义庄严明了第四品
4. Atthālaṅkārāvabodha-catutthapariccheda
兼具意义与庄严,并具功德的结文方式;
极其可爱,犹如可爱之物,故今称述他们。
Atthālaṅkārasahitā, saguṇā bandhapaddhati; Accantakantā kantā va vuccante te tato’dhunā.
本性庄严与曲说庄严,依其差别分为两种;
其中,第一种能显现诸事物的种种状态。
Sabhāva, vaṅkavuttīnaṃ, bhedā dvidhā alaṃkriyā; Paṭhamā tattha vatthūnaṃ, nānāvatthā’vibhāvinī.
优雅、舒展而祥瑞,方向稳固而观视;
菩萨苗芽发为语言,辉耀如月般清朗。
Līlā vikanti subhago, disā thira vilokano; Bodhisattaṅkuro bhāsaṃ, viroci vāca māsabhiṃ.
Vutti vatthusabhāvassa, yā’ññathā sā’parā bhave; Tassā’nantavikappattā, hoti bījo’padassanaṃ.
曲说义庄严
Vaṅkavutti atthālaṅkāra
Tatthā’tisaya, upamā, rūpakā, vutti, dīpakaṃ,; Akkhepo, tthantaranyāso, byatireko, vibhāvanā.
因、次第、更可爱、略、计度
等至、次第、作用、假名解说
Hetu , kkamo, piyataraṃ, samāsa, parikappanā; Samāhitaṃ, pariyāya, vutti, byājopavaṇṇanaṃ.
差别、世俗我慢、双关、同等结合
譬喻、广大、欺诳、过度的称赞。
Visesa, ruḷhāhaṅkārā, sileso, tulyayogitā; Nidassanaṃ, mahantattaṃ, vañcanā, ppakatatthuti,.
单列、相互、俱起、相违;
转起、旋转、状态、混杂、月、味等。
Ekāvali, aññamaññaṃ, sahavutti, virodhitā; Parivutti, bbhamo, bhāvo, missa, māsī, rasī, iti.
这些差别已作宣说,“有”即被称为命;
于谄曲行中令增长,则其染污超越殊胜。
Ete bhedā samuddiṭṭhā, bhāvo jīvita muccate; Vaṅkavuttīsu posesi, sileso tu siriṃ paraṃ.
能显了差别者,即是具有增上义的表述;
超越世间境界者,与世间者,此分二种。
Pakāsakā visesassa, siyā’tisayavutti yā; Lokā’tikkantavisayā, lokiyā,ti ca sā dvidhā.
Lokiyātisayasse’te, Bhedā ye jātiādayo; Paṭipādīyate tva’jja, lokātikkantagocarā.
他们以合掌般的双眼,啜饮身色之美者;
胜者!你尚无力断除这些,又如何能断除贪爱,乃至贪爱的食者?
Pivanti dehakantī ye, nettañjalipuṭena te; Nā’laṃ hantuṃ jine’saṃ tvaṃ, taṇhaṃ taṇhāharopi kiṃ?
Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyo’pamā; Sadda, tthagammā, vākyattha, visayā,ti ca sā bhidhā.
以复合词通达词义,如“munindo candimā’nano”(牟尼主有月面)。
Samāsa, paccaye, vā’dī, saddā tesaṃ vasā tidhā; Saddagammā samāsena, munindo candimā’nano.
以“āya”等词缀,而有“vadanaṃ paṅkajāyate”(面庞如莲花生起)。
“munindanayana”是依主释复合词,意为“牟尼主之眼”,如同青莲瓣。
Āyādī paccayā tehi, vadanaṃ paṅkajāyate; Munindanayana dvandaṃ, nīluppaladalīyati.
‘iva’等词,意为:如、或、相等、同等、相似、近似。
Ivādī iva, vā, tulya, samāna, nibha, sannibhā; Yathā, saṅkāsa, tulita, ppakāsa, patirūpakā.
Sarī, sarikkha, saṃvādī, virodhi, sadisā, viya; Paṭipakkha, paccanīkā, sapakkho, pamito, pamā.
Paṭibimba, paṭicchanna, sarūpa, sama, samitā; Savaṇṇā, bhā, paṭinidhi, sadhammā, di salakkhaṇā.
“战胜”即击败,“责骂”即呵斥,“笑”即欢笑,“回吼”即回应,“伤害”即损害。
Jayatya , kkosati, hasati, patigajjati, dūbhati; Usūyatya, vajānāti, nindati, ssati, rundhati.
它偷走他的荣光,夺去他的魅力;
与他争论,并以与他等同而高踞其上。
Tassa coreti sobhaggaṃ, tassa kantiṃ vilumpati; Tena saddhiṃ vivadati, tulyaṃ tenā’dhirohati.
进入丛林,便追随他,紧追其后;
他持彼戒、守彼禁制,我亦如是随顺于彼。
Kacchaṃ vigāhate, tassa, ta manvetya, nubandhati; Taṃsīlaṃ, taṃnisedheti, tassa cā’nukaroti, me.
能喻与所喻,其共同法性由智者所明示;
由这些譬喻之类别,今有诸人得以被导出。
Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ vibhāvibhi; Imehi upamābhedā, keci niyyanti sampati.
如盛开的莲花,正是善逝端严的容颜;
此即名为法喻,是对同类法的昭示。
Vikāsipadumaṃ’vā’ti, sundaraṃ sugatā’nanaṃ; Iti dhammopamā nāma, tulyadhammanidassanā.
Dhammahīnā ‘‘mukha’mbhoja, sadisaṃ munino’’iti; Viparīto’pamā ‘‘tulya, mānanena’mbujaṃ tava’’.
