能显了差别者,即是具有增上义的表述;
超越世间境界者,与世间者,此分二种。
Pakāsakā visesassa, siyā’tisayavutti yā; Lokā’tikkantavisayā, lokiyā,ti ca sā dvidhā.
此等即世间殊胜之
生等差别。
今当阐明超越世间的行境。
Lokiyātisayasse’te, Bhedā ye jātiādayo; Paṭipādīyate tva’jja, lokātikkantagocarā.
他们以合掌般的双眼,啜饮身色之美者;
胜者!你尚无力断除这些,又如何能断除渴爱,乃至渴爱的食者?
Pivanti dehakantī ye, nettañjalipuṭena te; Nā’laṃ hantuṃ jine’saṃ tvaṃ, taṇhaṃ taṇhāharopi kiṃ?
能喻所喻同法性,乃得名为喻;
依声、依义、依句义、依境,斯其分类。
Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyo’pamā; Sadda, tthagammā, vākyattha, visayā,ti ca sā bhidhā.
复合词、词缀与“如”等词,依其方式有三种。
以复合词通达词义,如“munindo candimā’nano”(牟尼主有月面)。
Samāsa, paccaye, vā’dī, saddā tesaṃ vasā tidhā; Saddagammā samāsena, munindo candimā’nano.
依彼 āya 等缘,面庞如莲而生;
牟尼主之双眼一双,如青莲花瓣般(开敷)。
Āyādī paccayā tehi, vadanaṃ paṅkajāyate; Munindanayana dvandaṃ, nīluppaladalīyati.
“iva”等词,意为:如、或、相等、同等、相似、近似。
意为:犹如、可比、相当、宛若、适当。
Ivādī iva, vā, tulya, samāna, nibha, sannibhā; Yathā, saṅkāsa, tulita, ppakāsa, patirūpakā.
意为:相似、相同、相合、相违、类同、仿佛。
敌对,反对者,同党,所量,量度。
Sarī, sarikkha, saṃvādī, virodhi, sadisā, viya; Paṭipakkha, paccanīkā, sapakkho, pamito, pamā.
影像、覆藏、同形、同等、齐等、同色
光明、替代、同法性、等等、同相
Paṭibimba, paṭicchanna, sarūpa, sama, samitā; Savaṇṇā, bhā, paṭinidhi, sadhammā, di salakkhaṇā.
战胜即克敌,责骂即呵斥,欢笑即欣悦,回吼即应答,伤害即损恼;
嫉妒、轻蔑、诽谤、怨恨、阻碍。
Jayatya , kkosati, hasati, patigajjati, dūbhati; Usūyatya, vajānāti, nindati, ssati, rundhati.
它偷走他的荣光,夺去他的魅力;
与他争论,并以与他等同而高踞其上。
Tassa coreti sobhaggaṃ, tassa kantiṃ vilumpati; Tena saddhiṃ vivadati, tulyaṃ tenā’dhirohati.
他进入丛林,人们追随他、随行其后;
他以彼为习惯,以彼为禁制,效仿他,也效仿我。
Kacchaṃ vigāhate, tassa, ta manvetya, nubandhati; Taṃsīlaṃ, taṃnisedheti, tassa cā’nukaroti, me.
能喻与所喻,其共同法性由智者所明示;
由这些譬喻之类别,今有诸人得以被导出。
Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ vibhāvibhi; Imehi upamābhedā, keci niyyanti sampati.
如盛开的莲花,正是善逝端严的容颜;
此即名为法喻,是对同类法的昭示。
Vikāsipadumaṃ’vā’ti, sundaraṃ sugatā’nanaṃ; Iti dhammopamā nāma, tulyadhammanidassanā.
法劣者言:“牟尼之面,宛如莲华。”
颠倒喻曰:“汝之莲华,与汝面容相等。”
Dhammahīnā ‘‘mukha’mbhoja, sadisaṃ munino’’iti; Viparīto’pamā ‘‘tulya, mānanena’mbujaṃ tava’’.
