第五品·西利瓦达长老偈颂注释
1. 一集义注 · 188 段
西利瓦达长老偈颂注释巴利
1. Sirivaḍḍhattheragāthāvaṇṇanā
“闪电射入岩隙”——这是具寿西利瓦达长老的偈颂。它的缘起是怎样的呢?他在过去诸佛那里积集了功德,在各处不断累积趋向解脱的善业。在距今九十一劫以前毗婆尸世尊住世的时候,他出生在一个好家庭里。长大后遇见毗婆尸世尊,用金合欢花作了供养。因为这份善业,他投生到天界。此后一次又一次地修福,一直在善趣中流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他生在王舍城一个富有的婆罗门家里,名叫西利瓦达。成年后,在频婆娑罗王拜见导师的场合,他对导师和正法生起了信心,因为善根具足而出家。出家后完成了该做的修行义务,就在毗婆罗山和般荼婆山附近的一处林间阿兰若的山窟里,专心修习业处,住在那里。那时候,忽然起了大片的非时云,闪电像要窜进山岩缝隙一样四处闪动。长老本来被暑热逼恼,因为岩缝里吹来的云风,暑热消退了。由于气候变得舒适,他的心专一了。心得定之后,他加紧修观,证得了阿拉汉果。因此《譬喻经》中这样说——巴利
Vivaramanupatantivijjutāti āyasmato sirivaḍḍhattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto vipassiṃ bhagavantaṃ passitvā kiṅkaṇipupphehi pūjaṃ katvā tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe vibhavasampannassa brāhmaṇassa gehe nibbatti, sirivaḍḍhotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto bimbisārasamāgame satthari saddhamme ca uppannappasādo hetusampannatāya pabbaji. Pabbajitvā ca katapubbakicco vebhārapaṇḍavapabbatānaṃ avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane pabbataguhāyaṃ kammaṭṭhānamanuyutto viharati. Tasmiñca samaye mahā akālamegho uṭṭhahi. Vijjullatā pabbatavivaraṃ pavisantiyo viya vicaranti. Therassa ghammapariḷāhābhibhūtassa sāragabbhehi meghavātehi ghammapariḷāho vūpasami. Utusappāyalābhena cittaṃ ekaggaṃ ahosi. Samāhitacitto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.10-14) –
他的身体像金子一样光辉闪耀,他是了知一切的人,是引导世间众生的导师。
那位最上士潜入湖中,下水沐浴。
采下金伽尼花,我敬献于毗婆尸佛——两足之尊、如如安住者;
心踊跃,意欢畅,满怀喜悦。
在九十一劫之前,我献上了那朵花;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
在第二十七劫时,有一位名叫毗摩罗他的国王。
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Kañcanagghiyasaṅkāso, sabbaññū lokanāyako; Odakaṃ dahamoggayha, sināyi aggapuggalo. ‘‘Paggayha kiṅkaṇiṃ pupphaṃ, vipassissābhiropayiṃ; Udaggacitto sumano, dvipadindassa tādino. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Sattavīsatikappamhi, rājā bhīmaratho ahu; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他以智的方式宣说依止自身的优陀那,诵出了“闪电落入裂隙”这一偈。巴利
Arahattaṃ pana patvā aññāpadesena attasannissayaṃ udānaṃ udānento ‘‘vivaramanupatanti vijjutā’’ti gāthaṃ abhāsi.
41 41. 其中,“vivaranti”的意思是(闪电)裂开中间、间隙。“anupatantīti”是指顺着特征落下、显现,也就是闪耀的意思。因为闪电的显现本身就是闪耀。“anu”这个词在此处带有业格(宾格)关系,就像“照彻林木”那样。“vijjutā”就是闪电。“vebhārassa ca paṇḍavassa cāti”是说在毗婆罗山和般荼婆山之间,整句连起来就是“闪电在它们中间裂开落下”。“nagavivaragatoti”是指到达山洞、山窟。“jhāyatīti”:修习——通过专注所缘的安止近行与专注相状的近行而修习,即精勤于止与观。“putto appaṭimassa tādino”:“无与伦比的如来之子”,即以戒蕴等法身成就与色身成就而言无与伦比、无可比拟,于可意不可意等中具足如是特相,如是者(tādin)的佛陀世尊的亲生子。并且这里应当知道,长老仅以“子”一语,显示为大师所生,从而记说胜智。巴利
41. Tattha vivaranti antarā vemajjhaṃ. Anupatantīti anulakkhaṇe patanti pavattanti, vijjotantīti attho. Vijjotanameva hi vijjullatānaṃ pavatti nāma. Anu-saddayogena cettha upayogavacanaṃ, yathā ‘‘rukkhamanuvijjotantī’’ti. Vijjutāti sateratā. Vebhārassa ca paṇḍavassa cāti vebhārapabbatassa ca paṇḍavapabbatassa ca vivaramanupatantīti yojanā. Nagavivaragatoti nagavivaraṃ pabbataguhaṃ upagato. Jhāyatīti ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena ca jhāyati, samathavipassanaṃ ussukkāpento bhāveti. Putto appaṭimassa tādinoti sīlakkhandhādidhammakāyasampattiyā rūpakāyasampattiyā ca anupamassa upamārahitassa iṭṭhāniṭṭhādīsu tādilakkhaṇasampattiyā tādino buddhassa bhagavato orasaputto. Puttavacaneneva cettha therena satthu anujātabhāvadīpanena aññā byākatāti veditabbaṃ.
2. 佉提罗林住长老偈注疏巴利
2. Khadiravaniyattheragāthāvaṇṇanā
“动摇吧,扰动吧”这些偈颂,是尊者佉提罗林离婆多长老的偈颂。他是怎么生起的呢?据说,在莲华上佛的时代,他出生在天鹅城一个渡船夫家里,在恒河的波耶竭渡口做摆渡的活计。有一天,他看见世尊带着弟子僧团来到恒河边,心里生起清净的信心,就把船筏连接起来,用盛大的供养和恭敬,把世尊他们渡到对岸。后来他又看见世尊把一位比丘列为阿兰若住者中的第一,就为此发愿,并向世尊和比丘僧团做了大布施。世尊也授记他的愿必定成就。从那以后,他在各处做能导向解脱的善业,在天界和人间辗转轮回,到如今这位佛出世的时候,投生在摩揭陀国那罗村,从色婆罗门女的胎中出生。他长大成人后,父母想用家庭束缚把他捆住。他听说舍利弗长老出家了,心里生起悚惧,想道:“我的兄长圣优波提舍舍弃这么大的家业出家了,那是他吐掉的唾沫团,我怎么能跟在后面再吞下去呢?”于是像一只不靠近陷阱的鹿一样,避开了亲人,被善根因缘所催促,来到比丘们那里,说明自己是法将的弟弟,并表达了自己想出家的意愿。比丘们让他出家,等他满二十岁后为他授了具足戒,并让他修习业处。他拿了业处,进入柯提罗林,心想“证得阿拉汉果后,我要去见世尊和法将”,就这样努力精进,因为智慧已经成熟,不久就获得了六神通。因此,在《譬喻经》中这样说——巴利
Cāle upacāleti āyasmato khadiravaniyarevatattherassa gāthā. Kā uppati? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare titthanāvikakule nibbattitvā mahāgaṅgāya payāgatitthe titthanāvākammaṃ karonto ekadivasaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ gaṅgātīraṃ upagataṃ disvā pasannamānaso nāvāsaṅghāṭaṃ yojetvā mahantena pūjāsakkārena paratīraṃ pāpetvā aññataraṃ bhikkhuṃ satthārā āraññakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapiyamānaṃ disvā tadatthaṃ patthanaṃ paṭṭhapetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādānaṃ pavattesi. Bhagavā ca tassa patthanāya avajjhabhāvaṃ byākāsi. So tato paṭṭhāya tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā brāhmaṇiyā kucchismiṃ nibbatti. Taṃ vayappattaṃ mātāpitaro gharabandhanena bandhitukāmā jātā. So sāriputtattherassa pabbajitabhāvaṃ sutvā ‘‘mayhaṃ jeṭṭhabhātā ayyo upatisso imaṃ vibhavaṃ chaḍḍetvā pabbajito, tena vantaṃ kheḷapiṇḍaṃ kathāhaṃ pacchā gilissāmī’’ti jātasaṃvego pāsaṃ anupagacchanakamigo viya ñātake vañcetvā hetusampattiyā codiyamāno bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā dhammasenāpatino kaniṭṭhabhāvaṃ nivedetvā attano pabbajjāya chandaṃ ārocesi. Bhikkhū taṃ pabbājetvā paripuṇṇavīsativassaṃ upasampādetvā kammaṭṭhāne niyojesuṃ. So kammaṭṭhānaṃ gahetvā khadiravanaṃ pavisitvā, ‘‘arahattaṃ patvā bhagavantaṃ dhammasenāpatiñca passissāmī’’ti ghaṭento vāyamanto ñāṇassa paripākagatattā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.1.628-643) –
