2. 僧伽提舍篇显示巴利原文
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ
1. 泄精学处释义显示巴利原文
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
现在,波罗夷注释之后,紧接着开始了对十三事等注释的解说,对此亦——显示巴利原文
Idāni pārājikasaṃvaṇṇanāsamanantarā yā terasakādisaṃvaṇṇanā samāraddhā, tassāpi –
无混乱、无疑惑,具足圆满的决断;
义理与文辞具足,成为阐明真实义的注释。
显示巴利原文 Anākulā asandehā, paripuṇṇavinicchayā; Atthabyañjanasampannā, hoti sāratthadīpanī.
‘Terasakassa’:因这一篇以十三条学处为量,故称‘十三条篇’,意即‘此十三条篇的’。显示巴利原文
Terasakassāti terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assa kaṇḍassāti terasakaṃ, tassa terasakassa kaṇḍassāti attho.
234 ‘Anabhirato’(不喜乐):通常指希求他方在家生活者;但此处意指因欲贪而心生厌离、具足散乱心者,故说‘散乱心’等。显示巴利原文
234.Anabhiratoti aññattha gihibhāvaṃ patthayamāno vuccati, idha pana kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatāya vikkhittacittatāya samannāgato adhippetoti āha vikkhittacittotiādi.
236-237 ‘Sañcetanikā’(有思的):其中 saṃ- 前缀表‘存在’之意,为显其义,故说‘saṃvijjati cetanā assā’(思在其中存在)。这里的‘思’指导致违犯行为生起的前分思;‘assa’指泄精。在此解释中,ika 后缀无独立意义,故说‘sañcetanā 即是 sañcetanikā’。若不计 saṃ- 前缀之义,唯显 ika 后缀具有‘存在’义,则作第二种分析:‘sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikā’(或者说,因为有思,所以称为有思的)。在应说‘saṃvijjati cetanā assā’的句分解中,未严格依文辞,而说‘jānanto’(知者)等。‘upakkamāmīti jānanto’(知‘我努力’),是为说明‘mocana’(释放)而说。显示巴利原文
236-237.Sañcetanikāti ettha saṃ-saddo vijjamānatthatāya sātthakoti dassento āha saṃvijjati cetanā assāti. Tattha cetanāti vītikkamavasappavattā pubbabhāgacetanā. Assāti sukkavissaṭṭhiyā. Imasmiṃ vikappe ika-saddassa visuṃ attho natthīti āha sañcetanāva sañcetanikāti. Idāni saṃ-saddassa atthaṃ anapekkhitvā ika-saddova assatthiatthaṃ pakāsetīti dassento sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikāti dutiyavikappamāha. Saṃvijjati cetanā assāti padabhājane vattabbe byañjane ādaraṃ akatvā jānantotiādi vuttaṃ. Upakkamāmīti jānantoti mocanatthaṃ upakkamāmīti jānanto.
因体液差异,指因胆汁等体液的差异。即使是佛陀、独觉佛、国王、转轮王,在胆汁、痰、脓、血四种体液中,也必有其中一种体液;而智慧迟钝者则四种体液皆有。因界种种性,指地界等四界,或眼等十八界,或味、血等界的种种性。显示巴利原文
Āsayabhedatoti pittādiāsayabhedato. Buddhapaccekabuddhānampi hi raññopi cakkavattissa pittasemhapubbalohitāsayesu catūsu aññataro āsayo hotiyeva, mandapaññānaṃ pana cattāropi āsayā honti. Dhātunānattatoti pathavīdhātuādīnaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ, cakkhādīnaṃ vā aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ, rasasoṇitādīnaṃ vā dhātūnaṃ nānattato.
膀胱头,指膀胱囊内部的上方部位。“因贪……而不能”,是就贪的缠缚而说。据说国王因曾听闻“精液以全身为所在处”,为作试验而如此行事。水流,指尿道,即男根所在之处。应知:从尿道下降开始,由于已失执受,精液中只剩时节所生色法,其余三种生源的色法已不存在。精液是水界以相续方式转起时的特殊状态,它源自四种生源,因为注释书说精液属四种生源。据说它在十六岁时产生,因贪欲而从其所在处被推动。因此,应知《论事注释》所说“泄精名为贪生起”,是指精液从所在处被移动,并非为了表明精液仅为心生起。正因如此,那里用了“泄”字。阿阇梨法护长老说:“漏尽者和梵天没有精液。”因此,《论事注释》所说“那些天女没有泄精”,也应理解为就移动而说,并非指天女全无精液。即使是六欲天,欲贪也是寻常的。他们如同人类,通过两两交合而行淫,只是没有流出物可说。他们的淫事仅是带来刹那止息热恼的触乐。然而,有人说:“只有四大王天和三十三天……”显示巴利原文
Vatthisīsanti vatthipuṭassa abbhantare matthakapassaṃ. ‘‘Rāga…pe… asakkonto’’ti rāgapariyuṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Rājā pana ‘‘sambhavassa sakalakāyo ṭhāna’’nti sutapubbattā vīmaṃsanatthaṃ evamakāsīti vadanti. Dakasotanti muttamaggaṃ, aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti. Dakasotorohaṇato paṭṭhāya pana upādinnato vinimuttatāya sambhave utusamuṭṭhānameva rūpaṃ avasissati, sesaṃ tisamuṭṭhānaṃ natthīti veditabbaṃ. Āpodhātuyā santānavasena pavattamānāya avatthāviseso sambhavo, so catusamuṭṭhāniko aṭṭhakathāyaṃ catusamuṭṭhānikesu sambhavassa vuttattā. So pana soḷasavassakāle uppajjati, tassa rāgavasena ṭhānācāvanaṃ hotīti vadanti, tasmā yaṃ vuttaṃ kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī’’ti, taṃ sambhavassa ṭhānācāvanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ, na pana sambhavo cittasamuṭṭhānoyevāti dīpetuṃ, teneva tattha vissaṭṭhiggahaṇaṃ kataṃ. ‘‘Khīṇāsavānaṃ pana brahmānañca sambhavo natthī’’ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ, tasmā yaṃ vuttaṃ kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 307) ‘‘tāsaṃ devatānaṃ sukkavissaṭṭhi nāma natthī’’ti, tampi ṭhānācāvanaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, na pana devatānaṃ sabbaso sambhavassa abhāvaṃ sandhāya. Channampi pana kāmāvacaradevatānaṃ kāmā pākatikāyeva. Manussā viya hi te dvayaṃdvayasamāpattivaseneva methunaṃ paṭisevanti, kevalaṃ pana nissandābhāvo tesaṃ vattabbo. Taṅkhaṇikapariḷāhavūpasamāvahaṃ samphassasukhameva hi tesaṃ kāmakiccaṃ. Keci pana ‘‘cātumahārājikatāvatiṃsānaṃyeva dvayaṃdvayasamāpattiyā kāmakiccaṃ ijjhati, yāmānaṃ aññamaññaṃ āliṅganamattena, tusitānaṃ hatthāmasanamattena, nimmānaratīnaṃ hasitamattena, paranimmitavasavattīnaṃ olokitamattena kāmakiccaṃ ijjhatī’’ti vadanti, taṃ aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittaṃ tādisassa kāmesu virajjanassa tesu abhāvato kāmānañca uttaruttari paṇītatarapaṇītatamabhāvato.
“同样地”,指“以释放的滋味对相起努力”等说法。因为已说“泄精称为从所在处移动”,所以问为什么说“仅下降于尿道”,而说“此处尿道下降”等。“此处”,指三种主张之中。“忍受后”,指对相起努力后,再生起追悔时,便忍受它。“中途阻止”,指阻止已从所在处脱出的精液进入尿道,而中途阻止。因此说:“已从所在处脱出者,必定进入尿道。”“仅以从所在处移动”,意指即使未进入尿道。在此,“全身为所在处”的主张中,说从所在处移动时,是因从全身脱出后、进入尿道前,有微细的中间阶段。或者,是针对住于全身各部位的精液从所在处脱出,而说“仅以从所在处移动”。“仅对相起努力者”,指……显示巴利原文
Tathevāti ‘‘mocanassādena nimitte upakkamato’’tiādiṃ atidisati. ‘‘Vissaṭṭhīti ṭhānato cāvanā vuccatī’’ti vuttattā dakasotaṃ otiṇṇamatteti kasmā vuttanti āha dakasotorohaṇañcetthātiādi. Etthāti tīsupi vādesu. Adhivāsetvāti nimitte upakkamitvā puna vippaṭisāre uppanne adhivāsetvā. Antarā nivāretunti ṭhānato cutaṃ dakasotaṃ otarituṃ adatvā antarā nivāretuṃ. Tenāha – ṭhānā cutañhi avassaṃ dakasotaṃ otaratīti . Ṭhānācāvanamattenevāti dakasotaṃ anotiṇṇepīti adhippāyo. Ettha ca ‘‘sakalo kāyo ṭhāna’’nti vāde ṭhānācāvanaṃ vadantena sakalasarīrato cutassapi dakasotorohaṇato pubbe appamattakassa antarāḷassa sambhavato vuttaṃ. Sakalasarīre vā tasmiṃ tasmiṃ padese ṭhitassa ṭhānā cutaṃ sandhāya ‘‘ṭhānācāvanamattenevā’’ti vuttaṃ. Nimitte upakkamantassevāti mocanassādena upakkamantassa. Hatthaparikammādīsu satipi mocanassāde nimitte upakkamābhāvato natthi āpattīti āha ‘‘hattaparikamma…pe… anāpattī’’ti. Ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayoti ‘‘dakasotorohaṇañcetthā’’tiādinā vutto tiṇṇampi ācariyānaṃ sādhāraṇo vinicchayo.
催生条件,指的是不调和的药物、住所、食物等条件。出于饶益意乐或出于非饶益意乐,即净信者出于饶益意乐,愤怒者出于非饶益意乐。为利益或为非利益,即依自性而应存在的利益或非利益。“使之现前”,是指以自己天神的威神力令其现前。如同菩萨母亲得子的征兆:据说那时,在城中的满月日,从第七天开始,菩萨母亲便离于饮酒,享受具足花鬘、香等庄严的星宿庆典;至第七日清晨早起,以香水沐浴,佩戴一切庄严,受用殊胜饮食后,受持布萨戒,进入吉祥内室,卧于吉祥床榻。渐入睡眠时,她见到此梦——据说,四大天王连同卧榻一同将她抬起,带至阿耨达池,为她沐浴,穿上天衣,涂抹天香,佩戴天花。不远处有座银山,山内有座金殿,在那里她头朝东躺下。那时,菩萨化作一头纯白象王,在不远处的金山行走后,从金山而下,登上银山,进入金殿,右绕母亲后,破开右胁,如同进入母胎一般。正是针对此梦而说“如同菩萨母亲得子的征兆”。显示巴利原文
Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo. Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti pasannā atthakāmatāya, kuddhā anatthakāmatāya. Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbāya atthāya vā anatthāya vā. Upasaṃharantīti attano devānubhāvena upanenti. Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittanti tadā kira pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhādivibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā bodhisattamātā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā anotattadahaṃ netvā nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsetvā dibbagandhehi vilimpetvā dibbapupphāni piḷandhitvā tato avidūre rajatapabbato, tassa anto kanakavimānaṃ atthi, tasmiṃ pācīnato sīsaṃ katvā nipajjāpesuṃ. Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato, tattha caritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosi. Imaṃ supinaṃ sandhāya etaṃ vuttaṃ ‘‘bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimitta’’nti.
所谓五大梦(《增支部》第八集第一百九十六经),由于是大丈夫所见,且是大利益的征兆,故称大梦。而这五大梦,既非凡俗大众所见,也非大王、转轮王、上首弟子、独觉佛、正自觉者所能见,唯有全知的菩萨方能得见。是故说“如同菩萨见五大梦”。然而,我们的菩萨何时见那些梦呢?是在“明日我将成佛”的十四日布萨夜,于夜分将尽时所见。因为就时间而言,白昼所见之梦不灵验,初夜、中夜所见亦不灵验。唯有在后夜强力的黎明时分,饮食已消化、营养已安住于身、曙光初现之时,所见之梦才灵验。见吉祥梦者得吉祥果,见不吉祥梦者得不吉祥果,因此菩萨也是在夜分将尽时见梦。显示巴利原文
Pañcamahāsupineti (a. ni. aṭṭha. 3.5.196) mahantehi purisehi passitabbato mahantānañca atthānaṃ nimittabhāvato mahāsupine. Te pana pañca mahāsupine neva lokiyamahājano passati, na mahārājāno, na cakkavattirājāno, na aggasāvakā, na paccekabuddhā, na sammāsambuddhā, eko sabbaññubodhisattoyeva passati. Tena vuttaṃ ‘‘bodhisatto viya pañca mahāsupine’’ti. Amhākañca pana bodhisatto kadā te supine passīti? ‘‘Sve buddho bhavissāmī’’ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle passi. Kālavasena hi divā diṭṭho supino na sameti, tathā paṭhamayāme majjhimayāme ca. Pacchimayāme balavapaccūse pana asitapītasāyite sammāpariṇāmagate kāyasmiṃ ojāya patiṭṭhitāya aruṇe uggacchamāne diṭṭhasupino sameti. Iṭṭhanimittaṃ supinaṃ passanto iṭṭhaṃ paṭilabhati, aniṭṭhanimittaṃ passanto aniṭṭhaṃ, tasmā bodhisattopi supinaṃ passanto rattivibhāyanakāle passi.
那么,哪五个是大梦呢?在如来、阿罗汉、正自觉者尚未成就正觉之前,还是菩萨之时,五个大梦显现了(《增支部》第五集第一百九十六经)——此大地成为大床,雪山王成为枕头,左手置于东海中,右手置于西海中,双脚置于南海中,这便是第一个大梦显现。显示巴利原文
Ke pana te pañca mahāsupināti? Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ (a. ni. 5.196) – ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bimbohanaṃ ahosi, puratthime samudde vāmahattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇahattho ohito ahosi, dakkhiṇasamudde ubho pādā ohitā ahesuṃ, ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
再者,有一种名为提利耶的草——也就是达跋草,它那犹如犁柄的红色茎秆从肚脐生出。就在他注视之下,这草从一搩手、一宝、一寻、一杖、一牛呼、半由旬、一由旬,如此不断生长,高至数千由旬,顶触天空而立。这是第二个大梦的显现。显示巴利原文
Puna caparaṃ dabbatiṇasaṅkhātā tiriyā nāma tiṇajāti naṅgalamattena rattadaṇḍena nābhito uggantvā tassa passantasseva vidatthimattaṃ ratanamattaṃ byāmamattaṃ yaṭṭhimattaṃ gāvutamattaṃ aḍḍhayojanamattaṃ yojanamattanti evaṃ uggantvā anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi, ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
再者,有白虫黑头,从双脚爬上,直将膝盖覆盖。这是第三个大梦的显现。显示巴利原文
Puna caparaṃ setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ, ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
再者,四只颜色各异的鸟从四方飞来,落在脚边之后,全都变成了纯白色。这是第四个大梦的显现。显示巴利原文
Puna caparaṃ cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu, ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
再者,菩萨在一座大粪山上经行,却不被粪所染,这是第五个大梦的显现。以上这五个即是五大梦。显示巴利原文
Puna caparaṃ bodhisatto mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena, ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi. Ime pañca mahāsupinā.
其中,第一个是无上正等觉的前兆;第二个是圣八支道在人天之中得以善为宣说的前兆;第三个是众多白衣居士前来亲近世尊并皈依的前兆;第四个是刹帝利等四种姓在如来所宣说的法与律中出家而为无家者,证得无上解脱的前兆;第五个是获得四种资具而于他们不染着的前兆。显示巴利原文
Tattha paṭhamo anuttarāya sammāsambodhiyā pubbanimittaṃ, dutiyo ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa devamanussesu suppakāsitabhāvassa pubbanimittaṃ, tatiyo bahūnaṃ odātavasanānaṃ gihīnaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā saraṇagamanassa pubbanimittaṃ, catuttho khattiyādīnaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaravimuttisacchikiriyāya pubbanimittaṃ, pañcamo catunnaṃ paccayānaṃ lābhitāya tesu ca anupalittabhāvassa pubbanimittaṃ.
再者,他见到轮围大地成为吉祥卧榻,那是成佛的前兆;见到雪山王成为枕头,那是获得一切知智之枕的前兆;见到四肢越过大海上方而安立于轮围山顶,那是法轮不可逆转的前兆;见到自己仰面而卧,那是令三界中俯卧的众生得以上仰的前兆;如同睁眼而见,那是获得天眼的前兆;有顶天以下之处尽放光明,那是无碍智的前兆。其余如前所说。如此,他见到了成为种种殊胜证得之相的五大梦,因此说:‘如同菩萨见五大梦’。显示巴利原文
Apica yaṃ so cakkavāḷamahāpathaviṃ sirisayanabhūtaṃ addasa, taṃ buddhabhāvassa pubbanimittaṃ. Yaṃ himavantaṃ pabbatarājānaṃ bimbohanaṃ addasa, taṃ sabbaññutaññāṇabimbohanassa pubbanimittaṃ. Yaṃ cattāro hatthapāde samuddassa uparūparibhāgena gantvā cakkavāḷamatthake ṭhite addasa, taṃ dhammacakkassa appaṭivattiyabhāve pubbanimittaṃ. Yaṃ attānaṃ uttānakaṃ nipannaṃ addasa, taṃ tīsu bhavesu avakujjānaṃ sattānaṃ uttānamukhabhāvassa pubbanimittaṃ. Yaṃ akkhīni ummīletvā passanto viya ahosi, taṃ dibbacakkhupaṭilābhassa pubbanimittaṃ. Yaṃ yāva bhavaggā ekālokaṃ ahosi, taṃ anāvaraṇañāṇassa pubbanimittaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Iti taṃtaṃvisesādhigamanimittabhūte pañca mahāsupine passi. Tena vuttaṃ ‘‘bodhisatto viya pañca mahāsupine’’ti.
如憍萨罗王的十六梦:显示巴利原文
Kosalarājā viya soḷasa supineti –
雄牛、树木、母牛与公牛,
马、铜器、母豺与水罐;
池塘与未放的檀香花,
葫芦下沉,石头漂浮。
青蛙吞食黑蛇,
金翅鸟群环护一只乌鸦;
这些山羊因对豺狼的恐惧而惶恐不安。
显示巴利原文 ‘‘Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca, Asso kaṃso siṅgālī ca kumbho; Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ, Lābūni sīdanti silā plavanti. ‘‘Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti, Kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti; Tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī’’ti. (jā. 1.1.77) –
如同憍萨罗王一般,梦见这十六个梦。显示巴利原文
Ime soḷasa supine passanto kosalarājā viya.
1 据说有一天,拘萨罗王夜间就寝,于后夜时分做了十六个梦(《本生义释·大梦本生注释》)。其中有四只眼膏色的黑公牛,从四方来到王宫广场,意欲相斗。当大众聚集,想观看公牛相斗时,它们摆出相斗的姿态,咆哮吼叫之后,并未真正打斗便退去了。这是他所做的第一个梦。显示巴利原文
1. Ekadivasaṃ kira kosalarājā rattiṃ niddūpagato pacchimayāme soḷasa supine passi (jā. aṭṭha. 1.1.mahāsupinajātakavaṇṇanā). Tattha cattāro añjanavaṇṇā kāḷausabhā ‘‘yujjhissāmā’’ti catūhi disāhi rājaṅgaṇaṃ āgantvā ‘‘usabhayuddhaṃ passissāmā’’ti mahājane sannipatite yujjhanākāraṃ dassetvā naditvā gajjitvā ayujjhitvāva paṭikkantā. Imaṃ paṭhamaṃ supinaṃ addasa.
2 他见到小树与灌木破土而出,尚未长到一拃高或一宝石高,便已开花结果。这是他做的第二个梦。显示巴利原文
2. Khuddakā rukkhā ceva gacchā ca pathaviṃ bhinditvā vidatthimattampi ratanamattampi anuggantvāva pupphanti ceva phalanti ca. Imaṃ dutiyaṃ addasa.
3 他见到母牛在吮饮当日新生的牛犊之乳。这是第三个梦。显示巴利原文
3. Gāviyo tadahujātānaṃ vacchānaṃ khīraṃ pivantiyo addasa. Ayaṃ tatiyo supino.
4 他看见人们不把能负重、身形圆满的大公牛依次套上轭,反而把年幼的小公牛套在轭上;那些小公牛无力拉轭,甩脱了轭,便站着不动,车辆无法前进。这是第四个梦。显示巴利原文
4. Dhuravāhe ārohapariṇāhasampanne mahāgoṇe yugaparamparāya ayojetvā taruṇe godamme dhure yojente addasa, te dhuraṃ vahituṃ asakkontā chaḍḍetvā aṭṭhaṃsu, sakaṭāni nappavattiṃsu. Ayaṃ catuttho supino.
5 他看见一匹两端有口的马:人们从两边给它草料,它便用两张嘴同时进食。这是第五个梦。显示巴利原文
5. Ekaṃ ubhatomukhaṃ assaṃ addasa, tassa ubhosu passesu yavasīsaṃ denti, so dvīhipi mukhehi khādati. Ayaṃ pañcamo supino.
6 他看见大众把一只价值十万的金碗擦拭干净,递给一只老豺狼说:‘你就在这里撒尿吧。’他便看见那老豺狼就在那里撒尿。这是第六个梦。显示巴利原文
6. Mahājano satasahassagghanakaṃ suvaṇṇapātiṃ sammajjitvā ‘‘idha passāvaṃ karohī’’ti ekassa jarasiṅgālassa upanāmesi, taṃ tattha passāvaṃ karontaṃ addasa. Ayaṃ chaṭṭho supino.
7 他梦见一个人把搓好的绳子放在脚边,一只饥饿的母豺正躺在他所坐的凳子下方,趁那人不知时,把绳子吃了。这是他的第七个梦。显示巴利原文
7. Eko puriso rajjuṃ vaṭṭetvā pādamūle nikkhipati, tena nisinnapīṭhassa heṭṭhā sayitā chātasiṅgālī tassa ajānantasseva taṃ khādati. Imaṃ sattamaṃ supinaṃ addasa.
8 他梦见王宫门口有许多空罐环绕,中间安放着一个装满的大罐。四种姓的人从四方和四隅用罐取水,只往那装满的罐中倒;每当灌满,水便溢出流走,他们却反复只往那罐中倒水,对空罐不瞧一眼。这是第八个梦。显示巴利原文
8. Rājadvāre bahūhi tucchakumbhehi parivāretvā ṭhapitaṃ ekaṃ mahantaṃ pūritakumbhaṃ addasa, cattāropi pana vaṇṇā catūhi disāhi catūhi anudisāhi ca ghaṭehi udakaṃ āharitvā pūritakumbhameva pūrenti, pūritapūritaṃ udakaṃ uttaritvā palāyati, tepi punappunaṃ tattheva udakaṃ āsiñcanti, tucchakumbhe olokentāpi natthi. Ayaṃ aṭṭhamo supino.
9 他梦见一方被五种莲花覆盖的深水池塘,四周皆有阶梯。两足与四足众生从各处下到池中饮水。池水中央深处浑浊,而岸边众生踩踏处的水则清澈明净,无有浊染。这是第九个梦。显示巴利原文
9. Ekaṃ pañcapadumasañchannaṃ gambhīraṃ sabbatotitthaṃ pokkharaṇiṃ addasa, samantato dvipadacatuppadā otaritvā tattha pānīyaṃ pivanti, tassā majjhe gambhīraṭṭhāne udakaṃ āvilaṃ, tīrappadese dvipadacatuppadānaṃ akkamanaṭṭhāne acchaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ. Ayaṃ navamo supino.
10 他见到同一口锅中煮的饭未熟。所谓的“未熟”,如同经过辨析、分别安立一般,正以三种情形在烹煮:一侧过于软烂,一侧夹生,一侧恰好熟透。这是第十个梦。显示巴利原文
10. Ekissāyeva ca kumbhiyā paccamānaṃ odanaṃ apākaṃ addasa, ‘‘apāka’’nti vicāretvā vibhajitvā ṭhapitaṃ viya tīhākārehi paccamānaṃ ekasmiṃ passe atikilinno hoti, ekasmiṃ uttaṇḍulo, ekasmiṃ supakkoti. Ayaṃ dasamo supino.
11 他见到有人用腐坏的酪浆贩卖价值十万的檀香木心材。这是第十一个梦。显示巴利原文
11. Satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇante addasa. Ayaṃ ekādasamo supino.
12 他见到空葫芦沉没于水中。这是第十二个梦。显示巴利原文
12. Tucchalābūni udake sīdantāni addasa. Ayaṃ dvādasamo supino.
13 他见到一块大如尖顶屋的实心岩石,像船一样漂浮在水面上。这是第十三个梦。显示巴利原文
13. Mahantamahantā kūṭāgārappamāṇā ghanasilā nāvā viya udake plavamānā addasa. Ayaṃ terasamo supino.
14 他见到小如蜜花的青蛙飞快地追赶大黑蛇,像咬断莲茎般将其咬断,食肉吞下。这是第十四个梦。显示巴利原文
14. Khuddakamadhukapupphappamāṇā maṇḍūkiyo mahante kaṇhasappe vegena anubandhitvā uppalanāḷe viya chinditvā maṃsaṃ khāditvā gilantiyo addasa. Ayaṃ cuddasamo supino.
15 他见到一只具足十种恶行的村中觅食乌鸦,因羽毛呈金色而被称为“金鸟”,却被金色王天鹅所围绕。这是第十五个梦。显示巴利原文
15. Dasahi asaddhammehi samannāgataṃ gāmagocaraṃ kākaṃ kañcanavaṇṇavaṇṇatāya ‘‘suvaṇṇā’’ti laddhanāme suvaṇṇarājahaṃse parivārente addasa. Ayaṃ pannarasamo supino.
16 从前,豹子吃羊,他却见到那些羊反过来追赶豹子,咯吱咯吱地啃食豹子;还有一些胆怯的狼,远远望见羊便恐惧惊惶,因害怕羊而逃窜,钻进丛林深处躲藏起来。这是第十六个梦。显示巴利原文
16. Pubbe dīpino eḷake khādanti, te pana eḷake dīpino anubandhitvā murāmurāti khādante addasa, athaññe tasā vakā eḷake dūratova disvā tasitā tāsappattā hutvā eḷakānaṃ bhayā palāyitvā gumbagahanāni pavisitvā nilīyiṃsu. Ayaṃ soḷasamo supino.
1 在那非法之王与非法之人盛行的时期,世间颠倒,善法衰颓,恶法炽盛,世间趋于衰败之时,天便不按时降雨,云足断裂,庄稼枯萎,饥馑生起。犹如四方欲雨的云层腾起,妇女们担心晒场上摊开的稻谷等被雨淋湿,于是收进屋内;男人们则拿着锄头和畚箕,出门准备砌筑田埂。此时,那些云作出将要降雨的样子,在咆哮、电闪之后,却如同那些公牛一般,既不争斗,也不降雨,便消散逃去了。这是第一个梦的果报。显示巴利原文
1. Tattha adhammikānaṃ rājūnaṃ adhammikānañca manussānaṃ kāle loke viparivattamāne kusale osanne akusale ussanne lokassa parihīnakāle devo na sammā vassissati, meghapādā chijjissanti, sassāni milāyissanti, dubbhikkhaṃ bhavissati, vassitukāmā viya catūhi disāhi meghā uṭṭhahitvā itthikāhi ātape patthaṭānaṃ vīhiādīnaṃ temanabhayena anto pavesitakāle purisesu kudālapiṭake ādāya āḷibandhanatthāya nikkhantesu vassanākāraṃ dassetvā gajjitvā vijjulatā nicchāretvā usabhā viya ayujjhitvā avassitvāva palāyissanti. Ayaṃ paṭhamassa vipāko.
2 当世间衰败、人寿短促之际,众生贪欲极其炽盛。尚未成年的少女便会接近男子,随之月经来潮、怀有身孕,并以所生的子女而繁衍增多。她们的月事犹如小树开花,所生的子女则如同小树结果。这是第二个梦的果报。显示巴利原文
2. Lokassa parihīnakāle manussānaṃ parittāyukakāle sattā tibbarāgā bhavissanti, asampattavayāva kumāriyo purisantaraṃ gantvā utuniyo ceva gabbhiniyo ca hutvā puttadhītāhi vaḍḍhissanti. Khuddakarukkhānaṃ pupphaṃ viya hi tāsaṃ utunibhāvo, phalaṃ viya ca puttadhītaro bhavissanti. Ayaṃ dutiyassa vipāko.
3 当孝敬长上的行为消失时,众生对父母或公婆不顾羞愧,自己把持家业,对年长者仅想施舍少许衣食,不愿给便不给;年老者无所依怙,不能自主,只得讨好幼童而过活,犹如那些靠喝当天所生牛犊之奶的大母牛一般。这是第三个梦的果报。显示巴利原文
3. Manussānaṃ jeṭṭhāpacāyikakammassa naṭṭhakāle sattā mātāpitūsu vā sassusasuresu vā lajjaṃ anupaṭṭhapetvā sayameva kuṭumbaṃ saṃvidahantāva ghāsacchādanamattampi mahallakānaṃ dātukāmā dassanti, adātukāmā na dassanti, mahallakā anāthā hutvā asayaṃvasī dārake ārādhetvā jīvissanti tadahujātānaṃ vacchānaṃ khīraṃ pivantiyo mahāgāviyo viya. Ayaṃ tatiyassa vipāko.
4 在不法诸王时期,不法的国王不将荣誉授予那些贤明、精通传统、能胜任事务的大臣,也不在法堂或判决之处任命贤明、精通诉讼的年老大臣。相反,他们将荣誉授予那些与此相反的年少之人,并在判决之处任命同样的人。这些人既不懂国王的事务,也不知何为适当与不适当,既不堪承受那份荣誉,也无法成办国王的事务。他们因不胜任而荒废职责;年长贤明的大臣得不到荣誉,即使有能力处理事务,也会想:‘此事与我们何干?我们已成外人,让那些年轻的亲信去管吧。’于是不处理所发生的事务。这样,这些国王在各方面只会衰败,犹如将无力负重的小牛套在轭上,却将能负重的大公牛从轭的队列中卸下一般。这是第四项的果报。显示巴利原文
4. Adhammikarājūnaṃ kāle adhammikarājāno paṇḍitānaṃ paveṇikusalānaṃ kammanittharaṇasamatthānaṃ mahāmattānaṃ yasaṃ na dassanti, dhammasabhāyaṃ vinicchayaṭṭhānepi paṇḍite vohārakusale mahallake amacce na ṭhapessanti. Tabbiparītānaṃ pana taruṇataruṇānaṃ yasaṃ dassanti, tathārūpe eva ca vinicchayaṭṭhāne ṭhapessanti, te rājakammāni ceva yuttāyuttañca ajānantā neva taṃ yasaṃ ukkhipituṃ sakkhissanti, na rājakammāni nittharituṃ, te asakkontā kammadhuraṃ chaḍḍessanti, mahallakāpi paṇḍitā amaccā yasaṃ alabhantā kiccāni nittharituṃ samatthāpi ‘‘kiṃ amhākaṃ etehi, mayaṃ bāhirakā jātā, abbhantarikā taruṇadārakā jānissantī’’ti uppannāni kammāni na karissanti, evaṃ sabbathāpi tesaṃ rājūnaṃ hāniyeva bhavissati, dhuraṃ vahituṃ asamatthānaṃ vacchadammānaṃ dhure yojitakālo viya, dhuravāhānañca mahāgoṇānaṃ yugaparamparāya ayojitakālo viya bhavissati. Ayaṃ catutthassa vipāko.
5 正是在不法诸王时期,那些不法、愚痴的国王会任命不法、贪婪之人执掌判决。这些人对善业恶业毫无敬畏,愚痴地坐在法庭中作判决时,便从诉讼双方手中收取贿赂而吞食,犹如马用两张嘴吃麦秆一样。这是第五项的果报。显示巴利原文
5. Adhammikarājakāleyeva adhammikabālarājāno adhammike lolamanusse vinicchaye ṭhapessanti, te pāpapuññesu anādarā bālā sabhāyaṃ nisīditvā vinicchayaṃ dentā ubhinnampi atthapaccatthikānaṃ hatthato lañjaṃ gahetvā khādissanti asso viya dvīhi mukhehi yavasīsaṃ. Ayaṃ pañcamassa vipāko.
6 那些非法、出身卑贱的国王,出于猜忌,不会将荣誉授予出身高贵的良家子弟,反而会提拔非良家出身的人。如此,高贵的家族将陷入困顿,卑贱的家族则将得势。那些出身高贵的人无法维持生计,便会想‘依靠这些人过活吧’,从而将女儿嫁给非良家出身的人。这样,那些良家女子与非良家男子结合,便如同老豺狼在金盆中小便一般。这是第六项的果报。显示巴利原文
6. Adhammikāyeva vijātirājāno jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ āsaṅkāya yasaṃ na dassanti, akulīne vaḍḍhessanti, evaṃ mahākulāni duggatāni bhavissanti, lāmakakulāni issarāni. Te ca kulīnā purisā jīvituṃ asakkontā ‘‘ime nissāya jīvissāmā’’ti akulīnānaṃ dhītaro dassanti, iti tāsaṃ kuladhītānaṃ akulīnehi saddhiṃ saṃvāso jarasiṅgālassa suvaṇṇapātiyaṃ passāvakaraṇasadiso bhavissati. Ayaṃ chaṭṭhassa vipāko.
