1. 波罗夷篇·4. 波罗夷
1. 波罗夷篇复注 · 74 段
4. 波罗夷巴利
4. Catutthapārājikaṃ
“四谛知者”这个称呼,是把四谛合起来称为“四谛”,他知了、通达了它,所以叫“四谛知者”。虽然声闻和独觉佛也可以称为“四谛知者”,但世尊对四谛的照见是前所未有的,而且他在四谛上成就了一切知智,在诸力上也达到了自在,又因为他把这种了知传播到其他人的心相续中,使之广为人知,所以只有世尊才特别值得用“四谛知者”这个称号来赞叹。巴利
Catusaccavidūti cattāri saccāni samāhaṭāni catusaccaṃ, taṃ avedi paṭivijjhīti catusaccavidū. Satipi sāvakānaṃ paccekabuddhānañca catusaccavidubhāve anaññapubbakattā bhagavato catusaccadassanassa tattha ca sabbaññutāya balesu ca vasībhāvassa pattito parasantānesu pasāritabhāvena pākaṭattā ca bhagavāva visesena ‘‘catusaccavidū’’ti thomanaṃ arahati.
瓦古穆达河岸比丘故事的注释巴利
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
193 193.“我决意”意思是“我安排、我促成”。“使者之事”是指拿着在家人写的信或口信,到各处去跑。“安顿好威仪”是指把举止调整到适合精勤修行的样子。“若有人问”是指有人这样问:“尊者们威仪极为寂静,他们证得了什么殊胜的功德?”“未来关联不存在”这一句,是补上“将会被说”这个省略的说法之后,未来关联才不成立。问:“‘被说’是过去时的说法,怎么能和未来时的说法产生关联?”回答说:“这个语法规则要从语法书里去查。”因为在这种地方,语法学家们说:当词根的意义有关联时,依照“词根关联中的诸缘”这条规则,即使时态不合,那些缘也是成立的。巴利
193.Adhiṭṭhemāti saṃvidahāma. Dūtakammanti gihīnaṃ paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā gahetvā tattha tattha gamanaṃ. Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvāti padhānānurūpaṃ katvā. Pucchantānaṃ vāti ‘‘ayyā santairiyāpathā ativiya upasantā, kataraṃ visesamadhigacchiṃsū’’ti pucchantānaṃ. Anāgatasambandhe pana asatīti ‘‘bhāsito bhavissatī’’ti pāṭhasesaṃ katvā anāgatasambandhe asati. ‘‘Bhāsito’’ti atītavacanaṃ kathaṃ anāgatavacanena sambandhamupagacchatīti āha ‘‘lakkhaṇaṃ pana saddasatthato pariyesitabba’’nti. Īdise hi ṭhāne ‘‘dhātusambandhe paccayā’’ti iminā lakkhaṇena dhātvatthasambandhe sati ayathākālavihitāpi paccayā sādhavo bhavantīti saddasatthavidū vadanti.
194 “色泽具足”这句话,是用遍满全身的色泽令人欢喜这一点来说的。“面容明净”这句话,是说比起全身的色泽,面容色泽更令人欢喜。“肤色极净”这句话,则是说现有身体色泽极其明净。因为诸根既没有缺损,也没有过满,所以说“所依处的圆满”。第六根的所依处是心所依处,说到五净根所依处的圆满时,就已经显示了心所依处等整个身体的圆满,因此说“意第六诸根”。“如”在这里只是一个虚词。“如迷鹿一般”是说因为不知道什么该做、什么不该做,所以像迷路的鹿一样。“四轮”指四种威仪。这里的威仪,是以运转的意思而称为“轮”。“九门”指以九种疮口为九门。“苦”指头痛等痛苦。“于一切事务中”指钵事、煮染、染衣、工作处等事务。“维持”指承担、使运转。因此说“令去”。巴利
194.Vaṇṇavāti iminā sakalasarīrānugatavaṇṇassa manāpatā vuttā. Pasannamukhavaṇṇāti iminā sakalasarīravaṇṇatopi adhikataraṃ mukhavaṇṇassa manāpatā vuttā. Vippasannachavivaṇṇāti iminā pana vijjamānasseva sarīravaṇṇassa ativiya pasannatā vuttā. Yasmā indriyānaṃ ūnattaṃ vā pūraṇattaṃ vā natthi, tasmā ‘‘abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā’’ti vuttaṃ. Chaṭṭhassa abhiniviṭṭhokāso hadayavatthu, pañcapasādānaṃ abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇatāvacaneneva hadayavatthuādisakalasarīrassa paripuṇṇatā dassitāyeva hotīti āha – ‘‘manacchaṭṭhānaṃindriyāna’’nti. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Bhantamigappaṭibhāgāti kattabbākattabbassa ajānanato bhantamigasadisā. Catucakkanti catuiriyāpathaṃ. Iriyāpatho hi idha pavattanaṭṭhena ‘‘cakka’’nti adhippeto. Navadvāranti navahi vaṇamukhehi navadvāraṃ. Dukkhanti sīsarogādidukkhaṃ. Sabbakiccesūti pattapacanacīvararajanayogaṭṭhānādikiccesu. Yāpetunti vahituṃ pavattetuṃ. Tenāha ‘‘gametu’’nti.
195 “存在”这个词,是用来说明它们确实有;“可被察觉”这个词,则是用来说明它们能被了知。所以说“既存在又可被察觉”。“可被察觉”就是被看见、被知道的意思。“拦路杀害之业”就是拦路杀人的行为。“杀”就是亲自杀害。“令杀”就是让别人去杀。或者也可以说,“杀”是用捆绑、殴打等方式来伤害;“令杀”则是杀害。“砍”就是砍断别人的手、脚等。“烤”就是用棍棒压迫。这里“烤”指的是烧灼、折磨。或者“烤”是指恐吓、威胁。又或者,“烤”是指在村子里放火烧房屋等,并在那里烤山羊、绵羊等。巴利
195.Santoti iminā tesaṃ vijjamānataṃ dasseti, saṃvijjamānāti iminā pana tesaṃ upalabbhamānataṃ dasseti. Tenāha – ‘‘atthi ceva upalabbhanti cā’’ti. Upalabbhantīti dissanti, ñāyantīti attho. Panthadūhanakammanti panthaghātanakammaṃ. Hanantoti mārento. Ghātentoti mārāpento. Atha vā hanantoti bandhanatāḷanādīhi hiṃsanto. Ghātentoti mārento. Chindantoti paresaṃ hatthādīni chindanto. Pacantoti daṇḍena uppīḷento. Pacanañhettha dahanaṃ vibādhanaṃ adhippetaṃ. Pacantoti vā tajjento tāsento. Atha vā pacantoti gāmesu aggipātanavasena gehādīni jhāpetvā tattha ajeḷakādīni pacanto.
那些对学处不怀深厚恭敬、反而经常违犯戒条的人,就是对学处极度轻慢。掉举者,是指把不该认可的当成该认可,把该认可的当成不该认可,把无过失的当成有过失,把有过失的当成无过失,具有掉举本性的人。高慢者,犹如高高竖起的芦苇,说的是生起空洞我慢的人。轻躁者,是指以钵、袈裟等装扮自己,心性浮躁不定的人。粗口者,是指嘴巴尖刻,也就是说话粗恶刺人的人。散语者,是指言语毫无节制、整天说些没有意义的话的人。忘念者,是指正念已经丢失、已经消失,也就是没有正念的人。不正知者,是指没有智慧的人。根门显露者,是指因为没有防护,就像在家人那样根门敞开的人。被亲教师和依止师舍弃者,是指不以正法与利养来摄受,因此被亲教师和依止师抛弃,无依无靠、无所归依的人。重利养者,是指贪著于资具的人。巴利
Ye sikkhāpadesu bahulagāravā na honti āpattivītikkamabahulā, te sikkhāpadesu atibbagāravā. Uddhateti akappiye kappiyasaññitāya kappiye akappiyasaññitāya avajje vajjasaññitāya vajje avajjasaññitāya ca uddhaccapakatike. Unnaḷeti uggatanaḷe, uṭṭhitatucchamāneti vuttaṃ hoti. Capaleti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yutte. Mukhareti mukhakhare , kharavacaneti vuttaṃ hoti. Vikiṇṇavāceti asaṃyatavacane divasampi niratthakavacanappalāpine. Muṭṭhā naṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī, sativirahiteti vuttaṃ hoti. Asampajāneti nippaññe. Pākatindriyeti saṃvarābhāvena gihikāle viya vivaṭaindriye. Ācariyupajjhāyehi pariccattaketi dhammena āmisena ca asaṅgahetvā ācariyupajjhāyehi pariccatte anāthe appatiṭṭhe. Lābhagaruketi paccayagaruke.
“安置威仪等”中的“等”字,应当知道它涵盖了受用资具和暗示性言语。因为在《大义释》中,确实按威仪安置、受用资具、暗示性言语这三种方式,讲到了三种诈欺之事。其中,一个心怀恶欲的人,以意在博取尊崇的威仪来让人惊叹,这叫作威仪安置所摄的诈欺之事。同样,有人用衣服等物来邀请他,他明明想要,却依靠恶欲而拒绝,那些居士因此知道他对自己有坚定的信心,之后又用种种方法,对那些怀着“这位尊者少欲,什么都不想接受,如果我们能让他接受哪怕一点点,那真是太好了”这样的想法、拿来上等衣服等物的人,他表露出愿意利益他们的心意,然后接受。从此以后,以八十车货物不断送来的因由,这种让人惊叹的行为,应当知道叫作受用资具所摄的诈欺之事。再者,一个心怀恶欲的人,以宣说证得上人法的言语,用各种方式让人惊叹,应当知道这叫作暗示性言语所摄的诈欺之事。心山等寺院,叫作世间公认的住处。世间公认……以种种方法被赞叹的功德,这是句子的关联。令成熟,就是令转向。为了显示那些以清净心做自己的经书等事务而游行的人,在受用由此而来的资具时没有过失,所以说了“然而那些……”等话。乞食不顺利时,就是在行乞的村庄里乞食而得不到应得的食物。那些人以履行义务为首要,做这一切都不是为了获得利养。因此说“维护传承、光扬教法的人”。巴利
Iriyāpathasaṇṭhapanādīnīti ādi-saddena paccayapaṭisevanasāmantajappānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Mahāniddese (mahāni. 87) hi iriyāpathasaṇṭhapanapaccayapaṭisevanasāmantajappanavasena tividhaṃ kuhakavatthu āgataṃ. Tattha pāpicchasseva sato sambhāvanādhippāyakatena iriyāpathena vimhāpanaṃ iriyāpathasaṇṭhapanasaṅkhātaṃ kuhakavatthu. Tathā cīvarādīhi nimantitassa tadatthikasseva sato pāpicchataṃ nissāya paṭikkhepanena te ca gahapatike attani suppatiṭṭhitasaddhe ñatvā puna tesaṃ ‘‘aho ayyo appiccho, na kiñci paṭiggaṇhituṃ icchati, suladdhaṃ vata no assa, sace appamattakampi kiñci paṭiggaṇheyyā’’ti nānāvidhehi upāyehi paṇītāni cīvarādīni upanentānaṃ tadanuggahakāmataṃyeva āvikatvā paṭiggahaṇena ca tato pabhuti asītisakaṭabhārehi upanāmanahetubhūtaṃ vimhāpanaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhakavatthūti veditabbaṃ. Pāpicchasseva pana sato uttarimanussadhammādhigamaparidīpanavācāya tathā tathā vimhāpanaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhakavatthūti veditabbaṃ. Cittalapabbatādivihāro lokasammatasenāsanaṃ nāma. Lokasammata …pe… upāyehi saṃvaṇṇiyamānaguṇoti sambandho. Paripācetunti pariṇāmetuṃ. Suddhacittena attano ganthadhurādikammaṃ katvā vicarantānaṃ tammūlakapaccayaparibhoge dosābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ye panā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhācāre asampajjamāneti gocaragāme bhikkhāya caritvā labhitabbapiṇḍapāte asampajjante. Te ca vattasīsena sabbampetaṃ karonti, na lābhanimittaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tantipaveṇighaṭanakā sāsanajotakā’’ti.