你的面容犹如莲花,莲花犹如你的面容;
这互为比喻,因为彼此可互相为喻。
Tavā’nana’miva’mbhojaṃ, ambhoja’miva te mukhaṃ; Aññamaññopamā sā’yaṃ, aññamaññopamānato.
若有某种莲花,具有眼眸的迷魅;
能持你面容的美丽——这便是奇妙的譬喻。
‘‘Yadi kiñci bhave’mbhojaṃ, locana’bbhamuvibbhamaṃ; Dhāretuṃ mukhasobhaṃ taṃ, tave’’ti abbhutopamā.
「香、光泽、相关联,清凉、光辉与相违;
汝面即是莲华」——此即所谓结合譬喻。
‘‘Sugandhi sobhā sambandhī, sisiraṃ’su virodhi ca; Mukhaṃ tava’mbujaṃve’ti’’, sā silesopamā matā.
因以同一音声指称,此即所谓‘相续比喻’,例如:
Sarūpasaddavāccattā, sā santānopamā yathā;
Bālā’vu’yyānamālā’yaṃ, sā’lakā’nanasobhinī.
亏损之月,多尘之莲,以这些喻汝之容颜;
虽相似而更胜一筹,此即称为贬责比喻。
Khayī cando, bahurajaṃ, padumaṃ, tehi te mukhaṃ; Samānampi samukkaṃsi, tya’yaṃ nindopamā matā.
胜者!无能以面容回应月亮之辈,却对你回吼;
愚钝且有污点——此应是‘遮止比喻’。
Asamattho mukheni’ndu, jina! Te paṭigajjituṃ; Jaḷo kalaṅkī’ti ayaṃ, paṭisedhopamā siyā.
「月光与莲花之光辉,超越汝之面容;
‘与自身等同’,这便是所谓的‘共喻’。
‘‘Kacchaṃ candāravindānaṃ, atikkamma mukhaṃ tava; Attanā’va samaṃ jāta’’, mitya’sādhāraṇopamā.
‘一切莲花之光明,犹如聚积于某处;’
‘汝之面容照耀’,这便是‘非有比喻’。
‘‘Sabba’mbhoja’ppabhāsāro, rāsibhūto’va katthaci; Tavā’nanaṃ vibhātī’’ti, hotā’bhūtopamā ayaṃ.
然而,有时藉由音声之力,义理可得;
即使没有复合、缘、论师与声合,
Patīyate’tthagammā tu, saddasāmatthiyā kvaci; Samāsa, ppaccaye, vādi, saddayogaṃ vinā api.
黄蜂啊,这些并非无傲之眼,这也不是莲花之面;
由善分别的相似性,这被称为形相喻。
Bhiṅgāne’mānicakkhūni, nā’mbujaṃ mukha’mevi’daṃ; Subyattasadisattena, sā sarūpopamā matā.
“我的面容光彩便已足够”——月神啊!你如此自夸;
“因莲中亦有此故”——此即假设之喻。
‘‘Maye’va mukhasobhā’sse, tyala’mindu! Vikatthanā; Yato’mbujepi sā’tthīti’’, parikappopamā ayaṃ.
‘‘Kiṃ vā’mbuja’ntobhantāli, kiṃ lolanayanaṃ mukhaṃ; Mama dolāyate citta’’, micca’yaṃ saṃsayopamā.
先示现某事物,再称说其同法;
因确信相似性的存在,故举反喻。
Kiñci vatthuṃ padassetvā, sadhammassā’bhidhānato; Sāmyappatītisabbhāvā, pativatthupamā yathā.
于不断出生的众生中,无一人能与胜者相似;
确实没有第二棵,如同波利质多树。
Janesu jāyamānesu, ne’kopi jinasādiso; Dutiyo nanu natthe’va, pārijātassa pādapo.
若以句义本身譬喻句义,
或与‘如’相连,或无‘如’,此句义喻有二种。
Vākyatthene’va vākyattho, yadi kocū’pamīyate; Ivayuttā, viyuttattā, sā vākyatthopamā dvidhā.
此即‘与如相连’之义。
Ivayuttā
这位胜者,为灭除众生的杂染,出现于世间;
犹如在酷热时节,为受热恼所苦的众生(带来清凉的)雨云一般。
Jino saṃklesatattānaṃ, āvibhūto janāna’yaṃ; Ghammasantāpatattānaṃ, ghammakāle’mbudo viya.
牟尼尊的慧光,犹如令人心悦的涂香;
月儿啊,你虽已高悬于上,又何须展露骄慢?
Munindānana mābhāti, vilāsekamanoharaṃ; Uddhaṃ samuggatassā’pi, kiṃ te canda vijambhanā.
此足以动摇智者,因其表相特征等既已毁坏;
此应设作譬喻,于某处正如那般。
Samubbejeti dhīmantaṃ, bhinnaliṅgādikaṃ tu yaṃ; Upamādūsanāyā’la, metaṃ katthaci taṃ yathā.
此月犹如身形破损的天鹅,其脉管如芦苇,其光线如丝缕;
异类之语为下劣,彼即如仆从对仆从,或仆从对君王。
Haṃsī’vā’yaṃ sasī bhinna, liṅgā, kāsaṃ sarāni’va; Vijāti vacanā, hīnā, sā’va bhatto bhaṭo’dhipe.
“如火把如太阳般闪耀”,此为增上喻;
未触及之义为“力量如菩提,似海激荡”。
‘‘Khajjoto bhāṇumālī’va, vibhāti’’tyadhikopamā; Aphuṭṭhatthā ‘‘balambodhi, sāgaro viya saṃkhubhi.’’
‘‘Cande kalaṅko bhiṅgo’ve’, tyu’pamāpekkhinī ayaṃ; Khaṇḍitā keravā’kāro, sakalaṅko nisākaro.