恒河名为婆吉罗提河,发源于雪山。
在恶渡口,我曾是船夫,在此岸我也曾自渡。
莲华上导师,正自觉者,两足者中最尊贵的人。
他和十万位自在者一起来到了恒河岸边。
把许多船只聚集到一起,由木匠们精心修造好;
给船装上顶盖之后,我恭敬地礼敬那位人中牛王。
正自觉者来了以后,就登上了那艘船;
导师站在水中央,说了这些偈颂:
如果有人摆渡了正自觉者和无漏的僧伽,
凭着这份内心的清净,他将在天界享受快乐。
你的宫殿将会出现,造得精美,形状像船。
他将在虚空中永远保持花盖。
在第五十八劫里,有一位名叫答拉果的刹帝利。
他将成为一位征服四方、战无不胜的转轮王。
在第五十七劫中,有一位名叫旃玛咖的刹帝利。
他将像升起的太阳一样,以大威势照耀。
在十万劫后,他出生在甘蔗王族。
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
他从三十三天(三十三天)命终后,将会投生到人间。
他将名叫离婆多,成为梵族的亲族。
纯净善根所驱使,彼乃舍家而出离;
乔达摩世尊教中,彼当出家修正行。
他后来出家,精勤修行,成为观照者;
遍知一切漏已,无漏者将般涅槃。
我的精进就像拉车的牛,能把我载向安稳的解脱。
我于正自觉者的教法中,持此最后身。
我在十万劫里造下的业,它的果报如今在我身上显现了。
就像箭被善巧地射出一样,烦恼已被我烧尽。
那时,已抵世间的牟尼见我乐于林中而住,
大智者立我为林居比丘中的最上者。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Gaṅgā bhāgīrathī nāma, himavantā pabhāvitā; Kutitthe nāviko āsiṃ, orime ca tariṃ ahaṃ. ‘‘Padumuttaro nāyako, sambuddho dvipaduttamo; Vasīsatasahassehi, gaṅgātīramupāgato. ‘‘Bahū nāvā samānetvā, vaḍḍhakīhi susaṅkhataṃ; Nāvāya chadanaṃ katvā, paṭimāniṃ narāsabhaṃ. ‘‘Āgantvāna ca sambuddho, ārūhi tañca nāvakaṃ; Vārimajjhe ṭhito satthā, imā gāthā abhāsatha. ‘‘Yo so tāresi sambuddhaṃ, saṅghañcāpi anāsavaṃ; Tena cittappasādena, devaloke ramissati. ‘‘Nibbattissati te byamhaṃ, sukataṃ nāvasaṇṭhitaṃ; Ākāse pupphachadanaṃ, dhārayissati sabbadā. ‘‘Aṭṭhapaññāsakappamhi, tārako nāma khattiyo; Cāturanto vijitāvī, cakkavattī bhavissati. ‘‘Sattapaññāsakappamhi , cammako nāma khattiyo; Uggacchantova sūriyo, jotissati mahabbalo. ‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tidasā so cavitvāna, manussattaṃ gamissati; Revato nāma nāmena, brahmabandhu bhavissati. ‘‘Agārā nikkhamitvāna, sukkamūlena codito; Gotamassa bhagavato, sāsane pabbajissati. ‘‘So pacchā pabbajitvāna, yuttayogo vipassako; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo. ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Dhāremi antimaṃ dehaṃ, sammāsambuddhasāsane. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Sumutto saravegova, kilese jhāpayī mama. ‘‘Tato maṃ vananirataṃ, disvā lokantagū muni; Vanavāsibhikkhūnaggaṃ, paññapesi mahāmati. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
这位长老证得六神通后,为了礼敬导师和法将,收拾好住处,拿着钵和袈裟,一路次第游行,到达舍卫城,进入祇园。礼敬导师和法将之后,在祇园住了几天。那时,导师坐在圣众中间,把他〔离婆多〕安排在林居比丘的第一位,说:“比丘们,在我的弟子比丘中,林居第一的,就是这位佉提罗林离婆多。”后来,他〔离婆多〕回到自己出生的村庄,把三姐妹——遮罗、优波遮罗、尸须波遮罗——的儿子们,也就是名叫遮罗、优波遮罗、尸须波遮罗的三个外甥带来出家,让他们修习业处。他们专心修习业处而住。就在那时,长老生起了一种病。舍利弗长老听说后,心想:“我要去探病,也要问他〔离婆多〕所证得的境界。”于是便前往离婆多长老那里。离婆多长老远远看见法将走来,为了教诫那些沙弥、提醒他们提起正念,便说出偈颂:“遮罗、优波遮罗……”巴利
Chaḷabhiñño pana hutvā thero satthāraṃ dhammasenāpatiñca vandituṃ senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthāraṃ dhammasenāpatiñca vanditvā katipāhaṃ jetavane vihāsi . Atha naṃ satthā ariyagaṇamajjhe nisinno āraññakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi – ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ āraññakānaṃ yadidaṃ revato khadiravaniyo’’ti (a. ni. 1.198, 203). So aparabhāge attano jātagāmaṃ gantvā ‘‘cālā, upacālā, sīsūpacālā’’ti tissannaṃ bhaginīnaṃ putte ‘‘cālā, upacālā, sīsūpacālā’’ti tayo bhāgineyye ānetvā pabbājetvā kammaṭṭhāne niyojesi. Te kammaṭṭhānaṃ anuyuttā viharanti. Tasmiñca samaye therassa kocideva ābādho uppanno. Taṃ sutvā sāriputtatthero revataṃ ‘‘gilānapucchanaṃ adhigamapucchanañca karissāmī’’ti upagacchi. Revatatthero dhammasenāpatiṃ dūratova āgacchantaṃ disvā tesaṃ sāmaṇerānaṃ satuppādanavasena ovadanto ‘‘cāle upacāle’’ti gāthaṃ abhāsi.
42 42. 其中,“cāle、upacāle、sīsūpacāle”是对他们的称呼。因为依女性词形,这三个孩子得到了“Cālā、Upacālā、Sīsūpacālā”这样的名字,即使出家之后,也仍然这样称呼他们。也有人说:“他们的名字是‘Cālī、Upacālī、Sīsūpacālī’。”为了说明用“cālā”等来称呼的目的是什么,他先说出“你们是否具足正念而住?”然后说明其中的原因:“能射穿毛发的人已经来了。”“具足正念”就是正念具足。“kho”是表示强调的限定词。“āgato”意思是已经来到。“vo”意思是你们的。“vālaṃ viya vedhī”就是像能射穿毛发的人一样。这里简要的意思是:你们的舅父长老——那位智慧锐利、迅捷、透彻,如同能射穿毛发之人一样的导师——已经来了。所以,你们要生起沙门想,以念与正知而住,在已证得的住处中不要放逸。巴利
42. Tattha cāle upacāle sīsūpacāleti tesaṃ ālapanaṃ. ‘‘Cālā, upacālā, sīsūpacālā’’ti hi itthiliṅgavasena laddhanāmā te tayo dārakā pabbajitāpi tathā voharīyanti. ‘‘‘Cālī, upacālī, sīsūpacālī’ti tesaṃ nāma’’nti ca vadanti. Yadatthaṃ ‘‘cālā’’tiādinā āmantanaṃ kataṃ, taṃ dassento ‘‘patissatā nu kho viharathā’’ti vatvā tattha kāraṇamāha ‘‘āgato vo vālaṃ viya vedhī’’ti. Patissatāti patissatikā. Khoti avadhāraṇe. Āgatoti āgacchi. Voti tumhākaṃ. Vālaṃ viya vedhīti vālavedhī viya, ayañhettha saṅkhepattho – tikkhajavananibbedhikapaññatāya vālavedhirūpo satthukappo tumhākaṃ mātulatthero āgato, tasmā samaṇasaññaṃ upaṭṭhapetvā satisampajaññayuttā eva hutvā viharatha, ‘‘yathādhigate vihāre appamattā bhavathā’’ti.
那些沙弥听了这话,就按照法将的迎接等规矩去做。当两位舅父长老互相问候的时候,他们在不远处入定坐下。法将与离婆多长老互相问候之后,从座位上起身,走向那些沙弥。因为那些沙弥事先已经定好了时间,所以长老一走近,他们就出定,站起来顶礼。长老问他们:“你们是以什么样的住处而住?”他们回答:“是以这样、这样的住处而住。”长老赞叹道:“连小孩子都能被这样调教,我的兄弟真是随顺于法、随法而行啊!”这样称赞了那位长老之后,他就离开了。巴利
Taṃ sutvā te sāmaṇerā dhammasenāpatissa paccuggamanādivattaṃ katvā ubhinnaṃ mātulattherānaṃ paṭisanthāravelāyaṃ nātidūre samādhiṃ samāpajjitvā nisīdiṃsu. Dhammasenāpati revatattherena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā uṭṭhāyāsanā te sāmaṇere upasaṅkami, te tathākālaparicchedassa katattā there upasaṅkamante eva uṭṭhahitvā vanditvā aṭṭhaṃsu. Thero ‘‘katarakataravihārena viharathā’’ti pucchitvā tehi ‘‘imāya imāyā’’ti vutte ‘‘dārakepi nāma evaṃ vinento mayhaṃ bhātiko paccapādi vata dhammassa anudhamma’’nti theraṃ pasaṃsanto pakkāmi.