“艰难地”并不是指苦行道。因为诸佛的四道都是乐行道,但在圆满波罗蜜的时候,菩萨自己仍然有贪嗔痴,却对前来的乞求者割下装饰好的头,取出颈血,挖出涂了锑粉的眼睛,献出能延续家族的儿子、言行可爱的妻子等等,在像忍辱仙人那样的各种生命状态中,遭受割截等痛苦时所行的行道,就是针对这个而说的。“辛苦地”是它的同义词。巴利
Kicchenāti na dukkhāya paṭipadāya. Buddhānañhi cattāropi maggā sukhāpaṭipadāva honti, pāramīpūraṇakāle pana sarāgadosamohasseva sato āgatānaṃ yācakānaṃ alaṅkatappaṭiyattaṃ sīsaṃ kantitvā galalohitaṃ nīharitvā suañjitāni akkhīni uppāṭetvā kulavaṃsappatiṭṭhāpakaṃ puttaṃ manāpacāriniṃ bhariyanti evamādīni dentassa aññānipi khantivādīsadisesu attabhāvesu chejjabhejjādīni pāpuṇantassa āgamanīyapaṭipadaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kasirenāti tasseva vevacanaṃ.
因为不能单独分给一个人,就它沉重这一点而言,称为“重物”;因为即使分给所有人也不能取用,称为“重资具”。“共有资具”一词的意思是:它属于僧团,所以是一切比丘共有的资具。“摄受、讨好”:这是就无盗心而言。因此他说“由于是那样的状态而偷取”,意思是:它本身处于不可分配、不可分割的状态,却被偷取过去。为了摄受居家众而把重物分出去或分割开来,就等于偷取了它不可分配、不可分割的性质。犯污家恶作:此处既说“如果分配,就犯土喇咤亚罪”,那么因分配之故,也免不了土喇咤亚罪。巴利
Ekasseva dātuṃ asakkuṇeyyatāya garubhāvato ‘‘garubhaṇḍānī’’ti vuttaṃ, sabbesaṃ bhājetvāpi gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ‘‘garuparikkhārānī’’ti vuttaṃ. Sādhāraṇaparikkhārabhāvenāti saṅghikattā sabbabhikkhusādhāraṇaparikkhārabhāvena. Saṅgaṇhāti upalāpetīti idaṃ atheyyacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevāha – ‘‘tathābhāvato thenetvā’’ti, avissajjiyaavebhaṅgiyabhāvato thenetvāti attho. Garubhaṇḍañhi kulasaṅgahatthāya vissajjento vibhajanto ca tassa avissajjiyaavaebhaṅgiyabhāvaṃ theneti. Kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjatīti ettha ‘‘yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassā’’ti vuttattā vissajjanapaccayā thullaccayenapi na muccati.
“不存在”就是没有。“不真实”就是未生起。因为未生起,所以它不存在——后一句是前一句的原因说明。“夸口”指以延长寿命而说,因为戒就是比丘的寿命,当他这样吹嘘时,戒的寿命就在他吹嘘的同时消失了。“以对不存在的称赞”指用自己根本没有的功德来称赞自己。因为这样执取……偷取后受用:在这里,由于以对不存在的称赞偷取国民的食物,连出世间法也成了被偷取的。“如同赌徒”如同赌徒抓鸟一样。“欺诈者”就是狡诈的人。“姓”是通称,“唯”字被省略了,因此“沙门”只是受持姓,也就是只拥有姓,意思是徒有沙门之名。巴利
Asantanti avijjamānaṃ. Abhūtanti anuppannaṃ. Anuppannattā hi tassa taṃ asantanti. Purimassa pacchimaṃ kāraṇavacanaṃ. Ullapatīti uggatāyuko lapati. Sīlañhi bhikkhuno āyu, taṃ tassa tathālapanasamakālameva vigacchati. Asantasambhāvanāyāti attano avijjamānaguṇehi sambhāvanāya. Evañhi gaṇhatā…pe… thenetvā gahitā hontīti ettha asantasambhāvanāya raṭṭhapiṇḍassa thenetvā gahitattā lokuttaradhammopi thenitoyeva hoti. Kitavassevāti kitavassa sakuṇaggahaṇamiva. Kerāṭikassāti saṭhassa. Gottaṃ vuccati sādhāraṇanāmaṃ, matta-saddo luttaniddiṭṭho, tasmā samaṇāti gottamattaṃ anubhavanti dhārentīti gotrabhuno, nāmamattasamaṇāti vuttaṃ hoti.
增上慢事由的注释巴利
Adhimānavatthuvaṇṇanā
196 196. 由于只是依照下分道所知的界限而了知,所以最高道智称为“了知”;因为它是最高道智的果,所以最高果智以及与之俱起的正思惟等也称为“了知”。因此说“他们记说了知,即记说了阿拉汉果”。圣弟子暂时不会生起这种慢:因为已断除了增上慢的因缘,所以不会生起。持戒者……也不会生起:因为已经没有造作的状态。将三相加于上:就是以聚观的方式将三相加于上。已开始修观者:就是已开始修生灭随观的修观者。纯得止者即使没有修观业,由于看不见烦恼现行,只是以无知之力而认为“我是圣者”,所以说“或纯得止者”;认为“我是阿拉汉”:就像住在优阇婆朗卡的大那伽长老一样。巴利
196. Heṭṭhimamaggehi ñātamariyādāya eva jānanato aññā aggamaggapaññā, tassā phalabhāvato aggaphalapaññā taṃsahagatā sammāsaṅkappādayo ca aññāti vuttāti āha ‘‘aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsū’’ti. Ariyasāvakassa tāva nuppajjatīti pahīnādhimānapaccayattā nuppajjati . Sīlavatopi…pe… nuppajjati akārakabhāvato. Tilakkhaṇaṃ āropetvāti kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā. Āraddhavipassakassāti udayabbayānupassanāya āraddhavipassakassa. Suddhasamathalābhī vipassanāya kammaṃ akatvāpi kilesasamudācāraṃ apassanto kevalaṃ aññāṇabalena ‘‘ariyohamasmī’’ti maññatīti āha ‘‘suddhasamathalābhiṃ vā’’ti. ‘‘Arahā aha’’nti maññati uccavālaṅkavāsī mahānāgatthero viya.
据说,住在塔朗嘎拉的法乐长老是一位获得无碍解的大漏尽者,曾为庞大的比丘僧团作教诫师。有一天,他坐在自己的日间住处,心里思量:“我们师父优卡瓦朗卡寺的大那嘎长老的沙门本分事业,到底有没有达到究竟?”他观察后发现师父还是凡夫,又知道“如果我不去,他就会以凡夫的身份死去”。于是他以神通腾空而起,飞到正坐在日间住处的长老附近,降落后向长老礼拜,履行了弟子应尽的义务,然后坐在一边。长老问:“贤友法乐,你怎么在非时来了?”他回答:“尊者,我是来问问题的。”长老说:“问吧,贤友,我知道的就会告诉你。”于是法乐问了一千个问题。长老对每一个问题都毫无滞碍地作答。接着法乐问:“尊者,您的智慧极为锐利,您是什么时候证得这个法的?”长老答:“贤友,距今六十年了。”法乐说:“尊者,请运用禅定。”长老答:“贤友,这并不难。”法乐便说:“那么,尊者,请变出一头象。”长老变出一头纯白的大象。法乐又说:“现在,尊者,请让这头象双耳涂黑、尾巴伸展、把象鼻放进嘴里,发出可怕的号叫,朝您迎面冲过来。”长老照做了,随即看见那头大象急速冲来,便起身要逃。那位漏尽者长老伸出手,抓住他的衣角,说:“尊者,漏尽者可是不会恐惧的。”长老这时才意识到自己还是凡夫,便说:“贤友法乐,请你做我的依靠。”说完蹲坐在他脚边。法乐说:“尊者,我就是为了做您的依靠才来的,请不必担心。”于是为他讲说了业处。长老领受业处后,下到经行处,在第三步时就证得了最高果位——阿拉汉果。据说,这位长老原本是瞋习重的人。巴利
Talaṅgaravāsī dhammadinnatthero kira nāma eko pabhinnappaṭisambhido mahākhīṇāsavo mahato bhikkhusaṅghassa ovādadāyako ahosi. So ekadivasaṃ attano divāṭṭhāne nisīditvā ‘‘kinnu kho amhākaṃ ācariyassa uccavālaṅkavāsīmahānāgattherassa samaṇabhāvakiccaṃ matthakappattaṃ, no’’ti āvajjento puthujjanabhāvamevassa disvā ‘‘mayi agacchante puthujjanakālakiriyameva karissatī’’ti ca ñatvā iddhiyā vehāsaṃ uppatitvā divāṭṭhāne nisinnassa therassa samīpe orohitvā vanditvā vattaṃ dassetvā ekamantaṃ nisīdi. ‘‘Kiṃ, āvuso dhammadinna, akāle āgatosī’’ti ca vutto ‘‘pañhaṃ, bhante, pucchituṃ āgatomhī’’ti āha. Tato ‘‘pucchāvuso, jānamānā kathayissāmā’’ti vutto pañhasahassaṃ pucchi. Thero pucchitaṃ pucchitaṃ pañhaṃ asajjamānova kathesi. Tato ‘‘atitikkhaṃ vo, bhante, ñāṇaṃ, kadā tumhehi ayaṃ dhammo adhigato’’ti vutto ‘‘ito saṭṭhivassakāle, āvuso’’ti āha. Samādhimhi, bhante, vaḷañjethāti. Na idaṃ, āvuso, bhāriyanti. Tena hi, bhante, ekaṃ hatthiṃ māpethāti. Thero sabbasetaṃ hatthiṃ māpesi. Idāni, bhante, yathā ayaṃ hatthī añjitakaṇṇo pasāritanaṅguṭṭho soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā bheravaṃ koñcanādaṃ karonto tumhākaṃ abhimukhaṃ āgacchati, tathā naṃ karothāti. Thero tathā katvā vegena āgacchato hatthissa bheravaṃ ākāraṃ disvā uṭṭhāya palāyituṃ āraddho. Tamenaṃ khīṇāsavatthero hatthaṃ pasāretvā cīvarakaṇṇe gahetvā ‘‘bhante, khīṇāsavassa sārajjaṃ nāma hotī’’ti āha. So tasmiṃ kāle attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā ‘‘avassayo me, āvuso, dhammadinna hohī’’ti vatvā pādamūle ukkuṭikaṃ nisīdi. ‘‘Bhante, tumhākaṃ avassayo bhavissāmiccevāhaṃ āgato, mā cintayitthā’’ti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Thero kammaṭṭhānaṃ gahetvā caṅkamaṃ oruyha tatiye padavāre aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi. Thero kira dosacarito ahosi.
具分别学处注释巴利
Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā
197-198 “然而因为……”这一段,是对“不存在、不真实、不可得”这些说法的原因说明。其中,“那”是指增上人法。“不证知”就是不知道自身具有。“现行”就是说“我有这个法”,或者让人知道。“不存在、不真实”的原因说明是“没有在相续中生起”。“以智未现证”则是“不可得”的原因说明。超越凡夫的佛陀等最上人所证得的法,就叫增上人法,所以说“增上人……”等。“那”指增上人法。那么,为什么在分别句中用复数来说明呢?所以说“然而在分别句中……”等。虽然增上人法也有无记的,但依无病之义,就像《巴希帝咖经》中那样,说为“善法”。“其”指增上人法。刹那、瞬间、须臾这些词在其他地方意义不同,但在这里,只是以同义语的方式,在圣典中说为“彼刹那、彼瞬间、彼须臾”。巴利
197-198.Yasmā panātiādi ‘‘asantaṃ abhūtaṃ asaṃvijjamāna’’nti etesaṃ kāraṇavacanaṃ. Tattha yanti yaṃ uttarimanussadhammaṃ. Anabhijānanti attani atthibhāvaṃ ajānanto. Samudācaratīti ‘‘atthi mayhaṃ esa dhammo’’ti katheti jānāpeti vā. ‘‘Asantaṃ abhūta’’nti imassa kāraṇavacanaṃ santāne anuppannoti. Ñāṇena ca asacchikatoti idaṃ pana ‘‘asaṃvijjamāna’’nti etassa kāraṇavacanaṃ. Pakatimanussehi uttaritarānaṃ buddhādiuttamapurisānaṃ adhigamadhammo uttarimanussadhammoti āha ‘‘uttarimanussāna’’ntiādi. Tanti uttarimanussadhammaṃ. Atha padabhājane bahuvacananiddeso kasmā katoti āha ‘‘padabhājane panā’’tiādi. Kiñcāpi uttarimanussadhammo abyākatopi hoti, ārogyaṭṭhena pana bāhitikasutte viya ‘‘kusale dhamme’’ti vuttaṃ. Assāti uttarimanussadhammassa. Khaṇalayamuhutta-saddā aññattha bhinnatthāpi honti, idha pana khaṇapariyāyavaseneva ‘‘taṃ khaṇaṃ taṃ layaṃ taṃ muhutta’’nti pāḷiyaṃ vuttaṃ.