7 随着时间推移,女人将变得贪恋男子、贪杯好酒、沉迷妆饰、流连街巷、贪求食物,成为破戒者、行恶之人。她们会将丈夫通过耕作、牧牛等劳作,千辛万苦积累的财富,拿去与情夫共饮美酒,佩戴花鬘、涂香,不顾家中急务,从墙头或孔洞窥望情夫,甚至把本应明日播种的种子也捣碎,做成粥饭、硬食,边吃边挥霍,如同躺在矮凳下的饥饿母豺狼,将卷起的绳索搁在脚边。这是第七项的果报。显示巴利原文
7. Gacchante gacchante kāle itthiyo purisalolā surālolā alaṅkāralolā visikhālolā āmisalolā bhavissanti dussīlā durācārā. Tā sāmikehi kasigorakkhādīni kammāni katvā kicchena kasirena sambhataṃ dhanaṃ jārehi saddhiṃ suraṃ pivantiyo mālāgandhavilepanaṃ dhārayamānā antogehe accāyikampi kiccaṃ anoloketvā gehaparikkhepassa uparibhāgenapi chiddaṭṭhānehipi jāre upadhārayamānā sve vapitabbayuttakaṃ bījampi koṭṭetvā yāgubhattakhajjakāni sajjetvā khādamānā vilumpissanti heṭṭhāpīṭhakanipannakachātakasiṅgālī viya vaṭṭetvā vaṭṭetvā pādamūle nikkhittarajjuṃ. Ayaṃ sattamassa vipāko.
8 随着时间推移,世间将衰败,国土失去生机,国王们将变得穷困可怜。纵有成为统治者之人,其库藏中也仅有约十万钱币。他们如此贫乏,却驱令全国上下的人为其劳作。受压迫的人们抛弃自己的营生,只为国王的利益而播种谷物、守护、收割、打谷、运入仓库,种植甘蔗田,操作榨机,熬煮糖浆等,又建造苑囿、果园,从各处将出产的花果等运来,填满国王的库房,而自己家中的谷仓却空空荡荡,连看都不愿看上一眼,只有空空的罐子;不看则已,一看便知,正如同那装满的罐子一般空无一物。这是第八项的果报。显示巴利原文
8. Gacchante gacchante kāle loko parihāyissati, raṭṭhaṃ nirojaṃ bhavissati, rājāno duggatā kapaṇā bhavissanti. Yo issaro bhavissati, tassa bhaṇḍāgāre satasahassamattā kahāpaṇā bhavissanti, te evaṃ duggatā sabbe janapade attano kammaṃ kārayissanti, upaddutā manussā sake kammante chaḍḍetvā rājūnaṃyeva atthāya pubbaṇṇāparaṇṇāni vapantā rakkhantā lāyantā maddantā pavesentā ucchukhettāni karontā yantāni vāhentā phāṇitādīni pacantā pupphārāme phalārāme ca karontā tattha tattha nipphannāni pupphaphalādīni āharitvā rañño koṭṭhāgārameva pūressanti, attano gehesu tucchakoṭṭhe olokentāpi na bhavissanti, tucchatucchakumbhe anoloketvā pūritakumbhapūraṇasadisameva bhavissati. Ayaṃ aṭṭhamassa vipāko.
9 随着时间推移,国王们将变得不法,因欲贪等而行于非法,治理国政。他们不依法作判决,成为受贿者、贪财之人。对国中居民,他们既无忍辱、慈爱与悲悯,粗暴而严苛,如同榨蔗机碾轧甘蔗节一般压榨人民,课以种种赋税,夺其财物。人民为赋税所逼,无力缴纳任何钱物,便弃舍村落、城镇等,迁往边地居住。中部地带日渐空旷,边地则人烟稠密,犹如池水中央浑浊而边缘清澈。这是第九项的果报。显示巴利原文
9. Gacchante gacchante kāle rājāno adhammikā bhavissanti, chandādivasena agatiṃ gacchantā rajjaṃ kāressanti, dhammena vinicchayaṃ nāma na dassanti, lañjavittakā bhavissanti dhanalolā, raṭṭhavāsikesu tesaṃ khantimettānuddayaṃ nāma na bhavissati, kakkhaḷā pharusā ucchuyante ucchugaṇṭhikā viya manusse pīḷentā nānappakāraṃ baliṃ uppādetvā dhanaṃ gaṇhissanti, manussā balipīḷitā kiñci dātuṃ asakkontā gāmanigamādayo chaḍḍetvā paccantaṃ gantvā vāsaṃ kappessanti, majjhimajanapado suñño bhavissati, paccanto ghanavāso seyyathāpi pokkharaṇiyā majjhe udakaṃ āvilaṃ pariyante vippasannaṃ. Ayaṃ navamassa vipāko.
10 随着时间推移,国王们将变得不法。当国王们不法时,国王的随从、婆罗门、居士、市民、乡民,乃至沙门、婆罗门等所有人,都将变得不法。由此,他们的守护神、受供神、树神、虚空神等天神也将变得不法。在不法国王的国土上,风变得暴烈不顺,吹动虚空中的天宫。天宫震动时,诸天恼怒,遂不降雨。即便降雨,也不遍满全国;即便降雨,也不能处处利于耕种或播种。如同国土中不遍降,村落乃至一个池塘中,雨水也不会遍降。在池塘上方降雨,下方则不降;下方降雨,上方则不降。一处庄稼因雨过多而毁坏,一处因无雨而枯萎,一处则雨量适中而得成熟。如是,同一国王领土上的庄稼会有这三种情形,犹如一锅饭中有生、有熟、有焦。这是第十项的果报。显示巴利原文
10. Gacchante gacchante kāle rājāno adhammikā bhavissanti, tesu adhammikesu rājayuttāpi brāhmaṇagahapatikāpi negamajānapadāpīti samaṇabrāhmaṇe upādāya sabbe manussā adhammikā bhavissanti, tato tesaṃ ārakkhadevatā balipaṭiggāhikadevatā rukkhadevatā ākāsaṭṭhakadevatāti evaṃ devatāpi adhammikā bhavissanti, adhammikarājūnaṃ rajje vātā visamā kharā vāyissanti, te ākāsaṭṭhakavimānāni kampessanti, tesu kampitesu devatā kupitā devaṃ vassituṃ na dassanti, vassamānopi sakalaraṭṭhe ekappahāreneva na vassissati, vassamānopi sabbattha kasikammassa vā vappakammassa vā upakāro hutvā na vassissati. Yathā ca raṭṭhe, evaṃ janapadepi gāmepi ekataḷākassarepi ekappahāreneva na vassissati, taḷākassa uparibhāge vassanto heṭṭhābhāge na vassissati, heṭṭhā vassanto upari na vassissati, ekasmiṃ bhāge sassaṃ ativassena nassissati, ekasmiṃ avassanto milāyissati, ekasmiṃ sammā vassamāno sampādessati, evaṃ ekassa rañño rajje vuttā sassā tippakārā bhavissanti ekakumbhiyā odano viya. Ayaṃ dasamassa vipāko.
11 随着时间推移,在教法衰微时,会出现众多贪求资具、寡廉鲜耻的比丘。他们不顾世尊为摧伏对资具的贪求而宣说的法教,为了衣等四种资具而为他人说法;他们沉溺于资具,立于无义之方,不能以导向涅槃的方式说法,只会如此宣说:‘当人们听闻词句圆满、音声悦耳之后,便会供养贵重的衣服。’另一些比丘则坐在街道中央、十字路口、王宫门前等处,依凭金钱、半金钱、四分之一钱等而说法。如此,他们将世尊为证涅槃之价而宣说的法,为了四种资具及金钱、半金钱等利益,如同贩卖一般说法,恰如将价值十万的檀香心材以腐酪浆的价格卖出去。这是第十一个梦的果报。显示巴利原文
11. Gacchante gacchante kāle sāsane parihāyante paccayalolā alajjikā bahū bhikkhū bhavissanti, te bhagavatā paccayaloluppaṃ nimmathetvā kathitadhammadesanaṃ cīvarādicatupaccayahetu paresaṃ desessanti, paccayehi mucchitvā niratthakapakkhe ṭhitā nibbānābhimukhaṃ katvā desetuṃ na sakkhissanti, kevalaṃ ‘‘padabyañjanasampattiñceva madhurasaddañca sutvā mahagghāni cīvarāni dassanti’’iccevaṃ desessanti. Apare antaravīthicatukkarājadvārādīsu nisīditvā kahāpaṇaaḍḍhakahāpaṇapādamāsakarūpādīnipi nissāya desessanti. Iti bhagavatā nibbānagghanakaṃ katvā desitaṃ dhammaṃ catupaccayatthāya ceva kahāpaṇaaḍḍhakahāpaṇādiatthāya ca vikkiṇitvā desentā satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇantā viya bhavissanti. Ayaṃ ekādasamassa vipāko.
12 在非法王的时代、世间颠倒之际,国王们不会将荣誉给予出身高贵的善男子,只会给予出身低贱者;那些低贱者成为有权势者,高贵的善男子则沦为贫穷者。在国王面前、王宫门前、大臣面前以及审判之处,那些如同空葫芦般空洞无实的低贱者,他们的话语将像沉入水中一般停驻不动,稳固确立。在僧团集会中,于僧团羯磨、团体事务处以及衣钵、精舍等分配裁决之处,唯有破戒恶人的话语会成为定论,而非具惭耻比丘的话语。如此,一切方面都将如同空葫芦沉没的时期一般。这是第十二个梦的果报。显示巴利原文
12. Adhammikarājakāle loke viparivattanteyeva rājāno jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ yasaṃ na dassanti, akulīnānaññeva dassanti, te issarā bhavissanti, itare daliddā. Rājasammukhepi rājadvārepi amaccasammukhepi vinicchayaṭṭhānepi tucchalābusadisānaṃ akulīnānaṃyeva kathā osīditvā ṭhitā viya niccalā suppatiṭṭhitā bhavissati, saṅghasannipātepi saṅghakammagaṇakammaṭṭhānesu ceva pattacīvarapariveṇādivinicchayaṭṭhānesu ca dussīlānaṃ pāpapuggalānaṃyeva kathā niyyānikā bhavissati, na lajjibhikkhūnanti evaṃ sabbathāpi tucchalābūnaṃ sīdanakālo viya bhavissati. Ayaṃ dvādasamassa vipāko.
13 在同样的时代,非法国王们将荣誉给予出身低贱者,那些低贱者成为有权势者,而出身高贵者则陷入困境。没有人尊敬高贵者,人们只尊敬那些低贱者。在国王面前、大臣面前或审判之处,那些善于裁决、如同坚厚岩石般的高贵善男子的话语,将不会深入人心并得以确立。当他们说话时,其他人只会嘲笑:‘这些人在说什么?’在比丘集会中,于上述种种场合,比丘们既不会认为清净比丘值得尊敬,他们的言论也不会被接受并确立。这将如同石头漂浮的时期一样。这是第十三个梦的果报。显示巴利原文
13. Tādiseyeva kāle adhammikarājāno akulīnānaṃ yasaṃ dassanti, te issarā bhavissanti, kulīnā duggatā. Tesu na keci gāravaṃ karissanti, itaresuyeva karissanti, rājasammukhe vā amaccasammukhe vā vinicchayaṭṭhāne vā vinicchayakusalānaṃ ghanasilāsadisānaṃ kulaputtānaṃ kathā na ogāhitvā patiṭṭhahissati. Tesu kathentesu ‘‘kiṃ ime kathentī’’ti itare parihāsameva karissanti, bhikkhusannipātepi vuttappakāresu ṭhānesu neva pesale bhikkhū garukātabbe maññissanti, nāpi nesaṃ kathā pariyogāhitvā patiṭṭhahissati, silānaṃ plavakālo viya bhavissati. Ayaṃ terasamassa vipāko.
14 当世间衰败时,人们成为随顺强烈贪欲等烦恼而行的人,年轻男子们将听从自己年轻妻子的支配。家中的奴隶、佣人、牛、水牛等牲畜以及金银财物,一切都将归她们掌控。当被问及‘某笔金银或某件物品在哪里’时,她们会说:‘管它在哪儿,关你什么事?你是想打听我家里有还是没有吗?’然后用各种方式辱骂,以口舌之矛刺击,像对待奴仆一样支配丈夫,行使自己的权威。如此,这便将如同幼蛙被黑毒蛇吞食的时期,蜜花般大小的幼蛙被毒蛇吞食。这是第十四个梦的果报。显示巴利原文
14. Loke parihāyanteyeva manussā tibbarāgādijātikā kilesānuvattakā hutvā taruṇataruṇānaṃ attano bhariyānaṃ vase vattissanti, gehe dāsakammakarādayopi gomahiṃsādayopi hiraññasuvaṇṇampi sabbaṃ tāsaṃyeva āyattaṃ bhavissati, ‘‘asukahiraññasuvaṇṇaṃ vā paricchedādijātaṃ vā kaha’’nti vutte ‘‘yattha vā tattha vā hotu, kiṃ tuyhiminā byāpārena, tvaṃ mayhaṃ ghare santaṃ vā asantaṃ vā jānitukāmo jāto’’ti vatvā nānappakārehi akkositvā mukhasattīhi koṭṭetvā dāsaceṭakaṃ viya vase katvā attano issariyaṃ pavattessanti, evaṃ madhukapupphappamāṇamaṇḍūkapotikānaṃ āsīvise kaṇhasappe gilanakālo viya bhavissati. Ayaṃ cuddasamassa vipāko.
15 十五、在国王衰弱的时代,国王们将不精通象术等技艺,在战争中缺乏胆略。他们担忧自己的王权,不将权势授予同种姓的良家子弟,反而赐给身边的侍从、沐浴者、理发师等。出身高贵、种姓优良的善男子在王室中得不到立足之地,无法维持生计,只能去侍奉那些权势在握却出身卑微的无种姓者,四处流转。那一时期,就如同金天鹅被乌鸦围绕。这是第十五个梦的果报。显示巴利原文
15. Dubbalarājakāle rājāno hatthisippādīsu akusalā yuddhesu avisāradā bhavissanti, te attano rājādhipaccaṃ āsaṅkamānā samānajātikānaṃ kulaputtānaṃ issariyaṃ adatvā attano pādamūlikanhāpakakappakādīnaṃ dassanti, jātigottasampannā kulaputtā rājakule patiṭṭhaṃ alabhamānā jīvikaṃ kappetuṃ asamatthā hutvā issariyaṭṭhāne jātigottahīne akulīne upaṭṭhahantā vicarissanti, suvaṇṇarājahaṃsehi kākassa parivāritakālo viya bhavissati. Ayaṃ pannarasamassa vipāko.
16 十六、在非法治国的国王时代,唯有出身低贱者成为国王的宠臣与掌权者,而出身高贵者则默默无闻,陷入困境。那些国王的宠臣让国王听从他们的言语,在审判处等场所变得强势,对弱者世代相传的田地、宅地等财产,声称‘这些是我们的’,强行侵占。当那些弱者来到审判处等处争辩说‘不是你们的,是我们的’时,他们便令人用藤条等鞭打,抓住脖颈拖拽出去,并威胁说:‘你们不知分寸,竟敢与我们争辩,现在我们便禀告国王,将你们处以斩断手足等刑罚。’弱者出于恐惧,交出自己的田地、宅地等,说:‘那些都是你们的,拿去吧。’然后回到家中,满怀恐惧地躺卧。恶比丘们也会随心所欲地迫害清净比丘,清净比丘得不到庇护,只得进入森林,隐居于茂密之处。就这样,具足种姓的善男子与清净比丘遭到低贱种姓者及恶比丘的迫害,那时的状况正如山羊因恐惧而颤抖奔逃一般。这是第十六个梦的果报。他如此梦见了预示着种种事端的十六个梦。因此说:‘如同拘萨罗王梦见十六个梦。’在此应知:依前兆而梦见关乎自身利与不利之征兆的,是依自己的业力而见;如同拘萨罗王那样梦见世间显示巴利原文
16. Adhammikarājakāleyeva ca akulīnāva rājavallabhā issarā bhavissanti, kulīnā appaññātā duggatā. Te rājavallabhā rājānaṃ attano kathaṃ gāhāpetvā vinicchayaṭṭhānādīsu balavanto hutvā dubbalānaṃ paveṇiāgatāni khettavatthuādīni ‘‘amhākaṃ santakāni etānī’’ti abhiyuñjitvā te ‘‘na tumhākaṃ, amhāka’’nti āgantvā vinicchayaṭṭhānādīsu vivadante vettalatādīhi pahārāpetvā gīvāyaṃ gahetvā apakaḍḍhāpetvā ‘‘attano pamāṇaṃ na jānātha, amhehi saddhiṃ vivadatha, idāni vo rañño kathetvā hatthapādacchedādīni kāressāmā’’ti santajjessanti, te tesaṃ bhayena attano santakāni khettavatthūni ‘‘tumhākaṃyeva tāni, gaṇhathā’’ti niyyātetvā attano gehāni pavisitvā bhītā nipajjissanti. Pāpabhikkhūpi pesale bhikkhū yathāruci viheṭhessanti, pesalā bhikkhū paṭisaraṇaṃ alabhamānā araññaṃ pavisitvā gahanaṭṭhānesu nilīyissanti, evaṃ hīnajaccehi ceva pāpabhikkhūhi ca upaddutānaṃ jātimantakulaputtānañceva pesalabhikkhūnañca eḷakānaṃ bhayena tasavakānaṃ palāyanakālo viya bhavissati . Ayaṃ soḷasamassa vipāko. Evaṃ tassa tassa atthassa pubbanimittabhūte soḷasa supine passi. Tena vuttaṃ – ‘‘kosalarājā viya soḷasa supine’’ti. Ettha ca pubbanimittato attano atthānatthanimittaṃ supinaṃ passanto attano kammānubhāvena passati, kosalarājā viya lokassa atthānatthanimittaṃ supinaṃ passanto pana sabbasattasādhāraṇakammānubhāvena passatīti veditabbaṃ.
“Kuddhā hi devatā”意为:如同在龙大寺中,对长老生起瞋怒的天神。据说,在罗诃那地区的龙大寺,有一位长老未告知僧团,便命人砍伐了一棵龙树。居住在那棵树上的天神对长老生起瞋怒,先以真实梦引诱他,随后在梦中告诉他:“从今天起第七日,你的护持者国王将会死去。”长老将此事禀告了国王的后妃们。她们顿时放声大哭。国王问:“这是怎么回事?”她们回答:“长老是这样说的。”国王计算日子后,在第七日过后,命人斩断了长老的手足。由于果报是真实的,所以说‘必定是真实的’,然而所见之梦却是颠倒的。正因为如此,已断除颠倒想的人,即便梦见会成预兆的梦,也不会见到;只有存在两三种原因时,才会偶尔做梦,因此说‘由于交往中断’等。从‘无学者已断除颠倒想,故不做梦’这句话可知,在四种原因中,颠倒想才是根本原因,应当如此理解。显示巴利原文
Kuddhā hi devatāti nāgamahāvihāre mahātherassa kuddhā devatā viya. Rohaṇe kira nāgamahāvihāre mahāthero bhikkhusaṅghaṃ anapaloketvāva ekaṃ nāgarukkhaṃ chindāpesi. Rukkhe adhivatthā devatā therassa kuddhā paṭhamameva naṃ saccasupinena palobhetvā pacchā ‘‘ito te sattadivasamatthake upaṭṭhāko rājā marissatī’’ti supine ārocesi. Thero taṃ kathaṃ āharitvā rājorodhānaṃ ācikkhi. Tā ekappahāreneva mahāviravaṃ viraviṃsu. Rājā ‘‘kiṃ eta’’nti pucchi. Tā ‘evaṃ therena vutta’’nti ārocayiṃsu. Rājā divase gaṇāpetvā sattāhe vītivatte therassa hatthapāde chindāpesi. Ekantasaccameva hotīti phalassa saccabhāvato vuttaṃ, dassanaṃ pana vipallatthameva. Teneva pahīnavipallāsā pubbanimittabhūtampi supinaṃ na passanti, dvīhi tīhi vā kāraṇehi kadāci supinaṃ passantīti āha ‘‘saṃsaggabhedato’’ti. ‘‘Asekkhā na passanti pahīnavipallāsattā’’ti vacanato catunnampi kāraṇānaṃ vipallāso eva mūlakāraṇanti daṭṭhabbaṃ.
“Tanti”是指睡眠时生起的有分心。“色相所缘等”是指除业相、趣相之外的其他色相所缘等,并非别有所指。“如此类”是指现量经验过的、曾经构想的色等所缘,以及与贪等相应的所缘。“以一切通用心”是指以平常心。“脱离两端”是指脱离善与不善这两端。“转向彼所缘的刹那”,这是就直至彼所缘生起为止、相续生起的心路而言的。有人说:“在说‘我好像在梦中见到,我好像在梦中听到’时,只是无记的转向心单独生起而已。”持此说者的意趣应作如是理解:如同在五门中的第二无过失心路,在意门中,转向心生起两三次后,停住于速行处,随后沉入有分。因为如果只有一刹那的转向心生起,便不可能构想出“我好像见到,我好像听到”这样的概念。显示巴利原文
Tanti supinakāle pavattaṃ bhavaṅgacittaṃ. Rūpanimittādiārammaṇanti kammanimittagatinimittato aññaṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ na hoti. Īdisānīti paccakkhato anubhūtapubbaparikappitarūpādiārammaṇāni ceva rāgādisampayuttāni ca. Sabbohārikacittenāti pakaticittena. Dvīhi antehi muttoti kusalākusalasaṅkhātehi dvīhi antehi mutto. Āvajjanatadārammaṇakkhaṇeti idaṃ yāva tadārammaṇuppatti, tāva pavattaṃ cittavāraṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Supineneva diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya meti kathanakāle pana abyākatoyeva āvajjanamattasseva uppajjanato’’ti vadanti. Evaṃ vadantehi pañcadvāre dutiyamoghavāre viya manodvārepi āvajjanaṃ dvattikkhattuṃ uppajjitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā bhavaṅgaṃ otaratīti adhippetanti daṭṭhabbaṃ ekacittakkhaṇikassa āvajjanassa uppattiyaṃ ‘‘diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya me’’ti kappanāya asambhavato.
在此,有人主张:“即使在梦中,由于有彼所缘的说法,故依现在或过去的方式,自性法也能于梦中成为所缘。”而在三藏《结文》中说:“虽然梦中色等事物明显现前时称为彼所缘,但由梦中现起的相是依构想而取,力量微弱,故说所依处微弱。”然而另有一些人解释说:“由于业生身已达无功用、寂静的状态,依赖它而生起的心所依处便不那么清净,从而依赖它而生起的心识也不那么清净,犹如依赖不净灯芯的灯光一般。因此,这里所说的‘所依处微弱’是指心所依处微弱。”应当审察后,取其更合理者。显示巴利原文
Ettha ca ‘‘supinantepi tadārammaṇavacanato paccuppannavasena vā atītavasena vā sabhāvadhammāpi supinante ārammaṇaṃ hontī’’ti vadanti. ‘‘Yadipi supinante vibhūtaṃ hutvā upaṭṭhite rūpādivatthumhi tadārammaṇaṃ vuttaṃ, tathāpi supinante upaṭṭhitanimittassa parikappavasena gahetabbatāya dubbalabhāvato dubbalavatthukattāti vutta’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘karajakāyassa nirussāhasantabhāvappattito tannissitaṃ hadayavatthu na suppasannaṃ hoti, tato tannissitāpi cittuppatti na suppasannā asuppasannavaṭṭinissitadīpappabhā viya, tasmā dubbalavatthukattāti ettha dubbalahadayavatthukattā’’ti atthaṃ vadanti, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ.
“梦中思”是指依意门速行而生起的梦中思。因为做梦者是以意门速行见梦,而非以五门;醒来时也以意门而醒,非以五门。例如:当一个人睡着时,有人点燃大火炬,将灯拿到他眼前。首先,眼门转向心不会扰动有分,仅有意门转向心扰动有分,随后速行心生起并沉入有分。第二轮,眼门转向心扰动有分,随后眼识等生起,直至速行结束,其后有分生起。第三轮,当意门转向心扰动有分时,意门速行心生起,他凭此心了知:“此处怎会有光?”同样,当睡着的人耳边响起乐器声,或鼻端被放置香花或臭花,或口中被放入酥油或糖浆,或背上被人用手掌击打时,首先,耳门等转向心不会扰动有分,仅有意门转向心扰动有分,随后速行心生起并沉入有分。第二轮,耳门等转向心扰动有分,随后耳识、鼻识、舌识、身识等生起,直至速行结束,其后有分生起。第三轮,当意门转向心扰动有分时,意门速行心生起,他凭此心了知后便说:“此处怎么有声音?是螺声还是鼓声?”或者说:“此处怎么有气味?是根香还是心材香?”或者说:“我口中被放了什么?”显示巴利原文
Supinantacetanāti manodvārikajavanavasena pavattā supinante cetanā. Supinañhi passanto manodvārikeneva javanena passati, na pañcadvārikena. Paṭibujjhanto ca manodvārikeneva paṭibujjhati, na pañcadvārikena. Niddāyantassa hi mahāvaṭṭiṃ jāletvā dīpe cakkhusamīpaṃ upanīte paṭhamaṃ cakkhudvārikaṃ āvajjanaṃ bhavaṅgaṃ na āvaṭṭeti, manodvārikameva āvaṭṭeti, atha javanaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati. Dutiyavāre cakkhudvārikaṃ āvajjanaṃ bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, tato cakkhuviññāṇādīni javanapariyosānāni pavattanti, tadanantaraṃ bhavaṅgaṃ pavattati. Tatiyavāre manodvārikaāvajjanena bhavaṅge āvaṭṭite manodvārikajavanaṃ javati, tena cittena ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne āloko’’ti jānāti. Tathā niddāyantassa kaṇṇasamīpe tūriyesu paggahitesu ghānasamīpe sugandhesu vā duggandhesu vā pupphesu upanītesu mukhe sappimhi vā phāṇite vā pakkhitte piṭṭhiyaṃ pāṇinā pahāre dinne paṭhamaṃ sotadvārikādīni āvajjanāni bhavaṅgaṃ na āvaṭṭenti , manodvārikameva āvaṭṭeti, atha javanaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati. Dutiyavāre sotadvārikādīni āvajjanāni bhavaṅgaṃ āvaṭṭenti, tato sotaghānajivhākāyaviññāṇādīni javanapariyosānāni pavattanti, tadanantaraṃ bhavaṅgaṃ pavattati. Tatiyavāre manodvārikaāvajjanena bhavaṅge āvaṭṭite manodvārikajavanaṃ javati, tena cittena ñatvā ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne saddo, saṅkhasaddo bherisaddo’’ti vā ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne gandho, mūlagandho sāragandho’’ti vā ‘‘kiṃ idaṃ mayhaṃ mukhe pakkhittaṃ, sappi phāṇita’’nti vā ‘‘kenamhi piṭṭhiyaṃ pahaṭo, atithaddho me pahāro’’ti vā vattā hoti, evaṃ manodvārikajavaneneva paṭibujjhati, na pañcadvārikena. Supinampi teneva passati, na pañcadvārikena.
“Assā”意指该犯戒聚的。难道这一释义不是有失妥当吗?——“僧团于开始及于其余诸处皆当被期许”。实则,对于犯戒聚,僧团并非在起始与其余时处皆被期许,而是唯为出罪方被期许。将此诘难置于心中,为显了其不相违之意趣,故说“此是何义”等言。出罪之始与出罪之余,僧团乃被期许;如是,僧团唯缘犯戒而被期许——此是此处意趣。“Āpattivuṭṭhāna”意指从犯戒中出罪,即达至无犯状态。“Vacanakāraṇa”指称“桑喀地谢沙”此说之因由。“Nikāya”一词,本于整体而惯用,纵使用于该整体之一部分时,亦随顺同一惯用而施设,故说“以惯用语”。复次,取某一特征后,纵有其余具足该特征之事物,然于某一特定范围中约定俗成、历时久远,纵使特征消失,其说亦成为惯用,此即名为“惯用”。如称“卧于地者”为“水牛”,称“去者”为“牛”,如此,当知“Nikāya”一词亦有惯用性。即便有一殊胜者存在,如同以总称用于整体一般,用于整体之称谓亦可用于部分,故说“或以整体之称谓用于部分”。第九种意趣者……显示巴利原文
Assāti assa āpattinikāyassa. Nanu ca ayuttoyaṃ niddeso ‘‘saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assā’’ti. Na hi āpattinikāyassa ādimhi ceva sese ca saṅgho icchito, kiñcarahi vuṭṭhānassāti imaṃ codanaṃ manasi sannidhāya yathā na virujjhati, tathā adhippāyaṃ vivaranto ‘‘kiṃ vuttaṃ hotī’’tiādimāha. Āpattito vuṭṭhānassa ādimhi ceva sese ca icchito saṅgho āpattiyāva icchito nāma hotīti ayamettha adhippāyo. Āpattivuṭṭhānanti āpattito vuṭṭhānaṃ, anāpattikabhāvūpagamananti attho. Vacanakāraṇanti ‘‘saṅghādiseso’’ti evaṃ vacane kāraṇaṃ. Samudāye niruḷho nikāya-saddo tadekadese pavattamānopi tāya eva ruḷhiyā pavattatīti āha ruḷīsaddenāti. Atha vā kiñci nimittaṃ gahetvā satipi aññasmiṃ taṃnimittayutte kismiñcideva visaye sammutiyā cirakālatāvasena nimittavirahepi pavattaniruḷho ruḷhī nāma. Yathā mahiyaṃ setīti mahiṃso, gacchatīti goti, evaṃ nikāya-saddassapi ruḷhibhāvo veditabbo. Ekasmimpi visiṭṭhe satipi sāmaññā viya samudāye pavattavohāro avayavepi pavattatīti āha avayave samūhavohārena vāti. Navamassa adhippāyassāti vīmaṃsādhippāyassa.
238-239 第238-239句。“Lomā”指他们有毛,即多毛之义。“我将无病”指由平息贪欲之热恼而成为无病。“以解脱”指以为了解脱而发起的加行。因此处即以“加行”为解脱,依“以此而解脱”而作是说。“将成为种子”是就取布等之业行而言。显示巴利原文
238-239. Lomā etesaṃ santīti lomasā, bahulomāti vuttaṃ hoti. Arogo bhavissāmīti rāgapariḷāhavūpasamato nirogo bhavissāmi. Mocanenāti mocanatthāya upakkamakaraṇena. Upakkamakaraṇañhettha mocananti adhippetaṃ moceti etenāti katvā. Bījaṃ bhavissatīti coḷaggahaṇādikammaṃ sandhāya vuttaṃ.
240 第240句。“二千犯戒”,此是不计缺轮等种种差别而说,然若有此意,亦当依缺轮等差别以作犯戒数目之计算。“杂轮”是就两侧增长者而言。于此,“青、黄等”之言,是为了显示:于一刹那中,多种颜色之解脱,无论是否如其所期而解脱,以如是意趣发起加行并导致解脱者,即犯戒。因于一刹那中,不可能一切青等诸色悉皆获得解脱。“说其他”指不能直接说出自身之过失,于被反复追问时,转说他事。显示巴利原文
240.Dveāpattisahassānīti khaṇḍacakkādibhedaṃ anāmasitvā vuttaṃ, icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenapi āpattigaṇanā kātabbā. Missakacakkanti ubhatovaḍḍhanakaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca nīlañca pītakañcātiādinā ekakkhaṇe anekavaṇṇānaṃ mocanādhippāyavacanaṃ yathādhippāyena mocanaṃ bhavatu vā mā vā, imināpi adhippāyena upakkamitvā mocentassa āpatti hotīti dassanatthaṃ. Na hi ekasmiṃ khaṇe nīlādīnaṃ sabbesampi mutti sambhavati. Aññaṃ vadatīti attano dosaṃ ujuṃ vattuṃ asakkonto puna puṭṭho aññaṃ bhaṇati.
“Mocanassāda”(解脱乐味)指在解脱之前分生起的乐味,因此说“求解脱的乐味即是解脱乐味”。“Gehassitapema”(家居爱恋)中,以“家”一词指住于家中的母亲、姐妹等内亲眷属。对他们以母爱等方式生起的爱恋,称为家居爱恋;但在其他文脉中,家居爱恋即指五种欲贪。它以相应的乐味为首,即通过与贪相应的乐受之门,而被称为“家居爱恋”一词。显示巴利原文
Mocanassādoti mocanassa pubbabhāge pavattaassādo. Teneva ‘‘mocetuṃ assādo mocanassādo’’ti vuttaṃ. Gehassitapemanti ettha geha-saddena gehe ṭhitā mātubhaginīādayo ajjhattikañātakā gahitā. Tesu mātupemādivasena uppanno sineho gehassitapemaṃ, aññattha pana gehassitapemanti pañcakāmaguṇikarāgo vuccati. Sampayuttaassādasīsenāti rāgasampayuttasukhavedanāmukhena. Ekena padenāti gehassitapema-padena.