3. 善吉祥长老偈颂注释巴利
3. Sumaṅgalattheragāthāvaṇṇanā
善解脱这一偈颂,是尊者善吉祥长老的偈颂。它的来历是怎样的呢?他在过去诸佛的时代也积累过善行,在一次次投生中积集能导向解脱的福德。在悉达多佛住世时,他投生为一位树神。有一天,他看见世尊沐浴后只穿着一件衣站着,心生欢喜,就拍手欢呼。凭着这个善业,他在天界和人间流转,到了现在这尊佛出世的时代,由于同样的业力果报,他出生在舍卫城附近一个村庄的贫穷家庭里。他的名字叫善吉祥。长大后,他驼着背,带着犁、锄头等农具,靠耕田过活。有一天,波斯匿王正为世尊和比丘僧团举办大供养。他拿着一罐酥油,和那些带着供养物品前来的人们一起来到现场。看到比丘们受到恭敬和尊重,他心想:“这些释迦弟子的沙门,穿着细软的衣服,吃着美味的食物,住在避风的住处,我何不也出家呢?”于是他去见一位大长老,说明了自己想出家的心愿。那位长老出于悲悯,为他剃度出家,并教他修行方法。他在林中修行时,对独居生活感到厌倦不满,想还俗,便动身回亲戚住的村子。路上,他看见农夫们腰间系着布,在田里耕作,穿着脏衣服,满身尘土,被风吹日晒。他心生触动:“这些众生为了谋生,真是受着大苦啊。”由于智慧已经成熟,他原先所修的业处自然现前。他走到一棵树下,得到独处,如理作意,增长观慧,依次证得诸道,最终达到阿拉汉果。因此,在《譬喻经》中这样说:巴利
Sumuttikoti āyasmato sumaṅgalattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatti. So ekadivasaṃ satthāraṃ nhāyitvā ekacīvaraṃ ṭhitaṃ disvā somanassappatto hutvā apphoṭesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyā avidūre aññatarasmiṃ gāmake tādisena kammanissandena daliddakule nibbatti. Tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi. So vayappatto khujjakāsitanaṅgalakuddālaparikkhāro hutvā kasiyā jīvati. So ekadivasaṃ raññā pasenadikosalena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādāne pavattiyamāne dānopakaraṇāni gahetvā āgacchantehi manussehi saddhiṃ dadhighaṭaṃ gahetvā āgato bhikkhūnaṃ sakkārasammānaṃ disvā ‘‘ime samaṇā sakyaputtiyā sukhumavatthasunivatthā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti, yaṃnūnāhampi pabbajeyya’’nti cintetvā, aññataraṃ mahātheraṃ upasaṅkamitvā attano pabbajjādhippāyaṃ nivedesi. So taṃ karuṇāyanto pabbājetvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So araññe viharanto ekavihāre nibbinno ukkaṇṭhito hutvā, vibbhamitukāmo ñātigāmaṃ gacchanto antarāmagge kacchaṃ bandhitvā khettaṃ kasante kiliṭṭhavatthanivatthe samantato rajokiṇṇasarīre vātātapena phussante kassake disvā, ‘‘mahantaṃ vatime sattā jīvikanimittaṃ dukkhaṃ paccanubhontī’’ti saṃvegaṃ paṭilabhi. Ñāṇassa paripākaṃ gatattā yathāgahitaṃ kammaṭṭhānaṃ upaṭṭhāsi. So aññataraṃ rukkhamūlaṃ upagantvā vivekaṃ labhitvā yoniso manasikaronto vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.12.11-19) –
见义佛,这位胜者中的至尊,世间最上者,人中的雄牛。
从精舍出来后,他走近了那座池塘。
正觉者沐浴、饮水之后,从水里上来,只穿着一件衣。
世尊就站在那里,环顾四面八方。
我坐在宫殿里,看见了世间导师。
那时我心里欢喜,就以欢喜的心鼓了掌。
就像太阳光辉灿烂,像黄金一样闪闪发光;
我沉迷于舞蹈和歌唱,也沉迷于五种乐器。
无论我投生到哪里,不管是天界还是人间,
一切众生我都胜过,我的名声广大。
“ 礼敬您,人中良骏!礼敬您,人中无上者!
牟尼啊,你先让自己欢喜,又让别人欢喜。
在占有财物中坐下后,善行者啊,你欢笑起来。
礼敬正自觉者之后,我投生到了兜率天。
十六百劫以来,二九一次被思择;
具足七宝、有大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Atthadassī jinavaro, lokajeṭṭho narāsabho; Vihārā abhinikkhamma, taḷākaṃ upasaṅkami. ‘‘Nhātvā pitvā ca sambuddho, uttaritvekacīvaro; Aṭṭhāsi bhagavā tattha, vilokento disodisaṃ. ‘‘Bhavane upaviṭṭhohaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ; Haṭṭho haṭṭhena cittena, apphoṭesiṃ ahaṃ tadā. ‘‘Sataraṃsiṃva jotantaṃ, pabhāsantaṃva kañcanaṃ; Naccagīte payuttohaṃ, pañcaṅgatūriyamhi ca. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Sabbe satte abhibhomi, vipulo hoti me yaso. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Attānaṃ tosayitvāna, pare tosesi tvaṃ muni. ‘‘Pariggahe nisīditvā, hāsaṃ katvāna subbate; Upaṭṭhahitvā sambuddhaṃ, tusitaṃ upapajjahaṃ. ‘‘Soḷaseto kappasate, dvinavaekacintitā; Sattaratanasampannā, cakkavattī mahabbalā. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他为了称扬自己的成就和从苦中解脱,发出感兴语,说道:“我是善解脱者”等语。巴利
Arahattaṃ pana patvā sampattiṃ attano dukkhavimuttiñca kittanavasena udānaṃ udānento ‘‘sumuttiko’’tiādimāha.
43 43. 其中,“善解脱者”:因为拥有美好、究竟、不再受后有的解脱,所以是善解脱者。而他因为那解脱值得称赞、稀有难得,便拍手赞叹说“善解脱者”。接着,为了显示自己对那解脱的深信坚固,又说“我确实善解脱”,意思是“太好了,我确实很好地解脱了”。那么,这善解脱是从哪里来的呢?这位长老虽然已经从一切轮回之苦中彻底解脱,但为了显示当下现前、极其不可意的苦,他说了“以三种弯曲的东西”等话。其中,“以弯曲的东西”:指具有弯曲性质或弯曲形态的东西。这里是依据“解脱”一词而用的从格。农夫本身虽然不弯,但在三种情况下会把自己显示成弯曲:收割时、耕作时、用锄头劳作时。而农夫做收割等工作时,那些镰刀等工具也因为弯曲的形态而被称为“弯曲的”,所以说“以三种弯曲的东西”。巴利
43. Tattha sumuttikoti sundarā accantikatāya apunabbhavikā mutti etassāti sumuttiko. Tassa pana vimuttiyā pāsaṃsiyatāya acchariyatāya ca apphoṭento āha ‘‘sumuttiko’’ti. Puna tattha vimuttiyaṃ attano pasādassa daḷhabhāvaṃ dassento ‘‘sāhu sumuttikomhī’’ti āha. ‘‘Sādhu suṭṭhu muttiko vatamhī’’ti attho. ‘‘Kuto panāyaṃ sumuttikatā’’ti? Kāmañcāyaṃ thero sabbasmāpi vaṭṭadukkhato suvimutto, attano pana tāva upaṭṭhitaṃ ativiya aniṭṭhabhūtaṃ dukkhaṃ dassento ‘‘tīhi khujjakehī’’tiādimāha. Tattha khujjakehīti khujjasabhāvehi, khujjākārehi vā. Nissakkavacanañcetaṃ muttasaddāpekkhāya. Kassako hi akhujjopi samāno tīsu ṭhānesu attānaṃ khujjaṃ katvā dasseti lāyane kasane kuddālakamme ca. Yo hi pana kassako lāyanādīni karoti , tānipi asitādīni kuṭilākārato khujjakānīti vuttaṃ ‘‘tīhi khujjakehī’’ti.
现在,为了从它们本身的样子来说明这些事物,他说了“我用镰刀,我用犁,我用小锄头”。其中,“我用镰刀”的意思是“我从镰刀中解脱了”。这里的处格(在……中)是用来表达从格(从……中)的意思。其余几句也是同样的道理。不过另有一些论师说:“‘我用镰刀’是指‘我被作为工具的镰刀弄弯了’。”按照他们的看法,这里的处格是用来表达工具格或因由格的意思。“用犁”是把语法性别弄反了才这么说的,意思是“用那些折磨人的犁”。关于他自己使用的那把锄头,无论从它的本性来说,还是从使用来说,都无所作为,所以说“用小锄头”;巴利文也有作“用钝锄头”的版本,意思是“因为使用而变得极其不锋利、挖不动土的锄头”。“Idhameva”(就在这里)中的“ma”只是连接音节的作用。或者,“vāpi”中的“vā”只是一个虚词而已。虽然那些镰刀之类的东西因为他就站在村里,所以确实就在这里、就在他身边,但对他来说已经完全够了。这是出于急切的心情而重复说的。“禅修吧”:指以果定之禅修,以及以天住等方式,为了现法乐住而禅修。“善吉祥”:这是称呼自己。重复说“禅修”,是为了表示对禅修的重视。“不放逸地安住”:因为你的念与慧已经达到圆满,在任何情况下都不放逸,所以现在你就安乐地安住吧,善吉祥。不过有些人说:“这位长老还没有证得阿拉汉果,就已经踏上了观禅的道路,因为对教法生起了欢喜,厌离了亲身经历的在家生活的种种苦,说了这首偈颂,后来继续修观,才证得了阿拉汉果。”按照他们的看法,“禅修吧,不放逸地安住”这句话,也可以从观禅和圣道的角度来理解。巴利
Idāni tāni sarūpato dassento ‘‘asitāsu mayā, naṅgalāsu mayā, khuddakuddālāsu mayā’’ti āha. Tattha asitāsu mayāti lavittehi mayā muttanti attho. Nissakke cetaṃ bhummavacanaṃ. Sesesupi eseva nayo. Apare pana ‘‘asitāsu mayāti lavittehi karaṇabhūtehi mayā khujjita’’nti vadanti. Tesaṃ matena karaṇatthe hetumhi vā bhummavacanaṃ. ‘‘Naṅgalāsū’’ti liṅgavipallāsaṃ katvā vuttaṃ, naṅgalehi kasirehīti attho. Attanā vaḷañjitakuddālassa sabhāvato vaḷañjanena vā appakatāya vuttaṃ ‘‘khuddakuddālāsū’’ti ‘‘kuṇṭhakuddālāsū’’tipi pāḷi. Vaḷañjaneneva atikhiṇakhaṇittesūti attho. Idhamevāti ma-kāro padasandhikaro. Atha vāpīti vā-saddo nipātamattaṃ. Gāmake ṭhitattā tāni asitādīni kiñcāpi idheva mama samīpeyeva, tathāpi alameva hotīti attho. Turitavasena cetaṃ āmeḍitavacanaṃ. Jhāyāti phalasamāpattijjhānavasena diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ dibbavihārādivasena ca jhāya. Sumaṅgalāti attānaṃ ālapati. Jhāne pana ādaradassanatthaṃ āmeḍitaṃ kataṃ. Appamatto viharāti satipaññāvepullappattiyā sabbatthakameva appamattosi tvaṃ, tasmā idāni sukhaṃ vihara, sumaṅgala. Keci pana ‘‘arahattaṃ appatvā eva vipassanāya vīthipaṭipannāya sāsane sañjātābhiratiyā yathānubhūtaṃ gharāvāsadukkhaṃ jigucchanto thero imaṃ gāthaṃ vatvā pacchā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇī’’ti vadanti. Tesaṃ matena ‘‘jhāya appamatto viharā’’ti padānaṃ attho vipassanāmaggavasenapi yujjati eva.