因为应当证得,所以叫“证得”,也就是禅那等。对证得的提问,就叫“证得问”。因此说“于禅那、解脱等……”等。“方便问”就是问证得的方法。“如何”是指以什么方式、以什么方法。“你获得哪些法?”这一句,则是表明提问方式的转变:前面用“你证得了什么?”提问时,还没有区分禅那等的具体类别;现在则是先区分清楚,再提问。巴利
Adhigantabbato adhigamo, jhānādi, adhigamassa pucchā adhigamapucchā. Tenāha ‘‘jhānavimokkhādīsū’’tiādi. Upāyapucchāti adhigamupāyapucchā. Kintīti kena pakārena, kena vidhināti attho. Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti idaṃ pana pubbe ‘‘kiṃ te adhigata’’nti aniddhāritabhedā jhānādivisesā pucchitāti idāni tesaṃ niddhāretvā pucchanākāradassanaṃ.
所以说“因此”,是因为必须依照上面所说的六种方式,把所证得的记说检验清净,所以才这样说。“仅凭这一点”是说,不能只凭这么一点记说就加以认可,因为有些人的记说也可能是不真实的。然而,应当在这六种情形中,为了检验清净而说:就像假金虽然看起来像真金,但真金要通过摩擦、加热、切割来检验;同样,应当把它放进刚才所说的这六种情形中,为了检验清净而说。“于解脱等”中,“等”字涵盖了定、等至、智见、道修习、果现证等。“明显”是因为证得殊胜之后不会失去正念。在其余的问题中,“明显”一词也同样按这个道理来理解。巴利
Tasmāti yasmā yathāvuttehi chahākārehi adhigamabyākaraṇaṃ sodhetabbaṃ, tasmā. Ettāvatāvāti ettakena byākaraṇamatteneva na sakkātabbo. Byākaraṇañhi ekaccassa ayāthāvatopi hotīti. Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabboti yathā nāma jātarūpapatirūpakampi jātarūpaṃ viya khāyatīti jātarūpaṃ nighaṃsanatāpanacchedanehi sodhetabbaṃ, evameva imesu idāneva vuttesu chasu ṭhānesu pakkhipitvā sodhanatthaṃ vattabbo. Vimokkhādīsūti ādi-saddena samādhisamāpattiñāṇadassanamaggabhāvanāphalasacchikiriyādiṃ saṅgaṇhāti. Pākaṭo hotīti adhigatavisesassa satisammosābhāvato. Sesapucchāsupi pākaṭo hotīti pade eseva nayo.
确实,对大多数人来说,自己通过所证得的道而断除的烦恼是清楚明白的,所以这话是就多数情况而言。可是,有些人对自己所证得的道应当断除的烦恼,确实会生起疑惑,就像摩诃男那样。他虽然是一来,却问世尊:“尊者,我心里这样想:‘我内心到底还有什么法没有断除,以至于有时候贪法占据并持续占据我的心,嗔法占据并持续占据我的心,痴法占据并持续占据我的心?’”据说这位国王以为,凭一来道就能把贪嗔痴毫无剩余地断除。圣弟子会生起这样的疑惑吗?会的。为什么?因为不精通施设。圣弟子如果不精通“这个烦恼是某道所应断除的”这一施设,就会这样想。难道他没有省察吗?有,但那省察并非对所有人都圆满。因为有人只省察已断的烦恼,有人只省察剩余的烦恼,有人只省察道,有人只省察果,有人只省察涅槃。然而,在这五种省察中,缺少一种或两种就不圆满。因此,省察不圆满的人,由于不精通道所应断烦恼的施设,就会这样想。而精通诵习与遍问的人,则于诵经、道与注释善巧。巴利
Sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā hontīti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ. Kassaci hi attanā adhigatamaggavajjhakilesesu sandeho uppajjatiyeva mahānāmassa sakkassa viya. So hi sakadāgāmī samānopi ‘‘tassa mayhaṃ, bhante, evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahīno, yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’’’ti (ma. ni. 1.175) bhagavantaṃ pucchi. Ayaṃ kira rājā sakadāgāmimaggena lobhadosamohā niravasesā pahīyantīti saññī ahosi. Kiṃ ariyasāvakassa evaṃ sandeho uppajjatīti? Āma uppajjati. Kasmā? Paṇṇattiyaṃ akovidattā. ‘‘Ayaṃ kileso asukamaggavajjho’’ti imissā paṇṇattiyā akovidassa hi ariyasāvakassa evaṃ hoti. Kiṃ tassa paccavekkhaṇā natthīti? Atthi, sā pana na sabbesaṃ paripuṇṇā hoti. Eko hi pahīnakilesameva paccavekkhati, eko avasiṭṭhakilesameva, eko maggameva, eko phalameva, eko nibbānameva. Imāsu pana pañcasu paccavekkhaṇāsu ekaṃ vā dve vā no laddhuṃ na vaṭṭati. Iti yassa paccavekkhaṇā na paripuṇṇā, tassa maggavajjhakilesapaṇṇattiyaṃ akovidattā evaṃ hoti. Uggahaparipucchākusalāti sajjhāyamaggasaṃvaṇṇanāsu nipuṇā.
通过哪种行道能到达圣道,那种行道就是圣道之前的前分修行,也就是通向圣道的行道。说“应当净化”,是指通过审察“是清净还是不清净”来净化。说“不清净”,是因为在各方面都存在放逸的修行。说“应当去除”,是指应当从自己的声称中去除。说了“清净”之后,为了显示清净的方式,接着说了“长时”等话。这里说“被了知”,也要把“如果”这个词带进来,构成这样的关联:如果那位比丘通过那种行道而被了知。由于对四种资具都不执著,所以说“以如虚空中手一样的心”。说“与所说的相似”,是指那位比丘的回答与本经中所说的相似,也就是意思相同。巴利
Yāya paṭipadāya yassa ariyamaggo āgacchati, sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā. Sodhetabbāti suddhā udāhu na suddhāti vicāraṇavasena sodhetabbā. Na sujjhatīti tattha tattha pamādapaṭipattisabbhāvato. Apanetabboti attano paṭiññāya apanetabbo. ‘‘Sujjhatī’’ti vatvā sujjhanākāraṃ dassetuṃ ‘‘dīgharatta’’ntiādi vuttaṃ. Paññāyatīti etthāpi ‘‘yadī’’ti padaṃ ānetvā yadi so bhikkhu tāya paṭipadāya paññāyatīti sambandho . Catūsu paccayesu alaggattā ‘‘ākāse pāṇisamena cetasā’’ti vuttaṃ. Vuttasadisanti tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ imasmiṃ sutte vuttena sadisaṃ, samanti attho.
他的修行和漏尽者的修行一样,因为烦恼已经被长时间彻底压伏了。对漏尽者来说……不会发生,因为他已经断除了颠倒想,也没有对生命的贪爱,所以不会发生。但凡夫因为还没有断除颠倒想,又仍然有对生命的贪爱,所以哪怕只因为一点点小事也会发生。巴利
Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hotīti dīgharattaṃ suvikkhambhitakilesattā. Khīṇāsavassa nāma…pe… na hotīti pahīnavipallāsattā jīvitanikantiyā ca abhāvato na hoti. Puthujjanassa pana appahīnavipallāsattā jīvitanikantisabbhāvato ca appamattakenapi hoti.
这里有几个例子:据说,长部诵者无畏长老没办法考察一位常乞食者,就给一个年轻沙弥暗示。那沙弥在善河门口潜入水中,抓住正在洗澡的那位常乞食者的脚。那位常乞食者以为是鳄鱼,吓得大声叫喊,当时大家就知道他是凡夫。到了月面帝须王的时候,大寺里有一位僧团长老,是漏已尽的人,但视力很差,只待在寺里。国王心想“我要考察这位长老”,就在比丘们出去乞食时,悄悄走近,像蛇一样抓住长老的脚。长老像石柱一样纹丝不动,问道:“谁在那里?”——“是我,尊者,提须。”——“你身上散发着香气,提须。”可见漏已尽的人确实没有恐惧。不过有些凡夫也非常胆大无畏,那就应该用能引发贪染的所缘来考察他。因为瓦萨帕王考察一位长老时,让他坐在家里,自己坐在他旁边揉枣子酱。大长老的口水动了,他凡夫的本性就暴露了。因为漏已尽的人对味道的渴爱确实已经彻底断除,即使对天界的味道也不会有兴趣。所以,用这些方法考察之后,如果他生起恐惧、惊慌或对味道的渴爱,就应该判定“你不是阿拉汉”,把他排除掉。巴利
Tatrimāni vatthūni – dīghabhāṇakaabhayatthero kira ekaṃ piṇḍapātikaṃ pariggahetuṃ asakkonto daharassa saññaṃ adāsi. So taṃ nahāyamānaṃ kalyāṇīnadīmukhadvāre nimujjitvā pāde aggahesi. Piṇḍapātiko ‘‘kumbhīlo’’ti saññāya mahāsaddaṃ akāsi, tadā naṃ ‘‘puthujjano’’ti jāniṃsu. Candamukhatissarājakāle pana mahāvihāre saṅghatthero khīṇāsavo dubbalacakkhuko vihāreyeva acchati. Taṃ rājā ‘‘theraṃ pariggaṇhissāmī’’ti bhikkhūsu bhikkhācāraṃ gatesu appasaddo upasaṅkamitvā sappo viya pāde aggahesi. Thero silāthambho viya niccalo hutvā ‘‘ko etthā’’ti āha. Ahaṃ, bhante, tissoti. Sugandhaṃ vāyasi no tissāti. Evaṃ khīṇāsavassa bhayaṃ nāma natthi. Ekacco pana puthujjanopi atisūro hoti nibbhayo, so rajanīyena ārammaṇena pariggaṇhitabbo. Vasabharājāpi hi ekaṃ theraṃ pariggaṇhamāno ghare nisīdāpetvā tassa santike badarasāḷavaṃ maddamāno nisīdi. Mahātherassa kheḷo calito, therassa puthujjanabhāvo āvibhūto. Khīṇāsavassa hi rasataṇhā nāma suppahīnā, dibbesupi rasesu nikanti nāma na hoti. Tasmā imehi upāyehi pariggahetvā sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā rasataṇhā vā uppajjati, ‘‘na tvaṃ arahā’’ti apanetabbo.