对于如此之类的形态,他们便失去敬意;
而智者仅于某些场合才表示敬意。
Iccevamādirūpesu, bhavanti vigatā’darā; Karonti cā’daraṃ dhīrā, payoge kvaci de’va tu.
Itthīyaṃ’vā’jano yāti, vadatye’sā pumā viya; Piyo pāṇā ivā’yaṃ me, vijjā dhana’miva’ccitā.
犹如大地之主,天王辉煌闪耀;
我如无垢明镜,以光辉照耀。
Bhavaṃviya mahīpāla, devarājā virocate; Ala’maṃsumato kacchaṃ, tejasā rohituṃ ayaṃ.
Upamāno’pameyyānaṃ, abhedassa nirūpanā; Upamā’va tirobhūta, bhedā rūpaka muccate.
以无余事物为所缘,作一分说示;
彼又分为二种,每种再依合略等方式各分为三。
Asesa vatthu visayaṃ, ekadesa vivutti, ca; Taṃ dvidhā puna paccekaṃ, samāsādivasā tidhā.
无余事境略摄
Asesavatthuvisayasamāsa
手指犹如花瓣般明净,指甲的光泽似花蕊;
谁不以头顶佩戴牟尼主之足莲?
Aṅgulidala saṃsobhiṃ, nakhadīdhiti kesaraṃ; Sirasā na pilandhanti, ke muninda pada’mbujaṃ.
无余事境非合略
Asesavatthuvisayaasamāsa
诸宝是广大功德,慈悲为清凉之水;
甚深难测,现量之胜者犹如大海。
Ratanāni guṇā bhūrī, karuṇā sītalaṃ jalaṃ; Gambhīratta magādhattaṃ, paccakkho’yaṃ jino’mbudhi.
无余事境交融。
Asesavatthuvisayamissaka
216(此处数目“216”应为章节或条目标记,无需翻译。)
216.
牟尼主!你那月光般柔和的笑意,映现在面如月轮之上;
此善美之语,唤醒心中那片睡莲林。
Candikā mandahāsā te, muninda! Vadani’nduno; Pabodhayatya’yaṃ sādhu, mano kumuda kānanaṃ.
Asesavatthuvisaye, pabhedo rūpake ayaṃ; Ekadesavivuttimhi, bhedo dāni pavuccati.
一分显了合说
Ekadesavivuttisamāsa
Vilāsa hāsa kusumaṃ, rucirā’dhara pallavaṃ; Sukhaṃ ke vā na vindanti, passantā munino mukhaṃ.
一分显了合说
Ekadesavivuttiasamāsa
愿牟尼之王的双足,赐予你胜利;
其爪光极其可爱,是摧伏诸恶的胜利幢。
Pādadvandaṃ munindassa, dadātu vijayaṃ tava; Nakharaṃsī paraṃ kantā, yassa pāpajayaddhajā.
一分显了混合
Ekadesavivuttimissaka
牟尼王面月的极净之颊
善哉,已觉醒之心,生于莲花林。
Sunimmalakapolassa, muninda vadani’nduno; Sādhu’ppabuddha hadayaṃ, jātaṃ kerava kānanaṃ.
Rūpakāni bahūnye’va , yuttā, yuttādibhedato; Visuṃ na tāni vuttāni, etthe’va’ntogadhāni’ti.
所谓的‘月’与‘空莲’,是一个残缺的譬喻。
‘‘Candimā’kāsapaduma’’, miccetaṃ khaṇḍarūpakaṃ;
低劣的譬喻,如……等;而‘甘露林’、‘眼目’等则是美好的。
Duṭṭha, ‘‘mamboruhavanaṃ, nettāni’ccā’’di sundaraṃ.
分别、譬喻与明喻,皆有其边际;
依此而可了知者实无所有;未言说者,可由比量而了知。
Pariyanto vikappānaṃ, rūpakasso’pamāya ca; Natthi yaṃ tena viññeyyaṃ, avutta manumānato.
对义与词,反复宣说;
此二者皆应了知,即名为‘反复’(āvutti)。
Punappuna muccāraṇaṃ , yamatthassa, padassa ca; Ubhayesañca viññeyyā, sā’ya’māvutti nāmato.
心摄取一切,遍取十方;
执取无垢性,此乃胜者之名闻聚。
Mano harati sabbesaṃ, ādadāti disā dasa; Gaṇhāti nimmalattañca, yasorāsi jinassa’yaṃ.
Vibhāsenti disā sabbā, munino dehakantiyo; Vibhā senti ca sabbāpi, candādīnaṃ hatā viya.
这位胜者已摧破烦恼之敌,安住世间;
他无有怨敌而住,于恶人中犹如宝聚。
Jitvā viharati klesa, ripuṃ loke jino ayaṃ; Viharatya’rivaggo’yaṃ, rāsibhūto’va dujjane.
纵使仅于一处生起,亦能裨益一切文句;
此名为灯照法,依其所涉初、中、后之境,分为三类。
Ekattha vattamānampi, sabbavākyo’pakārakaṃ; Dīpakaṃ nāma taṃ cādi, majjha, ntavisayaṃ tidhā.
佛陀以无量悲悯,为可化导的众生,行饶益事;
平等地灭尽一切罪恶,摧破诸外道。
Akāsi buddho veneyya, bandhūna mamito’dayaṃ; Sabbapāpehi ca samaṃ, nekatitthiyamaddanaṃ.
中间照明法。
Majjhe dīpaka
得见牟尼是善妙的,能于众生生起不死之法;
然而对于其他众生,却成了恒常逼恼的毒药。
Dassanaṃ munino sādhu, janānaṃ jāyate’mataṃ; Tada’ññesaṃ tu jantūnaṃ, visaṃ nicco’patāpanaṃ.