萨努长老偈颂的注释巴利
4. Sānuttheragāthāvaṇṇanā
“母亲啊,你像在为死人哭泣一样”——这是具寿萨努长老的偈颂。它的由来是什么呢?他在过去诸佛的教法下也曾积集善行,在一次次生命中不断积累能导向解脱的福业。距今九十四劫之前,在悉达多世尊的时代,他为了给世尊洗手洗脚和漱口,献上了水。那时,导师在吃饭时想要洗手洗脚,他看出导师的意图,就送上了水。世尊洗完手脚、吃完饭,想要漱口,他也察觉到,又送上了漱口水。导师漱完口,完成了清洁口腔的事。就这样,世尊出于慈悲,接受了他所做的服务。他凭这份福业死后投生到天界,之后又不断修福,在天界和人间流转轮回,到了现在这位佛陀出世的时代,在舍卫城一位在家男信士的家中投胎。他还待在母胎里时,父亲就出门远行了。那位在家女信士怀胎满十个月后生下一个儿子,给他取名叫萨努。他渐渐长大,才七岁时就被送到比丘们那里出家,心想:“这样他就能无碍地成长,最终得到究竟的安乐。”他被称为“萨努沙弥”,有智慧、具足戒行、多闻、善于说法,对众生心怀慈爱,因此为天界和人间所敬爱、所喜欢。这些详情,应当依照《萨努经》中所说的来了解。巴利
Mataṃvā amma rodantīti āyasmato sānuttherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavute kappe siddhatthassa bhagavato hatthapādadhovanamukhavikkhālanānaṃ atthāya udakaṃ upanesi. Satthā hi bhojanakāle hatthapāde dhovitukāmo ahosi. So satthu ākāraṃ sallakkhetvā udakaṃ upanesi. Bhagavā hatthapāde dhovitvā bhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletukāmo ahosi. So tampi ñatvā mukhodakaṃ upanesi. Satthā mukhaṃ vikkhāletvā mukhadhovanakiccaṃ niṭṭhāpesi. Evaṃ bhagavā anukampaṃ upādāya tena karīyamānaṃ veyyāvaccaṃ sādiyi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa upāsakassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tasmiṃ gabbhagateyeva pitā pavāsaṃ gato, upāsikā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyitvā sānūtissa nāmaṃ akāsi. Tasmiṃ anukkamena vaḍḍhante sattavassikaṃyeva naṃ bhikkhūnaṃ santike pabbājesi, ‘‘evamayaṃ anantarāyo vaḍḍhitvā accantasukhabhāgī bhavissatī’’ti. ‘‘So sānusāmaṇero’’ti paññāto paññavā vattasampanno bahussuto dhammakathiko sattesu mettajjhāsayo hutvā devamanussānaṃ piyo ahosi manāpoti sabbaṃ sānusutte āgatanayena veditabbaṃ.
在他过去某一世中,他的母亲投生为夜叉女。那些夜叉知道“这是萨努长老的母亲”,就对她格外恭敬尊重。日子一天天过去。有一天,萨努因为没有如理作意,任由心念不如理地浮动,心中生起了想还俗的念头——这仿佛是在示现凡夫状态的过患一般。他的夜叉母亲知道了这件事,就去告诉他的人间母亲:“你的儿子萨努,生起了‘我想还俗’的念头,所以你——”巴利
Tassa atītajātiyaṃ mātā yakkhayoniyaṃ nibbatti. Taṃ yakkhā ‘‘sānuttherassa ayaṃ mātā’’ti garucittikārabahulā hutvā mānenti. Evaṃ gacchante kāle puthujjanabhāvassa ādīnavaṃ vibhāventaṃ viya ekadivasaṃ sānussa yoniso manasikārābhāvā ayoniso ummujjantassa vibbhamitukāmatācittaṃ uppajji. Taṃ tassa yakkhinimātā ñatvā manussamātuyā ārocesi – ‘‘tava putto, sānu, ‘vibbhamissāmī’ti cittaṃ uppādesi, tasmā tvaṃ –
萨努醒来后,你要对他说这句话,这是夜叉们的告诫:
不要造作恶业,无论是明处还是暗处。
“ 如果你将要造作恶业,或者正在造作——
你就算腾空飞起、拼命逃跑,也逃不出苦。”巴利
‘‘Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi, yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ; Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho. ‘‘Sace tvaṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā; Na te dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyato’’ti. (saṃ. ni. 1.239; dha. pa. aṭṭha. 2.325 sānusāmaṇeravatthu) –
“你就这样说吧。”夜叉母说完这句话,就在原地消失了。人间的母亲听了之后,陷入悲痛与忧伤,心中满是愁苦。那时,沙弥萨努上午时分穿好下衣,拿着钵和袈裟,来到母亲身边。看见母亲在哭,就问:“妈妈,你为了谁在哭?”母亲回答:“就是为了你。”于是他说了这首偈颂:“妈妈,人们哭,要么是为死去的人哭,要么是为还活着却见不到的人哭。”巴利
Evaṃ bhaṇāhī’’ti. Evañca pana vatvā yakkhinimātā tatthevantaradhāyi. Manussamātā pana taṃ sutvā paridevasokasamāpannā cetodukkhasamappitā ahosi. Atha sānusāmaṇero pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mātu santikaṃ upagato mātaraṃ rodamānaṃ disvā ‘‘amma, kiṃ nissāya rodasī’’ti vatvā ‘‘taṃ nissāyā’’ti ca vutto mātu ‘‘mataṃ vā, amma, rodanti, yo vā jīvaṃ na dissatī’’ti gāthaṃ abhāsi.
44 它的意思是:“妈妈,人们哭泣,通常是因为亲人或朋友已经死了、去了另一个世界;或者是因为某个亲人或朋友虽然还活着,却远走他乡,见不到面。可这两种情况我都没有。既然这样,您眼前明明看见我活生生地站在这里,妈妈,您为什么还要哭呢?为我而哭,根本没有任何理由。”巴利
44. Tassattho – ‘‘amma, rodantā nāma ñātakā mittā vā attano ñātakaṃ mittaṃ vā mataṃ uddissa rodanti paralokaṃ gatattā, yo vā ñātako mitto vā jīvaṃ jīvanto desantaraṃ pakkantatāya ca na dissati, taṃ vā uddissa rodanti, ubhayampetaṃ mayi na vijjati, evaṃ sante jīvantaṃ dharamānaṃ maṃ purato ṭhitaṃ passantī; kasmā, amma, rodasi?Maṃ uddissa tava rodanassa kāraṇameva natthī’’ti.
他的母亲听了之后,依据《中部》第63经中“比丘们,舍弃学处还俗的人,这就是死亡”这句经文,指出在圣者的律法中,舍戒还俗就是死亡——巴利
Taṃ sutvā tassa mātā ‘‘maraṇañhetaṃ, bhikkhave, yo sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattatī’’ti (ma. ni. 3.63) suttapadānusārena uppabbajanaṃ ariyassa vinaye maraṇanti dassentī –
或哭亡子,或哭生者不见;
若人舍欲而还来此世,亦应同哭。
“ 人们也为这样的儿子哭泣:他明明还活着,却已经如同死了一样。
孩子,你已经从炭火坑里脱身了,怎么还想再掉进炭火坑呢?”巴利
‘‘Mataṃ vā putta rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati; Yo ca kāme cajitvāna, punarāgacchate idha. ‘‘Taṃ vāpi putta rodanti, puna jīvaṃ mato hi so; Kukkuḷā ubbhato tāta, kukkuḷaṃ patitumicchasī’’ti. (saṃ. ni. 1.239; dha. pa. aṭṭha. 2.sānusāmaṇeravatthu) –
她说了两首偈颂。巴利
Gāthādvayaṃ abhāsi.
