“因为触,所以称为触”这类决定的言辞才算是“词”;只有像“增祥者、增财者”这类方式的言语才算是“增语”;只有像“寻、伺”等以种种方式表示同一个意义的言辞才算是“施设”了。“不杂”:就是说不混乱。因此说“不舍离……不丢弃”。“不被混杂”:指不会杂乱,意思是现在不会、将来也不会被杂染。“无过失的”:指没有被排斥、非难。因为一旦坏灭,就意味着超越了生起等阶段,所以坏灭本身就已经是超越,因此说“仅仅是坏灭”。又因为转移到其它地方也被称为超越,为了显示并没有这种情况,所以接着说“没有转移到其它地方”。实际上,诸行在哪里生起,就在哪里坏灭、止息、变异、消亡。因此说“变异……灭没”。它之所以不显现,正是因为根本没有生起的缘故。
62.Niruttiyova niruttipathāti patha-saddena padavaḍḍhanamāha yathā ‘‘bījāniyeva bījajātānī’’ti. Niruttivasenāti nibbacanavasena. Pathā ca atthānurūpabhāvato . Tīṇipīti niruttiadhivacanapaññattipathapadāni. Tathā hi ‘‘phusatīti phasso’’tiādinā nīharitvā vacanaṃ nirutti, ‘‘sirīvaḍḍhako dhanavaḍḍhako’’tiādinā vacanamattameva adhikāraṃ katvā pavattaṃ adhivacanaṃ, ‘‘takko vitakko’’tiādinā taṃtaṃpakārena ñāpanato paññatti. Atha vā taṃtaṃatthappakāsanena nicchitaṃ, niyataṃ vā vacanaṃ nirutti. Adhi-saddo uparibhāge, upari vacanaṃ adhivacanaṃ. Kassa upari? Pakāsetabbassa atthassāti pākaṭoyamattho. Adhīnaṃ vacanaṃ adhivacanaṃ. Kena adhīnaṃ? Atthena. Atthassa paññāpanatthena paññattīti evaṃ niruttiādipadānaṃ sabbavacanesu pavatti veditabbā. Aññathā ‘‘phusatīti phasso’’tiādippakārena niddhāraṇavacanānaṃyeva niruttitā, sirivaḍḍhakadhanavaḍḍhakapakārānameva abhilāpanaṃ adhivacanatā. ‘‘Takko vitakko’’ti evaṃpakārānameva ekameva atthaṃ tena tena pakārena ñāpentānaṃ vacanānaṃ paññattitā ca āpajjeyya. Asaṃkiṇṇāti na saṃkiṇṇā. Tenāha ‘‘avijahitā…pe… achaḍḍitā’’ti. Na saṃkīyantīti na saṃkirīyanti, na saṃkīyissanti na saṃkirīyissantīti attho. Appaṭikuṭṭhāti na paṭikkhittā. Yasmā bhaṅgaṃ atikkantaṃ uppādādi atikkantameva hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘bhaṅgamevā’’ti. Yasmā desantaraṃ saṅkantopi atikkantanti vuccati, tasmā tadābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘desantaraṃ asaṅkamitvā’’ti vuttaṃ. Yattha yattha hi saṅkhārā uppajjanti, tattha tattheva bhijjanti nirujjhanti vipariṇamanti vināsaṃ āpajjanti. Tenāha ‘‘vipariṇatanti…pe… naṭṭha’’nti. Apākaṭībhūtaṃ ajātattā eva.