恶欲的特征,是把不存在的功德说成存在,所以经文说“在此,有某一类人……”等等。用“等等”这个词,收摄了这样一段巴利文:“无信的人却想要‘愿人们知道我是个有信的人’;少闻的人却想要‘愿人们知道我是个多闻的人’;喜欢群居的人却想要‘愿人们知道我是个独处的人’;懈怠的人却想要‘愿人们知道我是个精进的人’;失念的人却想要‘愿人们知道我是个正念现前的人’;没有定力的人却想要‘愿人们知道我是个有定力的人’;智慧低劣的人却想要‘愿人们知道我是个有智慧的人’;烦恼未断尽的人却想要‘愿人们知道我是个烦恼已断尽的人’——凡是这一类欲求、欲求的状态、恶欲性、贪、极贪、心的极贪,这称为恶欲性。”(《分别论》851)这里就是用“等等”这个词把上面所说的那段巴利文收摄进来。“以恶的”意思是低劣的欲求。“被除去”意思是因为恶欲而偏离了正命,所以说是因欲求而被除去。而这样的人被邪命所制伏、打败,就叫做“被制伏、被打败”,所以说“被制伏、被打败”。巴利
Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇā pāpicchāti āha – ‘‘yā sā idhekacco…pe… ādinā nayenā’’ti. Ādi-saddena ‘‘assaddho samāno ‘saddhoti maṃ jano jānātū’ti icchati, appassutova samāno ‘bahussutoti maṃ jano jānātū’ti icchati, saṅgaṇikārāmova samāno ‘pavivittoti maṃ jano jānātū’ti icchati, kusītova samāno ‘āraddhavīriyoti maṃ jano jānātū’ti icchati, muṭṭhassatīva samāno ‘upaṭṭhitassatīti maṃ jano jānātū’ti icchati, asamāhitova samāno ‘samāhitoti maṃ jano jānātū’ti icchati, duppaññova samāno ‘paññavāti maṃ jano jānātū’ti icchati, akhīṇāsavova samāno ‘khīṇāsavoti maṃ jano jānātū’ti icchati, yā evarūpā icchā icchāgatā pāpicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo, ayaṃ vuccati pāpicchatā’’ti (vibha. 851) evaṃ vuttaṃ pāḷipadesaṃ saṅgaṇhāti. Pāpikāyāti lāmikāya icchāya. Apakatoti pāpikāya icchāya sammāājīvato apeto katoti icchāya apakato. Tathābhūto ca micchājīvena abhibhūto parājito nāma hotīti āha ‘‘abhibhūto parājito’’ti.
沙门性如果被错误地执取,就会把人拖进地狱。就像茅草,如果抓错了方向,就会割伤、撕裂那人的手;同样,被称为沙门法的沙门性,如果因为戒行破损等而被错误地执取,就会拖向地狱,也就是让人投生到地狱里,这就是这段话的意思。松弛,是指因为懈怠而行动,以松懈的执取方式所做。游方,是指已经落入戒行破损等状态的沙门法。更扬起尘垢,是指这样的沙门法无法去除内心存在的贪欲尘垢等,反而在它上面又增添更多贪欲尘垢等,这就是这段话的意思。比丘身份,是指犯了波罗夷戒后,仅凭声称“我是沙门”而成立的、仅属名义上的比丘身份。在“Ajānamevāti”这个读法中,“eva”一词是表示限定的虚词。而在“Ajānamevanti”这个读法中,则应理解为:他们这样说:“我这样知道,我这样看见。”巴利
Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ nirayāyupakaḍḍhatīti yathā kuso yena duggahito, tassa hatthaṃ anukantati phāleti, evameva samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññampi khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ nirayāya upakaḍḍhati, niraye nibbattāpetīti attho. Sithiloti olīyitvā karaṇena sithilaggāhena kato. Paribbājoti khaṇḍādibhāvappatto samaṇadhammo. Bhiyyo ākirate rajanti abbhantare vijjamānaṃ rāgarajādiṃ evarūpo samaṇadhammo apanetuṃ na sakkoti, atha kho tassa upari aparampi rāgarajādiṃ ākiratīti attho. Bhikkhubhāvoti pārājikaṃ āpajjitvā ‘‘samaṇo aha’’nti paṭijānanato vohāramattasiddho bhikkhubhāvo. Ajānamevāti pāṭhe evāti avadhāraṇatthe nipāto. Ajānamevanti pāṭhe pana evaṃ jānāmi evaṃ passāmīti avacanti yojetabbaṃ.
逐词解析的注释巴利
Padabhājanīyavaṇṇanā
199 “不净禅等”中的“等”字,包含了身至念禅和遍禅。因此要知道,即使有人说“我入身至念禅、地遍禅”等等,也还是犯波罗夷。“解脱”在这里,为了说明“vi”这个前缀有殊胜或种种的意思,所以说“善解脱”等等。“解脱”指的是四种圣道。为了说明它因自身的功德而得到“空”等名称,所以说“然而此”等等。道确实通过五种方式获得名称:或者依自性,或者依对治,或者依功德,或者依所缘,或者依来由。如果以无常随观诸行之后,从行舍智出起,就依无相解脱而解脱;如果以苦随观之后出起,就依无愿解脱而解脱;如果以无我随观之后出起,就依空解脱而解脱——这是依自性得名。然而,这个道因为以无常随观破除了诸行的密集,舍弃了常相、恒相、永恒相而来,所以是无相;因为以苦随观舍弃了乐想,令愿求与希求干涸而来,所以是无愿;因为以无我随观舍弃了我、有情、补特伽罗想,见诸行为空而来,所以是空——这是依对治得名。巴利
199.Asubhajjhānādīnīti ādi-saddena kāyagatāsatijjhānañca kasiṇajjhānañca saṅgaṇhāti. Tena ‘‘kāyagatāsatijjhānaṃ pathavīkasiṇajjhānaṃ samāpajji’’ntiādiṃ vadantopi pārājikova hotīti veditabbaṃ. Vimokkhoti ettha vi-saddo visesattho vividhattho vāti dassento āha ‘‘suṭṭhu mutto’’tiādi. Vimokkhoti cattāro ariyamaggā. Tassa saguṇato suññatādināmalābhaṃ dassento āha ‘‘so panāya’’ ntiādi. Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, animittavimokkhena vimuccati, sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati, sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati, idaṃ sarasato nāmaṃ nāma. Yasmā panesa aniccānupassanāya saṅkhārānaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā niccanimittadhuvanimittasassatanimittāni pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya pana sukhasaññaṃ pahāya paṇidhiṃ patthanaṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasattapuggalasaññaṃ pahāya saṅkhārānaṃ suññato diṭṭhattā suññatoti idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma.
从贪等来说,因为它空无贪等,所以是“空”。又因为无色相、没有贪等相,所以是“无相”。因为没有贪等的愿求等,所以是“无愿”。这是它依自身功德而得的名称。这个道以空、无相、无愿的涅槃为所缘,所以被称为空、无相、无愿。这是它依所缘而得的名称。来处则有两种:观来的来处和道来的来处。其中,在道上可以得到观来的来处,在果上可以得到道来的来处。因为无我随观就叫“空”,所以由空观而来的道是“空”。无常随观就叫“无相”,所以由无相观而来的道是“无相”。不过,这个名称不是依阿毗达摩的理趣得来的。因为那样的话,它没有舍弃诸行的相,所以并非完全意义上的“无相”;但依经教的理趣则可以成立。在经教里说,种姓智以无相涅槃为所缘,获得“无相”之名,自己站在应当来的位置上,把名字给了道,因此道被称为“无相”。而依道来的来处,果是“无相”,这完全说得通。苦随观使对诸行的愿求干涸而来,所以叫“无愿”;由无愿观而来的道是“无愿”;无愿道的果是“无愿”。这样,观把自己的名字给了道,道又把名字给了果——这是依来处而得的名称。“空”,就是远离。因为道上没有贪等,又因为贪等是更上层的贪等生起的原因,所以贪等被称为“相”,因此说“以贪嗔痴为相”。这里也说,像有身见那样显现出来的,就是“相”。贪等本身就是转起之处,所以叫“愿”,因此说“以贪嗔痴为愿”。巴利
Rāgādīhi panesa suññatattā suññato. Rūpanimittādīnaṃ rāganimittādīnaṃyeva vā abhāvena animitto. Rāgādipaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti idamassa saguṇato nāmaṃ. Svāyaṃ suññataṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati, idamassa ārammaṇato nāmaṃ. Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanaṃ labbhati, phale maggāgamanaṃ. Anattānupassanā hi suññatā nāma, suññatavipassanāya maggo suññato. Aniccānupassanā animittā nāma, animittavipassanāya maggo animitto. Idaṃ pana nāmaṃ na abhidhammapariyāyena labbhati. Tathā hi taṃ saṅkhāranimittassa avijahanato na nippariyāyena animittaṃ, suttantapariyāyena pana labbhati. Tatra hi gotrabhuñāṇaṃ animittaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā animittanāmakaṃ hutvā sayaṃ āgamaniyaṭṭhāne ṭhatvā maggassa nāmaṃ detīti vadanti, tena maggo animittoti vutto. Maggāgamanena pana phalaṃ animittanti yujjatiyeva. Dukkhānupassanā saṅkhāresu paṇidhiṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihitā nāma, appaṇihitavipassanāya maggo appaṇihito, appaṇihitamaggassa phalaṃ appaṇihitaṃ. Evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ. Suññattāti vivittattā. Na hi magge rāgādayo santi, uparūpari uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇattā rāgādayo nimittanti āha ‘‘rāgadosamohanimittehī’’ti. Saviggahānaṃ viya upaṭṭhānampettha nimittanti vadanti. Rāgādayova pavattiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘rāgadosamohapaṇidhīna’’nti.
就算没有提到方术之类而说“我获得了诸明”,也仍然成立。依一一类别,就是依四念处等的一一类别。虽然《大注疏》里也是依一一类别来显示的,但在那里是结合“出世间的念处”等说法,对每一项都配上“出世间”这个词,然后依一一类别来说的;而这里没有“出世间”这个词,这就是这里的差别。“在那里”,就是指在那些类别当中。巴利
Vatthuvijjādiṃ sandhāya avacanato ‘‘vijjānaṃ lābhīmhī’’ti vuttepi hoti. Ekekakoṭṭhāsavasenāti satipaṭṭhānacatukkādiekekakoṭṭhāsavasena. Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyampi ekekakoṭṭhāsavaseneva dassitaṃ, tattha pana ‘‘lokuttarānaṃ satipaṭṭhānāna’’ntiādinā paccekaṃ lokuttara-saddaṃ yojetvā ekekakoṭṭhāsavaseneva vuttaṃ, idha lokuttara-saddena vināti ayamettha viseso. Tatthāti tesu koṭṭhāsesu.
难道没有说过“唯是烦恼的舍断”吗?那为什么还要这样说呢?因为如果有人主张“仅仅舍断烦恼并不是上人法”,针对这种看法,为了说明“舍断烦恼是道的作用,所以是依作用来说道”,才说了“然而此”等这些话。这里是就欲贪而说的“以第三道断除贪与嗔”,并不是就色贪和无色贪而说的。因为那些贪并不是由第三道断除的,它们应当由第四道来断除。巴利
Nanu ca ‘‘kilesappahānamevā’’ti kasmā vuttaṃ. Na hi kilesānaṃ pahānamattaṃ uttarimanussadhammo hotīti yo vadeyya, taṃ sandhāya kilesappahānassa maggakiccattā kiccavasena maggo dīpitoti dassetuṃ ‘‘taṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Kāmarāgaṃ sandhāya ‘‘tatiyamaggena hi rāgadosānaṃ pahāna’’nti vuttaṃ, na pana rūparāgaarūparāge sandhāya. Na hi te tena pahīyanti catutthamaggena pahātabbattā.
“心离贪之离盖”:这句话说的是,心因为离贪而离盖。应当这样理解它的含义:对于已离贪之心,由于那个贪盖不存在,心已无烦恼,因此是离盖。这个道理也适用于其余诸盖。巴利
Rāgācittaṃ vinīvaraṇatāti rāgā cittassa vinīvaraṇatāti vuttaṃ hoti. Rāgā vimuttassa cittassa tasseva rāganīvaraṇassa abhāvena vigatanīvaraṇattā vinīvaraṇatāti attho veditabbo. Esa nayo sesesupi.
“五种明”也应该这样搭配理解。所谓“已脱离世间、属于出世间”,意思是它单独就从世间脱离,因为是出世间法,已经离开了世间。就像不用“出世间”这个词,只说“我是念处等的获得者”,也会犯波罗夷罪;同样,这里即使只说“我是义无碍解的获得者”,也照样犯。虽然可以这样主张,但为了说明“因为《大注疏》中已经分别解说过了,所以不能这样主张”,就说“然而在《大注疏》中……不能另立其他标准”。那句话也在那里就被否定了,这是前后文的关联。巴利
Yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ. Nibbaṭṭitalokuttarattāti visuṃyeva lokato apagatalokuttarattā. Yathā vinā lokuttara-saddena ‘‘satipaṭṭhānādīnaṃ lābhīmhī’’ti vuttepi pārājikaṃ hoti, evamidhāpi ‘‘atthapaṭisambhidāya lābhīmhīti vuttepi hotiyevā’’ti vattuṃ yujjati. Kiñcāpi yujjati, atha kho mahāaṭṭhakathāyaṃ vibhāgena vuttattā na sakkā evamidaṃ vattunti dassetuṃ ‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ pana…pe… na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātu’’nti vuttaṃ. Tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho.