在这里,“舍弃了诸欲”是指:以出离的心愿舍弃物质上的欲乐,同时也应当理解为以彼分断的方式断除了烦恼欲。这里所说的“出家”,就是指舍弃诸欲。“他又回到这里”是说他又回到家中,这是针对还俗而说的。“或者那个人”是说:有人出家之后又还俗了,人们会像对死人一样为他哭泣。为什么呢?因为“再活过来的人其实已经死了”:还俗之后,他虽然还活着,但从德行的死亡来说,实质上已经死了。于是,为了让他生起更强烈的悚惧,便说了“火炭”等话。它的意思是:“在家生活就像火炭地狱一样,日夜燃烧,因为它具有焚烧的性质,所以叫‘火炭’。出于悲悯,我已经把你从这火炭般的在家生活中拉拔出来。亲爱的萨努,你现在是想掉进火炭里吗?你想掉进去吗?”巴利
Tattha kāme cajitvānāti nekkhammajjhāsayena vatthukāme pahāya, tañca kilesakāmassa tadaṅgappahānavasena veditabbaṃ. Pabbajjā hettha kāmapariccāgo adhippeto. Punarāgacchate idhāti idha gehe punadeva āgacchati, hīnāyāvattanaṃ sandhāya vadati. Taṃ vāpīti yo pabbajitvā vibbhamati , taṃ vāpi puggalaṃ mataṃ viyamādisiyo rodanti. Kasmāti ce? Puna jīvaṃ mato hi soti vibbhamanato pacchā yo jīvanto, so guṇamaraṇena atthato matoyeva. Idānissa savisesasaṃvegaṃ janetuṃ ‘‘kukkuḷā’’tiādi vuttaṃ. Tassattho – ‘‘ahorattaṃ ādittaṃ viya hutvā ḍahanaṭṭhena kukkuḷanirayasadisattā kukkuḷā gihibhāvā anukampantiyā mayā ubbhato uddhato, tāta sānu, kukkuḷaṃ patituṃ icchasi patitukāmosī’’ti.
沙弥萨努听完这番话,生起了强烈的警醒,随即开始修观,没过多久就证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》(长老譬喻 1.21.25-29)中这样说:巴利
Taṃ sutvā sānusāmaṇero saṃvegajāto hutvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.25-29) –
见彼沙门正进食,其心澄净无浊染;
持罐取水而奉上,我亲手献悉达多。
今天我已没有垢秽,远离了尘垢,断尽了一切疑惑。
对于投生到“有”中的人,善果就会产生。
九十四劫之前,我曾布施过水。
我不曾知晓恶趣,此是施水之果报。
距今第六十一劫中,唯有一位无垢者出;
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Bhuñjantaṃ samaṇaṃ disvā, vippasannamanāvilaṃ; Ghaṭenodakamādāya, siddhatthassa adāsahaṃ. ‘‘Nimmalo homahaṃ ajja, vimalo khīṇasaṃsayo; Bhave nibbattamānassa, phalaṃ nibbattate subhaṃ. ‘‘Catunnavutito kappe, udakaṃ yamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dakadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Ekasaṭṭhimhito kappe, ekova vimalo ahu; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
长老证到阿拉汉果之后,凭这首偈颂,以感叹的方式说出了同一首偈颂:“我的观修开始和阿拉汉果的证得,都已经发生了。”巴利
Arahattaṃ pana patvā thero imissā gāthāya vasena ‘‘mayhaṃ vipassanārambho arahattappatti ca jātā’’ti udānavasena tameva gāthaṃ paccudāhāsi.
乐于住长老偈的注释巴利
5. Ramaṇīyavihārittheragāthāvaṇṇanā
“犹如良骏……”这首偈颂,是具寿乐于住长老所说的。他是怎么来的呢?他在过去诸佛那里积下了善根,到处积累福德。距今九十一劫以前,他见到毗婆尸世尊,心生净信,以五体投地顶礼,并用拘兰荼花供养。凭着这份福业,他转生天界,之后又不断修福,在天界和人间流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他投生为王舍城一位长者的儿子。他仗着年轻气盛,沉迷于诸欲之中。有一天,他看见一个与他人妻子通奸的人正被国王的差役施以各种刑罚,心中生起警醒,就到导师面前听闻法,然后出家了。出家以后,因为贪性重,他总把精舍打扫得干干净净,饮用水和用水都准备妥当,床座也铺设整齐,就这样安住。因此,他就以“乐于住者”这个名号为人所知。巴利
Yathāpibhaddo ājaññoti āyasmato ramaṇīyavihārittherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha puññāni upacinanto ito ekanavute kappe vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā koraṇḍapupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devesu nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa seṭṭhissa putto hutvā nibbatto yobbanamadena kāmesu mucchaṃ āpanno viharati. So ekadivasaṃ aññataraṃ pāradārikaṃ rājapurisehi vividhā kammakāraṇā karīyamānaṃ disvā saṃvegajāto satthu santike dhammaṃ sutvā pabbaji. Pabbajito ca rāgacaritatāya niccakālaṃ susammaṭṭhaṃ pariveṇaṃ sūpaṭṭhitaṃ pānīyaparibhojanīyaṃ supaññataṃ mañcapīṭhaṃ katvā viharati. Tena so ramaṇīyavihārītveva paññāyittha.
他因为贪欲强烈,不如理作意,犯了伴随思心的泄精罪。随后心生懊悔:“真可耻!像我这样的人,怎么还能受用信众布施的东西?”于是想“我要还俗”,便往回走,途中在一棵树下坐下来。那时那条路上有牛车经过,一头套着轭的牛因为疲惫,在不平的地方绊倒摔在地上。赶车的人把它从轭上解开,给它草和水,等它疲劳消除后,又把它套回轭上继续走了。长老看到这一幕,如理作意:“就像这头牛虽然绊倒过一次,还能站起来重新拉轭;同样,我虽然因为烦恼绊倒过一次,也应该站起来继续修行沙门法。”于是他如理振作,转身返回,向优波离长老讲述了自己的经过,依照优波离长老所说的方法从罪中出离,使戒行恢复清净,然后开始修观,不久就证得了阿拉汉果。因此《譬喻经》中说:巴利
So rāgussannatāya ayoniso manasi karitvā sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiāpattiṃ āpajjitvā, ‘‘dhiratthu, maṃ evaṃbhūto saddhādeyyaṃ bhuñjeyya’’nti vippaṭisārī hutvā ‘‘vibbhamissāmī’’ti gacchanto antarāmagge rukkhamūle nisīdi, tena ca maggena sakaṭesu gacchantesu eko sakaṭayutto goṇo parissamanto visamaṭṭhāne khalitvā pati, taṃ sākaṭikā yugato muñcitvā tiṇodakaṃ datvā parissamaṃ vinodetvā punapi dhure yojetvā agamaṃsu. Thero taṃ disvā – ‘‘yathāyaṃ goṇo sakiṃ khalitvāpi uṭṭhāya sakiṃ dhuraṃ vahati, evaṃ mayāpi kilesavasena sakiṃ khalitenāpi vuṭṭhāya samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti yoniso ummujjanto nivattitvā upālittherassa attano pavattiṃ ācikkhitvā tena vuttavidhinā āpattito vuṭṭhahitvā sīlaṃ pākatikaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.35-39) –
看见地上有踩过的足迹,那足迹装饰着车轮的图案。
我一步一步地跟随着毗婆尸大仙的足迹。
我看见一株开满花的拘兰荼树,便连根一起作了供养。
我满心欢喜,以愉悦的心顶礼了那无上的足迹。
九十一劫前,我曾以花供养;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
在五十七劫之前,我曾是独自一人的离垢者。
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Akkantañca padaṃ disvā, cakkālaṅkārabhūsitaṃ; Padenānupadaṃ yanto, vipassissa mahesino. ‘‘Koraṇḍaṃ pupphitaṃ disvā, samūlaṃ pūjitaṃ mayā; Haṭṭho haṭṭhena cittena, avandiṃ padamuttamaṃ. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Sattapaññāsakappamhi, eko vītamalo ahuṃ; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他一边体验着解脱的快乐,一边结合自己此前的修行,说出这首阐明证得圣法的偈颂:就像一匹贤良的骏马,绊倒之后又重新站稳。巴利
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhaṃ anubhavanto attano pubbabhāgapaṭipattiyā saddhiṃ ariyadhammādhigamanadīpaniṃ ‘‘yathāpi bhaddo ājañño, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti gāthaṃ abhāsi.
45 在这其中,“绊倒”就是滑倒。“重新站住”就是又站起来,再次在原地站住。就像这样:好比一头贤良的良种公牛,驮着担子走,疲劳不堪时来到不平整的地方,虽然一度滑倒跌倒,却不会因为这样就丢掉担子;因为它具足力量、速度和勇猛,即使滑倒也还能重新站住,凭着自己的本性站稳,继续驮着担子。同样地,达到烦恼疲劳的人,因为行为上的过失而跌倒后,凭着力量和精进的具足,把那次跌倒恢复过来,凭借道正见成为见具足者;也正因此,在正自觉者的教法之中,因为生于圣洁的种姓而成为声闻,因为胸中由精进所生的殊胜种姓而成为亲生儿子,又因为他的作用像良种公牛一样,所以你们应当把我当作良种公牛来持守、来领会。巴利
45. Tattha khalitvāti pakkhalitvā. Patitiṭṭhatīti patiṭṭhahati, punadeva yathāṭhāne tiṭṭhati. Evanti yathā bhaddo usabhājānīyo bhāraṃ vahanto parissamappatto visamaṭṭhānaṃ āgamma ekavāraṃ pakkhalitvā patito na tattakena dhuraṃ chaḍḍeti, thāmajavaparakkamasampannatāya pana khalitvāpi patitiṭṭhati, attano sabhāveneva ṭhatvā bhāraṃ vahati, evaṃ kilesaparissamappatto kiriyāparādhena khalitvā taṃ khalitaṃ thāmavīriyasampattitāya paṭipākatikaṃ katvā maggasammādiṭṭhiyā dassanasampannaṃ, tato eva sammāsambuddhassa savanante ariyāya jātiyā jātatāya sāvakaṃ, tassa ure vāyāmajanitābhijātitāya orasaṃ puttaṃ bhaddājānīyasadisakiccatāya ājānīyanti ca maṃ dhāretha upadhārethāti attho.