“Tatheva”(同样地)指以解脱欲的思。由于在预备阶段未舍弃为解脱欲所作的加行而躺卧,故说“若……桑喀地谢沙”。当净心生起时,因该加行已止息,故说“净心……无犯”。“Jagganatthāya”指为了清洗。“Anokāsa”指生殖器部位。显示巴利原文
Tathevāti mocanassādacetanāya eva. Pubbabhāge mocanassādavasena katappayogaṃ avijahitvāva sayitattā ‘‘sace pana…pe… saṅghādiseso’’ti vuttaṃ. Puna suddhacitte uppanne tassa payogassa paṭippassaddhattā ‘‘suddhacitto…pe… anāpattī’’ti vuttaṃ. Jagganatthāyāti dhovanatthāya. Anokāsanti aṅgajātappadesaṃ.
263-264 第263-264句。“Gehassitakāmavitakka”(家居欲寻)指依于五种欲贪的欲寻。“紧紧抓住膀胱”指在男根顶端排尿口处紧紧抓住皮肤。由于对征象并无加行,故说“即使有解脱欲的意趣,若已泄精,也无犯”。显示巴利原文
263-264.Gehassitakāmavitakkanti pañcakāmaguṇasannissitaṃ kāmavitakkaṃ. Vatthiṃ daḷhaṃ gahetvāti aṅgajātassa agge passāvaniggamanaṭṭhāne cammaṃ daḷhaṃ gahetvā. Nimitte upakkamābhāvato ‘‘mocanassādādhippāyassapi mutte anāpattī’’ti vuttaṃ.
265 “来吧,朋友,沙弥”——若以此语命令他人而作加行,因其加行亦被视为自所作,故说为犯戒。若未被命令而自己作,则因诸支不具足,为无犯。在《经分别·沙弥事》中,纵于不净物泄出时,因执取生殖器之缘而说为恶作,并非因泄出之缘。显示巴利原文
265. ‘‘Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti āṇattiyā aññena katopi payogo attanāva kato nāma hotīti katvā āpatti vuttā. Yadi pana anāṇatto sayameva karoti, aṅgapāripūriyā abhāvato anāpattī’’ti vadanti. Suttasāmaṇeravatthusmiṃ asucimhi muttepi aṅgajātassa gahaṇapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ, na pana muttapaccayā.
266 在“身僵硬事”中,由于移动,即使对男根亦可有加行,然因是伸懒腰,故说为犯戒。由“或从后面”一语,应知两胁腰际乃至大腿之处亦被包含,故立于两侧而对此处观相者,亦是犯戒。由“女根”一语,所谓“相”即指尿道口。然而,不应以睁眼闭眼来区分犯戒,意即不应以睁眼闭眼的加行来区分犯戒类别。纵使多次睁眼闭眼而观者,亦只说为一个恶作。当知,即使双目不动,凡对来到面前的妇女观其相者,亦是犯戒。诸师说:“对木制女像、泥像观察女根,亦是恶作。”显示巴利原文
266.Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajātepi upakkamo sambhavati, tathāpi vijambhitattā āpatti vuttā. ‘‘Pacchato vā’’ti vacanato ubhosu passesu kaṭiyaṃ ūruppadesopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ, tasmā ubhosupi passesu ṭhatvā imasmiṃ okāse nimittanti upanijjhāyantassapi āpattiyeva. ‘‘Aṅgajāta’’nti vacanato nimittanti passāvamaggova vutto. Ummīlananimīlanavasena pana na kāretabboti ummīlananimīlanappayogavasaena āpattibhedo na kāretabboti attho. Anekakkhattumpi ummīletvā nimīletvā upanijjhāyantassa ekameva dukkaṭanti vuttaṃ hoti. Akkhīni avipphandetvā abhimukhaṃ sampattassa mātugāmassa nimittolokanepi āpattiyevāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Dārudhītalikalepacittānaṃ aṅgajātupanijjhānepi dukkaṭa’’nti vadanti.
267 “Pupphāvalī”是某种游戏的别名。玩此游戏时,在河流等处将断岸用水弄成泥泞,于彼处伸出双脚坐着滑下。亦有读作“Pupphāvaliya”者。“Pavesentassa”意为“塞入”,因其为带双宾语的动词,故“沙”与“生殖器”两词皆用宾格。“Vālika”即沙。应知于此有三支:思、加行、泄出。显示巴利原文
267.Pupphāvalīti kīḷāvisesassādhivacanaṃ. Taṃ kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā papatanti. ‘‘Pupphāvaliya’’ntipi pāṭho. Pavesentassāti dvikammakattā vālikaṃ aṅgajātanti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ. Vālikanti vālikāyāti attho. Cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni.
2. 身触学处解释显示巴利原文
2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā
269 在第二处,当那些敞开处有黑暗时,他为了与那位婆罗门女达成身体接触,便那样触碰了那些敞开处。因此,即使是对她所做的恶行,由于是在自己身上做的,故说为“自己的恶行”。所谓“广大心”,是指心的广大,即高尚的志向。显示巴利原文
269. Dutiye yesu vivaṭesu andhakāro hoti, tāni vivarantoti brāhmaṇiyā saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitukāmo evamakāsi. Tena katassapi vippakārassa attani katattā ‘‘attano vippakāra’’nti vuttaṃ. Uḷārattatāti uḷāracittatā, paṇītādhimuttatāti vuttaṃ hoti.
270 “Otiṇṇo”一词可作为业具格或作者具格来理解,为依这两层含义显示其意义,故说“如同被夜叉等所魅惑的众生”等。所谓“未如理观察”,是指未依据实相进行审察,即未能见到那些能产生乐受的色等对象,实际上是以无常、苦、不净、无我的状态而存在的。显示巴利原文
270.Otiṇṇoti idaṃ kammasādhanaṃ kattusādhanaṃ vā hotīti tadubhayavasena atthaṃ dassento ‘‘yakkhādīhi viya sattā’’tiādimāha. Asamapekkhitvāti yathāsabhāvaṃ anupaparikkhitvā, yathā te ratijanakā rūpādayo visayā aniccadukkhāsubhānattākārena avatthitā, tathā apassitvāti vuttaṃ hoti.
271 “自制之界限”是指戒的界限。“行为”是指行为方式,如牵手等动作。“assa”是指“应当达成身体接触”这一词句的。显示巴利原文
271.Saññamavelanti sīlamariyādaṃ. Ācāroti ācaraṇaṃ hatthagahaṇādikiriyā. Assāti ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti padassa.
273 依“触摸”等词句之力。“从此处到彼处……移动”是指将自己的手或身体横向地由此至彼地移动。据说,因有“未从身体放开”之说,若从头顶开始将手向下移动,放开身体而在所穿衣服上方触摸者,为偷兰遮罪;若从衣服下方、从小腿开始向上触摸身体者,则为桑喀地谢沙罪。显示巴利原文
273.Etesaṃ padānaṃ vasenāti āmasanādipadānaṃ vasena. Ito cito ca…pe… sañcopetīti attano hatthaṃ vā kāyaṃ vā tiriyaṃ ito cito ca sañcāreti. ‘‘Kāyato amocetvāvāti vacanato matthakato paṭṭhāya hatthaṃ otārentassa kāyato mocetvā nivatthasāṭakūpari omasantassa thullaccayaṃ, sāṭakato otāretvā jaṅghato paṭṭhāya kāyaṃ omasantassa puna saṅghādiseso’’ti vadanti.
于十二种触摸等运作中,每一运作若未从身体放开,则各别构成一次罪,因此说“以根本执取为准则”。这是针对以一只手抓住身体、以另一只手触摸身体的情况而言。然而,若以一只手抓住身体所属之物,以另一只手在各处触摸身体,则依运作次数犯戒。此外,此桑喀地谢沙罪不仅依对象而定,也依想而定,故说“对女人作女人想,即桑喀地谢沙罪”。巴利经文中的“tiracchānagato ca hoti”在此应理解为指畜生女与畜生男。显示巴利原文
Dvādasasupi āmasanādippayogesu ekekasmiṃ payoge kāyato amocite ekekāva āpatti hotīti āha ‘‘mūlaggahaṇameva pamāṇa’’nti. Idañca ekena hatthena kāyaṃ gahetvā itarena hatthena kāyaparāmasanaṃ sandhāya vuttaṃ. Ekena pana hatthena kāyapaṭibaddhaṃ gahetvā itarena tattha tattha kāyaṃ parāmasato payogagaṇanāya āpatti. Ayaṃ pana saṅghādiseso na kevalaṃ vatthuvaseneva, apica saññāvasenapīti āha ‘‘itthiyā itthisaññissa saṅghādiseso’’ti. Pāḷiyaṃ tiracchānagato ca hotīti ettha tiracchānagatitthiyā tiracchānagatapurisassa ca gahaṇaṃ veditabbaṃ.
“同等贪染”是指与身体接触之贪染同等的贪染。“依前所述之法”即如以绳、布等缠绕而执取时所说之法。“又依前所述之法”是指前述同等贪染。“依紧随之法”即依触摸身体所属之物的方法。由于“竹片”一词亦含摄毛发,故说触摸毛发亦构成桑喀地谢沙罪。今为阐明上述之义,说:“因由所执取……”等。显示巴利原文
Samasārāgoti kāyasaṃsaggarāgena ekasadisarāgo. Purimanayenevāti rajjuvatthādīhi parikkhipitvā gahaṇe vuttanayena. Puna purimanayenevāti samasārāgo vutto. Anantaranayenevāti kāyapaṭibaddhaāmasananayena . Veṇiggahaṇena lomānampi saṅgahitattā lomānaṃ phusanepi saṅghādiseso vutto. Idāni vuttamevatthaṃ pakāsetukāmo ‘‘upādinnakena hī’’tiādimāha.
“如所指示的解说中”,是指如前所述关于身体接触的解说中。“因此”,是指由于如前所说的原因。“当想已离染时”,是指当想已消失时。由于词性的变化,才说为“virāgitamhi”。他说“这称为某种事”,是就此学处中所提及的事而说的。也有人说,那是针对任何其他事所说的。“有贪染”,是指以身体接触的贪染而贪染。“离染”,是指没有身体接触的贪染,这是就母亲、姐妹等而言的。若心想“我要执取离染者”而执取了离染者,犯恶作罪,这是指以母爱等理由的执取,说为恶作。显示巴利原文
Yathāniddiṭṭhaniddeseti yathāvuttakāyasaṃsagganiddese. Tenāti tena yathāvuttakāraṇena. Saññāya virāgitamhīti saññāya viraddhāya. Liṅgabyattayena ‘‘virāgitamhī’’ti vuttaṃ. Imaṃ nāma vatthunti imasmiṃ sikkhāpade āgataṃ sandhāya vadati. Aññampi yaṃ kiñci vatthuṃ sandhāya vadatītipi keci. Sārattanti kāyasaṃsaggarāgena sārattaṃ. Virattanti kāyasaṃsaggarāgarahitaṃ mātubhaginīādiṃ sandhāya vadati. ‘‘Virattaṃ gaṇhissāmī’’ti virattaṃ gaṇhi, dukkaṭanti mātupemādivasena gahaṇe dukkaṭaṃ vuttaṃ.
“与此巴利文相符”是连接语。如何相符呢?假如当“我将执取女人身体所系属之物”的心生起时,女人想已经离染,那么世尊在宣说执取身体所系属之物为偷兰遮罪时,就不应说“她是女人且作女人想”,但世尊却这样说了,因此,当以“我将执取身体所系属之物”的想法执取时,女人想并非已离染。所以,大善慧长老所说的“以‘我将执取身体所系属之物’的想法执取身体者,是如实依对象而犯”,这一说法与此巴利文相符。若有人在此说:“即使有女人想,在执取身体所系属之物时,因为执取之际确立了‘我将执取身体所系属之物’的想法,而没有‘我执取女人’的想法,所缘想已破坏,故不合理。”应当反问他:“执取身体所系属的衣物等时,是以对女人的贪染而执取,还是以对衣物等的贪染而执取?”若他说“以对衣物等的贪染而执取”,那么执取并非女人身体所系属、而是被放在别处的衣物等,也应构成偷兰遮罪。因此,由于女人、女人想、有贪染的状态及执取这些条件的圆满具足,大善慧长老的说法才是合理的说法。而且“与注释书的判断相符”此处也有此意:若以想离染而称为离染,那么对于心想“众多女……”显示巴利原文
Imāya pāḷiyā sametīti sambandho. Kathaṃ sametīti ce? Yadi hi ‘‘itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti citte uppanne itthisaññā virāgitā bhaveyya, kāyapaṭibaddhaggahaṇe thullaccayaṃ vadantena bhagavatā ‘‘itthī ca hoti itthisaññī cā’’ti na vattabbaṃ siyā, vuttañca, tasmā ‘‘itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti kāyaṃ gaṇhantassa itthisaññā virāgitā nāma na hotīti ‘‘kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhanto yathāvatthukameva āpajjatī’’ti mahāsumattherena vuttavādo imāya pāḷiyā sameti. Yo panettha ‘‘satipi itthisaññāya kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhantassa gahaṇasamaye ‘kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’ti saññaṃ ṭhapetvā ‘itthiṃ gaṇhāmī’ti saññāya abhāvato vatthusaññānaṃ bhinnattā ayutta’’nti vadeyya, so pucchitabbo ‘‘kiṃ kāyapaṭibaddhaṃ vatthādiṃ gaṇhanto itthiyā rāgena gaṇhāti, udāhu vatthādīsu rāgenā’’ti. Yadi ‘‘vatthādīsu rāgena gaṇhātī’’ti vadeyya, itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ ahutvā aññattha ṭhitaṃ vatthādiṃ gaṇhantassapi thullaccayaṃ siyā, tasmā itthī itthisaññā sārattabhāvo gahaṇañcāti aṅgapāripūrisabbhāvato mahāsumattheravādova yuttavādo. Aṭṭhakathāvinicchayehi ca sametīti etthāpi ayamadhippāyo – yadi saññāvirāgena virāgitaṃ nāma siyā, ‘‘sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāmī’’ti evaṃsaññissa ‘‘majjhagatitthiyo kāyapaṭibaddhena gaṇhāmī’’ti evarūpāya saññāya abhāvato majjhagatānaṃ vasena thullaccayaṃ na siyā, evaṃ santepi aṭṭhakathāya thullaccayassa vuttattā saññāvirāgena virāgitaṃ nāma na hotīti ayamattho siddhoyevāti. Nīlena duviññeyyasabhāvato kāḷitthī vuttā.
279 “以接触为目的”,是指以享受触乐为目的。在女人以身体触摸比丘身体所系属之物的章节中,也能觉知触,这是从自己身体所系属之物被触摸时,因身体关联的自性而说的。“在此处”,是指在舍堕罪分中。“以解脱为目的”,在此处是指,即使一开始有身体接触的贪染,倘若后来是以解脱为目的者,则无罪。显示巴利原文
279.Sevanādhippāyoti phassasukhasevanādhippāyo. Itthiyā kāyena bhikkhussa kāyapaṭibaddhāmasanavārepi phassaṃ paṭivijānātīti idaṃ attano kāyapaṭibaddhāmasanepi kāyasambandhasabhāvato vuttaṃ. Etthāti nissaggiyena nissaggiyavāre. Mokkhādhippāyoti ettha paṭhamaṃ kāyasaṃsaggarāge satipi pacchā mokkhādhippāyassa anāpatti.
281 “周旋者”指掠夺者,即作障碍的意思。说“母亲被河水冲走”,是为了显示最严格界限的判准;然而,若对其他女子出于悲悯心,依对母亲所说的方式去做,论师们说这并无过失。也有说因为明确说了“母亲”,故对其他女子不适用。所谓“草垫”,是指用须芒草根等编成的垫圈。所谓“棕叶指环”,是指用棕叶做成的指环。所谓“转移后”,是指从自身穿着覆身的状态中取出,即为作衣物的用途而移开。为衣物而放在脚边,这是允许的,而这只是举例;为坐垫、帐幕等用途也是允许的;为供养等暂时拿取,同样是允许的。显示巴利原文
281.Pāripanthikāti vilumpanikā, antarāyikāti vuttaṃ hoti. Nadīsotena vuyhamānaṃ mātaranti ukkaṭṭhaparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ, aññāsupi pana itthīsu kāruññādhippāyena mātari vuttanayena paṭipajjantassa nevatthi dosoti vadanti. ‘‘Mātara’’nti vuttattā aññāsaṃ na vaṭṭatīti vadantāpi atthi. Tiṇaṇḍupakanti hirīverādimūlehi katacumbaṭakaṃ. Tālapaṇṇamuddikanti tālapaṇṇehi kataaṅgulimuddikaṃ. Parivattetvāti attano nivāsanapārupanabhāvato apanetvā, cīvaratthāya apanāmetvāti vuttaṃ hoti. Cīvaratthāya pādamūle ṭhapeti, vaṭṭatīti idaṃ nidassanamattaṃ, paccattharaṇavitānādiatthampi vaṭṭatiyeva, pūjādiatthaṃ tāvakālikampi gahetuṃ vaṭṭati.
“以女人形像做成”:在此,从最下限来说,由于构成波罗夷事缘的雌性畜生尚且不可触摸,因此以女人形像做成的畜生形像,也应视为不可触摸。诸师长说:“比丘尼可以触摸女人形像。”展示了女人图像的布、坐垫,以及墙壁上的女人图像,若不触摸女人图像而拿取,是允许的。“破坏”:在此,不应用手抓取,而应以某种棍杖等物破坏。而且,此处既说“即使不可触摸,不用手触摸而以棍杖等破坏是允许的”,又说“捡拾粪扫衣者,即使在女人尸体上,也应以刀等斩出伤口而拿取”,因此,用棍杖等按压已抓着的青蛙、蛇,然后放开青蛙,是允许的。显示巴利原文
Itthisaṇṭhānena katanti ettha heṭṭhimaparicchedato pārājikavatthubhūtatiracchānagatitthīnampi anāmāsabhāvato tādisaṃ itthisaṇṭhānena kataṃ tiracchānagatarūpampi anāmāsanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Bhikkhunīhi paṭimārūpaṃ āmasituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti ācariyā. Itthirūpāni dassetvā kataṃ vatthañca paccattharaṇañca bhittiñca itthirūpaṃ anāmasitvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Bhinditvāti ettha hatthena aggahetvāva kenacideva daṇḍādinā bhinditabbaṃ. Ettha ca ‘‘anāmāsampi hatthena aparāmasitvā daṇḍādinā kenaci bhindituṃ vaṭṭatī’’ti idha vuttattā ‘‘paṃsukūlaṃ gaṇhantena mātugāmasarīrepi satthādīhi vaṇaṃ katvā gahetabba’’nti vuttattā ca gahitamaṇḍūkasappiniṃ daṇḍādīhi nippīḷetvā maṇḍūkaṃ vissajjāpetuṃ vaṭṭati.
“决意于道路”的意思是:生起“我走在道路上”这样的道路想。“正在游戏者”:这是就居士的所有物而言;比丘的所有物,无论以何种意图,都不可触摸,因为那是恶作。“棕榈果等”:此处,“等”字应理解为包含了竹笋、椰子、葫芦、黄瓜、南瓜、花、果、甜瓜果等。而且,此处说“只有如上所说的果类,以游戏意图触摸才不可”,因此,石头、砂砾等,即使以游戏意图也可以触摸。显示巴利原文
Maggaṃ adhiṭṭhāyāti magge gacchāmīti evaṃ maggasaññī hutvāti attho. Kīḷantenāti idaṃ gihisantakaṃ sandhāya vuttaṃ, bhikkhusantakaṃ pana yena kenaci adhippāyena anāmasitabbameva durupaciṇṇabhāvato. Tālapanasādīnīti cettha ādi-saddena nāḷikeralabujatipusaalābukumbhaṇḍapussaphalaeḷālukaphalānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Yathāvuttaphalānaṃyeva cettha kīḷādhippāyena āmasanaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttattā pāsāṇasakkharādīni kīḷādhippāyenapi āmasituṃ vaṭṭati.
“珍珠”指象颊所生等八种珍珠。即:象颊、猪牙、蛇头、云、竹、鱼头、螺、蚌——这是八种珍珠的来源。其中,象颊所生的呈黄色,光泽不足。猪牙所生的即如猪牙色。蛇头所生的呈蓝等色,极其纯净,形圆。云所生的光芒闪耀,形状不固定,能在夜间驱散黑暗,唯是天神受用之物。竹所生的颜色如冰雹果,不闪耀,而且那些竹子只生于非人境域。鱼头所生的颜色如鲂鱼背,圆形,轻巧,光泽不足,且那些鱼只生于大海中央。螺所生的颜色如螺腹皮色,有的如枣核大小,光泽不足。蚌所生的具有殊胜光泽,形状多样。如是,在这八种珍珠中,鱼、螺、蚌所生的是海产的。蛇所生的有些也是海产的,其余是非海产的。因为世间多见海产珍珠,其中又以蚌所生为多,其余只是偶有出现,所以在《破迷惑》中说:‘珍珠是指海产的珍珠。’显示巴利原文
Muttāti hatthikumbhajādikā aṭṭhavidhā muttā. Tathā hi hatthikumbhaṃ, varāhadāṭhaṃ, bhujaṅgasīsaṃ, valāhakaṃ, veḷu, macchasiro, saṅkho, sippīti aṭṭha muttāyoniyo. Tattha hatthikumbhajā pītavaṇṇā pabhāvihīnā. Varāhadāṭhajā varāhadāṭhavaṇṇāva. Bhujaṅgasīsajā nīlādivaṇṇā suvisuddhā vaṭṭalā. Valāhakajā ābhāsūrā dubbibhāgarūpā rattibhāge andhakāraṃ viddhamantiyo tiṭṭhanti, devūpabhogā eva ca honti. Veḷujā karakaphalasamānavaṇṇā na ābhāsūrā, te ca veḷū amanussagocare eva padese jāyanti. Macchasirajā pāṭhīnapiṭṭhisamaānavaṇṇā vaṭṭalā laghavo ca honti pabhāvihīnā ca, te ca macchā samuddamajjheyeva jāyanti. Saṅkhajā saṅkhaudaracchavivaṇṇā kolaphalappamāṇāpi honti pabhāvihīnāva. Sippijā pabhāvisesayuttā honti nānāsaṇṭhānā. Evaṃ jātito aṭṭhavidhāsu muttāsu yā macchasaṅkhasippijā, tā sāmuddikā. Bhujaṅgajāpi kāci sāmuddikā honti, itarā asāmuddikā. Yasmā bahulaṃ sāmuddikāva muttā loke dissanti, tatthāpi sappijāva, itarā kadāci kāci, tasmā sammohavinodaniyaṃ ‘‘muttāti sāmuddikā muttā’’ti vuttaṃ.
“宝石”:除琉璃等之外,其余一切以光泽等分类的宝物都属于宝石。“琉璃”:竹色的宝石。“螺”:海产的螺。“石”:黑石、黄石、白石等所有种类的石。“银”:指迦哈帕那钱币等,即其余被认可为宝物的东西。“金”:黄金。“红宝石”:红色的宝石。“摩沙罗揭罗”:杂色宝石。“为了物品之资”:为了钵、衣等物品的资财。“为了癞病”:这仅是举例,为平息任何疾病而作也是可以的。在三处结文中有说:“为了药用的目的而决意后,珍珠是可以的。”“矿珠”:从矿中产出的珍珠本身。“为了物品之资而接受是可以的”:以此也显示可以触摸。“煮制而成”:由玻璃工匠煮制而成。显示巴利原文
Maṇīti ṭhapetvā veḷuriyādike seso jotirasādibhedo sabbopi maṇi. Veḷuriyoti vaṃsavaṇṇamaṇi. Saṅkhoti sāmuddikasaṅkho. Silāti kāḷasilāpaṇḍusilāsetasilādibhedā sabbāpi silā. Rajatanti kahāpaṇādikaṃ vuttāvasesaṃ ratanasammataṃ. Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Lohitaṅkoti rattamaṇi. Masāragallanti kabaramaṇi. Bhaṇḍamūlatthāyāti pattacīvarādibhaṇḍamūlatthāya. Kuṭṭharogassāti nidassanamattaṃ, tāya vūpasametabbassa yassa kassaci rogassatthāyapi vaṭṭatiyeva. ‘‘Bhesajjatthañca adhiṭṭhāyeva muttā vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Ākaramuttoti ākarato muttamatto. ‘‘Bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti iminā ca āmasitumpi vaṭṭatīti dasseti. Pacitvā katoti kācakārehi pacitvā kato.
“洗净穿孔且混有宝物的”:为装饰而展示金藤等所造、镶嵌宝物的洗净穿孔物,不可触摸。应理解为“洗净穿孔的”和“混有宝物的”是分开的词句,或为关联词句。“饮水螺”:以此,用螺制成的饮水器、盖等沙门资具也可以触摸,这已成立。“其余”:除混有宝物者外所剩余的。他们只将绿豆色的做成混有宝物的,而非其他,所以说“绿豆色的”:绿豆色的必定混有宝物,是不可以(触摸)的。“其余”:除混有宝物者外,所剩余的绿豆色的是青石。显示巴利原文
Dhotaviddho ca ratanamissoti alaṅkāratthaṃ kañcanalatādiṃ dassetvā kato ratanakhacito dhotaviddho anāmāso. Dhotaviddho ca ratanamisso cāti visuṃ vā padaṃ sambandhitabbaṃ. Pānīyasaṅkhoti iminā ca saṅkhena katapānīyabhājanapidhānādisamaṇaparikkhāropi āmasituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Sesanti ratanamissaṃ ṭhapetvā avasesaṃ. Muggavaṇṇaṃyeva ratanasammissaṃ karonti, na aññanti āha ‘‘muggavaṇṇāvā’’ti, muggavaṇṇā ratanamissāva na vaṭṭatīti vuttaṃ hoti. Sesāti ratanasammissaṃ ṭhapetvā avasesā muggavaṇṇā nīlasilā.
“从种子开始”:从矿石开始。“金塔”:舍利函。他之所以拒绝,是因为对方未说“为安置舍利而取用”,却传话说“你们取用吧”。“金泡”:金星。《大注》中说:“‘使游戏’:让它们来回动转,是可触摸的。”“只可除去垃圾”:无论是塔园守护者、比丘还是其他人,即使用手擦拭以除去垃圾也是可以,除去污垢也是可以的。显示巴利原文
Bījato paṭṭhāyāti dhātupāsāṇato paṭṭhāya. Suvaṇṇacetiyanti dhātukaraṇḍakaṃ. Paṭikkhipīti ‘‘dhātuṭṭhapanatthāya gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘tumhākaṃ gaṇhathā’’ti pesitattā paṭikkhipi. Suvaṇṇabubbuḷakanti suvaṇṇatārakaṃ. ‘‘Keḷāpayitunti ito cito ca sañcārantehi āmasituṃ vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti cetiyagopakā vā bhikkhū hontu aññe vā, hatthenapi puñchitvā kacavaraṃ apanetuṃ vaṭṭati, malampi pamajjituṃ vaṭṭatiyeva.
Ārakūṭa金属:即人造金属。人造金属有三种:黄铜、白铜、赤铜。其中,混合锡与铜制成者为黄铜,混合铅与铜制成者为白铜,混合天然水银与铜制成者为赤铜。正因由那样的制造方式所产生,故称为“人造金属”。三部复注中都说:“由于说‘仅同黄金之类’,故赤铜如同黄金一般不可触摸,其余则可触摸。”然而有些人说:“因为赤铜不可触摸,所以它仅同黄金之类,因此两者都如同黄金一般不可触摸。”而最初所说的含义,才是复注师们所认可的意思。“允许修整”是因为与僧舍相关而说。显示巴利原文
Ārakūṭalohanti kittimalohaṃ. Tīṇi hi kittimalohāni kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohaṃ, ārakūṭanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ, sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ, pakatirasatambe missetvā kataṃ ārakūṭaṃ. Teneva taṃkaraṇena nibbattattā ‘‘kittimaloha’’nti vuccati. ‘‘Jātarūpagatikamevāti vuttattā ārakūṭaṃ suvaṇṇasadisameva āmasituṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘ārakūṭaṃ anāmasitabbato jātarūpagatikamevāti vuttaṃ, tasmā ubhayampi jātarūpaṃ viya āmasituṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti. Paṭhamaṃ vuttoyeva ca attho gaṇṭhipadakārehi adhippeto. Paṭijaggituṃ vaṭṭatīti senāsanapaṭibaddhattā vuttaṃ.
“应派人送给主人”:应派人向主人传达消息。“破坏”:不徒手取,而以其他任何方式破坏。“鼓身”:蒙上皮革的鼓。“琴身”:蒙上皮革的琴。这是对蒙上皮革的鼓和琴的称呼。“空鼓面”:未蒙皮的鼓面和琴面。“已装上的皮革”:为蒙鼓等而装在口沿上的皮革,以及从该处取下后另放的皮革。“为了蒙上”:将皮革安于鼓面等并绷紧。“为了令人蒙上”:同样地让其他人绷紧。在足以构成波罗夷罪之时,即在不沸腾之时。显示巴利原文
Sāmikānaṃ pesetabbanti sāmikānaṃ sāsanaṃ pesetabbaṃ. Bhinditvāti hatthena aggahetvā aññena yena kenaci bhinditvā. Bherisaṅghāṭoti saṅghaṭitacammabherī. Vīṇāsaṅghāṭoti saṅghaṭitacammavīṇā. Cammavinaddhānaṃ bherivīṇānametaṃ adhivacanaṃ. Tucchapokkharanti avinaddhacammaṃ bheripokkharaṃ vīṇāpokkharañca. Āropitacammanti bheriādīnaṃ vinaddhanatthāya mukhavaṭṭiyaṃ āropitacammaṃ tato uddharitvā visuṃ ṭhapitacammañca. Onahituṃ vāti bheripokkharādīni cammaṃ āropetvā vinandhituṃ. Onahāpetuṃ vāti tatheva aññehi vinandhāpetuṃ. Pārājikappahonakakāleti akuthitakāle.
282 桥等因属于地面一类,而非身体所属之处,故犯恶作。“单步桥”是指小桥。“车道桥”是指作为车道的大桥。“从原处移动”是指将绳索从原处移开。“应遮盖”是指应移除。人类女性、有女性想、身触之染、以彼染心作努力、达成握手等,这是此处的五支。显示巴利原文
282. Saṅkamādi bhūmigatikattā na kāyapaṭibaddhaṭṭhāniyanti dukkaṭaṃ vuttaṃ. Ekapadikasaṅkamoti khuddakasetu. Sakaṭamaggasaṅkamoti sakaṭamaggabhūto mahāsetu. Ṭhānā cāletunti rajjuṃ ṭhānā cāletuṃ. Paṭicchādetabbāti apanetabbā. Manussitthī, itthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, tena rāgena vāyāmo, hatthaggāhādisamāpajjananti imānettha pañca aṅgāni.
3. 粗恶语学处解释显示巴利原文
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
283 第三项中,由于省略了后分,将断除惭耻者称为“断惭者”,故说“断惭者即断除惭耻者”。显示巴利原文
283. Tatiye uttarapadalopena chinnaottappā ‘‘chinnikā’’ti vuttāti āha ‘‘chinnikāti chinnaotappā’’ti.
285 “犹如青年对青年女”等,以此显示在暗示中无有疑虑的状态。“与淫欲相关”等,这是显示粗恶语达到极点的特征。为了解释“以女性特征”所说的含义,而说“以美丽特征”。“尚未到头”是指以“你具备女性特征”等方式的赞说,虽能导致桑喀地谢沙罪,但尚未达到极点。因为赞说若以某种方式说时构成桑喀地谢沙,以那种方式说时即名为达到极点。复注中说:“然而,以‘你具备女性特征’等,因对粗恶语的强烈贪染而说者,是恶作。”显示巴利原文
285.Yathā yuvā yuvatinti etena obhāsane nirāsaṅkabhāvaṃ dasseti. Methunupasañhitāhīti idaṃ duṭṭhullavācāya sikhāppattalakkhaṇadassanaṃ. Itthilakkhaṇenāti vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘subhalakkhaṇenā’’ti vuttaṃ. Na tāva sīsaṃ etīti ‘‘itthilakkhaṇena samannāgatāsī’’tiādinā vaṇṇabhaṇanaṃ saṅghādisesāpattijanakaṃ hutvā matthakaṃ na pāpuṇāti. Vaṇṇabhaṇanañhi yenākārena bhaṇantassa saṅghādiseso hoti, tenākārena bhaṇantassa sikhāppattaṃ nāma hoti. ‘‘Itthilakkhaṇena samannāgatāsītiādikaṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena bhaṇantassa dukkaṭa’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
若不具足这十一项术语,则不构成“未至头”——即若不以“无相者”等十一项术语而论非赞叹,则不成为非赞叹。即使具足,即使用十一词来作非赞叹,也是如此。唯有以三项术语而说非赞叹时,方成桑喀地谢沙——即唯独以“有顶者”等三词来作非赞叹时,才构成桑喀地谢沙,因为其中对小便道的说法确定且极为粗重。然而,若以“无相者”等八词而论,则只成纯粹的非赞叹,而非桑喀地谢沙,因此有些说它们是偷兰遮事。另有些说,那仅是骂詈,故为恶作事。在此处,如同游方女的事例,说为偷兰遮更为恰当。“仅如钥匙孔量”,是说仅如钥匙孔大小。显示巴利原文
Ekādasahi padehi aghaṭite sīsaṃ na etīti ‘‘animittāsī’’tiādīhi ekādasahi padehi aghaṭite avaṇṇabhaṇanaṃ sīsaṃ na eti, avaṇṇabhaṇanaṃ nāma na hotīti vuttaṃ hoti. Ghaṭitepīti ekādasahi padehi avaṇṇabhaṇane ghaṭitepi. Imehi tīhi ghaṭiteyeva saṅghādisesoti ‘‘sikharaṇī’’tiādīhi tīhiyeva padehi avaṇṇabhaṇane ghaṭiteyeva saṅghādiseso passāvamaggassa niyatavacanattā accoḷārikattā ca. Animittāsītiādīhi pana aṭṭhahi padehi ghaṭite kevalaṃ avaṇṇabhaṇanameva sampajjati, na saṅghādiseso, tasmā tāni thullaccayavatthūnīti keci. Akkosanamattattā dukkaṭavatthūnīti apare. Paribbājikāvatthusmiṃ viya thullaccayamevettha yuttataraṃ dissati. Kuñcikapaṇālimattanti kuñcikāchiddamattaṃ.