因为属于婆娑跋耆家族,所以叫婆娑跋耆人。以根本邪见为立场的见行者,就是那些以邪见为根本的见行者,他们是在这个劫中最先产生这类邪见的人。对于反复思虑的人:他学得并掌握了与无因论相关的典籍,然后去探究其中的义理,于是“众生染污没有因,没有缘”这类见解就随着传闻所得的义理而生起,邪念便安住在这样的所缘上。通过“没有因”等说法,对从传闻得来的义理,以各种方式的思虑,就像面对一个有具体形象的东西一样,让心清晰地呈现出那个样子。由于长时间的串习,心变得能够认可“就是这样”,于是就以审查认可的方式执取它。当他一次又一次地这样修习、反复地这样练习时,被邪寻所发起、被邪精进所支撑,把并非真实的自性执取为“真实自性”的,这就叫作邪念。与那种恶见相应的渴爱,也就因此建立起来。由于各自的寻等缘都具足了,心在那个所缘上安住下来,舍弃了散乱,就仿佛进入了一心专注的状态,这其实是邪定。要知道,这种邪定,在特定条件的帮助下获得了修习的力量,在这种情况下,确实能起到类似安止定的作用,就像射箭等技艺中的专注一样。确实如此,按照这种方式,在前面多番的速行心过程中,于最后一个速行心里,有七个速行心生起。在这其中,第一个速行心还是可对治的,第二等也是可对治的。然而,到了第七个速行心生起时,就变得不可对治了。因此说“在享受的人”等等。上面所举的两处例子,道理也是这样。
Vasabhaṇagottatāya vassabhaññā. Mūladiṭṭhigatikāti mūlabhūtā diṭṭhigatikā, imasmiṃ kappe sabbapaṭhamaṃ tādisadiṭṭhisamuppādakā. Punappunaṃ āvajjentassāti ahetuvādapaṭisaṃyuttaganthaṃ uggahetvā pariyāpuṇitvā tadatthaṃ vīmaṃsantassa ‘‘natthi hetu, natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāyā’’tiādinayappavattāya laddhiyā ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati, ‘‘natthi hetū’’tiādivasena anussavūpaladdhe atthe tadākāraparivitakkanehi saviggahe viya sarūpato cittassa paccupaṭṭhite cirakālaparicayena ‘‘evameta’’nti nijjhānakkhamabhāvūpagamanena nijjhānakkhantiyā tathāgahite punappunaṃ tatheva āsevantassa bahulīkarontassa micchāvitakkena samādiyamānā micchāvāyāmūpatthambhitā ataṃsabhāvaṃ ‘‘taṃsabhāva’’nti gaṇhantī micchāsatīti laddhanāmā taṃladdhisahagatā taṇhā santiṭṭhati. Yathāsakaṃ vitakkādipaccayalābhena tasmiṃ ārammaṇe adhiṭṭhitatāya anekaggataṃ pahāya cittaṃ ekaggataṃ appitaṃ viya hoti micchāsamādhinā. Sopi hi paccayavisesehi laddhabhāvanābalo īdise ṭhāne samādhānapatirūpakiccakaro hotiyeva vālavijjhanādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ. Tathā hi anekakkhattuṃ tenākārena pubbabhāgiyesu javanavāresu pavattesu sabbapacchime javanavāre satta javanāni javanti. Tattha paṭhame satekiccho hoti, tathā dutiyādīsu. Sattame pana javane sampatte atekiccho hoti. Tenāha ‘‘assādentassā’’tiādi. Imesupīti dvīsupi ṭhānesu.
在“现在的……或”这里,iti这个词表示“等等”的意思。它涵盖了像“那被称为未来的,其实并不是未来”这样的说法。他们——也就是婆娑跋耆族人——也没有这样想,因为世间的共称施设是不可逾越的。因此说“然而,过去……”等等。这是在诸蕴之上安立的施设。
Paccuppannaṃ vāti ettha iti-saddo ādiattho. Tena ‘‘yadetaṃ anāgataṃ nāma, nayidaṃ anāgata’’ntiādikaṃ saṅgaṇhāti. Tepīti te vassabhaññāpi na maññiṃsu lokasamaññāya anatikkamanīyato. Tenāha ‘‘atītaṃ panā’’tiādi. Khandhānaṃ upari niruḷhā paṇṇatti.