极为可爱的容颜,如离日之月,令人心神怡悦;
如胜者、如明月,谁不生欢喜?
Accanta kanta lāvaṇya, candā’tapa manoharo; Jinā’nani’ndu indu ca, kassa nā’nandako bhave.
戒以无悔故,以此为喜之因;
此即喜之因,且由轻安等而得成就。
Hotā’vippaṭisārāya, sīlaṃ, pāmojjahetu so; Taṃ pītihetu, sā cā’yaṃ, passaddhyā’di pasiddhiyā.
纵然在欲等灯喻中,亦是前前随观,
语花鬘现起,这便称为花鬘灯喻。
Iccā’didīpakattepi, pubbaṃ pubba mapekkhinī; Vākyamālā pavattāti, taṃ mālādīpakaṃ mataṃ.
Anene’va’ppakārena, sesāna mapi dīpake; Vikappānaṃ vidhātabbā, nugati suddhabuddhibhi.
于欲作特定言说时,彼即是遮止之语;
此即名为“呵责”,依时间差别而分为三种。
Visesa vacani’cchāyaṃ, nisedhavacanaṃ tu yaṃ; Akkhepo nāma soyañca, tidhā kālappabhedato.
独自一人,他战胜了那统率大军的魔罗——那真正的征服者;
那愚者又怎能有如此的波罗蜜之力?
Ekākī’ nekasenaṃ taṃ, māraṃ sa vijayī jino; Kathaṃ ta mathavā tassa, pāramībala mīdisaṃ.
为何你心生烦恼:‘我未证得那拔除生起(烦恼)之境’?
Kiṃ citte’jāsamugghātaṃ, apatto’smīti khijjase; Paṇāmo nanu so ye’va, sakimpi sugate gato.
Saccaṃ na te gamissanti, sivaṃ sujanagocaraṃ; Micchādiṭṭhi parikkanta , mānasā ye sudujjanā.
应知另有义理安立,能成就他语之义;
遍一切处而具差别义者,因殊胜者的差异而得以区分。
Ñeyyo atthantaranyāso, yo, ññavākyatthasādhano; Sabbabyāpī visesaṭṭho, hivisiṭṭha’ssa bhedato.
即是离系而遍一切处者。
Hi rahita sabbabyāpī
那些利益世间的有情,太阳与月亮亦是如此;
他们将通达义利,规律又如何能被逾越?
Tepi lokahitā sattā, sūriyo candimā api; Atthaṃ passa gamissanti, niyamo kena laṅghyate.
具足而遍一切处者
Hi sahita sabbabyāpī
他为天、人的导师,亦是牟尼之主,具足自在
他已证入涅槃,一切诸行实非恒常。
Satthā devamanussānaṃ, vasī sopi munissaro; Gato’va nibbutiṃ sabbe, saṅkhārā na hi sassatā.
确实,它并不含殊胜的意义。
Hi rahita visesaṭṭha
Jino saṃsārakantārā, janaṃ pāpeti nibbutiṃ; Nanu yuttā gati sā’yaṃ, vesārajja samaṅginaṃ.
确实,伴随着殊胜的意义。
Hi sahita visesaṭṭha
Surattaṃ te’dharaphuṭaṃ, jina! Rañjeti mānasaṃ; Sayaṃ rāgaparītā hi, pare rañjenti saṅgate.
Vācce gamme tha vatthūnaṃ, sadisatte pabhedanaṃ; Byatireko’ya’mapye’ko, bhayabhedā catubbidho.
语词的唯一差异
Vāccaekabyatireka
胜者!以深远、宏大等功德,你犹如大海;
然而,你与它(海)相似,但以此身,则存有差异。
Gambhīratta mahattādi, guṇā jaladhinā jina!; Tulyo tva masi bhedo tu, sarīrene’disena te.
语词的双非差别
Vācca ubhayabyatireka
大海与善逝,皆名大士,极深难测;
大海色如安膳那,胜者光辉似黄金。
Mahāsattā’tigambhīrā, sāgaro sugatopi ca; Sāgaro’ñjanasaṅkāso, jino cāmīkarajjuti.
通俗、单一、差别。
Gamma ekabyatireka
不能消除热恼,亦非如鹿眼般悦意;
牟尼之主!您的双目,为那美德所庄严。
Na santāpāpahaṃ nevi, cchitadaṃ migalocanaṃ; Muninda! Nayanadvandaṃ, tava tagguṇa bhūsitaṃ.
两者皆离
Gammaubhayabyatireka
Munindānana mambhoja, mesaṃ nānatta mīdisaṃ; Suvuttā’matasandāyī, vadanaṃ ne’disa’mbujaṃ.
于某处有已成立的因,遮止非因之后;
或由自性而应被了知,这即是分别显明。
Pasiddhaṃ kāraṇaṃ yattha, nivattetvā’ ñākāraṇaṃ; Sābhāvikatta mathavā, vibhābyaṃ sā vibhāvanā.
他因之分别显明。
Kāraṇantaravibhāvanā
你的眼白皎洁分明,下唇微赤如新染;
你的双眉亦同样匀称,胜者啊,你是不为所欺者。
Anañjitā’sitaṃ nettaṃ, adharo rañjitā’ruṇo; Samānatā bhamu cā’yaṃ, jinā’nāvañcitā tava.
自性广演其义
Sābhāvika vibhāvanā
确实,不与恶人相交,恶事便不生起;
善人之心,其性本极清净。
Na hoti khalu dujjanya, mapi dujjanasaṅgame; Sabhāvanimmalatare, sādhujantūna cetasi.
Janako , ñāpako ceti, duvidhā hetavo siyuṃ; Paṭisaṅkharaṇaṃ tesaṃ, alaṅkāratāyo’ditaṃ.