286-287 286-287.“重罪”是指比丘尼以身触犯波罗夷罪。“边说边笑”是为了表明实际状态而说的。即便并非真笑,只因对言语的强烈染着而反复述说,同样获罪。“从身心生起”是说,以手印作暗示者,其罪从身、心生起。显示巴利原文
286-287.Garukāpattinti bhikkhuniyā kāyasaṃsagge pārājikāpattiṃ sandhāya vadati. Hasanto hasantoti sabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Ahasantopi vācassādarāgena punappunaṃ vadati, āpattiyeva. Kāyacittatoti hatthamuddāya obhāsantassa kāyacittato samuṭṭhāti.
288 288.“因此是恶作”,是说若对方不理解,则犯恶作;若对方理解,则因非“不可行淫处”的缘故,应得偷兰遮。正因为如此,在游方女的事例中,将会说到对方理解时,是偷兰遮。显示巴利原文
288.Tasmā dukkaṭanti appaṭivijānanahetu dukkaṭaṃ, paṭivijānantiyā pana akhettapadattā thullaccayena bhavitabbaṃ. Teneva paribbājikāvatthusmiṃ paṭivijānantiyā thullaccayaṃ vakkhati.
289 “关于非法”是就“被播种”一词而有此说,因其有投下种子的含义。“沉没”指载运、使现行。再者,“沉没”也可以理解为将要沉没。此处有五支:人类女性、有女性想、对粗恶语的染着、以彼贪染而作暗示、当下即能了知。显示巴利原文
289.Asaddhammaṃsandhāyāhāti ‘‘vāpita’’nti imassa bījanikkhepavacanattā vuttaṃ. Saṃsīdatīti vahati pavattati. Atha vā saṃsīdatīti saṃsīdissati. Manussitthī, itthisaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena rāgena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
4. 自欲侍奉学处注释显示巴利原文
4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290 第四类中,“衣服”指下衣、上衣等任何衣物。“托钵食”指任何食物。因通过托钵乞食而落入比丘钵中,是各处所得施食的聚集,故称“托钵食”。“床座”指卧具与坐具。凡在精舍等处可躺卧、俯卧、坐或安坐之处,即称为床座。“资具”意为“返回依止于此”,故说“以资助之义为资具”。或者,以对治病症之义为资具,即逆反而行之义,也就是令其止息之义。因为对于以界扰动为相、或以彼为因的苦受为相的病症,其对立状态即是“对治”义。“任何”指酥油等中的任何一种。“适宜的”指有益的,即通过消除变异而令病止息,这是其意趣。医师的工作应依此而行,因此说“由于被允许”。“城墙的防护具”指围绕城市而作的守护之物。据说,壕沟、围墙、城壁、门柱、门闩、城壁顶端的环状物,这七种是城墙的防护具。“白色的庄严具”指极为清净的戒庄严。因为在这里,圣道被喻为“车”。而正语等则以庄严之义被称为“庄严具”。“轮精进”指精进之轮。“命根资具”是维持生命延续的因缘。“应收集”指应正确地辗转向上获取、遍求。这也成为随护,因能周遍。显示巴利原文
290. Catutthe cīvaranti nivāsanādi yaṃ kiñci cīvaraṃ. Piṇḍapātanti yo koci āhāro. So hi piṇḍolyena bhikkhuno patte patanato tattha tattha laddhabhikkhānaṃ piṇḍānaṃ pāto sannipātoti vā piṇḍapātoti vuccati. Senāsananti sayanañca āsanañca. Yattha hi vihārādike seti nipajjati āsati nisīdati, taṃ senāsanaṃ. Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘patikaraṇaṭṭhena paccayo’’ti. Rogassa patiayanaṭṭhena vā paccayo, paccanīkagamanaṭṭhenāti attho, vūpasamanatthenāti vuttaṃ hoti. Dhātukkhobhalakkhaṇassa hi taṃhetukadukkhavedanālakkhaṇassa vā rogassa paṭipakkhabhāvo patiayanaṭṭho. Yassa kassacīti sappiādīsu yassa kassaci. Sappāyassāti hitassa vikāravūpasamenāti adhippāyo. Bhisakkassa kammaṃ tena vidhātabbato, tenāha ‘‘anuññātattā’’ti. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Āvāṭaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho pākāramatthakamaṇḍalanti satta nagaraparikkhārāti vadanti. Setaparikkhāroti suvisuddhasīlālaṅkāro. Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto. Tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhāro’’ti vuttā. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā. Parivāropi hoti antarāyānaṃ parito vāraṇato, tenāha – ‘‘jīvita…pe… rakkhaṇato’’ti. Tattha antaranti vivaraṃ, okāsoti attho. Rakkhaṇatoti verikānaṃ antaraṃ adatvā attano sāmīnaṃ parivāretvā ṭhitasevakā viya rakkhaṇato. Assāti jīvitassa. Kāraṇabhāvatoti cirappavattiyā kāraṇabhāvato. Rasāyanabhūtañhi bhesajjaṃ sucirampi kālaṃ jīvitaṃ pavattetiyeva.
291 “在附近”指站在能令对方了知的范围。欲、因与承事是意义,其余是言辞等:在圣典中,提取“自欲”一词后,于词语分解中阐述了四种意义——自己的欲、自己的因、自己的意图、自己的承事。其中,在第一种意义分别中,欲、因与承事是意义,剩下的“意图”一词只是言辞,因在该处此义不存在,故无实义。而在第二种意义分别中,意图与承事是意义,欲与因这两个剩下的词只是言辞,因其在该处无义。如此,有人解说这四个词依两种分析而组合。在《结文》中也说了这个意思。而在《小结文》《中结文》《大结文》中则说:“在第一种意义分别中,欲、因与承事是意图的意义,剩下的‘以称为淫欲法的欲……’等分析句,仅是字母解释,故只是言辞。在第二种意义分别中,意图与承事是意图的意义,剩下的‘自己所欲、所愿……’等分析句,仅是字母解释,故只是言辞。”由于有“不注重言辞”之说,可知此义在此处更为恰当。因为“不注重言辞”这句话,正是依据注释书中所作的分析,阐明不注重言辞这一意义。显示巴利原文
291.Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti, tādise. Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca attho. Sesaṃ byañjanantiādīsu pāḷiyaṃ ‘‘attakāma’’nti padaṃ uddharitvā attano kāmaṃ, attano hetuṃ, attano adhippāyaṃ, attano pāricariyanti cattāro atthā padabhājane vuttā. Tesu paṭhame atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca attho, sesaṃ adhippāyapadamekaṃ byañjanaṃ paṭhamaviggahe tadatthassa asambhavabhāvato niratthakattā. Dutiye pana atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca attho, kāmo ca hetu cāti sesaṃ padadvayaṃ byañjanaṃ tesaṃ tattha atthābhāvatoti evaṃ cattāri padāni dvinnaṃ viggahānaṃ vasena yojitānīti keci vadanti. Gaṇṭhipade ca ayamevattho vutto. Cūḷamajjhimamahāgaṇṭhipadesu pana ‘‘paṭhamasmiṃ atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca adhippāyattho, sesaṃ methunadhammasaṅkhātena kāmenātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattaṃ. Dutiye atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca adhippāyattho, sesaṃ attanā kāmitā icchitātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamatta’’nti evamattho vutto . ‘‘Byañjane ādaraṃ akatvā’’ti vacanato ayamevattho idha yuttataroti viññāyati. Byañjane ādaraṃ akatvāti iminā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaviggahavasena byañjane ādaraṃ akatvāti ayamattho dīpito.
现在,为了将前面所说的意义与词句分别配合起来显示,便开始了“当说‘自己的欲、自己的因、自己的承事’时,智者将会了知”等语。这是这个意思:当说“自己的因”时,便了知这是“为了自己的利益”之义。当说“自己的欲、自己的承事”时,便了知这是“以欲求而行承事”之义。因此,通过“自己的欲、自己的因、自己的承事”这三个词,智者会了知“为自利而以欲求行承事,即是自欲承事”这一义分别。而说“自己的意图”时,因为“意图”一词与“所欲”同义,且“自己的承事”通于两种分析,所以智者会了知“以自己所愿、所欲求的行承事,即是自欲承事”,这一义分别由两个词显示。显示巴利原文
Idāni yathāvuttamevatthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā’’tiādi āraddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘attano hetu’’nti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati. ‘‘Attano kāmaṃ attano pāricariya’’nti ca vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati. Tasmā attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo vuttoti viññū jānissanti. ‘‘Attano adhippāya’’nti vutte pana adhippāyasaddassa kāmitasaddena samānatthabhāvato attano pāricariyanti imassa ca ubhayaviggahasāmaññato attano icchitakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo dvīhi padehi dassitoti viññū jānissantīti.
“此是最上”意为这是最上者。在粗语学处中,虽然也出现了求淫欲的言语,但那是由于对粗语本身的贪染而说;而在此处,则是由于对自己淫欲的贪染而说,这是区别所在。在教诫事例中,“那么,姊妹,请给予最上施”这句话,应知是为自己利益而说。女人、有女人想、对自欲承事有染心、以彼染心说赞美语、当场了知,这是此处所缘的五支。显示巴利原文
Etadagganti esā aggā. Duṭṭhullavācāsikkhāpade kiñcāpi methunayācanaṃ āgataṃ, tathāpi taṃ duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ, idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso. Vinītavatthūsu ‘‘tena hi bhagini aggadānaṃ dehī’’ti idaṃ attano atthāya vuttanti veditabbaṃ. Manussitthī, itthisaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
5. 媒嫁学处注释显示巴利原文
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
296 第五项中,智者的状态称为“智性”,是智的同义词。“有行径者”指具足智之行径。“智者”以此说具足自性智,“练达者”以此说于女子事务中具足无碍慧。因此说“知方法、无碍”。“聪慧者”指具足所谓的“处生智”,即对于种种应作之义,能随应处即时生起的智慧。因此说“能令所见各各成就”。“善巧者”指在准备粥饭等事务中灵巧。“具足勤奋精进者”指具足身精进,不同于那些懈怠者——坐着便只是坐着,站着便只是站着,而是以奋发之心成就一切事务,这是此处的含义。“以少女”是处格表原因,或是具格表原因。因此说“以少女为因缘”。“迎入”是迎娶,即令以接受的方式执取少女;同样地,“令给与”是出嫁。因此说“令少男……”等。显示巴利原文
296. Pañcame paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ, ñāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Gatimantāti ñāṇagatiyā samannāgatā. Paṇḍitāti iminā sabhāvañāṇena samannāgatatā vuttā, byattāti iminā itthikattabbesu visāradapaññāya. Tenāha ‘‘upāyaññū visāradā’’ti. Medhāvinīti ṭhānuppattipaññāsaṅkhātāya tasmiṃ tasmiṃ atthakicce upaṭṭhite ṭhānaso taṅkhaṇe eva uppajjanapaññāya samannāgatā. Tenāha ‘‘diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ karotī’’ti. Chekāti yāgubhattasampādanādīsu nipuṇā. Uṭṭhānavīriyasampannāti kāyikena vīriyena samannāgatā, yathā aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti, ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphārikena cittena sabbakiccaṃ nipphādetīti vuttaṃ hoti. Kumārikāyāti nimittatthe bhummaṃ, hetumhi vā karaṇavacanaṃ. Tenāha ‘‘kumārikāya kāraṇā’’ti. Āvahanaṃ āvāho, pariggahabhāvena dārikāya gaṇhāpanaṃ, tathā dāpanaṃ vivāho. Tenāha ‘‘dārakassā’’tiādi.
297-298 297-298. 所谓“使煮”,是就煮饭而言;所谓“使烹”,是就任何人的烹调而言。为说明“堕入恶劣家族即成为恶趣者”,故说“无论去往何处”等。“取来”即食物,“未取来”即未给予。“买”是获取,“卖”是给予,两者合称“交易”。关于“装饰与庄严”:以外部资具作庄严,称为“装饰”;对头发等自身作整理,称为“庄严”。显示巴利原文
297-298. Bhattapācanaṃ sandhāya randhāpanaṃ vuttaṃ, yassa kassaci pācanaṃ sandhāya pacāpanaṃ vuttaṃ. Duṭṭhuṃ kulaṃ gatā duggatāti imamatthaṃ dassento ‘‘yattha vā gatā’’tiādimāha. Āharaṇaṃ āhāro. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo gahaṇaṃ, vikkayo dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgaṇhitvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ. Maṇḍitapasādhitoti ettha bāhirupakaraṇena alaṅkaraṇaṃ maṇḍanaṃ, ajjhattikānaṃ kesādīnaṃyeva saṇṭhapanaṃ pasādhanaṃ.
300 300. 由“不应做奇特之事”一句,可知这是恶作。既然说“应由被摈除者给予”,若他未给予,应令其放弃职责而作处置。“他有不久时的职责”,即“不久时职责”,指媒嫁。或读作“不久时行为者”,即“他具有不久时的行为、违犯”,故为“不久时行为者”。显示巴利原文
300. ‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho, acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti acirakālācārikaṃ.
虽然善来比丘与皈依受具比丘这两类比丘,除媒嫁等制戒所遮止的罪之外,也会违犯其他罪,但由于他们并非存在于一切时,世尊为避开他们,而安立了适合一切时的传承。在此为了说明以白四甘马受具的比丘,世尊作了这样的分别:“其中,那位比丘……此即在此义中被意指的比丘”,但这并非因他们没有能力违犯媒嫁等罪。因为即使是漏尽者,如果寡闻,虽不犯世间罪,却因不精通制戒,也会犯诸如建造精舍、建造小屋、同处一室、同宿等身门之罪;会犯媒嫁、逐句教诵、超过五六语、实说等语门之罪;亦会因接受存放物的方式,犯下意门的捉持金银罪。显示巴利原文
Kiñcāpi ehibhikkhūpasampannā ceva saraṇagamanūpasampannā ca sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana na sabbakālikattā te vajjetvā sabbakālānurūpaṃ tantiṃ ṭhapento bhagavā idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ bhikkhuṃ dassetuṃ ‘‘tatra yvāyaṃ bhikkhu…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhū’’ti padabhājanaṃ āha, na pana nesaṃ sañcarittādiāpajjane abhabbabhāvato. Khīṇāsavāpi hi appassutā kiñcāpi lokavajjaṃ nāpajjanti, paṇṇattiyaṃ pana akovidattā vihārakāraṃ kuṭikāraṃ sahāgāraṃ sahaseyyanti evarūpā kāyadvāre āpattiyo āpajjanti, sañcarittaṃ padasodhammaṃ uttarichappañcavācaṃ bhūtārocananti evarūpā vacīdvāre āpattiyo āpajjanti, upanikkhittasādiyanavasena manodvāre rūpiyapaṭiggahaṇāpattiṃ āpajjanti.
301 301. “行走”(sañcaraṇa)即是媒(sañcaro),他具有此,故为“媒者”(sañcarī),他的状态是“媒嫁”(sañcaritta)。因此说“行走的状态”(sañcaraṇabhāva),意指在男女之间行走的状态。“在妻位”(jāyattane)与“在夫位”(jārattane)是依处格,表特征,即为了成为妻子的状态、为了成为丈夫的状态。“为了妻的状态”(jāyabhāve)即为了成为妻子的状态。“为了夫的状态”(jārabhāve)即为了成为丈夫的状态。虽然在此分别中,以女性语法说了“你将成为情妇”(jārī bhavissasi),但由于“在夫位”(jārattaneti)这一表述通于两性,因此也以男性语法连接来显示含义,如说“将女人的心意告知男人,即在夫位上告知”等。因为在此,将“你将成为情夫”(jāro bhavissasi)这样的女人心意告知男人,即称为在夫位上告知。而巴利圣典中,仅以女性语法作了连接,但依此理,也可以男性语法来连接。显示巴利原文
301. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti, itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho. Jāyattane jārattaneti ca nimittatthe bhummaṃ, jāyabhāvatthaṃ jārabhāvatthanti vuttaṃ hoti. Jāyabhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmikabhāvāya. Kiñcāpi imassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, jārattaneti pana niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā purisaliṅgavasenapi yojetvā atthaṃ dassento ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’tiādimāha. Ettha hi ‘‘jāro bhavissasī’’ti itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane āroceti nāma. Pāḷiyaṃ pana itthiliṅgavaseneva yojanā katā, tadanusārena purisaliṅgavasenapi sakkā yojetunti.
现在,为进一步以巴利圣典中所说的方法显示含义,故说“再者”(apicā)等。“你将成为丈夫”(pati bhavissasi)这一已说的含义,以同义词“你将成为主人”(sāmiko bhavissasi)特别显示。而这也是因为“在夫位”(jārattaneti)这一表述通于两性而说的。“你将成为暂时的”(muhuttikā bhavissasi)是针对无夫之妇而说,“你将成为情妇”(jārī bhavissasi)是针对有夫之妇而说。“乃至刹那之女”(antamaso taṅkhaṇikāyapi)仅是举例,因此说“以此方法”(etenevupāyenā)等。显示巴利原文
Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenapi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. Pati bhavissasīti vuttamevatthaṃ ‘‘sāmiko bhavissasī’’ti pariyāyavacanena visesetvā dasseti. Idañca jārattaneti niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā vuttaṃ. Muhuttikā bhavissasīti asāmikaṃ sandhāya vuttaṃ, jārī bhavissasīti sasāmikaṃ sandhāya. Antamaso taṅkhaṇikāyapīti idaṃ nidassanamattanti āha ‘‘etenevupāyenā’’tiādi.
303 303. “自由居住”(serivihāraṃ)即随心所欲而行。“自己的住处”(attano vasaṃ)即自己的权威。“种姓”(gottaṃ)即乔达摩种姓等种姓。“法”(dhammo)即般达兰伽游行者等,或那些各自家族的规矩。“种姓”一词用于有相同种姓者,“法”一词用于有相同法行者,因此说“与同种姓者”(sagottehi)等。其中,“与同种姓者”即与相同种姓者,意思是同一家族所生者。“与同法者”(sahadhammikehi)即与在同一导师的教法中应共同修行的法者,或与有相同家族规矩者。因此说“同一导师”(ekaṃ satthāraṃ)等。其中,以“以同一导师为依止而出家者”(ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehi)这句,说明了般达兰伽游行者等;以“属于同一团体者”(ekagaṇapariyāpannehi)说明了属于花匠等同一团体者。显示巴利原文
303.Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottanti gotamagottādikaṃ gottaṃ. Dhammoti paṇḍaraṅgaparibbājakādīnaṃ, tesaṃ tesaṃ vā kulānaṃ dhammo. Gottavantesu gottasaddo, dhammacārīsu ca dhammasaddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi, ekavaṃsajātehīti attho. Sahadhammikehīti ekassa satthusāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Tattha ‘‘ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehī’’ti iminā paṇḍaraṅgaparibbājakādayo vuttā, ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi.
有夫之妇,即有守护者;凡其出行被国王设立刑罚者,则是有罚者。后两种——有守护者与有罚者——因是有夫之妇,故有邪淫。其他八种,即母护等,因是无夫之妇,与其他男子交往时并无邪淫。因为唯有偷窃属于丈夫的触受、对他人产生欢喜者,方有邪淫;而母亲等并非她们触受的拥有者。母亲等守护她们,并非为了自己享受触受,纯粹是为遮止恶行而阻止她们与其他男子交往。然而,就男子而言,于这八种女子中确实皆有邪淫,因为她们被母亲等以‘不得与男子共住’的方式守护,偷窃了他人所守护、保护的触受而得以接触。显示巴利原文
Sasāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ micchācāro hoti tāsaṃ sasāmikabhāvato. Na itarāsanti itarāsaṃ māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ purisantaragamane natthi micchācāro tāsaṃ asāmikabhāvato. Yā hi sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ uppādenti, tāsaṃ micchācāro, na ca mātādayo tāsaṃ phasse issarā. Mātādayo hi na attanā phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ anācāraṃ nisedhentā purisantaragamanaṃ tāsaṃ vārenti. Purisassa pana etāsu aṭṭhasupi hotiyeva micchācāro mātādīhi yathā purisena saddhiṃ saṃvāsaṃ na kappeti, tathā rakkhitattā paresaṃ rakkhitagopitaṃ phassaṃ thenetvā phuṭṭhabhāvato.
“以财买得者”,即为了成为妻室而以财买得者。因此说“然而因为”等。“以财用”,即因财用之故。因为为了财用而居住,故称为“财用居者”。“获得后”,即从安置她的人手中获得后。“触水钵而取者”,即触摸水钵后而娶得者。因此说“两者”等。“以旗得者”中,由于与旗相关,以“旗”指代军队,即被高举旗帜的军队所带来者。因此说“高举旗子者”等。显示巴利原文
Dhanena kītāti bhariyabhāvatthaṃ dhanena kītā. Tenāha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Bhogenāti bhogahetu. Bhogatthañhi vasantī ‘‘bhogavāsinī’’ti vuccati. Labhitvāti yo naṃ vāseti, tassa hatthato labhitvā. Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Tenāha ‘‘ubhinna’’ntiādi. Dhajena āhaṭāti ettha dhajayogato senāva dhajasaddena vuttā, ussitaddhajāya senāya āhaṭāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi.
305 所谓“外在已查问”,即已向别处告知。“将成就此事”,指告知她后,无论是否成就此事,都是就此事能成就的可能性而言。当知:即使未让男孩、女孩知晓,由他们的父母等直接向对方父母等处派遣使者,若具足传递、查问、回报这三支,仍犯桑喀地谢沙罪。为显示“于所派遣的使者,当告知其母亲等时,因所缘为同一事,母亲等亦是福田,故同样属于侵入福田”,而举出“我舍佛”等为例。“与此相合”在这里的意思是:如同自己不告知而让其他弟子等告知的情况没有疑惑一样,自己不向她告知,而对母亲等说以令其告知,亦无有疑惑。“持家者”即家主。“就根本处及依止处而言”:此处,男子的母亲等是派遣使者的根本,故称“根本处”。“对母护女,母亲派遣比丘”应理解为:母亲向自己女儿处派遣比丘,说“愿她成为某人之妻”,或向男子处派遣,说“愿我女儿成为某人之妻”。其余情况同理。“如前所说之理”,即如第一桑喀地谢沙中所说之理。显示巴利原文
305.Bahiddhā vimaṭṭhaṃ nāma hotīti aññattha ārocitaṃ nāma hoti. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃkiriyāsampādane yogyataṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ dārikañca ajānāpetvā tesaṃ mātāpituādīhi mātāpituādīnaṃyeva santikaṃ sāsane pesitepi haraṇavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃyeva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocite vatthuno ekattā mātuādayopi khettamevāti khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo – yathā sayaṃ anārocetvā aññena antevāsiādinā ārocāpentassa visaṅketo natthi, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassapi natthi visaṅketoti. Gharaṃ nayatīti gharaṇī. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuccanti. Māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Esa nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā.
338 ‘即从彼处离去’:指再来之后,未告知派遣者,便从该处离去。‘因有其他应作之事’:这是为显示出行原因的清净而说。然而,即使因那事而出行,若丝毫不予告知,也不名为‘查问’。‘未表赞同’:这是针对如此行事者所说;但即使有所赞同,若不告知使者,也不名为‘查问’。‘依第三句所说之理’:即依据‘她不赞同他的话’等所说之理。‘依所缘计数’:若有众多男女,当其数量相等时,便依每一对男女作为所缘而计数;若一方有多余,则应知是依多出者的数量来区分罪。显示巴利原文
338.Ettova pakkamatīti puna āgantvā āṇāpakassa anārocetvā tatoyeva pakkamati. Aññena karaṇīyenāti gamanahetuvisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ. Teneva pana karaṇīyena gantvāpi kiñci anārocento na vīmaṃsati nāma. Anabhinanditvāti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ, satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Vatthugaṇanāyāti sambahulānaṃ itthipurisānaṃ samabhāve sati dvinnaṃ dvinnaṃ itthipurisavatthūnaṃ gaṇanāya. Sace pana ekato adhikā honti, adhikānaṃ gaṇanāya āpattibhedo veditabbo.
339-340 在巴利圣典中,第四种情形虽未明说‘行去时未令成办,回来时使对方失望,无犯’,但依义理已含摄其中,故说‘第四种情形无犯’。‘工匠’:指木匠等。刨工、铁匠、织工、染工、理发匠,这五种匠人称为‘工匠’。‘对于如是……无犯’:这是说,那样的在家服事亦不存在,故说无犯。显示巴利原文
339-340. Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi ‘‘gacchanto na sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti, anāpattī’’ti idaṃ atthato āpannamevāti katvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti. Kārukānanti vaḍḍhakīādīnaṃ. Tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ.
‘从身生起’:不知学处,或不知‘可与之言说’之状态者,从身生起。‘从语生起’:此处同理。‘从身语生起’:应知,即使了知学处,却不知‘可与之言说’之状态者,也从身语生起。‘成为可与之言说者’:指依地方风俗,通过给予信物等而被托付的人。而‘知道学处’:此处也应视为‘或知道可与之言说之状态’。正因如此,《本母注释》中说:‘若知此二者,以此三种方式犯者,那三种即成为知此二者之心,为有心犯。’因此,‘以知学处之心’:此处也应说为知此二者。若不告知比丘,而将自己的意图书写于信函后交付,持信前往者亦犯。不应以此学处为无心而认为不犯。然而,因巴利圣典中说‘告知’,且注释各处也只显示‘告知’,故应知:唯有以身或语告知者,方构成犯。显示巴利原文
Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Vācato samuṭṭhātīti etthāpi eseva nayo. Kāyavācato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ jānitvā alaṃvacanīyabhāvaṃ ajānantassapi kāyavācato samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Alaṃvacanīyā hontīti desacārittavasena paṇṇadānādinā pariccattā honti. Paṇṇattiṃpana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti ca daṭṭhabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā eteheva tīhi nayehi samāpajjantassa tāneva tīṇi tadubhayajānanacittena sacittakāni hontī’’ti vuttaṃ. Tasmā paṇṇattijānanacittenāti etthāpi tadubhayajānanaṃ vattabbaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā dinnaṃ harantassapi āpatti hoti, imassa sikkhāpadassa acittakattāti na gahetabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘ārocetī’’ti vuttattā aṭṭhakathāyañca tattha tattha ārocanasseva dassitattā kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ.
341 “粗恶等”中的“等”字,亦涵盖媒嫁。此处,“女人”虽未明言指人类女性,而非女夜叉、女饿鬼、畜生;“男人”虽未明言指人类男性,而非夜叉等,但此处所指正是人类男女。因此,对构成媒嫁而言,其五支为:双方皆属人类,非不可与之言说者,以及接受、询问、回报。显示巴利原文
341.Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena sañcarittampi saṅgaṇhāti. Ettha pana kiñcāpi itthī nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, puriso nāma manussapuriso, na yakkhotiādi na vuttaṃ, tathāpi manussajātikāva itthipurisā idha adhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇānīti imānettha pañcaṅgāni.
6. 造屋学处注释显示巴利原文
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342 第六戒中,“以此量”,意指以此量的木材等。“未限定尺寸者”,指未限定木材等尺寸的情况。“为伐取根本而乞求人,不得”,意即:从他人所有中解脱出来,令其成为自己之物,然后再作乞求,这不可行。因此,为伐取根本而向非亲属、未受邀请者乞求,由于向非亲属乞求,犯恶作。即便为了自利而接受奴隶,亦犯恶作,此据“离受奴婢”之语。然而,从亲属、受邀请处为伐取根本而乞求奴隶者,因接受故犯恶作。“不得乞求杀生业”:此为守护不杀生学处而说。“即使未指定,亦不得乞求”:因人们可能以其他方式理解而作此说;但以净信心乞求手工业者,实无犯。显示巴利原文
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādippamāṇāyo. Mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭatīti parasantakabhāvato mocetvā attanoyeva santakaṃ katvā yācituṃ na vaṭṭati. Evaṃ mūlacchejjāya aññātakaappavāritaṭṭhānato yācantassa aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Dāsaṃ attano atthāya sādiyantassapi dukkaṭameva ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanato. Ñātakapavāritaṭṭhānato pana dāsaṃ mūlacchejjāya yācantassa sādiyanavasena dukkaṭaṃ. Sakakammaṃ na yācitabbāti pāṇātipātasikkhāpadarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Aniyametvāpi na yācitabbāti manussānaṃ aññathā gāhassapi sambhavato vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi.
为了阐明完全如法之义:即是为了阐明一切皆如法。可以说“请给根本(资具)”,因为对方先已说了“我们会给根本”,故不构成暗示乞求;又因所说的“根本”是通称,并非不如法的言词,所以可以说“请给根本”。未被人占住者,即未被执取之物。不应给予不如法的钱币等:虽然不以不如法的钱币等为满足,而以如法的名称给予是可能的,但那样并不恰当。而且人们会认为“他有某种财物”,从而加以侵扰,因此禁止给予不如法的钱币等。同样地,煮好后:即仅由自己亲手劳作煮好后。即使只是被问“尊者,做什么?”也可以说明缘由,因为这是对所问问题的答复。显示巴利原文
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti yasmā mūlaṃ dassāmāti tehi paṭhamaṃ vuttattā viññatti na hoti, yasmā ca mūlanti bhaṇitaṃ sāmaññavacanato akappiyavacanaṃ na hoti, tasmā mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭati. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kiñcāpi akappiyakahāpaṇādiṃ asādiyantena kappiyavohārato dātuṃ vaṭṭati, tathāpi sāruppaṃ na hoti. Manussā ca etassa santakaṃ kiñci atthīti viheṭhetabbaṃ maññantīti akappiyakahāpaṇādidānaṃ paṭikkhittaṃ. Tatheva pācetvāti hatthakammavaseneva pācetvā. ‘‘Kiṃ, bhante’’ti ettakepi pucchite yadatthāya paviṭṭho, taṃ kathetuṃ vaṭṭati pucchitapañhattā.
“可行”是指行为上可行,并不犯戒,这是意趣所在。令作净之后方可接受:这是为了受用便利而说,即使心有想折断树枝来吃,乃至树叶上的灰尘落入钵中时,也可折断树枝。说“从河……乃至……取来”是可行的,因为那是未被执取之物。从家中……乃至……不应受用:因为是被执取的水,若以暗示乞求得来,则有恶作,这是意趣所在。不应让无惭者……乃至……去做:这是针对入口的食物而言,因为它属于上品戒条。至于外部受用之物,即使让无惭者做手工劳作也是可以的。显示巴利原文
Vattanti cārittaṃ, āpatti pana na hotīti adhippāyo. Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya laggarajasmiṃ patte patitepi sākhaṃ chinditvā khāditukāmatāyapi sati sukhaparibhogatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nadiṃ vā…pe… āharā’’ti vatthuṃ vaṭṭatīti apariggahitattā vuttaṃ. Gehato…pe… paribhuñjitabbanti pariggahitaudakattā viññattiyā dukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. Alajjīhi…pe… na kāretabbanti idaṃ uttaribhaṅgādhikārattā ajjhoharaṇīyaṃ sandhāya vuttaṃ. Bāhiraparibhogesu pana alajjīhipi hatthakammaṃ kāretuṃ vaṭṭatīti.
然而,不可为了自己的利益,以断根的方式让人牵来公牛。若让人牵来,则有恶作:因向非亲戚暗示乞求,而得恶作。即使为了自己的利益而接受,也有恶作,因为经中说“他远离接受象、牛、马、母马”。因此他说:“即使在亲戚处或受邀请之处,也不可为断根而乞求。”守护:即如同不令盗贼偷走那样地守护。照料:即以供给草料等来照料。不应同意:因为禁止为了自己的利益而接受公牛,所以这样说。显示巴利原文
Goṇaṃ pana…pe… āharāpetuṃ na vaṭṭatīti attano atthāya mūlacchejjavasena āharāpetuṃ na vaṭṭati. Āharāpentassa dukkaṭanti aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Attano atthāya sādiyanepi dukkaṭameva ‘‘hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātakapavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Rakkhitvāti yathā corā na haranti, evaṃ rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi jaggitvā. Na sampaṭicchitabbanti attano atthāya goṇe sādiyanassa paṭikkhittattā vuttaṃ.