纯净化品类的讨论注释巴利
Suddhikavārakathāvaṇṇanā
200 “示现之相”等,是指“我入定”等示现之相。“罪的分类”,是指“对不解者,犯土喇咤亚罪”等罪的分类。关于“再次引述后,不与初禅等结合”,这里《绳结注》说,原文应是“以初禅”,这才是合理的。巴利
200.Ullapanākāranti samāpajjintiādiullapanākāraṃ. Āpattibhedanti ‘‘na paṭivijānantassa āpatti thullaccayassā’’tiādiāpattibhedaṃ. Puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitanti ettha ‘‘paṭhamajjhānenā’’ti pāṭhoti gaṇṭhipade vuttaṃ, tadeva yuttaṃ.
“说”这个词也可以是施事者成就(即表示说话者),所以论主说“或者”等。以说妄语的那颗心,不可能了知“我在说妄语”;但在中间用另一颗心了知“我在说妄语”,因此说“说者心中生起‘我在说妄语’”。这里显示的就是这个意思——具足三支的妄语。不可能不存在:因为从加行阶段开始就已经作意而说,所以不可能不存在。不应以罪处罚:在加行那一刹那,如果没有作意“我将说妄语”就突然说出来,那么在说出的刹那,即使“这是妄语”已经现前,也因为无法制止、不在其能力范围内,所以不应以罪处罚。突然就是猝然。喧哗是指想说这件事却失误说了另一件事。巴利
Kattusādhanopi bhaṇita-saddo hotīti āha ‘‘atha vā’’tiādi. Yena cittena musā bhaṇati, teneva cittena na sakkā ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānituṃ, antarantarā pana aññena cittena ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānātīti vuttaṃ ‘‘bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī’’ti. Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamettha attho dassito. Na sakkā na bhavitunti pubbabhāgato paṭṭhāya ābhogaṃ katvā bhaṇitattā na sakkā na bhavituṃ. Āpattiyā na kāretabboti pubbabhāgakkhaṇe ‘‘musā bhaṇissāmī’’ti ābhogaṃ vinā sahasā bhaṇantassa vacanakkhaṇe ‘‘musā eta’’nti upaṭṭhitepi nivattetumasakkuṇeyyatāya avisayabhāvato āpattiyā na kāretabbo. Davāti sahasā. Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ.
“知道那个”就是那个智,那个智的状态就是那个智性,意思是智对意义的领受。“智的集合”就是智的众多,意思是在一个心生起的刹那中有多个智。因为不能……知道,这是就无所缘而说的。而这样的智并没有无痴的觉知。“我将说”的心作为“我说”的心的缘而灭去,那个又作为“已说”的心的缘,所以说“然而前前……灭去”。在有那个前分时,并不存在“其余两者将不存在”这种情况,而是必然存在——意思是说:在有“我将说”的前分时,“我说”“已说”这两者并非不存在,必然存在,这就是其意趣。显现为一:即使多刹那生起之心,也显现如同于一刹那生起。所谓“入定”等,“等”字包含“我入定”“已入定”这两个。其中,即使“我入定”“已入定”这些没有时间差别,也是就言辞差别而分别举出。巴利
Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ, tassa bhāvo taṃñāṇatā, ñāṇassa atthasaṃvedananti attho. Ñāṇasamodhānanti ñāṇassa bahubhāvo, ekacittuppāde anekañāṇatāti attho. Na hi sakkā…pe… jānitunti ārammaṇakaraṇassa abhāvato vuttaṃ. Asammohāvabodho ca īdisassa ñāṇassa natthi, ‘‘bhaṇissāmī’’ti pavattacittaṃ ‘‘bhaṇāmī’’ti pavattacittassa paccayo hutvā nirujjhati, tañca ‘‘bhaṇita’’nti pavattacittassa paccayo hutvāti āha – ‘‘purimaṃ purimaṃ pana…pe… nirujjhatī’’ti. Tasmiṃ pubbabhāge sati ‘‘sesadvayaṃ na hessatī’’ti etaṃ natthi, avassaṃ hotiyevāti vuttaṃ hoti, bhaṇissāmīti pubbabhāge sati ‘‘bhaṇāmi bhaṇita’’nti etaṃ dvayaṃ na na hoti, hotiyevāti adhippāyo. Ekaṃ viya pakāsatīti anekakkhaṇe uppannampi cittaṃ ekakkhaṇe uppannasadisaṃ hutvā pakāsati. Samāpajjintiādīnīti ādi-saddena samāpajjāmi, samāpannoti imāni dve saṅgaṇhāti. Tattha samāpajjiṃ, samāpannoti imesaṃ asatipi kālanānatte vacanavisesaṃ sandhāya visuṃ gahaṇaṃ.
207 “以舍弃自身状态的方式”,就是以舍弃属于自己所有的状态的方式。有人主张,在道生起之前,可以被称为“有贪、有嗔”,所以这四种也应当被执取;为了说明并非如此,才说“已吐出”。因为一个人已经吐出来的东西,他不会再取回来。因此说“以显示不取的方式”。已经吐出来的东西,也许还会有一点残留在相续里;为了说明并非如此,才说“已解脱”。因此说“以从相续中解脱的方式”。已经解脱的东西,也许还会像解脱了束缚那样,果报仍停留在某处;为了说明并非如此,才说“已断除”。因此说“以显示不在任何地方安住的方式”。就像某些没有彻底舍弃的东西,会再次被取回,而真正彻底舍弃才称为“已彻底舍弃”;同样,为了说明由观智所舍弃、看起来像被取回的东西,已由道断除,才说“已彻底舍弃”。因此说“以显示对曾经执取之物的彻底舍弃”。“被驱逐”就是被恐吓,意思是恐吓之后赶走。而被恐吓赶走的人,不会再回到那个地方,所以说“以显示不再依附的方式”,意思是显示不再回来、不再生起于相续中。精通音声论的人把“khiṭa”这个词解释为恐吓的意思,所以说“这个意思应当从音声论中去寻求”。“极微”就是伴随微细,意思是极其微小。巴利
207.Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena. Magguppattito pubbe viya ‘‘sarāgo sadoso’’ti vattabbatābhāvato cattampi keci gaṇhanti, nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘vanto’’ti vuttaṃ. Na hi yaṃ yena vantaṃ, so puna taṃ ādiyati. Tenāha ‘‘anādiyanabhāvadassanavasenā’’ti. Vantampi kiñci santatilaggaṃ siyā, nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘mutto’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘santatito vimocanavasenā’’ti. Muttampi kiñci muttabandhanaṃ viya phalaṃ kuhiñci tiṭṭhati, na evamidanti dassanatthaṃ ‘‘pahīno’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘kvaci anavaṭṭhānadassanavasenā’’ti. Yathā kiñci dunnissaṭṭhaṃ puna ādāya sammadeva nissaṭṭhaṃ paṭinissaṭṭhanti vuccati, evaṃ vipassanāya nissaṭṭhaṃ ādinnasadisaṃ maggena pahīnaṃ paṭinissaṭṭhaṃ nāma hotīti dassanatthaṃ ‘‘paṭinissaṭṭho’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasenā’’ti. Ukkheṭitoti uttāsito, uttāsetvā palāpitoti vuttaṃ hoti. Yo ca uttāsetvā palāpito, na puna so taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘puna anallīyanabhāvadassanavasenā’’ti, puna āgantvā santāne anuppattibhāvadassanavasenāti attho. Khiṭa-saddaṃ saddasatthavidū uttāsatthe paṭhantīti āha – ‘‘svāyamattho saddasatthato pariyesitabbo’’ti. Aṇuyeva aṇusahagataṃ, atikhuddakanti vuttaṃ hoti.
《禁止欲说章》的注释巴利
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā
215 “kevalañhiyaṃ”就是“kevalañhi ayaṃ”。这里要补上一个“章”字。说“即刻便知”,是在讲到“入了初禅”这一类话时说的,指的就是其含义本可自然被了知这一特征。可是,如果没有像这样把话说出口——就像“某位比丘心想:让人知道‘我是阿拉汉’吧,于是先离开住处”这个事例那样——那么,即便当时对方还不知道,他只要一离开,就犯巴拉基卡罪。这里所说的“了知的特征”,就是前面讲的“当下能知,就是这样”这一特征。所谓“在表识的范围内”,指身表、语表能够被执取的地方,也就是用正常眼、正常耳能看到、能听到的地方。因此说明:如果有人已越过表识的范围而住,另一个人以天眼、天耳界看到、听到而知道,就不犯巴拉基卡罪。对于从未听过的人,会有“这是在说什么”的疑惑生起,所以说“已听闻”。哪怕只是最初那一句,对从未听过的人来说,当他说“入了初禅”时,就算没有生起“这是什么”的疑惑,只要他知道“据说他入了禅那”这一点,也仍然犯巴拉基卡罪。巴利
215.Kevalañhiyanti kevalañhi ayaṃ. ‘‘Vāro’’ti ajjhāharitabbaṃ. Taṅkhaṇaññeva jānātīti ‘‘paṭhamajjhānaṃ samāpajji’’ntiādimhi vutte tadatthassa pakatiyā vijānanalakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ pana vacībhedaṃ akatvā pakkamanādīsu aññataro bhikkhu ‘‘maṃ arahāti jānātū’’ti tamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamatīti āgatavatthumhi viya tasmiṃ khaṇe aviditepi nikkhantamatte pārājikaṃ. Jānanalakkhaṇanti ‘‘taṅkhaṇe jānanaṃ nāma īdisa’’nti vuttalakkhaṇaṃ . Viññattipatheti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogge padese, pakaticakkhunā pakatisotena ca daṭṭhuṃ sotuñca arahaṭṭhāneti vuttaṃ hoti. Tena viññattipathaṃ atikkamitvā ṭhito ce koci dibbena cakkhunā dibbāya ca sotadhātuyā disvā sutvā ca jānāti, na pārājikanti dīpeti. Assutapubbassa ‘‘kimidaṃ vutta’’nti saṃsayuppattisabbhāvato ‘‘sutaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Paṭhamaṃ vacanamattaṃ assutapubbenapi ‘‘paṭhamajjhānaṃ samāpajji’’nti vutte ‘‘kimida’’nti sandehaṃ anuppādetvā ‘‘jhānaṃ nāma kiresa samāpajjī’’ti ettakamattepi ñāte pārājikaṃ hotiyeva.
无犯分类的注释巴利
Anāpattibhedakathāvaṇṇanā
222 “无意夸称”的意思是:并没有想越过事实去说,也没有认定“这是上人法”。至于它的具体情形,则应当依据“比丘无意夸称,无犯”这句话在各地所记载的判例来理解。即使没有认定“这是上人法”而说出来,在言说上也已经算是“讲说别的事”,所以说“讲说别的事者”。巴利
222.Anullapanādhippāyassāti atikkamitvā avattukāmassa, ‘‘uttarimanussadhammo aya’’nti asallakkhentassāti adhippāyo. Sarūpato pana ‘‘anāpatti bhikkhu anullapanādhippāyassā’’ti vinītavatthūsu tattha tattha āgatavatthuvasena veditabbo. ‘‘Uttarimanussadhammo aya’’nti asallakkhetvā vadantopi vohārato aññaṃ byākaronto nāma hotīti vuttaṃ ‘‘aññaṃ byākarontassā’’ti.
害怕的人也是指:因为心里想“如果我不存在,会不会还有别人也知道?”而感到害怕的人。巴利
Bhāyantopīti ‘‘imassa mayi natthibhāvaṃ aññepi jānantā atthi nu kho’’ti bhāyantopi.
调伏事注释巴利
Vinītavatthuvaṇṇanā
223 “有学地”这个说法,也把禅那地包含进来了。“三种远离”就是指身远离、心远离和依远离。巴利
223.Sekkhabhūmiyanti iminā jhānabhūmimpi saṅgaṇhāti. Tiṇṇaṃ vivekānanti kāyacittaupadhivivekānaṃ.