依有、无,依作用力,亦依心之因力;
它们的差别无量无边,此仅为略示其要。
Bhāvā’bhāva kiccavasā, cittahetuvasāpi ca; Bhedā’nantā idaṃ tesaṃ, mukhamatta nidassanaṃ.
于胜义阐明中,一味而全然悦意;
牟尼的这一教法,确实令我的心满足。
Paramatthapakāse’ka, rasā sabbamanoharā; Munino desanā’yaṃ me, kāmaṃ toseti mānasaṃ.
Dhīrehi saha saṃvāsā, saddhammassā’bhiyogato; Niggaheni’ndriyānañca, dukkhassu’pasamo siyā.
牟尼尊主如月,言语和雅,因无矫饰而令人喜乐;
愿你能轻易了悟,心已从诸恶中出离。
Muninda’canda saṃvādi, kantabhāvo’pasobhinā; Mukhene’va subodhaṃ te, manaṃ pāpā’bhinissaṭaṃ.
Sādhuhatthā’ravindāni, saṅkocayati te kathaṃ; Muninda! Caraṇadvanda, rāgabālā’tapo phusaṃ?
我令众生收拢那莲花般的双足;
牟尼王!您的双足指甲,宛如新月,其肉色亦复如是。
Saṅkocayanti jantūnaṃ, pāṇipaṅkeruhāni’ha; Muninda! Caraṇadvanda, nakha candāna’ maṃsavo.
Uddiṭṭhānaṃ padatthānaṃ, anuddeso yathākkamaṃ;
所谓‘数’者已明示,即依数目与次第而说。
‘Saṅkhyāna’miti niddiṭṭhaṃ, yathāsaṅkhyaṃ kamopi ca.
牟尼王啊!您的言笑与嬉戏,皆是殊胜;
犹如杜鹃亲近森林,睡莲亲近于水。
Ālāpa hāsa līḷāhi, muninda! Vijayā tava; Kokilā kumudāni co, pasevante vanaṃ jalaṃ.
若论某义理之相,或亦有更可爱者;
然此可爱之殊胜处,正由如是而呈现。
Siyā piyataraṃ nāma, attharūpassa kassaci; Piyassā’tisayene’taṃ, yaṃ hoti paṭipādanaṃ.
尊者!我因得见您而心生喜悦;
这喜悦是适时而生的,也因再次见到您。
Pītiyā me samuppannā, santa! Sandassanā tava; Kālenā’yaṃ bhave pīti, tave’va puna dassanā.
以譬喻与言辞,阐明所欲之事理;
此即是略说,以简略的形式阐明义理。
Vaṇṇiteno’pamānena, vutyā’dhippeta vatthuno; Samāsavutti nāmā’yaṃ, attha saṅkhepa rūpato.
此即唯以所别而成差别,而有分别与无分别的简别;
于义中,亦别有分别与无分别的简别。
Sā’yaṃ visesyamattena, bhinnā’bhinnavisesanā; Atthe’va aparā pya’tthi, bhinnā’bhinnavisesanā.
无分别的简别
Abhinnavisesana
清净,施予不死,为胜妙宝之所依;
此菩提深奥,由我以福德成就。
Visuddhā’matasandāyī, pasattharatanā’layo; Gambhīro cā’ya’ mambodhi, puññenā’pādito mayā.
已破与未破之差别
Bhinnābhinnavisesana
Icchita’tthapado sāro, phalapuppho’pasobhito; Sacchāyo’ya’mapubbova kapparukkho samuṭṭhito.
Sāgarattena saddhammo, rukkhatteno’dito jino; Sabbe sādhāraṇā dhammā, pubbatrā’ññatra tu’ttayaṃ.
所依异则存续异,作用亦随之而异;
于何处被构想,何处即称为构想。
Vatthuno’ññappakārena, ṭhitā vutti tada’ññathā; Parikappīyate yattha, sā hoti parikappanā.
以譬喻的内涵与作用等方式;
我今以偈颂,宣说种种思惟筹划。
Upamā’bbhantarattena, kiriyādivasena ca; Kameno’dāharissāmi, vividhā parikappanā.
譬喻——内在的筹划思惟
Upamābbhantaraparikappanā
为欲所摧、为病所逼、偃卧不起,他们顽固悭吝;
犹如将那位智者引向调伏,那时正是由于瑜伽的修习。
Icchābhaṅgā’turā’sīnā, tā’tiniccala maccharā; Vasaṃ nenti’va dhīraṃ taṃ, tadā yogā’bhiyogato.
行为之筹谋
Kriyāparikappanā
魔王登上极度高昂的大象,为战斗而来;
他必定在寻找道路,因畏惧胜者而想要逃跑。
Gajaṃ māro samāruḷho, yuddhāya’ccanta’munnataṃ; Magga manvesatī nūna, jinabhīto palāyituṃ.
功德筹量
Guṇaparikappanā
牟尼王!您这双足,如同红莲般端丽可爱
我想:他以鲜血染红的双足,似能摧伏诸恶。
Muninda! Pādadvande te, cāru rājiva sundare; Maññe pāpā’bhi’sammadda, jātasoṇena soṇimā.
诸如‘Maññe’(我以为)、‘saṅke’(我疑)、‘dhuvaṃ’(必定)、‘nūna’(确实)、‘miva’(如同)、‘micceva’(虚妄)等词,是由‘mā’等不变词所引导。
Maññe, saṅke, dhuvaṃ, nūna, miva, micceva mādihi; Sā’yaṃ byañjīyate kvā’pi, kvā’pi vākyena gamyate.