说“请给车”……乃至……不可行:即不可以断根的方式说“请给车”。作为暂时之用,则是可行的:即作为暂时之物,在任何地方乞求都是可以的。对于藤蔓等他人物品,也应运用同样的方法。而对于藤蔓等物,仅限达到重物程度者:此处“等”字应理解为包括竹、文殊草、灯心草、黏土。然而,有些东西体积虽小,价值却大,如雌黄、朱砂等,即使未达到重物程度,据说也不可乞求。显示巴利原文
Sakaṭaṃ dethāti…pe… vaṭṭatīti mūlacchejjavasena sakaṭaṃ dethāti vattuṃ na vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti tāvakālikaṃ katvā sabbattha yācituṃ vaṭṭati. Valliādīsu ca parapariggahitesu eseva nayoti yojetabbaṃ . Garubhaṇḍappahonakesuyeva ca valliādīsūti ettha ādi-saddena veḷumuñjapabbajatiṇamattikānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Yaṃ pana vatthuvasena appaṃ hutvā agghavasena mahantaṃ haritālahiṅgulakādi, taṃ garubhaṇḍaṃ appahontampi yācituṃ na vaṭṭatīti vadanti.
此处的“彼”指暗示乞求。在这里,暗示乞求应理解为通过某种方式——例如间接说等——来表达意图。因此他说“一切所有”,意思是“以一切方式”。由此阐明:即使以间接说等方式来表达意图,也是不行的。因为间接说、明示与暗示行为,在衣和钵食这两种资具上是不可行的。现在,为了显示在房舍资具上,所意指的暗示乞求与间接说等有所不同,他说:仅说“拿来!给!”这样的直接乞求是不可行的。而间接说、明示与暗示行为则是可行的:这里,“间接说”是指以迂回的方式说话,例如“比丘僧团的房舍很拥挤”等语。“明示”是指虽不直接说,却让意图变得明显,例如说:“居士们,你们住在哪里?”“在宫殿,尊者。”“但是,居士们,宫殿对比丘们来说是不合适的”等语。“暗示行为”是指针对资具,以行为让人领会意图,例如有人为房舍而做地面工作时,被问:“尊者,您在做什么?谁让您做的?”回答:“没有人”等语。显示巴利原文
Sāti viññattiṃ parāmasati. Sā ca idha parikathādinā yena kenaci adhippāyaviññāpanaṃ viññattīti gahetabbā. Tenāha ‘‘sabbena sabba’’nti, sabbappakārenāti attho. Tena ‘‘parikathādivasenapi viññāpanaṃ na vaṭṭatī’’ti dīpeti. Parikathobhāsanimittakammampi hi cīvarapiṇḍapātesu dvīsu paccayesu na vaṭṭati. Idāni senāsanapaccaye adhippetaṃ viññattiṃ parikathādīhi visesetvā dassento ‘‘āhara dehīti viññattimattameva na vaṭṭatī’’ti āha. Parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭantīti ettha parikathā nāma pariyāyena kathanaṃ bhikkhusaṅghassa senāsanaṃ sambādhantiādivacanaṃ. Obhāso nāma ujukameva akathetvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ, upāsakā, tumhe kuhiṃ vasathāti? Pāsāde, bhanteti. Bhikkhūnaṃ pana, upāsakā, pāsādo na vaṭṭatītiādivacanaṃ. Nimittakammaṃ nāma paccaye uddissa yathā adhippāyo viññāyati, evaṃ nimittakammaṃ, senāsanatthaṃ bhūmiparikammādīni karontassa ‘‘kiṃ, bhante, karosi, ko kārāpetī’’ti vutte ‘‘na kocī’’tiādivacanaṃ.
现在,为了显示在病患资具上,暗示乞求等一切方式都是可行的,他说:“然而在病患资具上……”等。那么,病愈之后,已出现的药物是否可以受用,还是不可以?对此,持律者说:“世尊以病为由,开启了受用之门,因此即使无病时也可以受用,没有过失。”但持经者说:“虽然没有过失,却破坏了正命,因此对于安住于头陀行的人而言是不可受用的,会破坏头陀行。”“离去”即是消失。显示巴利原文
Idāni gilānapaccaye viññattiādikaṃ sabbampi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘gilānapaccaye panā’’tiādi. Tathā uppannaṃ pana bhesajjaṃ roge vūpasante paribhuñjituṃ vaṭṭati, na vaṭṭatīti? Tattha vinayadharā ‘‘bhagavatā rogasīsena paribhogassa dvāraṃ dinnaṃ, tasmā arogakālepi paribhuñjituṃ vaṭṭati, āpatti na hotī’’ti vadanti. Suttantikā pana ‘‘kiñcāpi āpatti na hoti, ājīvaṃ pana kopeti, tasmā sallekhappaṭipattiyaṃ ṭhitassa na vaṭṭati, sallekhaṃ kopetī’’ti vadanti. Ukkamantīti apagacchanti.
344 344. “珠在颈上”:即珠颈,或者以珠为特征的颈,应视为中间词省略的复合词。“天色”:即天人的状态。“净信所作”:即由净信者应做之事,也就是所谓的身心侍奉。因为借乞求宝珠为由,他不来,自己反而得到增长,所以说“我需要珠”,或者应视为以密语的方式那样说。显示巴利原文
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho, maṇinā upalakkhito vā kaṇṭho assāti maṇikaṇṭhoti majjhapadalopīsamāso daṭṭhabbo. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ. Pasannākāranti pasannehi kātabbakiccaṃ, kāyaveyyāvaccasaṅkhātaṃ upaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Maṇiyācanāya tassa anāgamanena attano vaḍḍhi hotīti vuttaṃ ‘‘maṇinā me attho’’ti, mantapadanīhārena vā tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ.
345 “于现在近处”是指在现在近处表示过去。这样说也是成立的:当应当说“你来了”时,由于接近现在,便可以用现在时的表达方式说“你来”。而这其中的规则,应依声明学来理解。同理,当应当说“我来了”时,说成“我来”也是如此,这是接近现在的现在时表达方式,以此说明。显示巴利原文
345.Vattamānasamīpeti vattamānassa samīpe atīte. Evaṃ vattuṃ labbhatīti ‘‘āgatosī’’ti vattabbe vattamānasamīpattā ‘‘āgacchasī’’ti evaṃ vattamānavohārena vattuṃ labbhati. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. So eva nayoti ‘‘āgatomhī’’ti vattabbe ‘‘āgacchāmī’’ti ayampi vattamānasamīpe vattamānavohāroti dasseti.
348-349 然而,因为单凭乞求无法完成任何事情,所以表达了“以自己乞求来的资具”的意旨。向上的一面涂抹了,称为“内涂”;向下的一面涂抹了,称为“外涂”。但是,向上涂抹时通常涂的是内侧,向下涂抹时则涂的是外侧,因此说“内涂即内侧涂抹,外涂即外侧涂抹”。其中,所谓“内涂”,是指在除开梁、椽接合处、窗户、烟囱孔等不涂区域之后,于应涂区域的墙壁上,将屋顶内侧用石灰或黏土涂抹。“外涂”是以同样的方式涂抹屋顶外侧。“内外俱涂”则是以同样的方式将屋顶的内外两侧都涂抹。显示巴利原文
348-349. Yasmā pana na sakkā kevalaṃ yācanāya kiñci kātuṃ, tasmā ‘‘sayaṃ yācitakehi upakaraṇehī’’ti adhippāyattho vutto. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, adhomukhaṃ littā avalittā. Yasmā pana uddhaṃmukhaṃ limpantā yebhuyyena anto limpanti, adhomukhaṃ limpantā ca bahi, tasmā vuttaṃ ‘‘ullittāti antolittā, avalittāti bahilittā’’ti. Tattha ullittā nāma ṭhapetvā tulāpiṭṭhasaṅghātavātapānadhūmachiddādibhedaṃ alepokāsaṃ avasese lepokāse kuṭṭehi saddhiṃ ghaṭetvā chadanassa anto sudhāya vā mattikāya vā littā. Avalittā nāma vuttanayeneva chadanassa bahi littā. Ullittāvalittā nāma tatheva chadanassa anto ca bahi ca littā.
“言辞相符”的意思是:以表示使役主体的词“kārayamānena”(使做者)来注释同样以表示使役主体方式所举出的词“kārāpentena”(使做者),因此言辞相符。如果这样,为什么又对那个词作了“做者或令做者”的分别解说呢?回答说:然而,因为……等等。由于有“自己已开始做而令他人完成”等说法,所以说“即使是自己做者,也应按此处所说的方法而行”。其中,“按此处所说的方法”即此学处中所说的方法。“两者”是指做者与令做者。问:“kārayamānena”(使做者)一词是否已包含了做者?如何包含?因为使做者并不叫做做者。然而,此处应这样理解其意旨:因为无论是自己做者还是使做者,都应按照此处所说的方法而行,所以当说“使做者应如此行”时,自己做者的意义便自然被包含,因此世尊说了“kārayamānena”。由此,当说“kārayamānena”时,依其内在含义所得的意义,即已被该词所包含。“言辞会相违”的意思是:因为“kārayamānena”……显示巴利原文
Byañjanaṃ sametīti ‘‘kārayamānenā’’ti hetukattuvasena uddiṭṭhapadassa ‘‘kārāpentenā’’ti hetukattuvaseneva niddesassa katattā byañjanaṃ sameti. Yadi evaṃ ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti kasmā tassa padabhājanaṃ vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. ‘‘Attanā vippakataṃ parehi pariyosāpetī’’tiādivacanato ‘‘karontenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabba’’nti vuttaṃ. Tattha idha vuttanayenevāti imasmiṃ sikkhāpade vuttanayeneva. Ubhopeteti kārakakārāpakā. Kārayamānenāti imināva padena saṅgahitāti kathaṃ saṅgahitā. Na hi kārayamāno karonto nāma hoti, evaṃ panettha adhippāyo veditabbo – yasmā karontenapi kārayamānenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ, tasmā kārayamānena evaṃ paṭipajjitabbanti vutte pageva karontenāti idaṃ atthato āgatamevāti ‘‘kārayamānenā’’ti bhagavatā vuttaṃ. Tato ‘‘kārayamānenā’’ti vutte sāmatthiyato labbhamānopi attho teneva saṅgahito nāma hotīti. Byañjanaṃvilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā karontena vā kārāpentena vāti padatthavasena niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyyāti adhippāyo. Atthamattamevāti padatthato sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattameva.
“诵出”即应诵出。“无关紧要”指不计入。为表明即使仅在一侧增加也构成犯戒,所以没有说“长度与宽度”,而用了表示选择的“或”字,由此说“若有比丘……”等。“三肘”是以建筑工匠之肘量计为三肘。“合乎尺寸的床”是以标准拃量计为九拃的床。关于“应建造合乎尺寸的”,因为这是就最大尺寸而言,所以有人可能疑惑:只有符合最大尺寸且未指定地基的房舍才不被许可,而小于尺寸且未指定地基的便得许可。为消除此疑,故说“即使小于尺寸……”等。其中,“小于尺寸”是指小于经中所说的尺寸。为表明从四肘起才具足房舍的相状,所以说“四肘乃至五肘”。“泥浆涂抹”是指以某种黏合剂所作的涂抹,或以铜色泥土等稀泥所作的涂抹。“仅是涂抹而已”意指无关紧要。“椽接合处”即门楣。“即使观察后”是指即使不作观察,通过白二甘马的方式也可以做,这是其意旨。显示巴利原文
Uddesoti uddisitabbo. Abbohārikanti appamāṇaṃ. ‘‘Āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāgena vaḍḍhitepi āpattiyevāti dassento ‘‘yo panā’’tiādimāha. Tihatthāti vaḍḍhakīhatthena tihatthā. Pamāṇayutto mañcoti pakatividatthiyā navavidatthippamāṇo mañco. Pamāṇikā kāretabbāti ukkaṭṭhappamāṇaṃ sandhāya vuttattā ukkaṭṭhappamāṇayuttāva kuṭi adesitavatthukā na vaṭṭati, pamāṇato pana ūnatarā adesitavatthukāpi vaṭṭatīti kassaci sandeho siyāti taṃnivattanatthaṃ ‘‘pamāṇato ūnatarampī’’tiādi vuttaṃ. Tattha pamāṇato ūnataranti pāḷiyaṃ vuttappamāṇato ūnataraṃ. Pacchimena pamāṇena catuhatthato ūnatarā kuṭi nāma na hotīti catuhatthato paṭṭhāya kuṭilakkhaṇappattaṃ kuṭiṃ dassetuṃ ‘‘catuhatthaṃ pañcahatthampī’’ti vuttaṃ. Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, tambamattikādikalalalepo vā. Alepo evāti abbohārikāyevāti adhippāyo. Piṭṭhasaṅghāṭo dvārabāhā. Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenapi kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo.
353 353. 如同狮子等外出觅食时,其常行的道路不应行走,同样,象群常行的道路也不应行走。“他们”即狮子等。“游行地”即觅食地。“未被执取”意指未被禁止。“为了健康”即为了无灾患。其余诸物即依附于谷物等。“依附于谷物”:此处谷物一词指谷物生长之处,因此说:“七种谷物……乃至……所立”。“于此处击打”即屠宰场。为阐明前文“仇家之屋”之义,故说“为杀害盗贼而建”。“具切割装置者”即具有切割手足等功能的装置。显示巴利原文
353. Yathā sīhādīnaṃ gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati, evaṃ hatthīnampi nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati. Etesanti sīhādīnaṃ. Cāribhūmīti gocarabhūmi. Na gahitāti na vāritāti adhippāyo. Ārogyatthāyāti nirupaddavatthāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni. Pubbaṇṇanissitanti ettha pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ pubbaṇṇa-saddena gahitaṃ. Tenāha – ‘‘sattannaṃ dhaññānaṃ…pe… ṭhita’’nti. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ. Dhammagandhikāti hatthapādādichindanagandhikā.
“无法拨开”是指由于有切断边缘等情况,所以无法拨开。“东侧”意指应在房舍地基附近堆置并发愿之处。虽然此处与不与取中,前行努力与俱行努力本无区别,但为了分别显示二者,并为在“切断后应再建造”处显示房舍破坏的界限,故而作了这样的说明。“为此目的”即为了削凿的目的。“如此建造”即建造了未指定地基或超出尺寸的房舍。“以木材建造的墙在此处”即木墙房舍。“石墙房舍”等亦同此理。“叶屋”是指外部须以叶子覆盖、已内外涂抹的房舍。因此说:“我将涂抹有墙有顶的房舍”。显示巴利原文
Āvijjituṃna sakkā hotīti chindataṭādisambhavato na sakkā hoti āvijjituṃ. Pācinanti kuṭivatthusāmantā cinitabbaadhiṭṭhānaṃ. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ chinditvā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedanaparicchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthuṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Dārunā kataṃ kuṭṭaṃ etthāti dārukuṭṭikā, kuṭi. Silākuṭṭikantiādīsupi eseva nayo. Paṇṇasālanti bahi paṇṇehi chādetabbaṃ ullittāvalittaṃ kuṭimeva vadati. Tenevāha ‘‘sabhitticchadanaṃ limpissāmī’’ti.
就希望只在内部涂抹即完工者而言,故说『或在内部涂抹……』等语。『或在外部涂抹』处亦同此理。应连系于『当那扇门或窗安装好时』。『其位置』者,即那扇门或窗的位置。『或再次扩大后』者:若先前安置的位置过小,则凿开后再次扩大。『涂层不相合』者:即先前所施涂层与门或窗不相连合,意思是不能连成一体而保持。『彼』者,即门或窗。『一开始便构成桑喀地谢沙』者:因涂抹工作已完成,故在安置门或窗之前便已构成桑喀地谢沙。关于『留下八指宽未覆盖之处』,这里有一种说法:若人出于『我不应犯戒』的心,在墙壁或屋顶上留下哪怕仅一指宽之处不以涂层连合,则可。因为泥土隔墙本身即被视为泥土涂抹,故说:『若以泥土建造隔墙,则在与屋顶涂抹相连合时构成犯戒』。『两者皆无犯』者:因先前涂层未相连合,且第二次不存在以自身为受益者的情形,故两者皆无犯。因此,即使不以日常职责为由,未经其嘱咐而为之,两者亦无犯。若经其嘱咐而为,则仅对根本者构成犯戒。显示巴利原文
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasmiṃ dvārabaddhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabaddhassa vā vātapānassa vā okāsaṃ. Puna vaḍḍhetvā vāti pubbeva ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, bhedanena puna vaḍḍhetvā. Lepo na ghaṭiyatīti pubbe dinnalepo dvārabaddhena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭiyati, ekābaddhaṃ hutvā na tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti lepakiccassa niṭṭhitattā dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā ṭhapanato pubbeyeva saṅghādiseso. Aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvāti ettha evaṃ me āpatti na siyāti bhittiyaṃ vā chadane vā ekaṅgulamattampi okāsaṃ lepena aghaṭetvā ṭhapeti, vaṭṭatīti vadanti. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha – ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāsambhavato ubhinnaṃ anāpatti, tasmā vināpi vattasīsena tena anāṇatto tassa karomīti karoti, ubhinnaṃ anāpattiyeva. Sace tena āṇatto karoti, mūlaṭṭhasseva āpatti.
354 354. 所谓三十六种四分组,即于『比丘建造小屋……』等之第一轮中,有未指示地点的四分组、已指示地点的四分组、超过尺寸的四分组、符合尺寸的四分组、未指示地点且超过尺寸的四分组、已指示地点且符合尺寸的四分组,共六种四分组;同样,于等起轮等其余五轮中亦如是,故成三十六种。为显示犯戒类别而说此者:因在总纲中未加区分而说『若比丘于有争议之处、无通行空间之地……』,可能生起『于有争议及无通行空间处亦构成桑喀地谢沙』的邪执,为破除该邪执,故说明于有争议及无通行空间处为恶作,因未指示地点及超过尺寸而构成桑喀地谢沙,如是乃为显示犯戒的类别而说。显示巴利原文
354.Chattiṃsa catukkāni nāma ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karotī’’tiādimhi paṭhamavāre adesitavatthukacatukkaṃ desitavatthukacatukkaṃ pamāṇātikkantacatukkaṃ pamāṇikacatukkaṃ adesitavatthukappamāṇātikkantacatukkaṃ desitavatthukappamāṇikacatukkanti cha catukkāni, evaṃ samādisativārādīsupi pañcasūti chattiṃsa. Āpattibhedadassanatthaṃ vuttānīti ‘‘sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane’’ti avisesena mātikāya vuttattā sārambhaaparikkamanesupi saṅghādisesova siyāti micchāgāhanivattanatthaṃ sārambhe aparikkamane ca dukkaṭaṃ, adesitavatthukatāya pamāṇātikkantatāya ca saṅghādisesoti evaṃ āpattibhedadassanatthaṃ vuttāni.
355-361 355-361. 本应说『以两种桑喀地谢沙』,却因格变化及用语变化而说为『二种桑喀地谢沙』,故注释言:『以两种桑喀地谢沙……应知此义』。因有『或应给予他人』之说,故若有人获得未完成的小屋而为自己建造,亦因从头即未作故,说为无犯。『应拆除』者,即应破坏。『使与地面齐平』者,即令与屋基齐平。显示巴利原文
355-361. ‘‘Dvīhi saṅghādisesehī’’ti vattabbe vibhattibyattayena ca vacanabyattayena ca dvinnaṃ saṅghādisesenāti vuttanti āha ‘‘dvīhi saṅghādisesehi…pe… attho veditabbo’’ti. ‘‘Aññassa vā dātabbā’’ti vuttattā vippakataṃ kuṭiṃ labhitvā attano atthāya karontassapi ādito paṭṭhāya akatattā anāpattiyevāti vadanti. Apacinitabbāti viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti kuṭivatthusamaṃ katvā.
364 这里说“涂层不相合”,是因为没有屋顶涂层而说的;然而由于已另行开许,所以如果为了在窟内上方做彩绘等事而施涂层,也是可以的。就施涂层而言,未作涂层的砖窟等,在义疏中称为“窟”。以草或叶覆盖的小屋即被称为“鸡窝屋”,在说了“鸡窝屋可行”之后,又以“屋顶以枝条……”等再次说明它,即指以草叶覆盖的小屋。“屋顶以枝条作网状绑缚”,是指屋顶以纵横交叉放置的枝条绑缚成网。“编入”是指编入草等。“当涂层与壁涂层相合时”:这里因为“涂抹与涂抹”的状态是就屋顶而言的,所以说:即使没有涂抹墙壁的意图,若屋顶涂层在四周与墙壁有少许相合,则虽无壁涂层,也构成犯戒。仅仅为了防白蚁而在下方砌石墙,不涂抹石墙而只涂抹上方,这不称为“涂层相合”,是无犯的。此注释的说法与那不相符。在这里,有人说:“因为没有涂抹墙壁的意图,所以屋顶涂层虽与石墙相合,那也说为无犯”,这也不合理。因为说了“仅为防白蚁”,可知对于石墙确实没有再涂抹的意图,正因如此才说“不涂抹石墙”。因此,“涂抹等状态……是就屋顶而说”这句话,是为了显示即使没有壁涂层,屋顶涂层也不犯戒,即显示屋顶涂层的主要性,而不是为了显示没有壁涂层亦犯戒。此显示巴利原文
364.Na hettha lepo ghaṭiyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃyeva anuññātattā pana sacepi leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, vaṭṭatiyeva. Lepadānavasena akatā iṭṭhakādiguhā guhā nāmāti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Tiṇehi vā paṇṇehi vā chāditakuṭikāva vuttāti ‘‘kukkuṭacchikagehaṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ‘‘chadanaṃ daṇḍakehī’’tiādinā puna taṃ dassentehi tiṇapaṇṇacchadanā kuṭikāva vuttā. Chadanaṃ daṇḍakehi jālabandhaṃ katvāti chadanaṃ dīghato tiriyato ca ṭhapitadaṇḍakehi jālaṃ viya bandhitvā. Ogumphetvāti tiṇādiṃ viddhaṃsetvā. Bhittilepena saddhiṃ lepe ghaṭiteti ettha ullittāvalittabhāvassa chadanaṃ sandhāya vuttattā sacepi bhittilepena anatthiko hoti, chadanalepe samantato bhittiyā appamattakenapi ghaṭite bhittilepena vināpi āpattiyevāti vadanti. Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭiyati nāma, anāpattiyevāti iminā aṭṭhakathāvacanena taṃ na sameti. Tattha keci vadanti ‘‘bhittiṃ alimpitukāmatāya abhāvato chadanalepe pāsāṇakuṭṭena saddhiṃ ghaṭitepi tattha anāpatti vuttā’’ti, tampi na yuttaṃ. ‘‘Upacikāmocanatthamevā’’ti hi vuttattā pāsāṇakuṭṭe puna limpitukāmatāya abhāvoyeva viññāyati, teneva ‘‘taṃ alimpitvā’’ti vuttaṃ. Tasmā ‘‘ullittādibhāvo…pe… chadanameva sandhāya vutto’’ti idaṃ satipi bhittilepe chadanalepena vinā āpatti na hotīti chadanalepassa padhānabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana bhittilepena vināpi āpatti hotīti dassanatthanti vadanti, idameva cettha yuttataranti amhākaṃ khanti. Etthāti tiṇakuṭikāya.
在此,通过引用《附随》中的内容,显示了草屋在任何情况下都无罪,从而可以轻易地证知:即使以有挑衅性等为缘,草屋也是无罪的。而且,当草屋在任何情况下都无罪这一点被证成时,依同样的道理,便可了知:即使以有挑衅性等为缘,在窟、山洞等处也是无罪的。因此,才说了“然而,若……”等语。确实如此,当草屋即使以有挑衅性等为缘也无罪这一点被证成时,依同样的道理,为他人建造时,即使以有挑衅性等为缘也无罪,这实际上已经显示出来了。既然如此,一位比丘吩咐后离开,说:“请为我建造小屋”,并且他吩咐的是:应指示地基的、无挑衅性的、有环绕空间的。而为他建造的小屋,却是未指示地基的、有挑衅性的、无环绕空间的。那么,律藏中说:“建造者犯三个恶作”,为什么在为他人建造时,即使以有挑衅性等为缘,也说了恶作呢?将这一质疑记在心中,才说了“然而,若……乃至……是因未按所吩咐的建造而说”这段话。此处的意图是这样的:为他人建造时,即使以有挑衅性等为缘,也根本无罪。而“建造者犯三个恶作”这句话,并非为了显示为他人建造时,以有挑衅性等为缘而显示巴利原文
Ettha ca tiṇakuṭikāya eva sabbathā anāpattibhāvassa dassanaṃ parivārapāḷiṃ ānetvā tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sukhena sakkā sādhetunti kataṃ. Tiṇakuṭikāya ca sabbathā anāpattibhāve sādhite teneva nayena leṇaguhādīsupi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sakkā viññātunti. Teneva ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Tathā hi tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāve sādhite teneva nayena aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassitoyeva hoti. Evañca sati bhikkhu samādisitvā pakkamati ‘‘kuṭiṃ me karothā’’ti, samādisati ca desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cāti, tassa kuṭiṃ karonti adesitavatthukaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti pāḷiyaṃ aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi dukkaṭaṃ kasmā vuttanti imaṃ codanaṃ manasi nidhāya ‘‘yaṃ pana…pe… akaraṇapaccayā vutta’’nti idaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattiyeva. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti idaṃ pana aññassatthāya karontassa na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Yasmā bahūsu potthakesu satasodhitasammate ca purāṇapotthake ayameva pāṭhakkamo dissati, tasmā yathādiṭṭhapāṭhānukkamenevettha attho pakāsito. Katthaci potthake pana ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ…pe… anāpattī’’ti imassānantaraṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādipāṭhaṃ likhanti, evañca sati tattha adhippāyo pākaṭoyeva. Anāpattīti vatvāti uposathāgārañca bhavissati, ahañca vasissāmītiādīsu vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā.
超出规定尺寸建造小屋的特征,本身就是“作”;它既是“未指示地基”为根源之罪的组成部分,也是“超出尺寸”为根源之罪的组成部分。将这两者合在一起,说为“依作与无作生起”。应知:对于未指示地基而建造符合尺寸的小屋者,以及指示了地基后,由“无作”与“建造小屋之作”,依“作与无作”生起。“非有心”是指:以不知制戒之心而为“非有心”。涂抹等中的任何一种、低于最小尺寸的存在、未指示地基的状态、超出尺寸的状态、为自己而作的状态、作为居住场所的状态、涂抹的接触——这些是此处的六或七个组成部分。显示巴利原文
Pamāṇātikkantakuṭikaraṇalakkhaṇā kiriyāyeva, adesitavatthumūlikāyapi āpattiyā aṅgaṃ hoti pamāṇātikkantamūlikāyapi, tadubhayaṃ ekato katvā ‘‘kiriyākiriyato’’ti vuttaṃ. Vatthuṃ adesāpetvā pamāṇayuttaṃ kuṭiṃ karontassapi vatthuṃ desāpetvā akiriyāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyatova samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthutā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭṭanāti imānettha cha vā satta vā aṅgāni.
七、造住处学处注释显示巴利原文
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365 在第七学处中,“名为如此的城市”即拘睒弥城。据说该城的园林、池塘等处,拘睒弥树长得特别茂盛,因此得名拘睒弥。另有一说:因它建在拘孙巴仙人的隐居处附近,故得此名。意思是:拘孙巴仙人的居住地为拘睒弥,城市建于其附近,故随之得名。据说,此园由一位名为瞿师多的长者所建。谁是瞿师多长者?此园又如何为他所建?据说,过去有一个叫阿迪拉的国家,那时有位名叫拘杜诃罗迦的穷人,因饥荒恐惧,携妻儿前往食物丰足之地。途中他无力抱持儿子,便将其丢弃后离去。母亲折返,抱起孩子跟了上来。他们走进一个牧牛人的村庄。当时牧牛人们备了许多乳粥,他们得到后便食用。后来,那穷人因食用过多乳粥无法消化,夜间死去,随即投生在当地一只母狗腹中,出生为狗。此狗深得牧牛人喜爱。那牧牛人侍奉一位独觉佛,独觉佛进食时也会给狗一个饭团。狗对独觉佛生起亲切感,便随牧牛人同往草舍;若牧牛人不在,到了用食之时,它便自己去到草舍门口吠叫通报;途中若见凶猛野兽,也会吠叫。显示巴利原文
365. Sattame evaṃnāmake nagareti kosambīnāmake. Tassa kira nagarassa ārāmapokkharaṇīādīsu tesu tesu ṭhānesu kosambarukkhāva ussannā ahesuṃ, tasmā kosambīti saṅkhyaṃ agamāsi. Kusumbassa nāma isino assamato avidūre māpitattāti eke. Idaṃ vuttaṃ hoti – kusumbassa isino nivāsabhūmi kosambī, tassa ca avidūre bhavattā nagaraṃ kosambīti saṅkhyaṃ gatanti. Ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kāritoti ettha ko ghositaseṭṭhi, kathañcānena so ārāmo kāritoti? Pubbe kira addilaraṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhalako nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro subhikkhaṃ raṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi. Mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā. Te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakānañca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso bahutaraṃ pāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhāti. Paccekabuddhopi bhattakiccakāle kukkurassa ekaṃ piṇḍaṃ deti. So paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati, gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tatrāssa ‘‘ghosakadevaputto’’tveva nāmaṃ ahosi.
他从天界死后,投生于拘睒弥的一个良家。据说,一位无子的长者以财物给予他的父母,将他收为养子。后来,当自己的亲生儿子出生后,长者曾七次试图杀害他。他因具足福德,在七次事件中都未丧命,最后凭借一位长者女儿的计策得以活命。父亲去世后,他继承长者之位,成为瞿师多长者。在拘睒弥,还有另外两位长者——鸡长者和帕瓦利迦长者,加上他,共有三位。显示巴利原文
So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekasmiṃ kulaghare nibbatti. Taṃ aputtako kira seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīviko aparabhāge pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghositaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi, pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
那时,这些富豪朋友的五百位依止仙人住在山脚下。他们时常为了受用咸酸粥而来到人烟之处。有一次,在夏季时,他们前往人烟之处,穿越无水的广大荒野,在荒野尽头见到一棵大榕树,心想:“这样的树必定有大威力的天神居住。善哉!若他能给予我们饮用水或使用水就好了。”天神感知了仙人们的心意,心想“我要帮助他们”,便以自身神力从树枝间流下约犁头大小的水流。仙众见到如银柱般的水流,用自己的容器取水使用后,心想:“天神给了我们使用水,但这里是无村的广袤森林。善哉!若他也能给我们食物就好了。”天神随顺仙人们所需,赐予天界的粥、硬食等,令他们满足。显示巴利原文
Tena ca samayena tesaṃ sahāyakānaṃ seṭṭhīnaṃ kulūpakā pañcasatā isayo pabbatapāde vasiṃsu. Te kālena kālaṃ loṇambilasevanatthaṃ manussapathaṃ āgacchanti. Athekasmiṃ vāre gimhasamaye manussapathaṃ āgacchantā nirudakaṃ mahākantāraṃ atikkamitvā kantārapariyosāne mahantaṃ nigrodharukkhaṃ disvā cintesuṃ ‘‘yādiso ayaṃ rukkho, addhā ettha mahesakkhāya devatāya bhavitabbaṃ, sādhu vatassa, sace no pānīyaṃ vā paribhojanīyaṃ vā dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘imesaṃ saṅgahaṃ karissāmī’’ti attano ānubhāvena viṭapantarato naṅgalasīsamattaṃ udakadhāraṃ pavattesi. Isigaṇo rajatakkhandhasadisaṃ udakavaṭṭiṃ disvā attano bhājanehi udakaṃ gahetvā paribhogaṃ katvā cintesi ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakaṃ dinnaṃ, idaṃ pana agāmakaṃ mahāraññaṃ, sādhu vatassa, sace no āhārampi dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ upakappanavasena dibbāni yāgukhajjakādīni datvā santappesi.