为托钵乞食的人,因为吃饭结束就是乞食的终点,所以说“直到吃完饭”。即使已经吃完回来了,也还是像前面说的那样,出于想得到恭敬的心,去整理袈裟等,同样犯恶作。巴利
Piṇḍāya caraṇassa bhojanapariyosānattā vuttaṃ ‘‘yāva bhojanapariyosāna’’nti. Bhutvā āgacchantassapi puna vuttanayeneva sambhāvanicchāya cīvarasaṇṭhapanādīni karontassa dukkaṭameva.
225 贤友,法是应当被恭敬的,由已经发起精进的人——这两件事虽然相似,但因为两位比丘各自分别禀告,所以由世尊裁决,全部都应归入调伏事中,因此载入圣典。巴利
225.Ārādhanīyo, āvuso, dhammo āraddhavīriyenāti vatthudvayaṃ ekasadisampi dvīhi bhikkhūhi visuṃ visuṃ ārocitattā bhagavatā vinicchinitaṃ sabbampi vinītavatthūsu āropetabbanti pāḷiyaṃ āropitaṃ.
226 “净信之说”是指仅仅因为净信就这么说,并不是经过思考后认定“这些人从自性上说就是阿拉汉”。所以在这里判为无犯。但如果有人执著地认为“这些人从自性上说就是阿拉汉”,然后说出“诸位尊敬的阿拉汉,请过来”之类的话,那就不应接受。巴利
226.Pasādabhaññanti kevalaṃ pasādamattena bhaṇanaṃ, na pana ‘‘sabhāvato ete arahantoyevā’’ti cintetvā. Tenevettha anāpatti vuttā. Yadi pana ‘‘ete sabhāvato arahantoyevā’’ti maññamāno ‘‘āyantu bhonto arahanto’’tiādīni vadati, na sampaṭicchitabbaṃ.
227 227. 针对步行而制定规约,因此说了“以车乘等”。其中,针对明所成的神通,说了“以神通”。他们互相守护:因为制定了这样的规约——“谁最先从这个住处离开,我们就知道他是应供者”——由于这样制定规约,即使以不清净的心前后而行,也因为是一起出发的,所以互相守护。不过有些人说:“不离开手能触及的范围,就像手牵着手走一样,或者这样说:‘起来,我们走吧;来吧,我们走吧’,这样商量好再走,即使前后而行,也不犯戒。”但这是不合法的规约,所以《小结集文》中说:“如果比丘们制定规约:‘只有应供者才能住在这里’,这是不合法的规约。”而前面所说的一切规约,都是针对这个而说的,这是我们的主张,应当审察后再接受。“种种方域者”指各个地方的居民。“僧伽利得”指按照戒腊次第自己应得的那一份。而这里的拒绝,正是为了让界外的人无差别地成为僧伽利得的所有者。不过特别来说,即使对界外的人,也可以划分出各自的份额,通过白二羯磨——“僧伽同意施予这么多,或施予这样的东西,或施予这些人,或施予这样的人”——然后施与,这是允许的。巴利
227. Padasā gamanaṃ sandhāya katikāya katattā ‘‘yānena vā’’tiādimāha. Tattha vijjāmayiddhiṃ sandhāya ‘‘iddhiyā’’ti vuttaṃ. Aññamaññaṃ rakkhantīti ‘‘yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati, taṃ mayaṃ ‘arahā’ti jānissāmā’’ti evaṃ katikāya katattā apubbācarimaṃ asuddhacittena gacchantāpi saha nikkhantabhāvato aññamaññaṃ rakkhanti. Keci pana ‘‘hatthapāsaṃ avijahitvā aññamaññassa hatthaṃ gaṇhanto viya gacchantopi ‘uṭṭhetha gacchāma, etha gacchāmā’ti evaṃ saṃvidahitvā gamane pubbāparaṃ gacchantopi nāpajjatī’’ti vadanti. Etaṃ pana adhammikaṃ katikavattanti ‘‘idha arahantoyeva vasantūti yadi bhikkhū katikaṃ karonti, etaṃ adhammikaṃ katikavatta’’nti cūḷagaṇṭhipade vuttaṃ. Heṭṭhā vuttaṃ pana sabbampi katikavattaṃ sandhāya etaṃ vuttanti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino. Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ attano pāpuṇanakoṭṭhāso. Ayañca paṭikkhepo imināva nīhārena bahisīmaṭṭhānaṃ avisesena saṅghalābhassa sāmibhāvāpādanaṃ sandhāya kato. Visesato pana bahisīmaṭṭhānampi paricchinditvā ekekakoṭṭhāsato ‘‘ettakaṃ dātuṃ, īdisaṃ vā dātuṃ, ettakānaṃ vā dātuṃ, īdisassa vā dātuṃ ruccati saṅghassā’’ti apalokanakammaṃ katvā dātuṃ vaṭṭati.
228 228.“具寿相”等句中,这位具寿相是谁?他为什么得名“相”?具寿大目犍连又是谁?他为什么露出微笑?为了把这一切说清楚,所以开始说“他……”等文句。“具足相”是指具足男子之相。“如梵天”是指与梵天之身相等。“微微的笑称为微笑”,所以说“轻笑”。“骨锁”并不是指没有心识的骨锁而已,而是指一个饿鬼,所以说“投生在饿鬼界的有情”。“这些身体”是指饿鬼的身体。“不现前”是指像天界的身体那样,通常不会出现在人们面前。然而,由于他们的喜好,也可能出现在人们面前。对于被痛苦所压倒、处于无依无靠状态的人们,悲悯是以见到这种情形为近因生起的,所以说“在应生悲悯之时”。自己的圆满以及佛陀之智的圆满,应把“圆满”一词分别与二者相连。为了阐明这两者,说了“彼……”等文句。其中,应引出“忆念自己的圆满之后,露出微笑”这一句并加以连接。“法界”是就一切知智而说;或者“法界”是指诸法的自性。“投生”是指出生。因为以投生为首,所以如此说那样的身体。“难以令生信”者,那对他们长久不利、带来痛苦。“难以令生信”这一句并非针对相长老而说,而是针对那些听到“据说如此说”的人而说。那么,相长老为什么没有看见?难道他没有天眼吗?不,并非没有。大目犍连作意而见,另一位因不作意而没有看见。巴利
228.Āyasmā ca lakkhaṇotiādīsu ko panāyasmā lakkhaṇo, kasmā cassa lakkhaṇoti nāmaṃ ahosi, ko cāyasmā mahāmoggallāno, kasmā ca sitaṃ pātvākāsīti taṃ sabbaṃ pakāsetuṃ ‘‘yvāya’’ntiādi āraddhaṃ. Lakkhaṇasampannenāti purisalakkhaṇasampannena. Brahmasamenāti brahmattabhāvasamena. Īsakaṃ hasitaṃ sitanti vuccatīti āha ‘‘mandahasita’’nti. Aṭṭhikasaṅkhalikanti nayidaṃ aviññāṇakaṃ aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ, atha kho eko petoti āha ‘‘petaloke nibbattaṃ satta’’nti. Ete attabhāvāti petattabhāvā. Na āpāthaṃ āgacchantīti devattabhāvā viya pakatiyā āpāthaṃ na āgacchanti. Tesaṃ pana ruciyā āpāthaṃ āgaccheyyuṃ. Manussānaṃ dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā karuṇāti āha ‘‘kāruññe kattabbe’’ti. Attano ca sampattiṃ buddhañāṇassa ca sampattinti paccekaṃ sampatti-saddo yojetabbo. Tadubhayaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tañhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘attano ca sampattiṃ anussaritvā sitaṃ pātvākāsī’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Dhammadhātūti sabbaññutaññāṇaṃ sandhāya vadati, dhammadhātūti vā dhammānaṃ sabhāvo. Upapattīti jāti. Upapattisīsena hi tathārūpaṃ attabhāvaṃ vadati. Dussaddhāpayā honti, tadassa tesaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Dussaddhāpayāti idañca na lakkhaṇattheraṃ sandhāya vuttaṃ, ye pana suṇanti ‘‘evaṃ kira vutta’’nti, te sandhāya. Atha lakkhaṇatthero kasmā na addasa, kimassa dibbacakkhu natthīti? No natthi, mahāmoggallāno pana āvajjento addasa, itaro anāvajjanena na addasa.
“刺”的意思是:穿透之后再刺进去,也就是用像剑刃一样锋利的铁喙,刺了又刺,从这里到那里到处飞。这就是它的含义。因此说“穿透而行”。也有写成“Vitudantī”的读法。“在肋间”这里,是处格用作从格。“以铁喙”是指像铁签一样的喙,或者说是用黑铁做成的喙。“净色增盛”这句话,是在说明:即使只显现为一堆骨头,身体净色的力量仍然很强。“像熟了的疮”这句话,则是在说明它极其柔软的性质。“实在稀有”这句话,是表示责备性的稀有。巴利
Vituḍentīti vinivijjhitvā ḍenti, asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca gacchantīti attho. Tenāha ‘‘vinivijjhitvā gacchantī’’ti. ‘‘Vitudantī’’ti vā pāṭho. Phāsuḷantarikāhīti bhummatthe nissakkavacanaṃ. Lohatuṇḍakehīti lohasalākāsadisehi, kāḷalohamayeheva vā tuṇḍakehi. Pasādussadāti iminā aṭṭhisaṅghātamattaṃ hutvā paññāyamānānampi kāyappasādassa balavabhāvaṃ dasseti. Pakkagaṇḍasadisāti iminā pana ativiya mudusabhāvataṃ dasseti. Acchariyaṃ vatāti garahanacchariyaṃ nāmetaṃ.
“成为眼者”是指已经获得天眼的人;或者也可以这样理解:成为世间的眼。这里的含义应当这样看待。“Yatra”是表示原因的虚词,所以说“yatra是表示原因的词”。在无量的众生群体中,那些众生又按类别分为欲有等不同的有、地狱等不同的趣、异身异想等不同的识住,以及类似的众生居处;而我以现前作证的一切知智,将这些都呈现出来。巴利
Cakkhubhūtāti sampattadibbacakkhukā, lokassa cakkhubhūtāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Yatrāti hetuatthe nipātoti āha ‘‘yatrāti kāraṇavacana’’nti. Appamāṇe sattanikāye, te ca kho vibhāgena kāmabhavādibhede bhave, nirayādibhedā gatiyo, nānattakāyanānattasaññīādiviññāṇaṭṭhitiyo, tathārūpe sattāvāse ca sabbaññutaññāṇañca me upanetuṃ paccakkhaṃ karontena.