村落譬喻之思量。
Gammaparikappanā
慈悲自然生起,身体散发出柔和的光彩;
令众生满足的胜者啊!善哉,他们引导人们走向温润安详。
Dayā sañjāta sarasā, dehā nikkhantakantiyo; Pīṇentā jina! Te sādhu, janaṃ sarasataṃ nayuṃ.
若人着手于任何善业,由福德之力,复能
于成就中所获的内在利益,即称之为‘专注’。
Ārabbhantassa yaṃkiñci, kattuṃ puññavasā puna; Sādhana’ntaralābho yo, taṃ vadanti samāhitaṃ.
Mārā’ribhaṅgā’bhimukha, mānaso tassa satthuno; Mahāmahī mahāravaṃ, ravī’ya’mupakārikā.
Avatvā’bhimataṃ tassa, siddhiyā dassana’ññathā; Vadanti taṃ ‘pariyāya, vuttī’ti sucibuddhayo.
置于敞院中的财富,无有守护;
贪财者!如你所欲,随心所欲,行你所愿之事。
Vivaṭa’ṅgaṇanikkhittaṃ, dhana’mārakkha vajjitaṃ; Dhanakāma! Yathākāmaṃ, tuvaṃ gaccha yadicchasi.
诽谤之人,其言似赞扬,实为过失的说明;
过失的言说,在这里正是功德的积聚。
Thutiṃ karoti nindanto, viya taṃ byājavaṇṇanaṃ; Dosā’bhāsā guṇā eva, yanti sannidhi matra hi.
你能摇落一切尘垢,猛烈犹如狂风席卷睡莲
仅此便已足够,世尊!我们何必再赞说您诸功德的殊胜?
Sañcāletu malaṃ tvaṃ’si, bhusaṃ kuvalayā’khilaṃ; Visesaṃ tāvatā nātha!, Guṇānaṃ te vadāma kiṃ?
关于食物的差别、行为、出生与属性;
若见不圆满处,此即名为差别。
Visesi’cchāyaṃ dabbassa, kriyā, jāti, guṇassa ca; Vekalladassanaṃ yatra, viseso nāma yaṃ bhave.
非战车,非象,非马,非步兵;
牟尼以舍弃资具而战胜魔敌。
Na rathā, na ca mātaṅgā, na hayā, na padātayo; Jito mārāri muninā, sambhārāvajjanena hi.
他没有皱起眉头,也没有露齿怒目;
牟尼、英雄、胜者,亲自摧破了魔军。
Na baddhā bhūkuṭi, neva, phurito dasanacchado; Mārāribhaṅgaṃ cā’kāsi, muni vīro varo sayaṃ.
光不流散于诸方,
光明未遍照世间;
然而如此深沉的黑暗,却被善妙的法语所超越。
Na disāsu byāttā raṃsi, Nā’loko lokapatthaṭo; Tathāpya’ndhatamaharaṃ, paraṃ sādhusubhāsitaṃ.
牟尼王!您的话语既不粗糙,也不生硬;
然而,却能深深挖掘,将众生的骄慢连根拔除。
Na kharaṃ, na hi vā thaddhaṃ, muninda! Vacanaṃ tava; Tathāpi gāḷhaṃ khaṇati, nimmūlaṃ janatāmadaṃ.
然而,此处所显现的超越之处,正是勇猛与英雄气概之所在。
Dassīyate’tirittaṃ tu, sūravīrattanaṃ yahiṃ; Vadanti viññūvacanaṃ, ruḷhāhaṅkāra mīdisaṃ.
我的儿子们是我亲手养育的,在如此圣者面前自然安住。
Dame nandopanandassa, kiṃ me byāpāradassanā? Puttā me pādasambhattā, sajjā sante’va tādise.
双关语者,以多种言辞,于所表之义中结合一词;
无异词句等,依其力用,说为三种。
Sileso vacanā’nekā, bhidheyye’kapadāyutaṃ; Abhinnapadavākyādi, vasā tedhā’ya mīrito.
Andhatamaharo hārī, samāruḷho mahodayaṃ; Rājate raṃsimālī’yaṃ, bhagavā bodhayaṃ jane.
如秋月明净,灭尽已至;
犹如白莲池之正觉,令诸智者皆得满足。
Sāradā’malakā’bhāso, samānīta parikkhayo; Kumudā’karasambodho, pīṇeti janataṃ sudhī.
Samāhita’ttavinayo, ahīna mada maddano; Sugato visadaṃ pātu, pāṇinaṃ so vināyako.
相违的、相违的、破坏的、业、决定者、其他;
决定是遮遣之语,无有相违,虽相违亦不相违。
Viruddhā, viruddhā, bhinna, kammā, niyamavā, paro; Niyama’kkhepavacano, avirodhi, virodhya’pi.
“适当”、“养育”等,双关;以及“句生”等;
唯于这些例示中,色将不显现。
Ocitya samposakādi, sileso, padajā’di pi; Esaṃ nidassanesve’va, rūpa māvi bhavissati.
相违业双关
Viruddhakammasilesa
以自在力运转世间,无嗔恚,具足善妙之身;
魔罗溃败,法王显扬威德。
Savase vattayaṃ lokaṃ, akhilaṃ kallaviggaho; Parābhavati mārāri, dhammarājā vijambhate.
无违业之双关语
Aviruddhakammasilesa
本性甘美、功德殊胜等生起之因;
众人聆听牟尼之语,亦得见不死。
Sabhāvamadhuraṃ puñña viseso’daya sambhavaṃ; Suṇanti vācaṃ munino, janā passanti cā’mataṃ.
不共业之湿勒沙
Abhinnakammasilesa
为除黑暗,亦因本性甘美;
胜者以言语与光辉,令众生心意满足。
Andhakārā’pahārāya , sabhāva madhurāya ca; Mano pīṇeti jantūnaṃ, jino vācāya bhāya ca.