诸仙人心中思惟:“天神赐予了我们所用的水,也赐予了食物等一切。善哉!若他能为我们显现自身,那该多好啊!”天神知道他们的心意,便显现了半身。“天神,您具足如此大的成就,是造了什么业而获得这成就呢?”“并非造了什么巨大的业,而是微小的业。”原来,这位天神是依止半布萨业而获得成就。据说,这位天人曾是在给孤独长者家中的佣人。在长者家中,每逢布萨日,下至奴仆佣工,所有人都持守布萨。有一天,那位佣人独自一早就外出劳作了。大长者查看领受食物的人,知道只有他一人去了森林,便给了他一份傍晚的食份。做饭的女仆只煮了一个人的饭,待他从森林回来,便为他添饭。佣人心中思惟:“其他日子这个时候,家中总是一片喧闹,今日却格外寂静,这是怎么回事呢?”那女仆告诉他说:“今天这家里所有人都持守布萨,大长者只给了你一人食物份额。”“是这样吗,大妈?”“是的,主人。”“大妈,你去请问大长者:‘在这个时候,受持布萨的人,算是有布萨业,还是没有呢?’”她前去询问,大长者说:“不算完整的布萨业,但算半份业,他是布萨持守者。”佣人便未进食,漱口后,持守布萨。显示巴利原文
Isayo cintayiṃsu ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakampi bhojanampi sabbaṃ dinnaṃ, sādhu vatassa , sace no attānaṃ dasseyyā’’ti. Devatā tesaṃ ajjhāsayaṃ viditvā upaḍḍhakāyaṃ dassesi. Devate mahatī te sampatti, kiṃ kammaṃ katvā imaṃ sampattiṃ adhigatāsīti. Nātimahantaṃ parittakaṃ kammaṃ katvāti. Upaḍḍhuposathakammaṃ nissāya hi devatāya sampatti laddhā. Anāthapiṇḍikassa kira gehe ayaṃ devaputto kammakāro ahosi. Seṭṭhissa hi gehe uposathadivasesu antamaso dāsakammakāre upādāya sabbo jano uposathiko hoti. Ekadivasaṃ ayaṃ kammakāro ekakova pāto uṭṭhāya kammantaṃ gato. Mahāseṭṭhi nivāpaṃ labhamānamanusse sallakkhento etassevekassa araññaṃ gatabhāvaṃ ñatvā assa sāyamāsatthāya nivāpaṃ adāsi. Bhattakāradāsī ekasseva bhattaṃ pacitvā araññato āgatassa bhattaṃ vaḍḍhetvā adāsi. Kammakāro cintayi ‘‘aññesu divasesu imasmiṃ kāle gehaṃ ekasaddaṃ ahosi, ajja ativiya sannisinnaṃ, kiṃ nu kho eta’’nti. Tassa sā ācikkhi ‘‘ajja imasmiṃ gehe sabbe manussā uposathikā, mahāseṭṭhi tuyhevekassa nivāpaṃ adāsī’’ti. Evaṃ ammāti. Āma sāmīti. ‘‘Imasmiṃ kāle uposathaṃ samādinnassa uposathakammaṃ hoti, na hotī’’ti mahāseṭṭhiṃ puccha ammāti. Tāya gantvā pucchito mahāseṭṭhi āha – ‘‘sakalauposathakammaṃ na hoti, upaḍḍhakammaṃ pana hoti, uposathiko hotī’’ti. Kammakāro bhattaṃ abhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathiko hutvā vasanaṭṭhānaṃ gahetvā nipajji. Tassa āhāraparikkhīṇakāyassa rattiṃ vāto kuppi. So paccūsasamaye kālaṃ katvā upaḍḍhuposathakammanissandena mahāvattaniaṭavidvāre nigrodharukkhadevaputto hutvā nibbatti.
他将此事禀告了诸仙人。仙人们问道:“您令我们听闻了前所未闻的‘佛、法、僧’,佛陀果真已出现于世间了吗?”“是的,尊者,已出现了。”“现在住在哪里呢?”“依止舍卫城的祇园,尊者。”仙人们欢喜踊跃,说道:“你们暂且安住,我们要去拜见导师。”便启程,次第抵达了拘睒弥城。城中的大富豪们听说“仙人们来了”,便出城迎接,并邀请说:“尊者们,明日请接受我们的供养。”次日,他们向仙众作了盛大的布施。仙人们告辞说:“我们用完餐便动身。”“尊者们,您们以前来的时候,会住上一个月、两个月、三个月甚至四个月才走,这次昨天才来,今日就说要走,这是为何?”“是的,居士们,佛陀已出现于世间,然而生命的终结无法预知,因此我们急着赶路。”“那么,尊者们,我们也去,请和我们一起走吧。”“你们是在家人,事务繁多,你们且住,我们先走一步。”他们启程后,在一处停留了两天,又急速赶路。抵达舍卫城后,便前往祇园精舍导师的座前。在那里听闻了甘美的法语后,他们全都出家,证得了阿罗汉果。显示巴利原文
So taṃ pavattiṃ isīnaṃ ārocesi. Isayo pucchiṃsu ‘‘tumhehi mayaṃ ‘buddho dhammo saṅgho’ti assutapubbaṃ sāvitā, uppanno nu kho loke buddho’’ti. Āma, bhante, uppannoti. Idāni kuhiṃ vasatīti. Sāvatthiyaṃ nissāya jetavane, bhanteti. Isayo ‘‘tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ satthāraṃ passissāmā’’ti haṭṭhatuṭṭhā nikkhamitvā anupubbena kosambīnagaraṃ sampāpuṇiṃsu. Mahāseṭṭhino ‘‘isayo āgatā’’ti paccuggamanaṃ katvā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante’’ti nimantetvā punadivase isigaṇassa mahādānaṃ adaṃsu. Isayo ‘‘bhutvāva gacchāmā’’ti āpucchiṃsu. Bhante, tumhe aññasmiṃ kāle ekampi māsaṃ dvepi tayopi cattāropi māse vasitvā gacchatha, imasmiṃ pana vāre hiyyo āgantvā ‘‘ajjeva gacchāmā’’ti vadatha, kiṃ idanti. Āma gahapatayo buddho loke uppanno, na kho pana sakkā jīvitantarāyo jānituṃ, tena mayaṃ turitā gacchāmāti . Tena hi, bhante, mayampi āgacchāma, amhehi saddhiṃyeva gacchathāti. ‘‘Tumhe agāriyā nāma mahājaṭā, tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ puretaraṃ gamissāmā’’ti nikkhamitvā ekaṭṭhāne dve divasāni avasitvā turitagamanena sāvatthiṃ patvā jetavanavihāre satthu santikameva agamaṃsu. Tattha madhuradhammakathaṃ sutvā sabbeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
那三位富豪也各自带着五百辆车,满载酥油、蜂蜜、糖蜜等珍味以及精致的绢布等财物,从拘睒弥出发,次第抵达舍卫城,在祇园附近扎下营地后,便前往导师座前,礼拜、问候已,退坐一面。导师为这三位朋友开示了甘美的法语。他们生起强烈的喜悦,便邀请导师接受供养。次日,他们作了盛大的布施,随后再次邀请,次日又作,如此连续布施半个月后,他们俯卧在导师足下,说:“尊者,请您慈悲,光临我们的地方。”世尊说:“居士们,如来喜住空闲之处。”居士们心领神会:“这便是已应允了。”他们俯卧在十力尊足下礼拜后,告辞离去。在归途的每一由旬处,他们都建造一座寺院。次第回到拘睒弥后,便宣告:“佛陀已出现于世间。”三人各自在自己的园林中投入巨资,为世尊建造了精舍。其中,鸡富豪所建造的名为鸡园;波伐梨富豪在芒果林建造的名为波伐梨芒果林;瞿师多建造的名叫瞿师多园。关于此,有偈颂说:“据说,此园是由名为瞿师多的富豪所建。”显示巴利原文
Tepi tayo seṭṭhino pañcahi pañcahi sakaṭasatehi sappimadhuphāṇitādīni ceva paṭṭuṇṇadukūlādīni ca ādāya kosambito nikkhamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanasāmante khandhāvāraṃ bandhitvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tiṇṇampi sahāyānaṃ madhuradhammakathaṃ kathesi. Te balavasomanassajātā satthāraṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ adaṃsu, puna nimantetvā punadivaseti evaṃ aḍḍhamāsaṃ dānaṃ datvā ‘‘bhante, amhākaṃ janapadaṃ āgamanāya paṭiññaṃ dethā’’ti pādamūle nipajjiṃsu. Bhagavā ‘‘suññāgāre kho gahapatayo tathāgatā abhiramantī’’ti āha. ‘‘Ettāvatā paṭiññā dinnā nāma hotī’’ti gahapatayo sallakkhetvā ‘‘dinnā no bhagavatā paṭiññā’’ti pādamūle nipajjitvā dasabalaṃ vanditvā nikkhamitvā antarāmagge yojane yojane vihāraṃ kāretvā anupubbena kosambiṃ patvā ‘‘loke buddho uppanno’’ti kathayiṃsu. Tayo janā attano attano ārāme mahantaṃ dhanapariccāgaṃ katvā bhagavato vihāre kārāpesuṃ. Tattha kukkuṭaseṭṭhinā kārito kukkuṭārāmo nāma ahosi. Pāvārikaseṭṭhinā ambavane kārito pāvārikambavanaṃ nāma. Ghositena kārito ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kārito’’ti.
那位在菩萨出离时随同出家、且在导师般涅槃时被处以梵罚者,即指菩萨时代的侍者车匿。而《中部·车匿教诫经》中所记载的那位:虽患病且受法军统帅教诫,却无法忍受临终之苦,遂以利刃割断喉管;当死亡的怖畏生起、趣相现前时,了知自己尚是凡夫,心生悚惧,遂修习毗婆舍那,把握诸行,证得阿拉汉,成为等首者而入般涅槃——此处所说的车匿并非此人。在恭敬语的运用中,由于对作者也想使用属格,故说“村落所供养者”。此处的语法规则,应依声明论来理解。“每一部分”,即指每一份。显示巴利原文
Yo abhinikkhamanakāle saddhiṃ nikkhanto, yassa ca satthārā parinibbānakāle brahmadaṇḍo āṇatto, taṃ sandhāyāha ‘‘bodhisattakāle upaṭṭhākachannassā’’ti. Iminā ca yo majjhimanikāye channovādasutte (ma. ni. 3.389 ādayo) gilāno hutvā dhammasenāpatinā ovadiyamānopi māraṇantikavedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto tiṇhena satthena kaṇṭhanāḷiṃ chinditvā maraṇabhaye uppanne gatinimitte ca upaṭṭhite attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā saṃviggo vipassanaṃ paṭṭhapetvā saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi, ayaṃ so na hotīti dasseti. Pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā āha ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. Ekeko koṭṭhāsoti ekeko bhāgo.
366 “从造作而有生起”这一说法,只是否定仅从单纯的造作生起。应知,由于基物的指定与造屋的造作,它实从造作与非造作生起。于此学处中,“比丘们或不可引导者”的“或”字,应视为决定义,正如“此者或彼大龙”等中的用法。显示巴利原文
366.Kiriyato samuṭṭhānabhāvoti kevalaṃ kiriyāmattato samuṭṭhānabhāvaṃ paṭikkhipati, vatthuno pana adesanāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyato samuṭṭhātīti veditabbaṃ . Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vā anabhineyyāti ettha vā-saddo ‘‘ayaṃ vā so mahānāgo’’tiādīsu viya avadhāraṇatthoti daṭṭhabbo.
八、第一恶意诽谤学处注释显示巴利原文
8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380 第八,以墙围绕,即关联。配有城门与望楼:指设有门殿,并于各处墙顶建有瞭望楼。因以竹围绕,且内部为花果树木所遮蔽,故呈青绿色光泽。因具足树荫、水源及优良的地块,故令人心旷神怡。以黑鹿之形,即如松鼠之形。施食,即食物。彼园,即那座园林。达跋是该长老之名,因落下时落于达跋柱上,长老遂得名“达跋”。显示巴利原文
380. Aṭṭhame pākārena parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti dvārapāsādena ca tattha tattha pākāramatthake patiṭṭhāpitaaṭṭālakehi ca yuttaṃ. Veḷūhi parikkhittattā abbhantare pupphūpagaphalūpagarukkhasañchannattā ca nīlobhāsaṃ. Chāyūdakasampattiyā bhūmibhāgasampattiyā ca manoramaṃ. Kāḷakavesenāti kalandakarūpena. Nivāpanti bhojanaṃ. Tanti uyyānaṃ. Dabboti tassa therassa nāmanti dabbatthambhe patitattā dabboti tassa therassa nāmaṃ ahosi.
据说,在迦叶佛的教法衰微时,有七位比丘同心协力,见到其他人在教法中不恭敬,便想:“我们在此做什么?不如于僻静处修习沙门法,以尽苦边。”于是他们绑好梯子,登上高山峰顶,了知自己的心力后,说:“把梯子推下去吧,贪着生命者便下去,莫作日后追悔之人。”说完,众人一齐推下梯子,互相教诫:“贤友们,当不放逸!”随后各自坐在心意欢喜之处,开始修习沙门法。显示巴利原文
Kassapadasabalassa sāsanosakkanakāle kira satta bhikkhū ekacittā hutvā aññe sāsane agāravaṃ karonte disvā ‘‘idha kiṃ karoma, ekamante samaṇadhammaṃ katvā dukkhassantaṃ karissāmā’’ti nisseṇiṃ bandhitvā uccaṃ pabbatasikharaṃ abhiruhitvā attano cittabalaṃ jānantā ‘‘nisseṇiṃ pātentu, jīvite sālayā otarantu, mā pacchānutappino ahuvatthā’’ti vatvā sabbe ekacittā hutvā nisseṇiṃ pātetvā ‘‘appamattā hotha, āvuso’’ti aññamaññaṃ ovaditvā cittaruciyesu ṭhānesu nisīditvā samaṇadhammaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
其中一位长老在第五日证得阿罗汉后,说道:“我的事已办,在此还做什么呢?”便以神通从北俱卢洲取来钵食,说:“贤友们,请享用此钵食,乞食之事由我承担,你们各自完成自己的业处吧。”贤友们说:“贤友,我们推下梯子时,可曾这样约定:‘谁先证法,便去取食,余者食用其取来的,继续修习沙门法’吗?”“没有,贤友。”“你们是依各自宿业所得的,我们若能做到,也当尽轮回边际,你们走吧。”那位长老无法说服他们,便在舒适处食用钵食后离去。又一位长老在第七日证得阿那含果,命终后投生净居梵天界。其余长老则在无佛出世的间隔中,于天人道中流转,投生于各处:一位生于犍陀罗国呾叉始罗城的王家中,一位生于边地一位女游方者的腹中,一位生于跋希耶国一位居士家中,一位生于王舍城一位居士家中。显示巴利原文
Tatreko thero pañcame divase arahattaṃ patvā ‘‘mama kiccaṃ nipphannaṃ, ahaṃ imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāmī’’ti iddhiyā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā āha – ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjatha, bhikkhācārakiccaṃ mamāyattaṃ hotu, tumhe attano kammaṃ karothā’’ti. Kiṃ nu mayaṃ, āvuso, nisseṇiṃ pātentā evaṃ avacumha ‘‘yo paṭhamaṃ dhammaṃ sacchikaroti, so bhikkhaṃ āharatu, tenābhataṃ sesā paribhuñjitvā samaṇadhammaṃ karissantī’’ti. Natthi, āvusoti. Tumhe attano pubbahetunāva labhittha, mayampi sakkontā vaṭṭassantaṃ karissāma, gacchatha tumheti. Thero te saññāpetuṃ asakkonto phāsukaṭṭhāne piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā gato. Aparopi thero sattame divase anāgāmiphalaṃ patvā tato cuto suddhāvāsabrahmaloke nibbatto, itare therā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā tesu tesu kulesu nibbattā. Eko gandhāraraṭṭhe takkasilanagare rājagehe nibbatto, eko paccantimaraṭṭhe paribbājikāya kucchimhi nibbatto, eko bāhiyaraṭṭhe kuṭumbiyagehe nibbatto, eko rājagahe kuṭumbiyagehe nibbatto.
而这位达跋长老则在末罗国的阿努比耶城一位末罗王家中结生。其母临产时去世。人们将遗体运至坟场,置于柴堆上点火。火势炽热,烧裂了腹部的薄膜。那婴儿凭着自己的福力跃出,落在一根达跋柱上。人们抱起婴儿,交予祖母。祖母为他取名,因他落于达跋柱而得以存活,便取名“达跋”。所以说:“达跋是该长老的名字。”显示巴利原文
Ayaṃ pana dabbatthero mallaraṭṭhe anupiyanagare ekassa mallarañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa mātā upavijaññā kālamakāsi. Matasarīraṃ susānaṃ netvā dārucitakaṃ āropetvā aggiṃ adaṃsu. Aggivegasantattaṃ udarapaṭalaṃ dvedhā ahosi. Dārako attano puññabalena uppatitvā ekasmiṃ dabbatthambhe nipati, taṃ dārakaṃ gahetvā ayyikāya adaṃsu. Sā tassa nāmaṃ gaṇhantī dabbatthambhe patitvā laddhajīvikattā ‘‘dabbo’’ti tassa nāmaṃ akāsi. Tena vuttaṃ ‘‘dabboti tassa therassa nāma’’nti.
他七岁时,导师由比丘僧团围绕,在末罗国游行,到达阿努比耶镇,安住于阿努比耶芒果林。达跋童子见到导师,一见即生净信,欲求出家,便向祖母请求说:“我要在十力者座下出家。”祖母说:“善哉,孩子。”便带着达跋童子到导师处,说:“尊者,请为此童子出家。”导师向一位比丘示意说:“比丘,为此童子出家。”那位长老奉导师之命,在为达跋童子出家时,教导了皮五法业处。他前因具足,已立志向,第一缕头发剃下时,便安住于须陀洹果;第二缕剃下时,安住于斯陀含果;第三缕时,安住于阿那含果;而全部头发剃完与证得阿罗汉果同时,无有先后。因此说:“应知,据说长老七岁时即生怖畏而出家,在剃刀下便证得阿罗汉。”显示巴利原文
Tassa sattavassikakāle satthā bhikkhusaṅghaparivuto mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyanigamaṃ patvā anupiyambavane viharati. Dabbakumāro satthāraṃ disvā saha dassaneneva pasīditvā pabbajitukāmo hutvā ‘‘ahaṃ dasabalassa santike pabbajissāmī’’ti ayyikaṃ āpucchi. Sā ‘‘sādhu tātā’’ti dabbakumāraṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā ‘‘bhante, imaṃ kumāraṃ pabbājethā’’ti āha. Satthā aññatarassa bhikkhuno saññaṃ adāsi ‘‘bhikkhu imaṃ dārakaṃ pabbājehī’’ti. So thero satthu vacanaṃ sutvā dabbakumāraṃ pabbājento tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Pubbahetusampanno katābhinīhāro paṭhamakesavaṭṭiyā voropanakkhaṇeyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyāya kesavaṭṭiyā oropiyamānāya sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale, sabbakesānaṃ pana oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apacchā apure ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘thero kira sattavassikova saṃvegaṃ labhitvā pabbajito khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇīti veditabbo’’ti.
“弟子所应证得”是指随其各自的亲依止,由彼彼弟子所应证得。“三明”等是依其可能而说。“功德种类”是为显示“凡弟子所应证得者”与中性词性的关联而说。于四圣谛中,由四道完成了十六种作用,即于苦、集、灭、道四圣谛中,以遍知苦、断集、证灭、修道——每一道各有四种作用,由此完成了十六种作用。“从这些处退转”是指从这些作用与所缘退转。“石板”即石片。“十三种”是指依食事分配者、房舍分配者、库房管理者、衣接收者、分衣者、分粥者、分果者、分硬食者、杂事处理者、分下衣者、分钵者、净人派遣者、沙弥派遣者等十三种任命,皆可授予。显示巴利原文
Sāvakena pattabbanti yathupanissayaṃ tena tena sāvakena pattabbaṃ. Tisso vijjātiādi yathāsambhavavasena vuttaṃ. Guṇajātanti ‘‘yañca kiñci sāvakena pattabba’’nti napuṃsakaliṅgasambandhadassanatthaṃ vuttaṃ. Catūsu saccesu catūhi maggehi soḷasavidhassa kiccassa katattāti dukkhasamudayanirodhamaggasaṅkhātesu catūsu saccesu dukkhapariññā samudayappahānaṃ nirodhasacchikiriyā maggabhāvanāti ekekassa maggassa catunnaṃ catunnaṃ kiccānaṃ vasena soḷasavidhassa kiccassa katattā. Tato tato paṭikkamitvāti tato tato kiccato ārammaṇato ca paṭivattitvā. Silāpaṭṭaketi pāsāṇaphalake. Terasāpīti bhattuddesakasenāsanaggāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājanakayāgubhājanakaphalabhājanakakhajjabhājanakaappamattakavissajjakasāṭiyaggāhāpakapattaggāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasāpi sammutiyo dātuṃ vaṭṭanti.
382 “Apisū”中,“sū”仅为小品词,“api”一词在此处不适用,应视为紧接“vikāle”之后,意为“即使在非时也来”。“知者”指知道远方状态者。“于一切处”中,应知因各寺院的规约等有种种不同,故于彼彼寺院中分别宣说规约等。据说,在所有寺院中,将行路定为等量后而决意。此即化现者的法性:未作限定而化现者,有“一人说话时”等法性。的确,那些未对颜色、年龄、身体肢节、资具、动作等作限定而化现者,因未作限定而化现,故与具神通者完全相同。于行住坐卧或说话沉默等中,具神通者做什么,他们也做什么。若欲作种种不同者——有些为青年,有些为中年,有些为老年;同样,长发、半秃、混合发型;穿半红衣、黄衣;作诵经、说法、歌咏、问问题、答问题、缝衣、洗衣等,或欲作其他种种不同者——则从根本禅出定后,以“令这些比丘为青年”等方法作预备,再入定出定后决意,与决意心俱,即成为所欲的各种形态。“非无根据之言”指化现者所说“这是我的床”等言并非无根据,因一切处皆有床椅存在。显示巴利原文
382.Apisūti ettha sūti nipātamattaṃ, api-saddo aṭṭhānappayutto ‘‘vikāle’’ti imassa anantaraṃ daṭṭhabbo, vikālepi āgacchantīti attho. Jānantāti dūrabhāvaṃ jānantā. Evaṃ sabbapadesūti ettha katikasaṇṭhānādīnaṃ nānappakārattā tasmiṃ tasmiṃ vihāre katikavattādīni visuṃ visuṃ kathāpetīti veditabbaṃ. Sabbavihāresu ca gamanamagge samappamāṇe katvā adhiṭṭhātīti vadanti. Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ ayaṃ ‘‘ekasmiṃ bhāsamānasmi’’ntiādi dhammatā. Tathā hi ye vaṇṇavayasarīrāvayavaparikkhārakiriyāvisesādīhi niyamaṃ akatvā nimmitā honti, te aniyametvā nimmitattā iddhimatā sadisāva honti. Ṭhānanisajjādīsu bhāsitatuṇhībhāvādīsu vā yaṃ yaṃ iddhimā karoti, taṃ tadeva karonti. Sace pana nānappakāre kātukāmo hoti, keci paṭhamavaye, keci majjhimavaye, keci pacchimavaye, tathā dīghakese, upaḍḍhamuṇḍe , missakakese, upaḍḍharattacīvare, paṇḍukacīvare, padabhāṇadhammakathāsarabhaññapañhapucchanapañhavissajjanacīvarasibbanadhovanādīni karonte, aparepi vā nānappakārake kātukāmo hoti, tena pādakajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ettakā bhikkhū paṭhamavayā hontū’’tiādinā nayena parikammaṃ katvā puna samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite adhiṭṭhānacittena saddhiṃ icchiticchitappakārāyeva honti. Avatthukavacanaṃ na hotīti nimmitānaṃ ‘‘ayaṃ mañco’’tiādivacanaṃ avatthukaṃ na hoti sabbattha mañcapīṭhānaṃ sambhavato.
383 “一游食”指因食物过于美味而应令其别住之食。“以派生词称呼”是指例如“四为其量,故为四量”这样以派生词来称呼。为显示以饭为问的例子,而说“即于作格义中用作格语”,意谓以饭作为作格而问。为显示那些以饭为作格而问者的问法,说“他们问:‘尊者,我们施饭吗?’”。显示巴利原文
383.Ekacārikabhattanti atimanāpattā visuṃ ṭhitikāya pāpetabbaṃ bhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri parimāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Odanassa pucchāya sādhakatamattā āha – ‘‘karaṇattheyeva karaṇavacana’’nti, odanena karaṇabhūtena pucchantīti vuttaṃ hoti. Ye ca odanena karaṇabhūtena pucchanti, tesaṃ pucchanākāradassanatthaṃ ‘‘kiṃ, bhante, odanaṃ demāti pucchantī’’ti vuttaṃ.
“存在”指应当存在。“未作意”指未作转向。“夜间商议”指睡了一段时间后起来商议。因为在夜间,于初夜、中夜睡眠后醒来的人,对当日也会生起非当日想,所以他们说是“昨天”。而那些夜间忙于事务、保持觉醒的人,则唯有当日想,所以他们只说“今天”,不说“昨天”。“冒烟”指因反复生起的忿怒而冒烟。显示巴利原文
Bhavoti bhavitabbo. Asamannāharitvāti ābhogaṃ akatvā. Rattiṃ sammantayamānāti kañci kālaṃ supitvā vuṭṭhāya sammantayamānā. Rattiyañhi paṭhamayāmamajjhimayāmesu supitvā pabuddhānaṃ ajjatanakālepi anajjatanābhimāno hoti, tasmā te ‘‘hiyyo’’ti āhaṃsu. Ye pana rattiyaṃ kammappasutā jāgariyamanuyuttā honti, tesaṃ ajjatanābhimānoyeva, tasmā te ‘‘ajja’’icceva voharanti, na ‘‘hiyyo’’ti. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakakodhavasena padhūpāyantā.
384 “Dabbadabbā”中,第二个“dabba”词是智者的同义词,故说“dabbā即智者”。“如此不辩解”是连接句。“辩解”指使自己从过失中解脱。“以为是出罪相”即以为是出罪相。“不契合”指长老的持戒自许与她的破戒自许之语不相契合,这是其意旨。此处应说者,将于后文显明。“应驱逐”是指给予白衣,令其还俗,这是意思。此处意指灭摈。为显示此而说“三种摈”等。不作共住等单一羯磨,称为共住摈。罚羯磨摈是指撒沙等,直至令其忏悔为止,以罚羯磨驱逐。“Cara pire vinassa”是显示驱逐的方式。其中“cara”是“走,离开”的意思。“pire”指“其他,非我所有,与我们无关者”,“pire”与“para”一词同义,是呼格。或者说“pire”与“parato”同义,是不变词,故“cara pire”意为“去别处,莫在此停留”。“vinassa”指消失不见。显示巴利原文
384.Dabbadabbāti dutiyo dabba-saddo paṇḍitādhivacanoti āha ‘‘dabbā paṇḍitā’’ti. Evaṃ na nibbeṭhentīti sambandho. Nibbeṭhentīti attānaṃ dosato mocenti. Vuṭṭhānalakkhaṇaṃ maññamānāti vuṭṭhānalakkhaṇanti maññamānā. Na ghaṭiyatīti therassa susīlapaṭiññāya tassā dussīlapaṭiññāvacanaṃ na ghaṭiyatīti adhippāyo. Ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato āvi bhavissati. Nāsethāti setakaṃ datvā gihibhāvaṃ pāpethāti attho. Liṅganāsanā hettha adhippetā. Imameva ca dassetuṃ ‘‘tisso nāsanā’’tiādi vuttaṃ. Ekakammādisaṃvāsassa akaraṇaṃ saṃvāsanāsanā. Daṇḍakammanāsanā nāma vālukādīni okiritvā yāva khamāpeti, tāva daṇḍakammavasena nikkaḍḍhanaṃ. Cara pire vinassāti nikkaḍḍhanākāradassanaṃ. Tattha carāti gaccha, apehīti vuttaṃ hoti. Pireti para amāmaka, amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho. Pireti hi para-saddena samānatthaṃ sambodhanavacanaṃ. Atha vā pireti ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ, tasmā cara pireti parato gaccha, mā idha tiṭṭhāti attho. Vinassāti adassanaṃ gaccha.
因为那些比丘隐藏自己而住于默然,故“应审问”即是“应探寻、应了知”的意思。“是造作者”指:因她承认“我被尊者所染污”,若依此承认而将其驱摈,则长老是造作者,是有过失的,此为义趣。“非造作者”指:若不考虑她所作的承认,而世尊仅就其本性常破戒而驱摈她,则长老非造作者,此为意旨。当说“依其自认而驱摈”时,因她所作“我被尊者所染污”的承认成为了事实,故说:“尊者,依您所说,长老是造作者,是有过失的。”“不毁谤比丘尼者,恶作”——以此显示了大注释的主张。“说妄语者波逸提”,是指毁谤比丘尼者,于妄语有波逸提。显示巴利原文
Yasmā te bhikkhū attānaṃ appakāsetvā ṭhitā, tasmā anuyuñjathāti imassa gavesatha jānāthāti attho vutto. Kārako hotīti ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti paṭiññātattā tāya paṭiññāya yadi nāsitā, thero kārako hoti, sadosoti attho. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā yadi bhagavatā pakatidussīlabhāvaṃyeva sandhāya sā nāsitā, thero akārako hotīti adhippāyo. ‘‘Sakāya paṭiññāya nāsethā’’ti vutte ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti tāya katapaṭiññāya bhūtatā āpajjatīti āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ vāde thero kārako hoti sadoso’’ti. Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti, dukkaṭanti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito. Musāvāde pācittiyanti vuttanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa musāvāde pācittiyanti vuttaṃ.
Tatrāti,是指于那些恶作与波逸提之中。从此处开始,直至“因此唯有波逸提才是恰当的”这句话为止,是阐明两部注疏中的意趣。其中,前一种方式是指“毁谤比丘尼,恶作”这一注疏方式中所说的。为何说“唯有恶作才是恰当的”呢?为了说明其中的理由,而说“如同……”等。比丘对比丘的桑喀地谢沙,是指以无根的重罪毁谤比丘的比丘,犯桑喀地谢沙的意思。在后一种方式中,也说“毁谤比丘尼者,于妄语中犯波逸提”。在古伦地注的方式中,也认为因为是妄语,所以唯有波逸提才是恰当的,其意趣是:以欺骗为目的,所以唯有波逸提才是恰当的。若如此,那么以无根的重罪毁谤比丘并辱骂者,因为也同样有妄语,是否也应该只犯波逸提呢?为了说明:在那里,虽然也有妄语,但根据圣言的分量,应只以桑喀地谢沙和粗恶语波逸提来处理,而非以故意妄语波逸提来处理,所以说“根据圣言的分量……”等。其中,“根据圣言的分量”是指根据世尊所说的巴利圣典的分量。现在,为了显示那段圣言,而说“以毁谤的意图……”等。然而,并没有“比丘对比丘尼犯恶作”这样的圣言,这是指在毁谤比丘尼的事情上,没有“比显示巴利原文
Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Ito paṭṭhāya ‘‘tasmā pācittiyameva yujjatī’’ti vacanapariyantaṃ dvīsupi aṭṭhakathāsu adhippāyavibhāvanaṃ. Tattha purimanayeti ‘‘bhikkhuniṃ anuddhaṃseti, dukkaṭa’’nti vuttaaṭṭhakathānaye. Dukkaṭameva yujjatīti kasmā vuttanti ce? Tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘yathā’’tiādimāha. Bhikkhuno bhikkhusmiṃ saṅghādisesoti bhikkhuṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃsentassa bhikkhuno saṅghādisesoti attho. Pacchimanayepi ‘‘bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa musāvāde pācittiya’’nti vuttaṃ. Kurundīnayepi musāvādattā pācittiyameva yujjatīti visaṃvādapurekkhatāya pācittiyameva yujjatīti adhippāyo. Yadi evaṃ bhikkhuṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃsentassa akkosantassa ca musāvādattā pācittiyeneva bhavitabbanti ce? Tattha satipi musāvāde vacanappamāṇato saṅghādisesaomasavādapācittiyeheva bhavitabbaṃ, na sampajānamusāvādapācittiyenāti dassetuṃ ‘‘vacanappamāṇato’’tiādimāha. Tattha vacanappamāṇatoti bhagavatā vuttapāḷivacanappamāṇato. Idāni taṃ vacanaṃ dassetuṃ ‘‘anuddhaṃsanādhippāyenā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti vacanaṃ natthīti bhikkhuniyā anuddhaṃsane bhikkhuno dukkaṭanti vacanaṃ natthi tathā pāḷiyaṃ anāgatattā. Sampajānamusāvāde pācittiyanti vacanamatthīti sāmaññato vuttaṃ sampajānamusāvādasikkhāpadaṃ dasseti.
现在,在阐明了两部注疏论说中的意趣之后,为了显示其中后一种论说的过失,并确立前一种论说,论师说“然而在那里……”等。Tatrāti,是指于“唯有波逸提才是恰当的”这一论说中。当没有毁谤的意图时,犯波逸提——以此开显了故意妄语波逸提的适用场合。另外单独的一个波逸提,是指与故意妄语波逸提不同的、另一个单独的波逸提。藉由这些,并未摈灭——这是从普遍意义上说的,但其意趣是:对于此事,并没有以恶作来摈灭。若果如此,为何世尊不摈灭他呢?因此说“然而因为……”等。显示巴利原文
Idāni dvīsupi aṭṭhakathāvādesu adhippāyaṃ vibhāvetvā tesu pacchimavāde dosaṃ dassetvā purimavādaṃ patiṭṭhapetukāmo ācariyo ‘‘tatra panā’’tiādimāha. Tatrāti ‘‘pācittiyameva yujjatī’’ti vuttavāde. Anuddhaṃsanādhippāye asati pācittiyanti iminā sampajānamusāvāde pācittiyassa okāsaṃ dasseti. Visuṃ pācittiyaṃ vuttanti sampajānamusāvāde pācittiyato visuṃ aññameva pācittiyaṃ vuttaṃ. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, imissā pana dukkaṭena nāsanā natthīti adhippāyo. Yadi evaṃ kasmā naṃ bhagavā nāsetīti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi.