6. 三弥提长老偈颂注释巴利
6. Samiddhittheragāthāvaṇṇanā
以信,我出家——这是尊者三弥提长老的偈颂。它的由来是什么?这位长老也曾在过去诸佛那里积累善业,在各处不断积集福德。距今九十四劫前,他见到悉达多世尊,心生净信,采来带花柄的花朵,捆成耳饰状的花束供养。因为那善业,他转生到天界,之后又不断修福,一直在善趣中流转,直到现在这尊佛出世时,他出生在王舍城的一个良家。从他出生那天起,那个家族在财富、粮食等方面就不断增长,他本人也相貌端正、令人欢喜、具足德行,因此以财富圆满和德行圆满而被称为“三弥提”。在频婆娑罗王与佛陀相遇时,他目睹佛陀的威神力,生起净信而出家,精勤修行。世尊住在温泉园时,有一天他这样想:“我真是得到了大利益啊——我的导师是阿拉汉、正自觉者,我是在善说的法与律中出家,我的同梵行者们都持戒、具足善法。”他这样想时,心中生起了广大的喜悦与满足。魔无法忍受,便在长老不远处发出巨大的恐怖声响,好像大地崩裂一样。长老把这件事禀告世尊。世尊说:“魔罗是想让你失去眼目。去吧,比丘,到那里不要胡思乱想,安住就好。”长老去到那里安住修行,不久便令观增长,证得阿拉汉果。因此,在《阿波陀那》中说:巴利
Saddhāyāhaṃpabbajitoti āyasmato samiddhittherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu kattādhikāro tattha tattha puññāni upacinanto ito catunavute kappe siddhatthaṃ bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso savaṇṭāni pupphāni kaṇṇikabaddhāni gahetvā pūjesi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde rājagahe kulagehe nibbatti. Tassa jātakālato paṭṭhāya taṃ kulaṃ dhanadhaññādīhi vaḍḍhi, attabhāvo cassa abhirūpo dassanīyo guṇavā iti vibhavasamiddhiyā ca guṇasamiddhiyā ca samiddhītveva paññāyittha. So bimbisārasamāgame buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā bhāvanāya yuttappayutto viharanto bhagavati tapodārāme viharante ekadivasaṃ evaṃ cintesi – ‘‘lābhā vata me satthā arahaṃ sammāsambuddho, svākkhāte cāhaṃ dhammavinaye pabbajito, sabrahmacārī ca me sīlavanto kalyāṇadhammā’’ti. Tassevaṃ cintentassa uḷāraṃ pītisomanassaṃ udapādi. Taṃ asahanto māro pāpimā therassa avidūre mahantaṃ bheravasaddamakāsi, pathaviyā undriyanakālo viya ahosi. Thero bhagavato tamatthaṃ ārocesi. Bhagavā ‘‘māro tuyhaṃ vicakkhukammāya ceteti, gaccha, bhikkhu tattha acintetvā viharāhī’’ti āha. Thero tattha gantvā viharanto nacirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.30-34) –
就像一株璀璨夺目的金雨树,端坐在山间;
照亮一切方向,那位悉达多、人中的御者。
那时,我把弓拉直,把箭搭上。
我把带着茎的花折下来,献给了佛陀。
九十四劫之前,我曾献上一朵花;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
在五十一劫之前,我曾是一个独自修行的持光者。
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Kaṇikāraṃva jotantaṃ, nisinnaṃ pabbatantare; Obhāsentaṃ disā sabbā, siddhatthaṃ narasārathiṃ. ‘‘Dhanuṃ advejjhaṃ katvāna, usuṃ sannayhahaṃ tadā; Pupphaṃ savaṇṭaṃ chetvāna, buddhassa abhiropayiṃ. ‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Ekapaññāsito kappe, eko āsiṃ jutindharo; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
长老证得阿拉汉果之后,就一直住在那里。魔罗却没有察觉这位长老已经漏尽。他像之前那样,发出巨大的恐怖声响。长老听到后,毫不畏惧,也没有惊恐,为了宣说自己的证悟——“像那样的魔罗,哪怕来一百个、一千个,也动不了我一根毫毛”——便说出这首偈颂:“我是凭着信心出家的。”巴利
Arahattaṃ pana patvā tattheva viharantassa therassa khīṇāsavabhāvaṃ ajānanto purimanayeneva māro mahantaṃ bheravasaddaṃ akāsi. Taṃ sutvā thero abhīto acchambhī ‘‘tādisānaṃ mārānaṃ satampi sahassampi mayhaṃ lomampi na kampetī’’ti aññaṃ byākaronto ‘‘saddhāyāhaṃ pabbajito’’ti gāthaṃ abhāsi.
46 46. 其中,“以信心”:是指由对法的欲乐所引发的、对业果的信心,以及对三宝的信心。“我”:是在指称自己。“出家”:是已经进入出家生活。“从家”:是从家庭,或者从居家生活。“无家”:就是出家。因为像耕作、经商等任何谋生之事,都被叫作“有家”——也就是“适合在家的”;由于没有这些,所以称为“无家”。“我的念和慧已经增长”:念是以忆持为特征,慧是以了知为特征。这些法从观照的刹那开始,沿着圣道的次第,直到阿拉汉果,在我身上已经增长、壮大;现在再也没有需要增长的念和慧了,这说明念和慧已经达到圆满。“心也很好地安定”:我的心通过八等至以及出世间定,已经很好地安定下来;现在再也没有需要让它安定的了,这说明定已经达到圆满。“所以,魔罗,你爱怎样变现色相就怎样变现吧”:魔,你针对我,随你高兴制造任何扰乱吧。但那些东西既伤害不了我,连让我的身体动一下都做不到,更别说让我的心发生改变了!所以,你的所作所为,就像一份没人接受的回礼,什么用也没有,只会给你自己带来内心痛苦的结果。长老就这样呵斥了魔罗。魔罗听了之后,心想:“这个沙门知道我了。”就在那里消失了。巴利
46. Tattha saddhāyāti dhammacchandasamuṭṭhānāya kammaphalasaddhāya ceva ratanattayasaddhāya ca. Ahanti attānaṃ niddisati. Pabbajitoti upagato. Agārasmāti gehato gharāvāsato vā. Anagāriyanti pabbajjaṃ, sā hi yaṃkiñci kasivāṇijjādikammaṃ ‘agārassa hita’nti agāriyaṃ nāma, tadabhāvato ‘‘anagāriyā’’ti vuccati. Sati paññā ca me vuḍḍhāti saraṇalakkhaṇā sati, pajānanalakkhaṇā paññāti ime dhammā vipassanākkhaṇato paṭṭhāya maggapaṭipāṭiyā yāva arahattā me vuḍḍhā vaḍḍhitā, na dāni vaḍḍhetabbā atthi satipaññā vepullappattāti dasseti. Cittañca susamāhitanti aṭṭhasamāpattivasena ceva lokuttarasamādhivasena ca cittaṃ me suṭṭhu samāhitaṃ, na dāni tassa samādhātabbaṃ atthi, samādhi vepullappattoti dasseti. Tasmā kāmaṃ karassu rūpānīti pāpima maṃ uddissa yāni kānici vippakārāni yathāruciṃ karohi, tehi pana neva maṃ byādhayissasi mama sarīrakampanamattampi kātuṃ na sakkhissasi, kuto cittaññathattaṃ? Tasmā tava kiriyā appaṭicchitapahenakaṃ viya na kiñci atthaṃ sodheti, kevalaṃ tava cittavighātamattaphalāti thero māraṃ tajjesi. Taṃ sutvā māro ‘‘jānāti maṃ samaṇo’’ti tatthevantaradhāyi.
7. 伍基亚由偈注释巴利
7. Ujjayattheragāthāvaṇṇanā
“Namo te buddha vīratthu”这些偈颂,是伍基亚由长老的偈颂。它的来历是怎样的呢?这位长老同样在过去诸佛那里积攒了修行资粮,在一次次轮回转生中不断行善积福。距今九十二劫以前,他见到了提舍世尊,心生欢喜,用翅子树花作了供养。凭着这份善业,他投生到天界。之后他又不断行善,在天界和人间之间流转。到了现在佛陀出世的时代,他在王舍城一位精通吠陀的婆罗门家里出生,取名为伍基亚由。成年后,他精通了三部吠陀,却没从中找到真正的精髓。由于他过去积累的解脱善根已经成熟,受到这种力量的推动,他前往竹林精舍,在世尊面前听闻佛法,生起了信心,于是出家。他得到一个适合自己习性的禅修业处,住在山林中,努力修习观禅,不久便证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻》中这样说道:巴利
Namote buddha vīratthūti āyasmato ujjayattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito dvānavute kappe tissaṃ bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa sottiyabrāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, ujjayotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā tattha sāraṃ apassanto upanissayasampattiyā codiyamāno veḷuvanaṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.1-4) –
那时我看见金翅树开满了花,就把花采了下来。
我把花献给了帝思,那位已渡过暴流、如如不动的人。
距今九十二劫前,我曾献花作供养;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
从这一劫往前数第三十五劫,我被称为阿鲁那巴尼(意为“红手”),广为人知。
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Kaṇikāraṃ pupphitaṃ disvā, ocinitvānahaṃ tadā; Tissassa abhiropesiṃ, oghatiṇṇassa tādino. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Pañcatiṃse ito kappe, aruṇapāṇīti vissuto; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他来到导师身边,顶礼世尊,坐在一边,然后用赞叹世尊的方式说明自己的证悟,诵出这首偈子:“礼敬您,佛陀、勇者!”巴利
Arahattaṃ pana patvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā bhagavato thomanākārena aññaṃ byākaronto ‘‘namo te buddha vīratthū’’ti gāthaṃ abhāsi.