具决定之双关语
Niyamavantasilesa
犹如头发与眼睛的乌黑,犹如眉毛的弯曲;
牟尼王的肤色,如同手足和嘴唇般红润。
Kesa’kkhīnaṃ’va kaṇhattaṃ, bhamūnaṃyeva vaṅkatā; Pāṇipādā’dharānaṃ’va, munindassā’bhirattatā.
定则投射中的双关语
Niyamakkhepasilesa
Pāṇipādā’dharesve’va, sārāgo tava dissati; Dissate so’ya mathavā, nātha! Sādhuguṇesva’pi.
于无违之戒中。
Avirodhisilesa
299299为篇章序号,标示本节文贯。
299.
具足妙相、吉祥、威光,坚定而慈悲;
为世间主,已胜一切烦恼垢染;
沙门之主,辉耀光明显耀。
Salakkhaṇo’tisubhago, tejassī niyato’dayo; Lokeso jitasaṃkleso, Vibhāti samaṇissaro.
虽于世中无与伦比,却又同等世间
亦为世间最上之人
于罪过中,具悲悯亦无悲悯,此是牟尼之心行。
Asamopi samo loke, Lokesopi naruttamo; Sadayo pya’dayo pāpe, cittā’yaṃ munino gati.
于合宜、正命与戒中。
Ocityasamposakapadasilesa
轮回之苦由您灭尽,心怀渴仰的众生,仰慕于您;
不死之赐予者啊!您所希求的究竟安乐——不死,已然证得。
Saṃsāradukkho’pahatā, vanatā janatā tvayi; Sukha micchita maccantaṃ, amatandada! Vindati.
以具足功德之事,平等对待一切人;
若有所称扬,便名为同等修行。
Guṇayuttehi vatthūhi, samaṃ katvāna kassaci; Saṃkittanaṃ bhavati yaṃ, sā matā tulyayogitā.
世间已得满足,已得光明之具足;
两者皆为光环具足者,世尊则为破除黑暗者。
Sampattasammado loko, sampattā’lokasampado; Ubhohi raṃsimālī ca, bhagavā ca tamonudo.
成就某种义利时,所获之果亦与此相似;
或以非存在的事物为譬喻,或以存在的事物为譬喻。
Atthantaraṃ sādhayatā, kiñci taṃ sadisaṃ phalaṃ; Dassīyate asantaṃ vā, santaṃ vā taṃ nidassanaṃ.
非真实之果的示现
Asantaphalanidassana
沙门之主出现时,恶人走向败亡;
揭示违逆法王者将堕入极恶之处。
Udayā samaṇindassa, yanti pāpā parābhavaṃ; Dhammarājaviruddhānaṃ, sūcayantā dura’ntataṃ.
寂静果之示现
Santaphalanidassana
置头于足,如奇妙之莲
胜者于世间,宣示自身无上的奇特
Siro nikkhitta caraṇo, cchariyāna’mbujāna’yaṃ; Parama’bbhutataṃ loke, viññāpeta’ttano jino.
Vibhūtiyā mahantattaṃ, adhippāyassa vā siyā; Paramukkaṃsataṃ yātaṃ, taṃ mahantatta mīritaṃ.
威光广大
Vibhūtimahantatta
Kirīṭa ratana’cchāyā, nuviddhā’tapa vāraṇo; Purā paraṃ siriṃ vindi, bodhisatto’ bhinikkhamā.
因大愿故
Adhippāyamahantatta
此众生为觉悟而觉悟,此众生为利益众生而住;
他舍离了情爱的甘味与系缚,乃至罗睺罗的母亲。
Satto sambodhiyaṃ bodhi, satto sattahitāya so; Hitvā sneharasābandha, mapi rāhulamātaraṃ.
隐藏应被称许之事,而示现其他种种;
若此被视为欺诈,则于他而言,无论相等或不相等,
Gopetvā vaṇṇanīyaṃ yaṃ, kiñci dassīyate paraṃ; Asamaṃ vā samaṃ tassa, yadi sā vañcanā matā.
如是者面前,既无千人之众,亦无五百之众;
魔罗于他人之中,对这些众生,将千众增至万数。
Purato na sahassesu, na pañcesu ca tādino; Māro paresu tasse’saṃ, sahassaṃ dasavaḍḍhitaṃ.
平等欺诳(以相等之物行欺骗)
Samavañcanā
好诤论者,以牟尼主之教法月;
此月虽圆满,实为意生者之伞盖。
Vivāda manuyuñjanto, munindavadani’ndunā; Sampuṇṇo candimā nā’yaṃ, chatta metaṃ manobhuno.
因随顺他人等,于此所生的厌离;
此赞叹于非所作事,即为对非所作事之赞叹。
Parānuvattanādīhi, nibbindeni’ha yā katā; Thuti ra’ppakate sā’yaṃ, siyā appakatatthuti.
林中的鹿群不依他者,安乐生活;
它们不费辛劳,便以嫩叶、水草等为食。
Sukhaṃ jīvanti hariṇā, vanesva’parasevino; Anāyāso palābhehi, jaladabbhaṅkurādibhi.
于彼处,后后为前前之差别;
此或为一列,其法有二:依许可与依禁止。
Uttaraṃ uttaraṃ yattha, pubbapubbavisesanaṃ; Siyā ekāvali sā’yaṃ, dvidhā vidhi, nisedhato.
足趾指甲皆妍丽,指甲光芒悉闪耀;
世尊的光芒能除黑暗,璀璨闪耀。
Pādā nakhāli rucirā, nakhāli raṃsi bhāsurā; Raṃsītamopahāne’ka, rasā sobhanti satthuno.