385-386 Dūsito 一词显示“被毁坏”之义,是恶声之业的受事(所成就)。Dūsayati 意为毁坏他人、令其灭亡,故为毁坏者;以此说明“dūsayatīti doso”中,dosa 一词是施事(作者成就)。Jahāpito 是舍弃本来的状态——这是就词根 dusa 在变化形中的读法而说,即舍弃本来的柔和状态,令其生起变异。由于形态的不同,被毁坏的形态与毁坏者的形态相异。Anabhiraddho 是不喜悦。不喜悦之人不能称为安乐,故说“不安乐”。在“令国王满意”等语句中,有“令净信”的意思,故说“未被令净信”。Khīla 一词表示僵硬状态,也是垃圾的同义词,因此称为“心僵硬、心垃圾的嗔恚柱”。由于它,心变得僵硬,所以它是柱,即心的僵硬,在意义上就是嗔恚本身。嗔恚的特征便是心的僵硬状态,当它生起时,心如同垃圾堆一般令人厌恶,因与垃圾相似,嗔恚也被称为“柱”,故说“嗔恚柱”。由于心的僵硬和与垃圾相似,嗔恚本身就是柱,即嗔恚柱。显示巴利原文
385-386.Dūsitoti duṭṭhasaddassa kammasādhanataṃ dasseti. Dūsayati paraṃ vināsetīti dūsako. Iminā ‘‘dūsayatīti doso’’ti dosasaddassa kattusādhanatā vuttā. Pakatibhāvaṃ jahāpitoti dusasaddassa vikatiyaṃ paṭhitattā vuttaṃ, pakatiyā sommabhāvaṃ jahāpitoti attho, vikāramāpāditoti vuttaṃ hoti. Ākāranānattenāti dūsitākārassa dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Yo pana atuṭṭho, so sukhito nāma na hotīti āha ‘‘na sukhito’’ti. ‘‘Ārādhito rājā’’tiādīsu pasāditoti atthasambhavato ‘‘na vā pasādito’’ti vuttaṃ. Khīlasaddo thaddhabhāvavacano kacavarapariyāyo ca hotīti āha – ‘‘cittathaddhabhāvacittakacavarasaṅkhātaṃ paṭighakhīla’’nti. Khīlayati tena cittaṃ thaddhabhāvaṃ āpajjatīti khīlaṃ, cittassa thaddhabhāvo. So ca atthato paṭighoyeva. Cittassa thaddhabhāvalakkhaṇo hi paṭigho, tasmiñca uppanne cittaṃ uklāpajātaṭṭhānaṃ viya amanuññaṃ hoti, tasmā kacavarasadisattāpi paṭighova ‘‘khīla’’nti vutto. Tenāha ‘‘paṭighakhīla’’nti. Cittassa thaddhabhāvattā kacavarasadisattā ca paṭighoyeva khīlaṃ paṭighakhīlaṃ. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na anugato, na upetoti attho. Yo ca pītisukhādīhi anupagato, so tehi vajjito nāma hotīti āha ‘‘pītisukhādīhi vajjito’’ti. Yo ca tehi vajjito, na so tena abhisaṭo nāma hotīti āha ‘‘na abhisaṭo’’ti, pītisukhādīhi na patthaṭoti attho.
Yenāti 是指由于那种愤怒。Duṭṭho 显示了本母中出现的词,kupito 是分别释中出现的词。虽然在意义上两者是同一的,但依于两个词而说“两者”。同样地,依于“由于那种愤怒,由于那种嗔恨”这些词而说“以两种”,但在意义上只是嗔恨本身。而那是属于行蕴的,所以说“以此两种显示了行蕴”。以“不悦意、不欢喜”等语,只是说了忧受,所以说“以此两种显示了受蕴”。显示巴利原文
Yenāti yena kopena. Duṭṭhoti mātikāya āgatapadaṃ dasseti, kupitoti padabhājane āgatapadaṃ. Atthato ekattepi ubhinnaṃ padānaṃ vasena ‘‘ubhayampī’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘tena ca kopena tena ca dosenā’’ti imesaṃ padānaṃ vasena ‘‘dvīhī’’ti vuttaṃ, atthato pana dosoyeva. So ca saṅkhārakkhandhapariyāpannoti āha ‘‘imehi dvīhi saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. ‘‘Anattamanatā anabhiraddhī’’ti vacanehi domanassavedanāva vuttāti āha ‘‘imehi dvīhi vedanākkhandhaṃ dassetī’’ti.
然而,当对于举罪者来说,是未见、未闻、未疑时,那就称为无根,所以说“那对于他……是依于举罪者而说的”。其意趣是:如果是依于被举罪者而说,那么分别释就应该说“无根是指未犯”了。Yaṃ pārājikanti 是指在适合比丘的十九种波罗夷中的某一种。但在分别释中,只取了巴利圣典中出现的那些,而说“以四种中的某一种”。Etanti 是指被举罪者犯或不犯的状态。Idhāti 是指在此学处中。显示巴利原文
Yadā pana codakena adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ vā hoti, tadā amūlakaṃ nāma hotīti āha ‘‘taṃ panassa…pe… codakavasena adhippeta’’nti. Yadi cuditakavasena adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane pana pāḷiyaṃ āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etanti cuditakassa āpannānāpannattaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
“Tathevāti”意在指示“以净信耳或天耳”这一意义。因为仅仅听到即应了知,所以才说“就停留在所听之处”。“Parisaṅkanaṃ”是所疑,依见而起的疑便是“见所疑”。其余各项也是如此。“Imesanti”是表示作者的属格,意思是“由这些”。“Karissanti vāti”在这里应当转变格位,与“ime”相连接。“有见”有根、“有见”无根——这是依违犯行为的有无而说。“有想”有根、“有想”无根——这是依见想的有无而说。显示巴利原文
Tathevāti pasādasotena dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Sutvāva jānitabbato ‘‘sutaṭṭhāneyeva tiṭṭhatī’’ti vuttaṃ. Parisaṅkanaṃ parisaṅkitaṃ, diṭṭhānugataṃ parisaṅkitaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ. Evaṃ sesesupi. Imesanti kattuatthe sāmivacanaṃ, imehīti attho. Karissanti vāti ettha vibhattipariṇāmaṃ katvā imeti yojetabbaṃ. Diṭṭhaṃ atthi samūlakaṃ, atthi amūlakanti idaṃ ajjhācārassa sabbhāvāsabbhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Atthi saññāsamūlakaṃ, atthi saññāamūlakanti idaṃ pana diṭṭhasaññāya sabbhāvāsabbhāvaṃ sandhāya.
“近前而立”:即在十二肘范围之内近前而立,三部《结句》中都这样说。然而,后面说到“派遣使者、送书信或传口信去举罪时,不构成头罪”,因为这正是针对非面对面的举罪而说无犯,所以“近前而立”只是为了显示面对面的性质而已,这是我们所认可的解释。正因如此,在《本母注释》中说明构成要件时提到“以令其舍戒的意图而面对面举罪”,并不能将面对面限定在十二肘之内。而且,在《律决断》中提到,遇到重罪时应当坚持,因此应当审察之后采取更为合理的解释。教唆者每说一句,被教唆者便犯一个桑喀地谢沙罪——这是指被教唆者每说一句,教唆者即犯一个桑喀地谢沙罪。说“我也曾见、曾闻”这句话,是为了显示被教唆者也具有举罪者的性质;但即使不说这句话,只要不以他人所说为借口,而是以不令其蒙羞的意图说“你犯了波罗夷法”,便只犯桑喀地谢沙罪。然而,即使怀有不令其蒙羞的意图,如果又表明“某某人这样说过”而说,据说也没有桑喀地谢沙罪。显示巴利原文
Samīpe ṭhatvāti dvādasahatthabbhantare samīpe ṭhatvāti vadantīti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Parato pana ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ pesetvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti parammukhācodanāya eva anāpattiyā vuttattā ‘‘samīpe ṭhatvā’’ti idaṃ sammukhabhāvamattadassanatthaṃ vuttanti amhākaṃ khanti . Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) aṅgaṃ dassentena ‘‘cāvanādhippāyena sammukhācodanā’’ti vuttaṃ, na ca sammukhabhāvo dvādasahatthabbhantareyevāti niyamo sakkā vatthuṃ. Vinayavinicchayañca patvā garukeyeva ṭhātabbanti vuttaṃ, tasmā upaparikkhitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Codāpakasseva vācāya vācāya saṅghādisesoti āṇattassa vācāya vācāya codāpakassa saṅghādiseso. Mayāpi diṭṭhaṃ sutaṃ atthīti idaṃ āṇattassapi codakabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, evaṃ pana avatvāpi ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vacanaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā anuddhaṃsanādhippāyena vadantassa saṅghādisesoyeva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti dassetvā vadantassa natthi saṅghādisesoti vadanti.
“众多比丘以众多事对众多比丘举罪”:此处用复数来表示“众多”,但如此表述的理由并不明显。因为这四句分类只是依据举罪者的一人或多人的情况而产生的,并非依据被举罪者的一人多人情况。实际上,正是针对单一的彼举罪者,才区分为一事一举罪者、一事多举罪者、多事一举罪者、多事多举罪者这四句分类。因此,在说明第四种举罪时也说“在此举罪中,事有多种,举罪者有多种”,并没有说“被举罪者有多种”。所以,用“众多”来表示复数,看不出理由。或者,前三种举罪都是以单一被举罪者来表述,而这里用复数来表述,是为了显示这样的意义:“举罪并非只对单一被举罪者才可能发生,对众多被举罪者也同样可能发生。”显示巴利原文
Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhi codentīti ettha sambahuleti bahuttaniddese kāraṇaṃ na dissati. Vatthucodakānaṃyeva hi ekānekavasena idaṃ catukkamāgataṃ, na cuditakassapi ekānekavasena. Tathā hi ekasseva cuditakassa vasena ekavatthuekacodakaekavatthunānācodakanānāvatthuekacodakanānāvatthunānācodakappabhedaṃ idaṃ catukkamāgataṃ, teneva catutthacodanaṃ dassentenapi ‘‘imissā codanāya nānāvatthūni nānācodakā’’ti vuttaṃ, na pana ‘‘nānācuditakā’’ti, tasmā ‘‘sambahule’’ti bahuttaniddese kāraṇaṃ na dissati. Atha vā paṭhamaṃ tīsupi codanāsu ekattena cuditakaṃ niddisitvāpi idha bahuttena niddeso ‘‘na kevalaṃ ekasmiṃyeva cuditake codanā sambhavati, atha kho sambahulesupī’’ti imamatthaṃ dassetuṃ kato.
关于“谁能举罪,谁不能举罪”等,是为了显示即使没有令其蒙羞的意图,举罪的特征依然存在。“具戒者”一语,意在说明破戒者的话不足为凭。至于比丘尼,因对比丘无举罪资格,故说“只有比丘尼”。虽然比丘尼对比丘无此资格,但她们所作的举罪由于符合举罪的性质,故仍是举罪,基于此意而说“五种同法者都可以”。比丘听闻后举罪等,是为了显示:举罪者从谁处听闻后举罪,那些人的话同样有效,由于认可了这一点,他们的举罪也得以成立,因此长老举出经文作为例证。显示巴利原文
Codetuṃ pana ko labhati, ko na labhatītiādi anuddhaṃsanādhippāyaṃ vināpi codanālakkhaṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Sīlasampannoti idaṃ dussīlassa vacanaṃ appamāṇanti adhippāyena vuttaṃ. Bhikkhunīnaṃ pana bhikkhuṃ codetuṃ anissarattā ‘‘bhikkhunimevā’’ti vuttaṃ. Satipi bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu anissarabhāve tāhi katacodanāpi codanāruhattā codanāyevāti adhippāyena ‘‘pañcapi sahadhammikā labhantī’’ti vuttaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādinā codako yesaṃ sutvā codeti, tesampi vacanaṃ pamāṇamevāti sampaṭicchitattā tesaṃ codanāpi ruhatevāti dassetuṃ thero suttaṃ nidassesi.
“派遣使者、书信或口信”:即或派遣使者说“你亲自去举罪”,或派遣能举罪者,或传递其亲口口信或书信。“不构成头罪”,意谓不犯桑喀地谢沙。虽然根据巴利圣典中通说的“自己举罪或令人举罪”,通过使者、口信等方式令人举罪似乎也犯戒,但“不构成头罪”一语当依注释师的标准来理解。“在适当的时候”,是指通常听到声音而理解其义之时。显示巴利原文
Dūtaṃvā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvāti ‘‘tvaṃyeva gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo taṃ codetuṃ sakkoti, tassa mukhasāsanaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā. Sīsaṃ na etīti saṅghādiseso na hotīti adhippāyo. Kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘codeti vā codāpeti vā’’ti sāmaññato vuttattā dūtasāsanādīhi codāpentassapi āpattiyevāti paññāyati, ‘‘sīsaṃ na etī’’ti idaṃ pana aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ. Samayenāti pakatiyā saddaṃ sutvā atthavijānanasamayena.
“两种重罪”指波罗夷和桑喀地谢沙。“依其余罪”指依五种轻罪。“无布施”等十事邪见。执取“世间有边、世间无边”等邪见,由于执取了称为常见或断见的边见,故名边执见。依为活命因缘而制的六条学处:为活命故、以活命为因,恶欲者、被欲所制者,宣称不实、虚妄的上人法,犯波罗夷罪;为活命故、以活命为因,撮合男女,犯桑喀地谢沙罪;为活命故、以活命为因,说“住你精舍的那位比丘是阿拉汉”,明知者犯偷兰遮罪;为活命故、以活命为因,比丘无病而为自己乞求美味食物而食,犯波逸提罪;为活命故、以活命为因,比丘尼无病而为自己乞求美味食物而食,犯波罗提悔过罪;为活命故、以活命为因,比丘无病而为自己乞求羹或饭而食,犯恶作罪。由活命过失的缘而犯此六种罪——这是依《附随》巴利所示六条学处而说。以见过失、活命过失而举罪者,亦依这些过失所依之罪而举罪。显示巴利原文
Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Avasesānaṃ vasenāti pañcalahukāpattīnaṃ vasena. ‘‘Natthi dinna’’ntiādi dasavatthukā micchādiṭṭhi. ‘‘Antavā loko, anantavā loko’’tiādinayappavattā diṭṭhi sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhātīti antaggāhikā. Ājīvahetu paññattānaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vasenāti ājīvahetu ājīvakāraṇā pāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, āpatti pārājikassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā sañcarittaṃ samāpajjati, āpatti saṅghādisesassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahāti bhaṇati, paṭivijānantassa āpatti thullaccayassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhunī paṇītabhojanāni agilānā attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pāṭidesanīyassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti dukkaṭassa, ājīvavipattipaccayā imā cha āpattiyo āpajjatīti evaṃ parivārapāḷiyaṃ (pari. 287) dassitānaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vasena. Diṭṭhivipattiājīvavipattīhi codentopi tammūlikāya āpattiyā eva codeti.
当被问“你为何不向我顶礼?”时,答说“你不是沙门,不是释迦子”——由于说出了不顶礼的理由,因此有人说犯极重罪者不可受顶礼。出于想要举罪之意而故意不顶礼,却将自己本应说出的理由搁置,这并不能成为不可受顶礼的正当理由——此义在《小结文》与《中结文》中均有说明。对犯极重罪者,并未将其列入不可受顶礼者之中,与他同宿并无同宿罪,且接受他的供养亦有效,由此可知后者(接受供养有效)更为合理。只要他尚自认为是比丘,就应当顶礼;但当他自认“我不是沙门”时,便不应顶礼——这是此处应知的差别。因为犯极重罪者,仅在他还自认比丘身份时,具有比丘身份,此后便不复存在。不承认比丘身份者,则归于未受具足戒者一类。施食物者只在自己想给的地方给予,因此在按次第而坐的众僧中,施粥饭等时,即便出于举罪之意对其中一人不给,也不构成举罪,故说“这还不算举罪”。显示巴利原文
‘‘Kasmā maṃ na vandasī’’ti pucchite ‘‘assamaṇosi asakyaputtiyosī’’ti avandanakāraṇassa vuttattā antimavatthuṃ ajjhāpanno na vanditabboti vadanti. Codetukāmatāya eva avanditvā attanā vattabbassa vuttamatthaṃ ṭhapetvā avandiyabhāve taṃ kāraṇaṃ na hotīti cūḷagaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ. Antimavatthuṃ ajjhāpannassa avandanīyesu avuttattā tena saddhiṃ sayantassa sahaseyyāpattiyā abhāvato tassa ca paṭiggahaṇassa ruhanato tadeva yuttataranti viññāyati. Kiñcāpi yāva so bhikkhubhāvaṃ paṭijānāti, tāva vanditabbo. Yadā pana ‘‘assamaṇomhī’’ti paṭijānāti, tadā na vanditabboti ayamettha viseso veditabbo. Antimavatthuṃ ajjhāpannassa hi bhikkhubhāvaṃ paṭijānantasseva bhikkhubhāvo, na tato paraṃ. Bhikkhubhāvaṃ appaṭijānanto hi anupasampannapakkhaṃ bhajati. Yasmā āmisaṃ dento attano icchitaṭṭhāneyeva deti, tasmā paṭipāṭiyā nisinnānaṃ yāgubhattādīni dentena ekassa codetukāmatāya adinnepi codanā nāma na hotīti āha ‘‘na tāvatā codanā hotī’’ti.
“三十的”(tiṃsāni):意为“这些具有三十”,即“具有三十的”,也就是“超过三十的”。因是表性质的词,省略了派生词缀,故说“tiṃsāni”。或者,“三十的”是指“在这些当中,有三十个举罪更多”。在“于此有更多”的意义上,加上ḍa词缀后,应见此词形。“九十的”(navutāni)一词,也依同一理趣。显示巴利原文
Tiṃsānīti tiṃsa etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsavantānīti attho, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Guṇavacanattā taddhitalopaṃ katvā ‘‘tiṃsānī’’ti vuttaṃ. Atha vā tiṃsa codanā adhikā etesūti tiṃsāni. Tasmiṃ adhikamiti ḍakārapaccaye sati rūpamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Navutānīti etthāpi eseva nayo.
“应由仲裁会裁决该诤事”:应由被选任为仲裁会的比丘们裁决该诤事。在无惭者充斥的僧团中,应选任一位具足十支的比丘,组成仲裁会。应如《平息篇》(《小品》231)中所说:“具戒,依巴帝摩卡防护而住,具足行处与行境……”等十支具足的条件,选出两三位比丘,并以彼处所说的白二甘马语选任。如此被选任后,那些比丘应或单独而坐,或即在彼僧团中告知“其他人不得说任何话”,随后裁决该诤事。“你们的”是就举罪者与被举罪者而言。显示巴利原文
Ubbāhikāya taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbanti ubbāhikāya sammatehi taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Alajjussannāya hi parisāya dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo. ‘‘Sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno’’tiādinā samathakkhandhake (cūḷava. 231) vuttadasaṅgasampattiyā samannāgatā dve tayo bhikkhū uccinitvā tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā. Evaṃ sammatehi pana tehi bhikkhūhi visuṃ vā nisīditvā tassāyeva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Tumhākanti cuditakacodake sandhāya vuttaṃ.
“于何事”(kimhi):在什么事上,在什么事由中。“你连‘于何事’之言都不知吗?”:意为你连“于何事”这句话都不知道。“不应再对他追问”:不应对他进行盘问和反问。因经中有“为折伏难调伏者……”等语,故说“为折伏无惭者……而制”。“来”(ehi):他将会来。“以所见相续”:即以所见之关联,依所见而决定。在所谓诤论事的意义上,敌对者即是义理上的敌对者。“作了暗示”:截断他们的话,为成就自己的言辞而给出暗示。因生起了不清净之想,故说“不适当”。“同一受用共住”:这是为了将他们从自己身边遣离而说,并非为了让他们彼此共住受用。“不应作裁决”:了知“这些无惭者本性不会遵从我们之言”者,不应作出裁决。显示巴利原文
Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ. Kimhi nampi na jānāsīti kimhi nanti vacanampi na jānāsi. Nāssa anuyogo dātabboti nāssa pucchā paṭipucchā dātabbā. ‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti āgamissati. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhasambandhena, diṭṭhaniyāmenāti vuttaṃ hoti. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthappaccatthikā. Saññaṃ datvāti tesaṃ kathaṃ pacchinditvā attano vacanaṃ sādhetuṃ saññaṃ katvā. Asuddhasaññāya uppannattā ‘‘ananucchaviko’’ti āha. Ekasambhogaparibhogāti idaṃ attano santikā tesaṃ mocanatthaṃ vuttaṃ, na pana tesaṃ aññamaññasambhoge yojanatthaṃ. Vinicchayo na kātabboti ‘‘amhākaṃ vacane aṭṭhātabbasabhāvā ete alajjino’’ti jānantena vinicchayo na kātabbo.
“已错过”:为掩盖自己所犯的过失,而说了某种妄语,即是已错过。“不给予承认”:若想“我若说出我所犯的过失,追随我者便会离散”,便不给予“是我所作”这样的承认。“让他清净吧”:依他们的话,便任他名为清净;意思是,依他们的话,应为他作一两次裁决。“不站在此处”:即不站在有惭者的立场。“不应给予裁决”:因已落入无惭的状态,故不应给予裁决。显示巴利原文
Viraddhaṃ hotīti attanā katadosappaṭicchādanatthaṃ kañci musāvādaṃ katvā viraddhaṃ hoti. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti ‘‘kataṃ mayā’’ti paṭiññaṃ na deti. Suddho hotūti tesaṃ vacanena suddho nāma hotu, tesaṃ vacanena ekadvevāramassa vinicchayo dātabboti adhippāyo. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati. Vinicchayo na dātabboti alajjibhāvamāpannattā na dātabbo.
他们抓住根本而说无根及有根,故说“两种根本”。“我将适时而说”等句中,举发者让被举发者获得一次陈述机会后而举发,名为适时说。在僧团中、在大众中、在筹室、粥室、经行处、乞食路上、坐卧处等,或在被侍者围绕之时举发,名为非时说。以真实语而说,名为依实说。说“喂,你这老朽、混迹僧众、穿粪扫衣、貌似说法者之样,正合你身”,名为以粗恶说。若依理由而说“尊者,您是长老,您是混迹僧众者,您是穿粪扫衣者,您是说法者,此事于您正为合宜”,名为以柔和说。依理由而说,名为以义利相应说。“我将以慈心说,而非以嗔心”:我将安住于慈心而说,而非以恶心。于十五法中:即身行清净、语行清净、对同梵行者怀有慈心、多闻、对两部巴帝摩卡广解善持善分别善通晓善决断、“我将适时说”等所说五法、悲悯性、求利益性、怜悯性、令出罪性、以律为先导——于此十五法中。其中,悲悯性即是悲悯之状态,以此显示了悲悯及其前分。求利益性即寻求利益。怜悯性即以彼利益相连结,以此二者显示了慈与慈的前分。令出罪性即令从罪中出离,安立于清净处。举发事由、提醒、令承认、依所承认……显示巴利原文
Amūlakampi samūlakampi mūlaṃ gahetvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu eko ekaṃ okāsaṃ kāretvā codento kālena vadati nāma. Saṅghamajjhe gaṇamajjhe salākaggayāguaggavitakkamāḷakabhikkhācāramaggaāsanasālādīsu upaṭṭhākehi parivāritakkhaṇe vā codento akālena vadati nāma. Tacchena vadanto bhūtena vadati nāma. ‘‘Ambho mahallaka-parisāvacara-paṃsukūlika-dhammakathika-patirūpaṃ tava ida’’nti vadanto pharusena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ pana katvā ‘‘bhante mahallakāttha, parisāvacarā paṃsukūlikā dhammakathikāttha, patirūpaṃ tumhākaṃ ida’’nti vadanto saṇhena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ katvā vadanto atthasañhitena vadati nāma. Mettacitto vakkhāmi, no dosantaroti mettacittaṃ upaṭṭhāpetvā vakkhāmi, na duṭṭhacitto hutvā. Pannarasasu dhammesūti parisuddhakāyasamācāratā, parisuddhavacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ vitthārena svāgatasuvibhattasuppavattasuvinicchitatā, ‘‘kālena vakkhāmī’’tiādinā vuttapañcadhammā, kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti imesu pannarasasu dhammesu. Tattha kāruññatāti kāruṇikabhāvo. Iminā karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca dassito. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanā. Dvīhipi mettā ca mettāpubbabhāgo ca dassito. Āpattivuṭṭhānatāti āpattito vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpanā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma. Sacce ca akuppe cāti vacīsacce ca akuppatāya ca. Cuditakena hi saccañca vattabbaṃ, kopo ca na kātabbo, neva attanā kujjhitabbo, na paro ghaṭṭetabboti attho.
“Bhummappattiyā”意为:当达到地格时,此业格即用于地格之义。“Adhikaraṇāni”意为:在其中被处理者,即所依处。何者被处理?诸止息。如何被处理?以平息的方式。因为止息即是令诤事平息、止灭。或者,“Adhikaraṇāni”意为:应被诸止息所处理者。正如以平息的方式,诸止息能处理诸诤论,同样,诸诤论也有被它们处理的状态,因此说“应被诸止息所处理性”。以此说明了“adhikaraṇa”一词的业行成就义。“Gāha”意为:心中以“我将举发某人”的方式执取举发。“Cetanā”意为:生起“我将举发”的思心所。“Akkhanti”意为:在被举发者心中生起的不忍。“Vohāra”意为:达到举发状态的语言。“Paṇṇatti”意为:达到举发状态而施设的名称。以心执取了举发之后,那个以执取为特征者即是诤事。显示巴利原文
Bhummappattiyāti bhummavacane sampatte, bhummatthe idaṃ upayogavacananti vuttaṃ hoti. Adhikarīyanti etthāti adhikaraṇāni. Ke adhikarīyanti? Samathā. Kathaṃ adhikarīyanti? Samanavasena. Adhikaraṇaṃ samenti vūpasamentīti hi samathā. Atha vā samanatthāya pavattamānehi samathehi adhikātabbānīti adhikaraṇāni. Yathā hi samanavasena samathānaṃ vivādādīsu adhikattubhāvo, evaṃ vivādādīnaṃ tehi adhikattabbatāpi. Tenāha ‘‘samathehi adhikaraṇīyatā’’ti. Iminā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā. Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanāya gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacetanaṃ. Akkhantinti cuditake uppannaṃ akkhantiṃ. Vohāranti codanāvasappattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattanāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ.
因此,在指出了诸注释书中对“施设即是诤事”所作的定论之后,现在为了指出那也不合理,而说“然而那……”等语。“Te”指诸注释书师。“Pārājikadhammo”指波罗夷罪。由于波罗夷罪是纯粹不善,故说“accanta-akusalattā”。“Yāya paṇṇattiyā”是就名称施设而说。“Abhilāpena”是它的同义词。“Paññatto”是依惯用语而说。由于它在诤事中生起,故称为“诤事”,如同在诸床中而有“床”的惯用语。因为以无根而举发的人,观察到在被举发者那里并没有那个诤事,所以他的语言缺乏所诠,因此说“从自性上说没有”。而且,那个依上述方式而有的施设的诤事性,只在这里、只在这条学处中。像“母亲也与儿子争论”等方式生起的争论,并不具有诤事性,因为它们并非诸止息所应处理的。因此说“这里某一种争论”。显示巴利原文
Tasmāpaṇṇatti adhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Teti aṭṭhakathācariyā. Pārājikadhammoti pārājikāpatti. Accantaakusalattāti lokavajjabhāvato pārājikāpattiyā ekantaakusalattā. Yāya paṇṇattiyāti nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Abhilāpenāti tasseva vevacanaṃ. Paññattoti vohāravasena kathito. Adhikaraṇe pavattattā ca adhikaraṇanti mañcaṭṭhesu mañcavohāro viya. Yasmā amūlakena codento cuditake puggale taṃ adhikaraṇaṃ natthīti sallakkheti, tasmā tassa vacanaṃ abhidheyyasuññanti āha ‘‘sabhāvato natthī’’ti. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇabhāvo idheva imasmiṃyeva sikkhāpade. ‘‘Mātāpi puttena vivadatī’’tiādinayappavattassa vivādassa adhikaraṇabhāvo na sambhavati samathehi anadhikaraṇīyattāti āha ‘‘idhekacco vivādo’’ti.
“十八种分裂事由”是一种特征性的说法,如同说“若我生病时,应给我此药”。因此,依那些事由中的某一种而生起的争论,便被称为“依十八种分裂事由而生起”。“Anuvāda”指非难和举发。其中,非难即是辱骂。“五犯聚”指在论母中出现的五种犯聚。“七”指那五种,以及在分别中出现的偷兰遮和恶说两种犯,共为七种。“Kiccayatā”指应作性。“Karaṇīyatā”是它的同义词。两者都只是显示白二甘马等僧伽行事,因此说“白二甘马”等。显示巴利原文
Aṭṭhārasabhedakaravatthūnīti lakkhaṇavacanametaṃ yathā ‘‘yadi me byādhitā daheyyuṃ, dātabbamidamosadha’’nti, tasmā tesu aññataraññataraṃ nissāya uppanno vivādo ‘‘aṭṭhārasabhedakaravatthūni nissāya uppanno’’ti vuccati. Anuvādoti upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma akkoso. Pañcapi āpattikkhandhāti mātikāya āgatā pañca āpattikkhandhā. Sattāti teyeva pañca, vibhaṅge āgatā thullaccayadubbhāsitāpattiyo dveti satta. Kiccayatāti kattabbatā. Karaṇīyatāti tasseva vevacanaṃ. Ubhayenapi apalokanādisaṅghakammaṃyeva dasseti, tenāha ‘‘apalokanakamma’’ntiādi.
除犯诤事外,其余诤事中皆无举发,因此说“但在此义中……唯指犯诤事”。“Sapadānukkamaniddesa”意为依词句次第的解释,即词句次第解释,此为“分别说”的别称。与之俱存,即“有词句次第解释的”,指学处,其意为:具足词句次第解释的学处,即称为具分别说的。显示巴利原文
Āpattādhikaraṇaṃ ṭhapetvā sesādhikaraṇehi codanāyeva natthīti āha ‘‘imasmiṃ panatthe…pe… āpattādhikaraṇameva adhippeta’’nti. Sapadānukkamaniddesassāti padānaṃ anukkamena niddeso padānukkamaniddeso, padabhājanassetaṃ adhivacanaṃ. Tena saha vattamānaṃ sapadānukkamaniddesaṃ, sikkhāpadaṃ, tassa padānukkamaniddesasahitassa sikkhāpadassāti attho, padabhājanasahitassāti vuttaṃ hoti.
“Assa”是属格,于此作具格义,意为“由他”,故言“由此举发者”等。“Idhāgatesu”指于本学处中出现的。“Aññatra āgatesu”指在此之外,于辱骂等学处的巴利文中出现的。“Dussīlo”指无戒、远离戒行者。“Pāpadhammo”即因无戒故,意乐低劣,本性恶劣。“Asucisaṅkassarasamācāro”指由于身业等不清净而为不净,且其行径令人疑惧、追念者。因恶戒者见到某种不恰当之事,便想“这一定是某某所做”,从而令他人对他生起疑惧;或见到比丘们为某事而商议,便想“他们莫非知道我的所作所为而正在商议?”从而自己对自己生起疑惧、追念的行径。“Paṭicchannakammanto”指所作所为应惭愧而须隐藏者。“Assamaṇo”即非沙门。“Samaṇapaṭiñño”指在受筹等场合,以“我也是沙门”的邪妄自称,而为自称沙门者。“Abrahmacārī”因行非胜行而为非梵行者。“Brahmacāripaṭiñño”指在布萨等场合,以“我也是梵行者”的……显示巴利原文
Assāti kattuatthe sāmivacanaṃ, anenāti attho. Tenāha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Idhāgatesūti imasmiṃ sikkhāpade āgatesu. Aññatra āgatesūti ito aññatra omasavādādisikkhāpadapāḷiyaṃ āgatesu. Dussīloti nissīlo sīlavirahito. Pāpadhammoti dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya lāmakasabhāvo. Asucisaṅkassarasamācāroti aparisuddhakāyakammāditāya asuci hutvā saṅkāya saritabbasamācāro. Dussīlo hi kiñcideva asāruppaṃ disvā ‘‘idaṃ asukena kataṃ bhavissatī’’ti paresaṃ āsaṅkanīyo hoti, kenacideva vā karaṇīyena mantayante bhikkhū disvā ‘‘kacci nu kho ime mayā katakammaṃ jānitvā mantentī’’ti attanoyeva saṅkāya saritabbasamācāro. Paṭicchannakammantoti lajjitabbatāya paṭicchādetabbakammanto. Assamaṇoti na samaṇo. Salākaggahaṇādīsu ‘‘ahampi samaṇo’’ti micchāpaṭiññāya samaṇapaṭiñño. Aseṭṭhacāritāya abrahmacārī. Uposathādīsu ‘‘ahampi brahmacārī’’ti micchāpaṭiññāya brahmacāripaṭiñño. Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto anupaviṭṭhattā antopūti. Chadvārehi rāgādikilesānuvassanena tintattā avassuto. Sañjātarāgādikacavarattā sīlavantehi chaḍḍetabbattā ca kasambujāto.