你的面容犹如莲花,莲花犹如你的面容;
这互为比喻,因为彼此可互相为喻。
Tavā’nana’miva’mbhojaṃ, ambhoja’miva te mukhaṃ; Aññamaññopamā sā’yaṃ, aññamaññopamānato.
若有莲华生世间,眼眉流媚共婉转;
堪持君面之姝美,斯为希有之妙喻。
‘‘Yadi kiñci bhave’mbhojaṃ, locana’bbhamuvibbhamaṃ; Dhāretuṃ mukhasobhaṃ taṃ, tave’’ti abbhutopamā.
芬芳光彩,与清凉月光相违——
汝面即是莲华;此即所谓结合譬喻。
‘‘Sugandhi sobhā sambandhī, sisiraṃ’su virodhi ca; Mukhaṃ tava’mbujaṃve’ti’’, sā silesopamā matā.
以形似、音似、语似之故,此即名相续喻;
犹如少女,于园苑花鬘之间,因娑罗林而增丽。
Sarūpasaddavāccattā, sā santānopamā yathā; Bālā’vu’yyānamālā’yaṃ, sā’lakā’nanasobhinī.
亏损之月,多尘之莲,以这些喻汝之容颜;
虽等同却被说为超胜,此即称为贬责比喻。
Khayī cando, bahurajaṃ, padumaṃ, tehi te mukhaṃ; Samānampi samukkaṃsi, tya’yaṃ nindopamā matā.
胜者!他们无能以口回应你,犹如对月亮(吠叫);
愚钝且有污点——此应是‘遮止比喻’。
Asamattho mukheni’ndu, jina! Te paṭigajjituṃ; Jaḷo kalaṅkī’ti ayaṃ, paṭisedhopamā siyā.
“汝之面容,超越月光与莲花之光辉;
‘与自身等同而生’,这便是所谓的‘不共喻’。
‘‘Kacchaṃ candāravindānaṃ, atikkamma mukhaṃ tava; Attanā’va samaṃ jāta’’, mitya’sādhāraṇopamā.
一切莲花之光华,犹如聚积于某处;
汝之面容朗然照耀,此乃无实之譬喻。
‘‘Sabba’mbhoja’ppabhāsāro, rāsibhūto’va katthaci; Tavā’nanaṃ vibhātī’’ti, hotā’bhūtopamā ayaṃ.
有时唯凭音声之力,义理可得;
纵无复合、词缀等词之相联,其义亦显。
Patīyate’tthagammā tu, saddasāmatthiyā kvaci; Samāsa, ppaccaye, vādi, saddayogaṃ vinā api.
此眼非黄蜂,此面非莲花;
以极明之相似,故谓同形喻。
Bhiṅgāne’mānicakkhūni, nā’mbujaṃ mukha’mevi’daṃ; Subyattasadisattena, sā sarūpopamā matā.
“我的面容庄严唯我独有”——月神啊!这是自夸;
“因莲中亦有此故”——此即假设之喻。
‘‘Maye’va mukhasobhā’sse, tyala’mindu! Vikatthanā; Yato’mbujepi sā’tthīti’’, parikappopamā ayaṃ.
是莲中的游蜂,还是眼波流转的容颜?
我心摇荡——此即疑惑之喻。
‘‘Kiṃ vā’mbuja’ntobhantāli, kiṃ lolanayanaṃ mukhaṃ; Mama dolāyate citta’’, micca’yaṃ saṃsayopamā.
先示现某事物,再称说其同法;
因确信相似性之存在,如是名为对物喻。
Kiñci vatthuṃ padassetvā, sadhammassā’bhidhānato; Sāmyappatītisabbhāvā, pativatthupamā yathā.
于不断出生的众生中,无一人能与胜者相似;
确实没有第二棵,如同波利质多树。
Janesu jāyamānesu, ne’kopi jinasādiso; Dutiyo nanu natthe’va, pārijātassa pādapo.
若以句义本身譬喻句义,
或与“如”相连,或无“如”,此句义喻有二种。
Vākyatthene’va vākyattho, yadi kocū’pamīyate; Ivayuttā, viyuttattā, sā vākyatthopamā dvidhā.