单一的禁止列。
Nisedhaekāvali
不知足的修行者,绝非……
知足者不为执著所害;
于众生中无所执著者,不会招致无尽灾患。
Asantuṭṭho yati neva, Santoso nā’layāhato; Nā’layo yo sa jantūnaṃ, nā’nanta byasanā vaho.
在此,诸物因装饰而显庄严,彼此相互依存;
若无相似,便无相互庄严。
Yahiṃ bhūsiya bhūsattaṃ, aññamaññaṃ tu vatthunaṃ; Vinā’va sadisattaṃ taṃ, aññamaññavibhūsanaṃ.
世之亲族的牟尼,以此而有寻丈光环;
她获得广大可爱之相,他也同样如此所示。
Byāmaṃ’su maṇḍalaṃ tena, muninā lokabandhunā; Mahantiṃ vindatī kantiṃ, sopi teneva tādisiṃ.
应知说明共性之存在、行为与性质;
应知‘共住’之义,其例如下:
Kathanaṃ sahabhāvassa, kriyāya ca, guṇassa ca; ‘Sahavuttī’ti viññeyyaṃ, ta’dudāharaṇaṃ yathā.
尊师的指甲光洁,与月光一同闪耀;
她的面容与明月一同舒展
Jalanti candaraṃsīhi, samaṃ satthu nakhaṃ savo; Vijambhati ca candena, samaṃ tammukhacandimā.
胜者现起时,污秽与恶人心同在;
诸恶之处极清净,与善人心同在。
Jino’dayena malīnaṃ, saha dujjana cetasā; Pāpaṃ disā suvimalā, saha sajjana cetasā.
名为相违之语句,实为见其会通之处;
为宣说增上之义,此即说为相违。
Virodhīnaṃ pada’tthānaṃ, yattha saṃsaggadassanaṃ; Samukkaṃsā’bhidhānatthaṃ, matā sā’yaṃ virodhitā.
功德自性甘美,纵是世间唯一亲眷,
若为恶人所亲近,便染污其心。
Guṇā sabhāva madhurā, api loke’ka bandhuno; Sevitā pāpa sevīnaṃ, sampadūsenti mānasaṃ.
无论向谁布施,无论布施何物
对殊胜者所作的布施,即名为‘回向’。
Yassa kassa ci dānena, yassa kassa ci vatthuno; Visiṭṭhassa ya mādānaṃ, ‘parivuttī’ti sā matā.
往昔曾将眼目等可爱之物,施与他人;
如今,牟尼由此圆满,证得一切智之吉祥。
Purā paresaṃ datvāna, manuññaṃ nayanādikaṃ; Muninā samanuppattā, dāni sabbaññutāsirī.
Kiñci disvāna viññātā, paṭipajjati taṃsamaṃ; Saṃsayā’pagataṃ vatthuṃ, yattha so’yaṃ bhamo mato.
在光洁的诸方,胜者足爪的光芒;
见者心生欢喜,如月与日光,令人悦意。
Samaṃ disāsu’jjalāsu, jina pāda nakhaṃ’sunā; Passantā abhinandanti, candā’tapa manā janā.
所谓名称等,乃是诗人们用以昭显事物体性的文辞;
Pavuccate yaṃ nāmādi, kavīnaṃ bhāvabodhanaṃ;
Yena kenaci vaṇṇena, bhāvo nāmā’ya mīrito.
难道它们不就是同一相续吗?大海与族姓之山,
纵使心有界限,劫灭之时,他们亦不舍离。
Nanu teye’va santāno, sāgarā na kulācalā; Manampi mariyādaṃ ye, saṃvaṭṭepi jahanti no.
支分与支分相似,力量之性质亦在束缚中;
装饰物之间的结合,即称为“混合”。
Aṅgaṅgi bhāvā sadisa, balabhāvā ca bandhane; Saṃsaggo’laṅkatīnaṃ yo, taṃ ‘missa’nti pavuccati.
支分与支分性的混合
Aṅgaṅgībhāvamissa
Pasatthā munino pāda, nakha raṃsi mahānadī; Aho! Gāḷhaṃ nimuggepi, sukhayatye’va te jane.
相似、力量、性质、混合
Sadisa bala bhāva missa
吠舍本性甘美,容貌悦目如甘露;
牟尼的言语如蜜,不压迫任何人。
Veso sabhāva madhuro, rūpaṃ netta rasāyanaṃ; Madhū’va munino vācā, na sampīṇeti kaṃ janaṃ.
名为“Āsī”者,即是对所欲之希愿;
三界中唯一归趣的怙主,
令其从恶趣显现于世。
Āsī nāma siyā’tthassa, iṭṭhassā’sīsanaṃ yathā; Tiloke’kagati nātho, Pātu loka mapāyato.
Rasa’ppatīti janakaṃ, jāyate yaṃ vibhūsanaṃ; ‘Rasavanta’nti taṃ ñeyyaṃ, rasavanta vidhānato.
三界之师的双足殊胜无比,紧系着信众的爱敬;
以恒常忆念之手紧紧握持,
信众恒常不断地以急切之爱敬亲吻其足。
Rāgā’nata’bbhuta saroja mukhaṃ dharāya, Pādā tilokagaruno’dhika bandharāgā; Ādāya niccasarasena karena gāḷhaṃ, Sañcumbayanti satatā’hita sambhamena.
如是随顺前代诸师的威德力用,
此《无垢庄严》已简要宣说;
诸诗人辗转分别的种种差别;
究竟谁能彻见其诗中的瑕疵?
Iccā’nugamma purimācariyā’nubhāvaṃ, Saṅkhepato nigadito’ya malaṅkatīnaṃ; Bhedo’parūpari kavīhi vikappiyānaṃ, Ko nāma passitu malaṃ khalu tāsa mantaṃ.