47 在这段注释里,“namo”是表示礼敬的词。“te”是表示礼敬这一行为所指向的对象,意思是“向您”。“Buddha vīrā”是对世尊的称呼。世尊之所以被称为“佛陀”,是因为他以自觉自证的智慧,对应当遍知等不同类别的法义,毫无遗漏地遍知了应遍知等一切法。同样,他之所以被称为“勇者”,是因为他以降伏五种魔罗的奋进方式,具足了伟大的精进力。“atthu”的意思是“愿其存在”,它和前面的“namo”相关联。“vippamuttosi sabbadhī”的意思是:您已从一切烦恼和一切有为法中彻底解脱、脱离,在您那里没有任何未解脱之物。“yatohaṃ tuyhāpadāne viharaṃ, viharāmi anāsavo”的意思是:我依止您的教迹、您的教诫和您所指示的道路,随自己的能力与力量精勤修行;由于已彻底断除欲漏等四种漏,所以我安住于无漏。对于这样的您,愿这句“礼敬您,佛陀、勇者”得以成就。巴利
47. Tattha namoti paṇāmakittanaṃ. Teti paṇāmakiriyāya sampadānakittanaṃ, tuyhanti attho. Buddha vīrāti ca bhagavato ālapanaṃ. Bhagavā hi yathā abhiññeyyādibhedassa atthassa abhiññeyyādibhedena sayambhūñāṇena anavasesato buddhattā ‘‘buddho’’ti vuccati. Evaṃ pañcannampi mārānaṃ abhippamaddanavasena padahantena mahatā vīriyena samannāgatattā ‘‘vīro’’ti vuccati. Atthūti hotu, tassa ‘‘namo’’ti iminā sambandho. Vippamuttosi sabbadhīti sabbehi kilesehi sabbasmiñca saṅkhāragate vippamutto visaṃyutto asi bhavasi, na tayā kiñci avippamuttaṃ nāma atthi, yatohaṃ tuyhāpadāne viharaṃ, viharāmi anāsavoti tuyhaṃ tava apadāne ovāde gatamagge paṭipatticariyāya viharaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipajjanto kāmāsavādīnaṃ catunnampi āsavānaṃ suppahīnattā anāsavo viharāmi, tādisassa namo te buddha-vīratthūti.
8. 删阇耶长老偈注释巴利
8. Sañjayattheragāthāvaṇṇanā
“Yato ahaṃ(自从我……)”这首偈颂,是尊者删阇耶长老所说的。它的由来是什么呢?他在过去诸佛的时代也积累过善行,在生生世世中积集能促成解脱的福德。在毗婆尸世尊的时代,有一次盛大的集会,他因为广泛称扬的缘故,把财物聚集起来,为了三宝而修福。他自己虽然贫穷,却为那些团体等的修福事业而忙碌。他时常去亲近世尊,顶礼之后,内心充满净信,也为比丘们做种种服务。他凭这福德业投生到天界,之后一次又一次地修福,一直在善趣中流转,直到这位佛陀出世的时代,他投生为王舍城一位富足婆罗门之子,名叫删阇耶。他长大成人后,看到梵摩、沸伽罗娑罗等有名的婆罗门都对佛法有清净的信心,自己也生起净信,前去亲近导师。导师为他开示法,他听完法后证得入流果。后来他出家了。出家时,剃刀锋尖刚一触及头发,他就成了六神通者。因此《譬喻》中说——巴利
Yato ahanti āyasmato sañjayattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahati pūge saṃkittivasena vatthuṃ saṅgharitvā ratanattayaṃ uddissa puññaṃ karonto sayaṃ daliddo hutvā nesaṃ gaṇādīnaṃ puññakiriyāya byāvaṭo ahosi. Kālena kālaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pasannamānaso bhikkhūnañca taṃ taṃ veyyāvaccaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti sañjayo nāma nāmena, so vayappatto brahmāyupokkharasātiādike abhiññāte brāhmaṇe sāsane abhippasanne disvā sañjātappasādo satthāraṃ upasaṅkami. Tassa satthā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā sotāpanno ahosi. Aparabhāge pabbaji. Pabbajanto ca khuraggeyeva chaḷabhiñño ahosī. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.10.51-55) –
毗婆尸世尊在世时,曾有一大群会众。
我曾经是做事的人,什么事都跟着忙前忙后。
我没有任何可以布施给善逝大牟尼的东西;
我以清净之心,礼敬导师的双足。
九十一劫之前,我曾做过服侍他人的事;
我不知道恶趣,这就是服务的果报。
从这一劫往前数第八劫,我曾是一位名叫善思的国王;
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Vipassissa bhagavato, mahāpūgagaṇo ahu; Veyyāvaccakaro āsiṃ, sabbakiccesu vāvaṭo. ‘‘Deyyadhammo ca me natthi, sugatassa mahesino; Avandiṃ satthuno pāde, vippasannena cetasā. ‘‘Ekanavutito kappe, veyyāvaccaṃ akāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, veyyāvaccassidaṃ phalaṃ. ‘‘Ito ca aṭṭhame kappe, rājā āsiṃ sucintito; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得六神通之后,在向别人说明自己所证得的境界时,诵出了这首偈颂:自从我出家……巴利
Chaḷabhiñño pana hutvā aññaṃ byākaronto ‘‘yato ahaṃ pabbajito’’ti gāthaṃ abhāsi.
48 那时,从“我出家以来”这句话里的“从……以来”,是指从那个时候起、从那个起点开始,我出家了。自从出家那时起,我不曾知道(忆及)自己生起过与贪、嗔等烦恼混杂的意图——那种不是圣者所有的、低劣的意图。所谓“不是圣者所有的、与过患相应的”,是因为它与贪等烦恼混杂,所以从那时起就不是圣者所有的、是低劣的;或者因为圣者不亲近它、而非圣者亲近它,所以不是圣者所有的、是恶的;又因为它在所缘对象上以不真实的功德等来构画思惟,所以得到“意图”这个名称。我不曾知道(忆及)自己生起过欲寻等邪寻。他宣示了究竟智:“就在剃刀锋刃的那一刻,我证得了阿拉汉果。”巴利
48. Tattha yato ahaṃ pabbajitoti yato pabhuti yato paṭṭhāya ahaṃ pabbajito. Pabbajitakālato paṭṭhāya nābhijānāmi saṅkappaṃ, anariyaṃ dosasaṃhitanti rāgādidosasaṃhitaṃ tato eva anariyaṃ nihīnaṃ, ariyehi vā anaraṇīyatāya anariyehi araṇīyatāya ca anariyaṃ pāpakaṃ ārammaṇe abhūtaguṇādisaṅkappanato ‘‘saṅkappo’’ti laddhanāmaṃ kāmavitakkādimicchāvitakkaṃ uppāditaṃ nābhijānāmīti, ‘‘khuraggeyeva mayā arahattaṃ patta’’nti aññaṃ byākāsi.
9. 可爱之地长老偈颂注释巴利
9. Rāmaṇeyyakattheragāthāvaṇṇanā
“Cihacihābhinadite”这句,是具寿可爱之地长老的偈颂。它的缘起是怎样的呢?这位长老也曾在过去诸佛那里积修善行,在一次次投生中积集福德。在尸弃世尊的时代,他出生在一个良家,长大后见到世尊,心生净信,就以花供养。因为这一福业,他投生到天界,之后又不断修福,一直在善趣中流转。到这一佛出世时,他投生在舍卫城一个下等家庭,成年后在祇园精舍落成时生起净信,出家后取了适合自己修行的业处,住在林中。由于他自身的成就和出家修行的庄严可敬,大家就称他为“可爱之地”。有一天,魔罗想吓唬长老,发出恐怖的声音。长老听到后,因为本性坚定,毫不恐惧,认出“这是魔罗”,便表现出不予理睬,诵出此偈:“Cihacihābhinadite……”巴利
Cihacihābhinaditeti āyasmato rāmaṇeyyakattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbatto aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsu eva parivattento imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ibbhakule nibbattitvā vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe sañjātappasādo pabbajitvā cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharati. Tassa attano sampattiyā pabbajitasāruppāya ca paṭipattiyā pāsādikabhāvato rāmaṇeyyakotveva samaññā ahosi . Athekadivasaṃ māro theraṃ bhiṃsāpetukāmo bheravasaddaṃ akāsi. Taṃ sutvā thero thirapakatitāya tena asantasanto ‘‘māro aya’’nti ñatvā tattha anādaraṃ dassento ‘‘cihacihābhinadite’’ti gāthaṃ abhāsi.