“杀牛者”就是经常杀牛的人,所以经文说“杀了又杀”。“他的”指杀牛这个行为。“后后受业”指要在以后以后才受报的业。当强大的杀牛业正在给出果报时,后后受报的业还没得到机会;等那个业果已经成熟,现在才得到机会,这就叫“残余业”。“业的同类性”指业以同类、相似的方式。“所缘的同类性”指所缘以同类、相似的方式。因为先前那个业和它的果报是在怎样的所缘上生起的,这个业和它的果报也在同样的所缘上生起,所以说“以那个业的残余果报”。确实,对相似的事物也会用同一个名称,比如“就是那只鹧鸪”“就是那些草药”。因为在与业相似的境况中,只说了“业或业相”这两种,又因为业和业相不像趣相那样与业分离而单独存在,所以论师们说:在应当以相似果报受生的地方,因为它是给出相似果报的原因,所以就取业或业相为所缘而生起结生。因此他说:“据说他的……成为相。”其中“成为相”的意思是:先前造作积累的、已经通过令饿鬼投生而得到机会的那个业,它的相状现在这样显现出来,成为那个果报的相、所缘。“他”指杀牛者。他投生为骨锁饿鬼,是因为业以相似的方式给出果报。巴利
Goghātakoti gunnaṃ abhiṇhaṃ hananako. Tenāha ‘‘vadhitvā vadhitvā’’ti. Tassāti gunnaṃ hananakammassa. Aparāpariyakammassāti aparāpariyavedanīyakammassa. Balavatā goghātakakammena vipāke dīyamāne aladdhokāsaṃ aparāpariyavedanīyaṃ, tasmiṃ vipakkavipāke idāni laddhokāsaṃ ‘‘avasesakamma’’nti vuttaṃ. Kammasabhāgatāyāti kammassa sabhāgabhāvena sadisabhāvena. Ārammaṇasabhāgatāyāti ārammaṇassa sabhāgabhāvena sadisabhāvena. Yādise hi ārammaṇe pubbe taṃ kammaṃ tassa ca vipāko pavatto, tādiseyeva ārammaṇe idaṃ kammaṃ imassa vipāko ca pavattoti katvā vuttaṃ ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti. Bhavati hi taṃsadisepi tabbohāro yathā so eva tittiro, tāniyeva osadhānīti. Yasmā kammasarikkhakavisaye ‘‘kammaṃ vā kammanimittaṃ vā’’ti dvayameva vuttaṃ, yasmā ca gatinimittaṃ viya kammaṃ kammanimittañca kammato bhinnaṃ visuṃ hutvā na tiṭṭhati, tasmā sarikkhakavipākadānassa kāraṇabhāvato yattha kammasarikkhakena vipākena bhavitabbaṃ, tattha kammaṃ vā kammanimittaṃ vā gahetvā paṭisandhi hotīti vadanti. Tenevāha – ‘‘tassa kira…pe… nimittaṃ ahosī’’ti. Tattha nimittaṃ ahosīti pubbe katūpacitassa petūpapattinibbattanavasena katokāsassa tassa kammassa nimittabhūtaṃ idāni tathā upaṭṭhahantaṃ tassa vipākassa nimittaṃ ārammaṇaṃ ahosi. Soti goghātako. Aṭṭhikasaṅkhalikapeto jāto kammasarikkhakavipākavasena.
229 把牛杀了又杀,把牛肉剖开切成肉片,这就是“切成肉片”。晒干是为了能放一段时间,因为晒干的肉片就叫“干肉”。无羽毛的皮就是没有羽毛的皮。杀羊的人就是屠羊者。山羊就是羊。用自己给的饲料养肥后,用刀杀了又杀拿去卖。“一只鹿”指豹鹿。以刑罚,就是用折磨。“了知”指了知业处。离间语者,就是把从这里听到的传到那里,或把那里听到的传到这里的人。把人们引向不幸与灾难,这是句子的连接。巴利
229.Pesiyo katvāti gāviṃ vadhitvā vadhitvā gomaṃsaṃ phāletvā pesiyo katvā. Sukkhāpetvāti kālantaraṃ ṭhapanatthaṃ sukkhāpetvā. Sukkhāpitamaṃsapesīnañhi vallūrasamaññāti. Nippakkhacammeti vigatapakkhacamme. Urabbhe hantīti orabbhiko. Eḷaketi aje. Nivāpapuṭṭheti attanā dinnanivāpena posite asinā vadhitvā vadhitvā vikkiṇanto. Ekaṃ miganti dīpakamigaṃ. Kāraṇāhīti yātanāhi. Ñatvāti kammaṭṭhānaṃ ñatvā. Pesuññupasaṃhāravasena ito sutaṃ amutra, amutra vā sutaṃ idha sūcetīti sūcako. Anayabyasanaṃ pāpesi manusseti sambandho.
审判官就是国王安排在法庭上负责裁决的大臣。这个人因为以欺骗的手段蒙骗村民群体,所以被称为村骗子。有些人说,那样的村长就是村骗子。因为应当公平,所以称为法住者。由于以隐秘的方式坐着,所以成了不正当的坐姿。触,是指为了偷盗而触碰。巴利
Vinicchayāmaccoti raññā aḍḍakaraṇe ṭhapito vinicchayamahāmatto. So hi gāmajanakāyaṃ kūṭaṭṭhena vañcetīti ‘‘gāmakūṭo’’ti vuccati. Keci ‘‘tādisoyeva gāmajeṭṭhako gāmakūṭo’’ti vadanti. Samena bhavitabbaṃ dhammaṭṭhoti vattabbato. Rahassaṅge nisīdanavasena visamā nisajjā ahosi. Phusantoti theyyāya phusanto.
230 “无自主”是说女人有丈夫,但对自身的触没有自主权。“毁坏”就是坠落、离开。“因扭曲而蜷缩”叫“扭曲”,意思是呈现出畸形丑陋的样子。因此说“畸形、难看、可厌”。巴利
230.Anissaroti mātugāmo sasāmiko attano phasse anissaro. Dhaṃsitvāti bhassitvā apagantvā. Maṅganavasena ulatīti maṅguli, virūpabībhacchabhāvena pavattatīti attho. Tenāha ‘‘virūpaṃ duddasikaṃ bībhaccha’’nti.
她的身体从上方被火烧烤,所以是“上烧”;从下方不断流漏,身体湿烂,所以是“下湿”;炭火四处散落,所以是“散炭”。因此说“据说她……”等等。“炭堆”就是炭火堆积的地方。从身体流出的,是汗液之类不净、恶臭、令人厌恶的东西。“据说那位国王”指羯陵伽国王。“舞女”指以跳舞为业的女子。“汗”就是流汗,意思是灼热。巴利
Uddhaṃ uddhaṃ agginā pakkasarīratāya uppakkaṃ, heṭṭhato paggharaṇavasena kilinnasarīratāya okilinī, ito cito ca aṅgārasamparikiṇṇatāya okirinī. Tenāha ‘‘sā kirā’’tiādi. Aṅgāracitaketi aṅgārasañcaye. Sarīrato paggharanti asuciduggandhajegucchāni sedagatāni. Tassa kira raññoti kāliṅgassa rañño. Nāṭakinīti naccanakicce adhigatā itthī. Sedanti sedanaṃ, tāpananti attho.
由于造业时对相状的执取和反复串习,他投生为没有头的躯干。所谓“低劣比丘”,是因为行为卑劣所以叫低劣,又因为现比丘相、靠比丘的食物活命所以叫比丘。所谓“心之游戏”,就是随心所欲地玩各种游戏。所谓“此即”,就是像比丘事那篇里所说的那样。巴利
Asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti kammāyūhanakāle tathā nimittaggahaṇaparicayato. Lāmakabhikkhūti hīnācāratāya lāmako, bhikkhuvesatāya bhikkhāhārena jīvanato ca bhikkhu. Cittakeḷinti cittaruciyaṃ taṃ taṃ kīḷanto. Ayamevāti bhikkhuvatthusmiṃ vuttanayo eva.
231 没有苔藓和泥浆,是指既没有芝麻种子之类各种苔藓,也没有那种颜色像蓝蛙背、覆盖水面而生的苔藓,还没有泥浆。美好的渡口,是因为容易下水沐浴、没有泥浆等毛病,所以说是美好的渡口。从那个水池,是以那个为原因、以那个为依靠的意思。因为那个湖虽然在龙宫,但它和上方人间世界的蓄水池相连,所以说从这里流出这条热泉。或者,从那里,是指从龙宫的水池流出这条热泉。因为这水升到上方地面,以热的性质烧灼,所以有热的意思,依照词义得名热泉。饿鬼界,是指饿鬼居住的地方。有些人说,所谓饿鬼界,这里指的是铜锅地狱。不过,在城市周围的山脚和林间,也有很多饿鬼的住处。这个意思应当依据《饿鬼事》的经文,以及和它相关的《勒叉那相应》和这部《调伏事》的经文来说明。巴利
231.Nissevālapaṇakakaddamoti tilabījakādibhedena sevālena nīlamaṇḍūkapiṭṭhivaṇṇena udakapiṭṭhaṃ chādetvā nibbattapaṇakena kaddamena ca virahito. Sundarehi titthehīti sukhāvagāhaṇaṭṭhānatāya kaddamādidosavirahato ca sundarehi titthehi. Tato udakadahato taṃhetu, taṃ upanissāyāti attho. Nāgabhavanagatopi hi so rahado tato uparimanussaloke jalāsayena sambandho hoti. Tena vuttaṃ ‘‘tato ayaṃ tapodā sandatī’’ti. Atha vā tatoti nāgabhavane udakadahato ayaṃ tapodā sandati. Tañhi uparibhūmitalaṃ ārohati, uṇhabhāvena tapanato tapaṃ udakaṃ etissāti anvatthanāmavasena tapodāti vuccati. Petalokoti petānaṃ āvāsaṭṭhānaṃ. Keci pana ‘‘petalokoti lohakumbhīnirayā idhādhippetā’’ti vadanti, nagarassa pana parito pabbatapādavanantaresu bahū petāvāsāpi santeva. Svāyamattho petavatthupāḷiyā lakkhaṇasaṃyuttena imāya ca vinītavatthupāḷiyā dīpetabbo.
“手法娴熟”是指射箭时极其稳定、从不失手。不过,只有在这方面达到随心自在的人,才叫作手法娴熟。所以,只是学了一门技艺的人,并不算手法娴熟;而这些人确实是手法娴熟,意思是他们已经把技艺练到纯熟自在。他们靠展示技艺,到王宫等地方去,以射箭为生,所以叫“靠技艺吃饭的人”,也就是在王宫等地方展示技艺的人。“被击倒”就是被打败。巴利
Katahatthāti thirataraṃ lakkhesu avirajjhanasarakkhepā. Īdisā pana tattha vasībhūtā katahatthā nāma honti, tasmā yo sippameva uggaṇhāti, so katahattho nāma na hoti, ime pana katahatthā, ciṇṇavasībhāvāti vuttaṃ hoti. Sippadassanavasena kataṃ rājakulāni upecca asanaṃ sarakkhepo etehīti katupāsanā, rājakulādīsu dassitasippāti vuttaṃ hoti. Pabhaggoti parājito.
232 232. 以“先观过患而后离色”的修习——也就是以对治修习之力——为基础,由于对碍想已经被彻底断除,即使有大声音,也不会从无色定中出定;但如果不是这样彻底断除,就有可能从一切色界定的状态中出定。所以这里所说的“不动定”,指的是第四禅定,因此说“无动、不动、远离身语躁动的第四禅定”。不过在别处,因为远离了与定敌对的法,所以称为“不动”的,是指无色界定。说到定的障碍法时,是指寻、伺等。所谓“没有好好净化”,是针对没有好好观察寻等过患的状态而说的。巴利
232. Dosadassana pubbaka rūpa virāga bhāvanā saṅkhāta paṭipakkha bhāvanāvasena paṭighasaññānaṃ suppahīnattā mahatāpi saddena arūpasamāpattito na vuṭṭhāti, tathā pana na suppahīnattā sabbarūpāvacarasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyāti idha āneñjasamādhīti catutthajjhānasamāpatti adhippetāti āha ‘‘anejaṃ acalaṃ kāyavācāvipphandavirahitaṃ catutthajjhānasamādhi’’nti. Aññattha pana samādhipaccanīkānaṃ atidūratāya na iñjatīti āneñjoti arūpāvacarasamādhi vuccati. Samādhiparipanthake dhammeti vitakkavicārādike sandhāya vadati. Vitakkādīsu ādīnavasallakkhaṇassa na suṭṭhukatabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘na suṭṭhu parisodhetvā’’ti.
这位具寿大目犍连,不是在世尊教法第一年就新证得阿拉汉了吗?而这条关于上人法的波罗夷学处,是在二十年后才制定的。那怎么还说世尊在这条波罗夷中对此事做了判定呢?这并没有错。这里,诸师长的说法传承是这样的:即使学处还没制定,比丘们听了长老的话,心里想“他在说自己并没有的上人法”,于是就对长老加以指责和讥嫌。世尊则说明了长老那样说的理由,显示他并无过失,说道:“诸比丘,目犍连无犯。”而结集者因为这件事与上人法有关,就把这件事也引进来,归入此处。巴利
Nanu cāyamāyasmā mahāmoggallāno bhagavato paṭhamavasseva abhinavappattaarahatto, idañca uttarimanussadhammapārājikaṃ vīsatimavassato upari paññattaṃ, kathaṃ imassa vatthuno imasmiṃ pārājike bhagavatā vinicchitabhāvo vuttoti? Nāyaṃ doso. Ayañhettha ācariyānaṃ kathāmaggo – apaññattepi sikkhāpade therassa vacanaṃ sutvā ‘‘attano appatirūpaṃ uttarimanussadhammaṃ esa vadatī’’ti maññamānā bhikkhū therassa dosaṃ āropentā ujjhāyiṃsu. Bhagavā ca therassa tathāvacane kāraṇaṃ dassetvā niddosabhāvaṃ karonto ‘‘anāpatti, bhikkhave, moggallānassā’’ti āha. Saṅgītikārakā pana uttarimanussadhammādhikārattā tampi vatthuṃ ānetvā idha āropesunti.