49 49. 其中,“cihacihābhinadite”是说:因为鹧鸪不停地叫,所以它们被称为“cihacihā”;以这些鹧鸪的叫声为缘,也就是以鸣叫为因。“sippikābhirutehi ca”中,“sippikā”指的是另一种叫“devaka”的动物,它们因为患病而瘦得像饿鬼童子一样,形状像枝栖动物,有人叫它们“大松鼠”。以这些sippikā的大声吼叫为因——这里用的是具格,表示原因,意思就是以此为因。“na me taṃ phandati cittaṃ”:我的心不为那所动,不退失。这里说的是:在这片森林里,如同以鹧鸪鸣叫为因、以sippikā吼叫为因一样,邪恶者,以你制造喧闹为因,我的心也不会从业处上动摇退失。接着说明原因:“ekattaniratañhi me”。“hi”这个词表示原因。因为我的心已经舍弃了群体交结,乐于独处一处;或者说,已经舍弃了向外散乱,乐于一心专注;或者说,乐于安住于单一境界,也就是涅槃。因此,我的心不会从业处上动摇退失。据说这位长老就是在说这首偈颂的时候,增长观慧,证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》中说:巴利
49. Tattha cihacihābhinaditeti cihacihāti abhiṇhaṃ pavattasaddatāya ‘‘cihacihā’’ti laddhanāmānaṃ vaṭṭakānaṃ abhinādanimittaṃ, viravahetūti attho. Sippikābhirutehi cāti sippikā vuccanti devakā paranāmakā gelaññena chātakisadārakākārā sākhāmigā. ‘‘Mahākalandakā’’ti keci, sippikānaṃ abhirutehi mahāviravehi, hetumhi cetaṃ karaṇavacanaṃ, taṃ hetūti attho. Na me taṃ phandati cittanti mama cittaṃ na phandati na cavati. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ araññe viravahetu sippikābhirutahetu viya, pāpima, tava vissarakaraṇahetu mama cittaṃ kammaṭṭhānato na paripatatīti. Tattha kāraṇamāha ‘‘ekattaniratañhi me’’ti. Hi-saddo hetu attho, yasmā mama cittaṃ gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāya ekatte ekībhāve, bahiddhā vā vikkhepaṃ pahāya ekatte ekaggatāya, ekatte ekasabhāve vā nibbāne nirataṃ abhirataṃ, tasmā kammaṭṭhānato na phandati na cavatīti, imaṃ kira gāthaṃ vadanto eva thero vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.5-9) –
世尊肤色如金,身放百道光芒,威光炽盛。
登上经行处,怀着慈心,像尸弃牛王一样。
我以清净的信心和欢喜的心,礼敬了无上的智慧之后,
我拿起米那罗花,献给了佛陀。
距今三十一劫前,我曾以花行供养。
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
在第二十九劫时,有一位名叫善密云的。
具足七宝,具大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Suvaṇṇavaṇṇo bhagavā, sataraṃsī patāpavā; Caṅkamanaṃ samārūḷho, mettacitto sikhīsabho. ‘‘Pasannacitto sumano, vanditvā ñāṇamuttamaṃ; Minelapupphaṃ paggayha, buddhassa abhiropayiṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Ekūnatiṃsakappamhi, sumeghaghananāmako; Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
这正是那位长老的记说偈。巴利
Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi.
10. 《维玛喇长老偈颂注》巴利
10. Vimalattheragāthāvaṇṇanā
大地滋润,风吹……这是维玛喇长老的偈颂。它的由来是什么?这位长老也曾在过去诸佛那里积下功德,在一次次投生中不断积累能导向出离的善业。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个吹螺号的人家,长大后掌握了这门技艺。有一天,他见到毗婆尸世尊,心里生起清净的信心,就吹螺号作供养。从那以后,他时常去侍奉佛陀。凭着这份善业,他死后生到天界,又不断修福,在天界和人间之间来回投生。到了迦叶佛的时代,他发愿说:“愿我将来身体没有垢染,清净无瑕。”于是他用香水浇灌菩提树,又让人清洗塔庙庭院和菩提树庭院中的座位,还替比丘们清洗那些沾了污垢的沙门用具。巴利
Dharaṇīca siñcati vāti āyasmato vimalattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto vipassissa bhagavato kāle saṅkhadhamanakule nibbattitvā viññutaṃ patto tasmiṃ sippe nipphattiṃ gato ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso saṅkhadhamanena pūjaṃ katvā tato paṭṭhāya kālena kālaṃ satthu upaṭṭhānaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle ‘‘anāgate me vimalo visuddho kāyo hotū’’ti bodhirukkhaṃ gandhodakehi nhāpesi, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu āsanāni dhovāpesi, bhikkhūnampi kiliṭṭhe samaṇaparikkhāre dhovāpesi.
他从那里死后,在天界和人间不断流转,到这次佛陀出世的时候,投生在王舍城一个低贱的家庭里。他住在母胎中以及出生的时候,身体没有被胆汁、痰等污物沾染,就像水滴落在莲叶上不会附着一样,也像最后一生菩萨那样极为清净,因此大家给他取名叫维玛喇,意思就是无垢。他长大后,在进入王舍城之际看到佛陀的神力,生起信心,就出家了,得到禅修业处后,住在憍萨罗国的一个山洞里修行。后来有一天,四大洲范围的广大云层展开笼罩整个轮围世界后降下大雨。据说,只有在成劫住时期、佛陀和转轮王在世的时候,才会这样下雨。因为暑热消退,时节变得舒适,长老的心变得安定专一。他就以这专注的心立刻精勤修观,依次证得诸道果,达到了阿拉汉果。因此,《譬喻》中这样说:巴利
So tato cavitvā devesu ca manussesu ca parivattento imasmiṃ buddhuppāde rājagahe ibbhakule nibbatti. Tassa mātukucchiyaṃ vasantassa nikkhamantassa ca kāyo pittasemhādīhi asaṃkiliṭṭho padumapalāse udakabindu viya alaggo pacchimabhavikabodhisattassa viya suvisuddho ahosi, tenassa vimalotveva nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto rājagahappavesane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā kosalaraṭṭhe pabbataguhāyaṃ viharati. Athekadivasaṃ cātuddīpikamahāmegho sakalaṃ cakkavāḷagabbhaṃ pattharitvā pāvassi. Vivaṭṭaṭṭhāyimhi buddhānaṃ cakkavattīnañca dharamānakāle eva kira evaṃ vassati. Ghammapariḷāhavūpasamato utusappāyalābhena therassa cittaṃ samāhitaṃ ahosi ekaggaṃ. So samāhitacitto tāvadeva vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.10.56-60) –
在毗婆尸世尊的时代,我曾经是个吹螺贝的人;
我一直都在侍奉那位善逝、大牟尼。
你看,侍奉世间怙主、如如不动者的果报。
六万件乐器,时时刻刻围绕着我。
九十一劫之前,我曾亲近侍奉那位大仙人。
我不记得自己曾堕入过恶趣,这就是侍奉的果报。
从这一劫往前数第二十四劫时,有被称为“大声”的国王们;
有十六位国王,都是具足大威力的转轮王。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Vipassissa bhagavato, ahosiṃ saṅkhadhammako; Niccupaṭṭhānayuttomhi, sugatassa mahesino. ‘‘Upaṭṭhānaphalaṃ passa, lokanāthassa tādino; Saṭṭhi tūriyasahassāni, parivārenti maṃ sadā. ‘‘Ekanavutito kappe, upaṭṭhahiṃ mahāisiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, upaṭṭhānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Catuvīse ito kappe, mahānigghosanāmakā; Soḷasāsiṃsu rājāno, cakkavattī mahabbalā. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,因为该做的事都已经完成,心里很满足,于是发出感兴语,诵出这首偈颂:大地滋润,风吹……巴利
Arahattaṃ pana patvā katakiccatāya tuṭṭhamānaso udānaṃ udānento ‘‘dharaṇī ca siñcati vāti māluto’’ti gāthaṃ abhāsi.
50 在这其中,所谓“大地”,就是地面,因为它承载着整个大地,所以被称为“大地”。“滋润”是指:从遍满虚空、猛烈降雨的大云中落下的雨流,到处滋润。“风吹”是指:夹杂着水滴,所以凉风吹拂。“闪电在空中游走”是指:在那隆隆作响、轰然震动的大云中,一道道闪电不断射出,在空中四处游走闪动。“寻思止息”是指:在证得圣道之前的前行阶段,依靠时节适宜而成就的止观,通过彼分断等方式,欲寻等所有九种大寻思都已平息;到了证得圣道时,它们便彻底止息,毫无剩余地断除。这里是把圣道刹那说成现在时,因为它非常接近当下;或者是以现在时来表达过去的意思。“我的心善得定”是指:正是依靠这种出世间定,我的心很好地安住,对于它的等持,现在已经没有什么可再做的了——长老这样记说。巴利
50. Tattha dharaṇīti pathavī, sā hi sakalaṃ dharādharaṃ dhāretīti ‘‘dharaṇī’’ti vuccati. Siñcatīti samantato nabhaṃ pūretvā abhippavassato mahāmeghassa vuṭṭhidhārāhi siñcati . Vāti mālutoti udakaphusitasammissatāya sītalo vāto vāyati. Vijjutā carati nabheti tattha tattha gajjatā gaḷagaḷāyatā mahāmeghato niccharantiyo sateratā ākāse ito cito ca vicaranti. Upasamanti vitakkāti utusappāyasiddhena samathavipassanādhigamena pubbabhāge tadaṅgādivasena vūpasantā hutvā kāmavitakkādayo sabbepi nava mahāvitakkā ariyamaggādhigamena upasamanti. Anavasesato samucchijjantīti. Vattamānasamīpatāya ariyamaggakkhaṇaṃ vattamānaṃ katvā vadati. Atītatthe vā etaṃ paccuppannavacanaṃ. Cittaṃ susamāhitaṃ mamāti tato eva lokuttarasamādhinā mama cittaṃ suṭṭhu samāhitaṃ, na dāni tassa samādhāne kiñci kātabbaṃ atthīti thero aññaṃ byākāsi.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14