为了说明声闻弟子不能按顺序随念,世尊说“不按顺序”。所谓“无想定”,是指通过离想的修习而生的、以风遍为基础而成就的第四禅定。宿住随念智虽然能把握死亡与结生,但它只是依照无间缘次第的无色法来把握的,所以说“在第三世中,只看到了死亡”。他从道理上观察:在轮回中流转的众生,其诸蕴从来没有不存在的时候;但在无想有中,众生成为无心,持续五百劫。他以这个道理来观察。他做了难行之事:意思是,除了正自觉者之外,其他人不可能对缺乏诸蕴者作宿住随念。即使从道理上观察,这也是做了难行之事。“通达”就是如同通达一样。譬如有人精通箭术,把一根称为毫毛的细毛劈成一百份,从中取出一丝,系在茄子果的中央,再把另一丝系在箭尖上,使那一丝超出箭尖只有虱卵或虮子那么一点点。这样系好后,站在约一牛距的地方,用系在箭上的毫毛尖端,射穿系在茄子上的毫毛尖端。同样,这就说为“做了难行之事”。“此为最上”,就是这是最胜。“所谓”,就是此。这是依照性别的颠倒而说的。巴利
Sāvakānaṃ uppaṭipāṭiyā anussaraṇaṃ natthīti dassetuṃ ‘‘na uppaṭipāṭiyā’’ti āha. Asaññasamāpattinti saññāvirāgabhāvanāya vāyokasiṇanibbattitaṃ catutthajjhānasamāpattiṃ vadati. Pubbenivāsañāṇaṃ cutipaṭisandhiṃ gaṇhantampi anantarapaccayakkamavantānaṃ arūpadhammānaṃ vaseneva gaṇhātīti āha – ‘‘tatiye attabhāve cutimeva addasā’’ti. Nayato sallakkhesīti vaṭṭe saṃsaraṇakasattānaṃ khandhānaṃ abhāvakālo nāma natthi, asaññabhave pana acittakā hutvā pañca kappasatāni pavattanti, iminā nayena sallakkhesi. Dukkaraṃ katanti khandhavikalassa pubbenivāsassa anussaraṇaṃ ṭhapetvā sammāsambuddhaṃ na sakkā aññehi kātunti nayato sallakkhentenapi dukkaraṃ katanti adhippāyo. Paṭividdhāti paṭividdhasadisā. Yathā nāma koci dhanusippe katahattho ekaṃ kesasaṅkhātaṃ vālaṃ satakkhattuṃ vidāletvā tato ekaṃ aṃsuṃ gahetvā vātiṅgaṇaphalassa majjhaṭṭhāne bandhitvā aparaṃ aṃsuṃ kaṇḍassa aggakoṭiyaṃ yathā tassa aṃsussa ūkāmattaṃ vā likkhāmattaṃ vā kaṇḍassa aggakoṭito adhikaṃ hutvā tiṭṭhati, evaṃ bandhitvā usabhamatte ṭhāne ṭhito kaṇḍabaddhāya vālakoṭiyā vātiṅgaṇabaddhaṃ vālassa koṭiṃ paṭivijjheyya , evameva imināpi kataṃ dukkaranti vuttaṃ hoti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Liṅgavipallāsavasenetaṃ vuttaṃ.
233 这里说“此处”,是指在比丘分别这一部分。“已诵出”应当这样理解:因为在这里不是按照巴帝摩卡(戒本)的完整方式诵出的,所以只是诵出并说明了四条波罗夷。如果是这样,下面也提到了土喇咤亚和恶作,那为什么只说“波罗夷已诵出”呢?因为以波罗夷为主,所以即使也有土喇咤亚和恶作,这里仍然只说波罗夷。或者,是为了说明“对于他们……不共住”这个含义,才结合这个关系说“已诵出四波罗夷”。至于“于此,诸具寿”等话,则是为了表明:允许诵出巴帝摩卡的次第就是这样的,不是别的。
比丘尼不共的四条,就是:膝上触、覆藏罪、随逐被举者、八事。其中,“膝上触”是指:因为身体接触的贪欲而心被染污,对同样被这种贪欲染污的男人,在锁骨以下、膝盖以上、肘部以上,以任何身体部位接受触摸等行为,这是它的名称。“覆藏罪”是指:比丘尼知道另一位比丘尼犯了波罗夷罪,却加以隐瞒。“随逐被举者”是指:比丘尼跟随被和合僧团举罪的比丘,接受他的见解而随顺他。“八事”应当理解为:因为身体接触的贪欲而心被染湿,对同样的男人,接受他抓手,或抓僧伽衣角;为了实行属于身体接触的不善法,站在男人伸手可及的范围内,或站在那里与他交谈,或赴约,或接受男人前来,或从某个隐蔽处进入;或站在伸手可及处,把身体凑近——这就是八事,应当这样理解。巴利
233.Idhāti imasmiṃ bhikkhuvibhaṅge. Uddiṭṭhāti idha pātimokkhavasena anosāritattā cattāro pārājikāva uddiṭṭhā kathitāti attho gahetabbo. Yadi evaṃ heṭṭhā thullaccayadukkaṭānampi vuttattā pārājikāva uddiṭṭhāti kasmā vuttāti? Pārājikādhikārattā santesupi thullaccayadukkaṭesu idha pārājikāva vuttā. Yesaṃ…pe… asaṃvāsoti imamatthaṃ vā dīpetukāmo taṃsambandhena ‘‘uddiṭṭhā cattāro pārājikā’’ti āha. Tatthāyasmantetiādikaṃ pana anuññātapātimokkhuddesakkamopi ayameva, nāññoti dassanatthaṃ vuttaṃ. Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā vajjapaṭicchādikā ukkhittānuvattikā aṭṭhavatthukāti imāni cattāri bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇāni nāma. Etesu ubbhajāṇumaṇḍalikā nāma yā kāyasaṃsaggarāgena avassutā teneva rāgena avassutassa manussapurisassa akkhakānaṃ adho jāṇumaṇḍalānaṃ kapparānañca upari yena kenaci sarīrāvayavena āmasanādiṃ sādiyati, tassā adhivacanaṃ. Yā pana bhikkhunī aññissā bhikkhuniyā pārājikasaṅkhātaṃ vajjaṃ jānaṃ paṭicchādeti, sā vajjapaṭicchādikā nāma. Samaggena pana saṅghena ukkhittaṃ bhikkhuṃ yā bhikkhunī yaṃdiṭṭhiko so hoti, tassā diṭṭhiyā gahaṇavasena anuvattati, sā ukkhittānuvattikā nāma. Yā pana kāyasaṃsaggarāgena tintā tathāvidhasseva purisassa hatthaggahaṇaṃ vā saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ vā sādiyati, kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisassa hatthapāse santiṭṭhati vā, tattha ṭhatvā sallapati vā, saṅketaṃ vā gacchati, purisassa āgamanaṃ vā sādiyati, kenaci vā paṭicchannokāsaṃ pavisati, hatthapāse vā ṭhatvā kāyaṃ upasaṃharati, ayaṃ aṭṭhavatthukā nāmāti veditabbaṃ.
“事坏”是指:在出家与受具足戒这件事上不成其为合格的基础,所以叫事坏。因为这些人被禁止出家、受具足戒,就像律中说的:“诸比丘,黄门不得出家,若令其出家,犯恶作。”因此,他们不能成为比丘,与犯波罗夷的人相似,所以称为“波罗夷”。所谓“事”,就是比丘身份得以存在的基础,也就是这些人堪能成为比丘的资格。而这个资格,是远离出家具戒篇中所说的一切过失、具足圆满成就。若因黄门身份等原因而使这个基础坏失,他们就是“事坏”。“无因结生者”——这句话显示他们具有异熟障,说明他们障碍圣道的原因。因为与犯波罗夷者相似,所以是波罗夷。贼住者等的行为,不像杀母等那样构成无间业,所以说“这三种人,生天无障碍”。巴利
Vatthuvipannāti pabbajjupasampadāya avatthubhāvato vatthuvipannā. Nesañhi ‘‘na, bhikkhave, paṇḍako pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādinā pabbajjā upasampadā ca paṭikkhittā. Tasmā te bhikkhubhāvāya abhabbattā pārājikāpannasadisatāya ‘‘pārājikā’’ti vuttā. Tabbhāvabhāvitāya bhikkhubhāvo vasati etthāti vatthu, puggalānaṃ bhikkhubhāvārahatā. Sā pana pabbajjakkhandhakāgatasabbadosavirahitasampattiyuttatā. Taṃ vipannaṃ paṇḍakabhāvādiyogena yesaṃ te vatthuvipannā. Ahetukapaṭisandhikāti iminā tesaṃ vipākāvaraṇena samannāgatabhāvaṃ dassento maggāvaraṇe kāraṇamāha. Pārājikāpannasadisattā pārājikā. Theyyasaṃvāsakādikammaṃ mātughātādikaṃ viya ānantariyaṃ na hotīti āha ‘‘imesaṃ tiṇṇaṃ saggo avārito’’ti.
男根因为长而下垂,所以叫“垂者”。仅仅这样,他还不算犯波罗夷。可是,当他被不乐逼恼,把自己的男根放进自己的口或大便道里,那时就犯波罗夷。他的背是柔软的,所以叫“软背者”,也就是具有经过处理而柔软的背的人。当他被不乐逼恼,把自己的男根放进自己的口或大便道中的任何一个,那时也犯波罗夷。所谓“用自口含他人的男根”,是指被不乐逼恼,用自口含住他人的男根——不管那人是睡着还是放逸。所谓“坐在他人的男根上”,是指被不乐逼恼,看到他人的男根堪用,就用自己大便道坐到那上面,把它纳入自己大便道里,这就是这句话的意思。巴利
Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātametassāti lambī. So ettāvatā na pārājiko, atha kho yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ mukhe vā vaccamagge vā paveseti, tadā pārājiko hoti. Mudu piṭṭhi etassāti mudupiṭṭhiko, kataparikammāya mudukāya piṭṭhiyā samannāgato. Sopi yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ attano mukhavaccamaggesu aññataraṃ paveseti, tadā pārājiko hoti. Parassa aṅgajātaṃ attano mukhena gaṇhātīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā pamattassa vā aṅgajātaṃ attano mukhena gaṇhāti. Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa aṅgajātaṃ kammaniyaṃ disvā attano vaccamaggena tassūpari nisīdati, taṃ attano vaccamaggaṃ pavesetīti attho.
这里有人问:杀母者、杀父者、杀阿拉汉者,犯的是第三波罗夷;污辱比丘尼者、垂者等四种人,犯的是第一波罗夷,那怎么算成二十四种呢?回答说:杀母者等四种,在这里指的其实还是未受具足戒的人;垂者等四种,虽然已经被第一波罗夷包含在内,但因为他们用这种方式并没有真正行淫欲法,所以另外单独列出来说。所谓“用这种方式”,就是指以两者贪欲现起这种方式。在第二个选项“是否有”那里,应当知道这是拆解为“是否有义”。巴利
Etthāha – mātughātakapitughātakaarahantaghātakā tatiyapārājikaṃ āpannā, bhikkhunīdūsako lambīādayo cattāro paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti kathaṃ catuvīsatīti? Vuccate – mātughātakādayo hi cattāro idha anupasampannā eva adhippetā, lambīādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā, yasmā pana etena pariyāyena methunaṃ dhammaṃ appaṭisevino honti, tasmā visuṃ vuttāti. Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena. Dutiyavikappe kaccitthāti ettha kacci atthāti padacchedo veditabbo.
以上就是《善见律毗婆沙》这部律藏注释的《显扬要义》的……巴利
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12