“Idha pāḷiyan”指在这条学处的巴利文中。“Jeṭṭhabbatiko”指奉行迦利女神誓愿者。据说迦利女神是吉祥天女之姊,因此持其誓愿者称为“jeṭṭhabbatiko”。他领受该誓愿后,在修习时以炭灰涂满全身,手握乌鸦羽毛,令人将迦利女神像画于木板上,绑在扁担一端,一边称扬一边游行。“Yadaggena”意为以多少。“Tadaggena”意为以那么多。“No kappeti”等,仅为了说明疑惑的状态而说,此乃大莲华长老的意趣。然而第二位长老则指出:“No kappeti, nassarati, pamuṭṭho”这些,由于未说明疑惑的状态,故疑惑的状态是一事,而“no kappeti”等是另一事;他以四种分别显示其义,因此其说更为合理,故在后面解说。“于所见有疑惑”指:即便认识那个人,因未正确看见其行为,或因时间过去太久,当那人行彼行为时,便对“此人是我曾见或未曾见者”于所见生疑。“于人有疑惑”指:即便知道那件被做的事,因未正确看见做那件事的人,或因时间间……显示巴利原文
Idha pāḷiyanti imasmiṃ sikkhāpade pāḷiyaṃ. Jeṭṭhabbatikoti kalidevīvataniyutto. Kalidevī kira sirīdeviyā jeṭṭhā, tasmā tassā vatadharo ‘‘jeṭṭhabbatiko’’ti vuccati. Taṃ pana vataṃ samādiyitvā pūrento sakalasarīre masiṃ makkhetvā kākapattāni muṭṭhiyaṃ katvā kalideviṃ phalake likhāpetvā taṃ kājakoṭiyaṃ bandhitvā thomento vicarati. Yadaggenāti yattakena. Tadaggenāti tattakena. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo. Dutiyatthero pana ‘‘no kappeti, nassarati, pamuṭṭho’’ti etehi vematikabhāvāvatthāya adīpanato añño vematikabhāvo, aññāni no kappanādīnīti catunnampi vibhāgena atthaṃ dasseti, tasmā tassa vādo yuttataroti pacchā vutto. Dassane vematiko hotīti puggale ñātepi tassa kiriyāya sammā adiṭṭhabhāvato cirakālātikkamato vā taṃ kiriyaṃ karonto ‘‘esa mayā diṭṭho vā, na vā’’ti dassane vematiko hoti. Puggale vematiko hotīti tena katakamme ñātepi taṃ kammaṃ karontassa sammā adiṭṭhabhāvato kālantarabhāvato vā ‘‘tassa kammassa kārako ayaṃ vā, no’’ti puggale vematiko hoti.
389 “我们将作呵责等七种羯磨”——举罪者基于犯戒而指责的意图,是羯磨意图。“我将令他出罪”——此意图是出罪意图。“以非难方式说者”——这显示的是令其退堕的意图。以辱骂意图而说者犯波逸提:以辱骂意图,当面依七种犯聚而说者,犯波逸提。以辱骂意图而说者,犯恶作。显示巴利原文
389. ‘‘Tajjanīyakammādisattavidhampi kammaṃ karissāmā’’ti āpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo. ‘‘Āpattito vuṭṭhāpessāmī’’ti adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Anuddhaṃsentassāti iminā cāvanādhippāyaṃ dasseti. Akkosādhippāyena vadantassa pācittiyanti akkosādhippāyena sattahipi āpattikkhandhehi sammukhā vadantassa pācittiyaṃ. Dukkaṭanti akkosādhippāyena vadantassa dukkaṭaṃ.
“如此增长的,正是彼世尊的会众,即通过互相言说、互相出罪而增长”——依据此语,确立库伦达注释的主张,故说“然而在库伦达中”等。一切处:即于一切注释书中。当应出现yya音时,re音便已越过,故说“在re音未越过时”。布萨属于动议羯磨,当动议完成时,布萨即名为已作,因此说“当应出现yya音时,不可得”。显示巴利原文
‘‘Evaṃ saṃvaddhā hi tassa bhagavato parisā yadidaṃ aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti vacanato kurundaṭṭhakathānayaṃ patiṭṭhapento ‘‘kurundiyaṃpanā’’tiādimāha . Sabbatthevāti sabbaaṭṭhakathāsu. Yya-kāre sampatte re-kāro atikkanto nāma hotīti āha ‘‘re-kāre anatikkante’’ti. Uposathassa ñattikammabhāvato ñattiyā samattāya uposatho kato nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre sampatte na labbhatī’’ti.
“此与彼”即指“杀生、不与取”等。“某某与某某是非沙门、非近事男”——以辱骂意图在背后说者犯恶作,而当面说者则犯波逸提。正如在“少女见非太阳”句中,可得“少女不见太阳”之义;同样,在“令作非机会”句中,亦可得“未令作机会”之义,故说“然而凡……”等。举罪的对象是具足戒者,此计入一支;于彼有清净想;以所见等门所举之波罗夷为无根;以令退堕的意图当面举罪;彼于刹那知解——这些在此为五支。显示巴利原文
Idañcidañcāti ‘‘pāṇātipātaṃ adinnādāna’’ntiādiṃ. ‘‘Asuko ca asuko ca assamaṇo anupāsako’’ti akkosādhippāyena parammukhā vadantassa dukkaṭaṃ, sammukhā vadantassa pana pācittiyameva. Yathā ‘‘asūriyaṃ passati kaññā’’ti ettha ‘‘sūriyaṃ na passati kaññā’’ti ayamattho labbhati, evaṃ ‘‘anokāsaṃ kārāpetvā’’ti etthāpi ‘‘okāsaṃ akārāpetvā’’ti ayamattho labbhatīti āha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
九、第二恶意诽谤学处注释显示巴利原文
9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
391 三九一、第九条中,“见已”:指看见山羊与母山羊行邪淫。“比丘尼美提雅”:这是取用她成为比丘尼之前的俗名,以过去曾用的称谓来称呼。“即在竹林”:并非指长老的乞食之时,而仅指他们所说的指定食物之时。“是否”:是否为。“告知此义”:这是取其他部分诤事中的某些相似之处,告知其以波罗夷法提出非难的情况。显示巴利原文
391. Navame disvāti ajikāya vippaṭipajjantaṃ chagalakaṃ disvā. Mettiyaṃ bhikkhuninti tassā bhikkhunikālaṃ gahetvā bhūtapubbavohārena voharanti. Veḷuvaneyevāti therassa bhikkhācāravelaṃ aggahetvā tehi vuttabhattuddesavelaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Kacci noti kacci nu. Etamatthaṃ ārocesunti aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsitabhāvaṃ ārocesuṃ.
“其他部分的”:即其他部分。因为长老是人趣中的比丘,所以其他部分即指畜生趣中山羊的部分,这是所说之义。“此”:以通称的中性词指称山羊,意思是“此山羊之类”,即在说“这只山羊”。或者,此中性词的表述是随顺“诤事”一词。“其他部分”:即如前所说的畜生趣山羊的部分,意思是其他部分。“彼的”:即山羊的。“与其他部分相关的,为其他部分者”——这是第一种分解的含义;“有其他部分者,为其他部分者”——这是第二种分解的含义。依这两种分解,“其他部分者”即指山羊本身。除却畜生趣山羊的部分,虽然从胜义上说并没有别于其部分的山羊,但正如在“像的身体”等情况下,于无差别之中假立差别而成为世间通称,故说“此是其他部分的,或彼有其他部分”。显示巴利原文
Aññabhāgassāti aññakoṭṭhāsassa, therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassāti vuttaṃ hoti. Idanti sāmaññato napuṃsakaniddesena chagalakaṃ niddisati, idaṃ chagalakajātanti attho, ayaṃ chagalakoti vuttaṃ hoti. Adhikaraṇasaddāpekkho vā napuṃsakaniddeso, idaṃ chagalakasaṅkhātaṃ adhikaraṇanti vuttaṃ hoti. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo, aññakoṭṭhāsoti attho. Assāti chagalakassa. ‘‘Aññabhāgasambandhī aññabhāgiya’’nti paṭhamaviggahassa attho, ‘‘aññabhāgavantaṃ aññabhāgiya’’nti dutiyaviggahassa. Dvīhipi viggahehi aññabhāgiyanti chagalakova vutto. Tiracchānajātichagalakabhāvañca ṭhapetvā paramatthato visuṃ chagalake asatipi ‘‘paṭimāya sarīra’’ntiādīsu viya abhedepi bhedakappanāya pavattalokavohāravasena ‘‘aññabhāgassa idaṃ, aññabhāgo vā assa atthī’’ti vuttaṃ.
现在为详细开示依两种分解所说之义,故说“凡是那……”等。“那”:即指那只山羊。它与“是”字相连接。“从此”:即从此人趣以及比丘的身份。“或那即是其他部分”:即如前所说的畜生趣山羊之部分,名为其他部分。“它的”:即山羊的。应连接为:那只山羊获得了“其他部分者”的名称。“诤事为所依,事为所立”——为显示前文所说之义的形相,故说“因为……”等。“他们的”:即美提雅与布摩迦的。“此”:即山羊。“以命名之想”:应知以名字为命名之想。那只山羊即是诤事,应如此连接。“即对此”:针对那被立为所立的山羊,那些被追问“你们必已确定相似处,你们说什么?你们看见了什么?”的比丘,因为说“看见山羊的邪行后,我们将达拔的名字安立于此”,故以彼命名之想。“那些比丘”:即那些追问的比丘。因为还将犯聚的相似处安立在补特伽罗上而说,故说“唯是补特伽罗的相似处”。然而在分别句中……应知:这是说明,不以名为命名之想去说作为所依的山羊诤事,是有原因的。显示巴利原文
Idāni dvīhipi viggahehi vuttamatthaṃ vitthāretvā dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Soti so chagalako. Tassa ‘‘hotī’’ti iminā sambandho. Tatoti tato manussajātito bhikkhubhāvato ca. So vā aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo. Assāti chagalakassa. So chagalako aññabhāgiyasaṅkhātaṃ labhatīti yojetabbaṃ. ‘‘Adhikaraṇanti ādhāro, vatthu adhiṭṭhāna’’nti heṭṭhā vuttamatthaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘yasmā cā’’tiādimāha. Tesanti mettiyabhūmajakānaṃ. Imanti chagalakaṃ. Nāmakaraṇasaññāyāti nāmakaraṇasaṅkhātāya saññāya so chagalako adhikaraṇanti veditabboti yojetabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘avassaṃ tumhehi leso oḍḍito, kiṃ vadatha, kiṃ passitthā’’ti anuyuttehi tehi bhikkhūhi ‘‘chagalakassa vippaṭipattiṃ disvā dabbassa nāmaṃ tassa karimhā’’ti vuttattā tassa nāmakaraṇasaññāya adhiṭṭhānabhūtaṃ taṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjakā bhikkhū. Āpattilesampi puggalasmiṃyeva āropetvā vuttattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ. Padabhājane pana…pe… veditabbanti iminā nāmakaraṇasaññāya ādhārabhūtassa chagalakasaṅkhātassa adhikaraṇassa avacane kāraṇaṃ vuttaṃ.
393 三九三、“他分诤事”:此处,将巴利圣典中出现的“诤事”一词的近义词——另一“诤事”词,因与圣典所出彼词及其余词语有共通之处,而举出两词之义,故说“诤事者,即四种诤事”。以举义而示义者,应举出与圣典所出词相似、于两词义共通的其他词,不应举一词而说另一词之义,因此应知所举者,正是与圣典所出“诤事”词相似、于两词义共通的其他“诤事”词。因而说:“言诤事者,是通称之言,以举义而转起的四种诤事。”而其末尾所说……举罪:指比丘犯桑喀地谢沙时被见,对桑喀地谢沙有桑喀地谢沙想,若以波罗夷举罪他们——针对这些举罪而说。显示巴利原文
393. ‘‘Aññabhāgiyassa adhikaraṇassā’’ti ettha pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpakaṃ aññaṃ adhikaraṇasaddaṃ pāḷiāgatatadaññasādhāraṇatāya ubhayapadatthaṃ uddharitvā ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī’’ti vuttaṃ. Atthuddhāravasena hi atthaṃ dassentena pāḷiyaṃ āgatasaddapatirūpako añño saddo ubhayapadattho uddharitabbo, na ca aññaṃ uddharitvā aññassa attho vattabbo, tasmā pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpako aññoyeva ubhayapadatthasādhāraṇo adhikaraṇasaddo uddhaṭoti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇānī’’ti. Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti, saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhī hoti, tañce pārājikena codetītiādicodanaṃ sandhāya vadati.
淫欲违犯的诸罪,从事相上说是同类的;而其他如不与取等罪,虽同属波罗夷罪,从事相上说明是异类的,因此说“同类异类事相”。“自性相似不相似”,指从自性上说相似或不相似。因为第一波罗夷罪与第一波罗夷罪,从淫欲的自性上说是相似的;而与瞋相应的杀人,则是不相似的。难道不是说过“诤事诉讼,或为同分,或为异分”吗?为何不依诵出顺序先说明同分,却先说明异分呢?因此说“从一开始”等。即依照已说之理,也就是依照“同类异类事相”等已说之理。显示巴利原文
Methunavītikkamāpattiyo vatthuto sabhāgā, itarāsaṃ pana adinnādānādiāpattīnaṃ samānepi pārājikāpattibhāve vatthuto visabhāgāti āha ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’ti. Sabhāvasarikkhāsarikkhatoti sabhāvena sadisāsadisabhāvato. Paṭhamapārājikañhi paṭhamapārājikāpattiyā methunarāgena sabhāvato sadisaṃ, dosasampayuttamanussaviggahena asadisaṃ. Nanu ca ‘‘āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ, siyā aññabhāgiya’’nti vuttattā uddesānukkamena tabbhāgiyataṃ aniddisitvā aññabhāgiyatā paṭhamaṃ kasmā niddiṭṭhāti āha ‘‘ādito paṭṭhāyā’’tiādi. Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā vuttanayena.
因为说“依僧团羯磨而生起”,义务诤事看起来似乎有别于僧团羯磨,因此问“然而为何”等。又因为说“义务即是义务诤事”,所以说“这其实是僧团羯磨的异名”。既然如此,为何又说“依僧团羯磨而生起”呢?因此说“虽然如此”等。世尊对每一种僧团羯磨所标明的“应如此行”的特征,正是由此成就僧团羯磨,依果报的方便说,可称为僧团羯磨,因此说“因作意那羯磨相,依彼而生起”。因为依别住等僧团羯磨而生起意喜等,依举罪甘马、结界羯磨等而生起出罪、解界等羯磨,所以说“前前的僧团羯磨”等。显示巴利原文
‘‘Saṅghakammāni nissāya uppanna’’nti vuttattā saṅghakammato kiccādhikaraṇaṃ visuṃ viya dissatīti āha ‘‘kiṃ panā’’tiādi. ‘‘Kiccameva kiccādhikaraṇa’’nti vuttattā ‘‘saṅghakammānamevetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. Yadi evaṃ ‘‘saṅghakammāni nissāya uppanna’’nti kasmā vuttanti āha ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Tassa tassa saṅghakammassa bhagavatā vuttaṃ itikattabbatālakkhaṇaṃyeva tato saṅghakammassa nipphajjanato phalūpacārena saṅghakammanti vattabbataṃ arahatīti āha ‘‘yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasi karoti, taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādisaṅghakammaṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ukkhepanīyakammasīmāsammutikammādīni issāya osāraṇasīmāsamūhananādikammānaṃ uppajjanato ca ‘‘purimaṃ purimaṃ saṅghakamma’’ntiādi vuttaṃ.
395-400 395-400.‘以住处而作’是指以补特伽罗为所依而作。‘长等’即长、短、黑、白等。‘见等’指所见、所闻等。‘如铜器’即如铁钵。诸支分与第一种恶心恶见中所说相似,然而此处是以某些相似点作为依据,这便有所增上。显示巴利原文
395-400.Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassakāḷaodātādino. Diṭṭhādinoti diṭṭhasutādino. Lohapattasadisoti ayopattasadiso. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā.
10. 第一破僧学处解释显示巴利原文
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410 410.在第十中,那些根器羸弱、能力不足,无法奉行林住等行持以尽苦边的人,便是针对他们而说:‘能成为众多善男子道途的障碍’。‘具足安忍之忍受’是指具备‘能忍寒’等处所说的堪忍冷热等特性的安忍。‘以句为最上’即是以文句为最上者。因为有一种人,虽多闻、多说、多持、多诵,却未能在那一生中证得法现观,此人即被称为‘以句为最上者’。‘成就’指完成。‘不能成就’即不能完成,也就是不能完成林住的意思。‘非法’指背离于法。‘非一切知者’是由于不知适合他们的方法,因而成为非一切知者。因为‘诸比丘,不得于无坐卧处入雨安居’这一说法,所以才有‘然而四种……是已禁止的’之言。正是针对此语,巴利中也说道:‘德瓦达塔,我确已允许八个月的树下坐卧处’。显示巴利原文
410. Dasame ye dubbalā honti appathāmā, na sakkonti araññakādīni sevantā dukkhassantaṃ kātuṃ, te sandhāyāha ‘‘bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattantī’’ti. Adhivāsanakhantisampannoti ‘‘khamo hoti sītassā’’tiādinā vuttasītuṇhādisahanalakkhaṇāya khantiyā samannāgato. Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo. Yassa hi puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti , ayaṃ ‘‘padaparamo’’ti vuccati. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Nābhisambhuṇātīti na sampādeti, araññavāsaṃ sampādetuṃ na sakkotīti vuttaṃ hoti. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Asabbaññū assāti tesaṃ anurūpassa ajānanato asabbaññū bhaveyya. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato ‘‘cattāro pana…pe… paṭikkhittamevā’’ti vuttaṃ. Idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse kho mayā devadatta rukkhamūlasenāsanaṃ anuññāta’’nti vuttaṃ.
‘以三种角度’意为以三种方式、以三种原因。‘于彼二离而疑’是指不依所见与所闻这二者,仅仅如此疑惑:‘这究竟是否为了比丘而杀后准备的?’。‘捕鱼网’为渔网,‘兽网’即捕兽网。‘若适合’是指,如果依靠他们的话语,疑虑便已断除,则适合。‘市集肉’是指贩卖的肉。‘吉祥等’的‘等’字,包含供祭、待客等。‘专为比丘们’中的‘专’字表示决定,应理解为‘非为比丘们所作’。因此应知,即使混合而作——‘我们将给予比丘们,也将用于吉祥等’——也是不许可的。然而有些人说:‘以“专为比丘们”这一决定语,为比丘及其他人所作,也是许可的’,那是不善的。‘而在无疑惑之处’是指,即使是为比丘们所作,也完全没有疑惑。为了开显此义,所以说‘然而如果’等。‘对其他人的是许可的’,是指对不知者而言是许可的,而知者在此情况下则有罪。‘那些即’是指那些被指定而作的人,就是那些人。为了显示食用指定肉与食用不净肉的区别,所以说‘然而不净肉’等。前者是有心的罪,后者是无心的罪。因此说:‘即使不知而食用不净肉,也有罪’。而因为说‘在受用时,应问而后受用,或秉持“我将问而后受”’。显示巴利原文
Tīhi koṭīhīti tīhi ākārehi, tīhi kāraṇehīti attho. Tadubhayavimuttaparisaṅkitanti diṭṭhaṃ sutanti idaṃ ubhayaṃ anissāya ‘‘kiṃ nu kho idaṃ bhikkhuṃ uddissa vadhitvā sampādita’’nti kevalameva parisaṅkitaṃ. Macchabandhanaṃ jālaṃ, vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena āsaṅkā upacchinnā hoti, vaṭṭati. Pavattamaṃsanti vikkāyikamaṃsaṃ. Maṅgalādīnanti ādi-saddena āhunapāhunādike saṅgaṇhāti. Bhikkhūnaṃyeva atthāyāti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ. Tasmā ‘‘bhikkhūnañca dassāma, maṅgalādīnañca atthāya bhavissatī’’ti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘bhikkhūnaṃyevāti avadhāraṇena bhikkhūnañca aññesañca atthāya kataṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. Yattha ca nibbematiko hotīti bhikkhūnaṃ atthāya katepi sabbena sabbaṃ parisaṅkitābhāvamāha. Tamevatthaṃ āvikātuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Itaresaṃ vaṭṭatīti ajānantānaṃ vaṭṭati, jānato evettha āpatti hotīti. Teyevāti ye uddissa kataṃ, teyeva. Uddisakatamaṃsaparibhogato akappiyamaṃsaparibhogassa visesaṃ dassetuṃ ‘‘akappiyamaṃsaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Purimasmiṃ sacittakā āpatti, itarasmiṃ acittakā. Tenāha ‘‘akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassapi āpattiyevā’’ti. ‘‘Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvā paribhuñjitabba’’nti vacanato akappiyamaṃsaṃ ajānitvā gaṇhantassa paṭiggahaṇena anāpatti siyā. Ajānitvāpi bhuñjantasseva hi āpatti vuttā. Vattanti vadantīti iminā āpatti natthīti dasseti.
“Sallekhā vutti etesanti sallekhavuttino”:意指他们以削减烦恼为生活方式,故称“削减生活者”。“Bāhulikoti”:是省略一个“la”音而说,即“bāhulliko”省略为“bāhuliko”。“Kappaṃ”:指寿量劫。因为破僧者将一劫分为八十份,于其中一份的时间住于地狱,故就寿量劫而说“于地狱中煮一劫”。但《劫释论》(《分别论注》809)中说:若在劫住或劫中时破僧,则于劫灭时得脱。即使明知“明日劫将灭”而今日破僧,明日即得脱,仅于地狱中煮一日。此处“劫灭时”即指寿量劫灭时,若取此义则无矛盾。“劫住”一词也是依非真实的假设而说,如同“明日将灭”的说法。对于“仅于地狱中煮一日”,也应理解为:此后无劫,故寿量劫也不存在,因此无矛盾而可会通义理。“Brahmaṃ puññaṃ”:最胜的功德。“Kappaṃ saggamhi modati”:此处亦指寿量劫。显示巴利原文
Sallekhā vutti etesanti sallekhavuttino. Bāhulikoti ekassa la-kārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Kappanti āyukappaṃ. Saṅghabhedako hi ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ niraye tiṭṭheyyāti āyukappaṃ sandhāya ‘‘kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti vuttaṃ. Kappaṭṭhakathāyaṃ (vibha. aṭṭha. 809) pana ‘‘saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sve kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccatī’’ti vuttaṃ. Tatthāpi kappavināseyevāti āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Saṇṭhahanteti idampi ‘‘sve vinassissatī’’ti viya abhūtaparikappanavasena vuttaṃ. ‘‘Ekadivasameva niraye paccatī’’ti etthāpi tato paraṃ kappābhāve āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhi modatīti etthāpi āyukappameva.
411 “Laddhinānāsaṃvāsakena”:此说以状态为主,意为“以执见不同而别住的状态”。“Kammanānāsaṃvāsakena”:此处亦同此理。否则,与别住者共住的共住僧也会变成不共住。其中,“执见别住者”指追随被举罪者的人。他因自己的执见而成为别住者,故称“执见别住者”。“羯磨别住者”指被作举罪甘马的人。他因举罪甘马而成为别住者,故称“羯磨别住者”。“Virahito”:脱离、解脱。“Kāyasāmaggīdānaṃ”:应知于种种僧羯磨中,以身和合、伸手范围内参与而给予(身和合)。显示巴利原文
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, laddhinānāsaṃvāsakabhāvenāti attho. Kammanānāsaṃvāsakenāti etthāpi eseva nayo. Aññathā nānāsaṃvāsakena sahitassa samānasaṃvāsakassapi saṅghassa asamānasaṃvāsakattaṃ āpajjeyya. Tattha laddhinānāsaṃvāsako nāma ukkhittānuvattako. So hi attano laddhiyā nānāsaṃvāsako jātoti ‘‘laddhinānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Kammanānāsaṃvāsako nāma ukkhepanīyakammakato. So hi ukkhepanīyakammavasena nānāsaṃvāsako hotīti ‘‘kammanānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Virahitoti vimutto. Kāyasāmaggīdānaṃ tesu tesu saṅghakammesu hatthapāsūpagamanavasena veditabbaṃ.
因“为分裂而努力”被单独说出,故应知:对于执取导致分裂的诤事而坚持者,乃至在此之前以寻求朋党等方式为破僧而努力者,皆应作劝谏羯磨。“这些事”指十八种破僧事。“以羯磨”:以白二甘马等四种羯磨中的任一种。“以诵”:以五篇巴帝摩卡诵中的任一种。“以言说”:以种种理由,如“非法为法”等,说明十八破僧事的言说。“以劝告”:以“诸位岂不知我出身高种姓出家、多闻,像我这样的人竟会执取非法非律、背离师教,你们心中生起这样的念头合适吗?难道我像无间地狱般清凉如青莲池?难道我不怕恶趣?”等方式,在耳边发声劝告。“以取筹”:如此劝告后,坚定其心,令不退转,然后说“取此筹”而取筹。于“以五种因缘而有破僧”中,应知羯磨或诵是破僧的主要因缘,而言说、劝告、取筹则是前方便。因为依阐明十八事而说时,即使通过劝告令生欢喜而取筹,僧仍不分裂。但当四人或更多取筹后,别作羯磨或别诵时,僧才名为分裂。“Abbhussitaṃ”:生起、高举。“Accheyyā”:应住、应行。显示巴利原文
‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātabbanti veditabbaṃ. Imāni vatthūnīti aṭṭhārasa bhedakaravatthūni. Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādiaṭṭhārasabhedakaravatthudīpakena vohārena. Anussāvanāyāti ‘‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hotīti ettha kammameva uddeso vā saṅghabhede padhānakāraṇanti veditabbaṃ. Vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasaena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gahetvā āveṇikakammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya, pavatteyyāti attho.
由“有惭者将守护”一语可知,因畏犯戒而发露唯是有惭比丘的责任,故说“由有惭比丘”。即使对无惭者未发露,由“见者、闻者”之语,亦犯戒。“Samāgacchatu”意为令成为一体。而一体是由同一执见而成,故说“成为同一执见者”。“Sampattiyā”指以戒等成就。因舍弃者无犯,故说“彼比丘得安稳”。对不舍弃者,若各别劝说,则按人数计恶作。“Pahontena”指能前往且无病者。因破僧事重,为表明必须为之,故说“虽远亦为责任”,但犯戒唯对能行半由旬以内且无病者而言。显示巴利原文
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃyeva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti. Alajjissapi anārocentassa āpattiyeva ‘‘ye passanti, ye suṇantī’’ti vacanato. Samāgacchatūti ekī bhavatu. Ekībhāvo ca samānaladdhivasena hotīti āha ‘‘ekaladdhiko hotū’’ti. Sampattiyāti sīlādisampattiyā. Paṭinissajjantassa anāpattibhāvato ‘‘sotthibhāvo tassa bhikkhuno’’ti vuttaṃ. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena agilānena. Saṅghabhedassa garukabhāvato avassaṃ kattabbatādassanatthaṃ ‘‘dūrepi bhāroyevā’’ti vuttaṃ, āpatti pana addhayojanabbhantare gantuṃ samatthassa agilānasseva veditabbā.
416 “Asamanubhāsantassa”:因在作羯磨者上以主动语态表述,故指“对被劝谏者”。于第三甘马语时舍弃者,于白时犯恶作,于二甘马语时犯偷兰遮,故说“舍弃者无桑喀地谢沙罪”。“Assa”指提婆达多。“Katena bhavitabbaṃ”指应作劝谏羯磨。若仅凭自意而说等,因是初犯,即使不舍弃亦无犯,以此为意而说。因在未制戒时本无劝谏羯磨,故说“非违犯已制之戒”。劝谏羯磨是随制戒而开许的。“Uddissa anuññāto”指如“诸比丘,我开许反刍者反刍”等,为特定对象而开许。“Anāpattiyā”指在无犯之项中。“Āpattiṃ ropetabbo”:因不舍弃而犯的波逸提罪,应作举罪甘马举发其罪。显示巴利原文
416.Asamanubhāsantassāti kammakārake kattuniddesoti āha ‘‘asamanubhāsiyamānassā’’ti. Tatiyakammavācāya paṭinissajjanto ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca āpajjatiyevāti āha ‘‘paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpattī’’ti. Assāti devadattassa. Katena bhavitabbanti samanubhāsanakammena katena bhavitabbaṃ. Attano rucimattena vadeyyātiādikammikattā appaṭinissajjantassapi anāpattīti adhippāyena vadeyya. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissa anuññātaṃ sandhāya vadanti. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti anissajjanapaccayā āpannapācittiyāpattiṃ ukkhepanīyakammakaraṇatthaṃ āropetabboti attho.
意思是桑喀地谢沙罪并未生起,确无桑喀地谢沙罪。而此无犯正是那种无犯。所谓三支,即依身、语、意三支,也就是由身、语、意所生起。因无“我不舍弃”之想而解脱,故称想解脱。有心想,指以“我不舍弃”的了知心而为有心。为分裂而运作、以如法羯磨劝告、甘马语终了、不舍弃,这是此处所说的四支。显示巴利原文
Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātāyevāti attho. Sā panesāti sā pana esā anāpatti. Tivaṅgikanti kāyavācācittavasena tivaṅgikaṃ, kāyavācācittato samuṭṭhātīti vuttaṃ hoti. ‘‘Nappaṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘nappaṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
11. 第二破僧学处解释显示巴利原文
11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
417-418 在第十一条中,凡是在和合或别众中起部分作用、造成破坏的言语,也就是制造争斗的言语,在此处称为“别众”,故说“说别众语,即非和合派之言”。属于非和合派的人,是非和合派者,也就是争斗者。他们所说的,是非和合派之言;或者说,存在于非和合派中的言语,即为非和合派之言。因为像仲裁等羯磨,即使多人也可成办,所以应当知道“僧团不为僧团作羯磨”这句话,是就应当依呵责而作的羯磨而言的。而此处的支分,除去“为分裂而运作”,加入“追随”,其余与前述相同。显示巴利原文
417-418. Ekādasame yaṃ vacanaṃ samaggepi vagge avayavabhūte karoti bhindati, taṃ kalahakārakavacanaṃ idha vagganti vuccatīti āha ‘‘vaggaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ vadantī’’ti. Asāmaggipakkhe bhavā asāmaggipakkhiyā, kalahakā. Tesaṃ vacanaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ, asāmaggipakkhe vā bhavaṃ vacanaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ. Yasmā ubbāhikādikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva.
12. 难劝学处解释显示巴利原文
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā
424 在第十二条中,“轻蔑语”即指责语。“欲令不悦”是想要驱赶、想要威吓或想要激怒的意思。“saṭa”一词与“patita”(散落)同义。而且,将修饰语后置而说“散落的草、薪、叶”,因此说“处处散落的草、薪、叶”。“被任何所”是指被风、河流等任何所。显示巴利原文
424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Apasādetukāmoti khipitukāmo, tajjetukāmo vā, ghaṭṭetukāmoti vuttaṃ hoti. Saṭasaddo patitasaddena samānattho. Visesanassa ca paranipātaṃ katvā tiṇakaṭṭhapaṇṇasaṭanti vuttanti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātasadisena nadīsadisena ca kenāpi.
425-426 “不能说”者,指由于在任何事上被说时不能忍受,因而不可教诫。对于这样的人,言语是苦的,也就是对违逆执取、唱反调、不恭敬的人,故为“难劝者”。因此说“应以苦、以难而说”等。“令成难劝状态之诸法”,即造成难劝状态的那些法。“anīya”后缀应视为表作者之义。因此说“诸法使难劝之人成为难劝者”等。有恶欲的人,称为“恶欲者”,其状态为“恶欲性”。应知在受用时对不实功德的期许以及不知量,即是恶欲性。自赞而又毁他的人,称为“自赞毁他者”。凡是自赞、抬高自己、将自己置于高处,又毁他、指责、将他人置于低处者,此即其增语。他们这样的状态,就是“自赞毁他性”。有忿怒习性的人为“忿怒者”,其状态为“忿怒性”。这是具有忿怒相的忿怒之增语。显示巴利原文
425-426.Vattuṃ asakkuṇeyyoti kismiñci vuccamāne asahanato ovadituṃ asakkuṇeyyo. Dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlaggāhe vipaccanīkavāde anādare puggaleti dubbaco. Tenāha ‘‘dukkhena kicchena vaditabbo’’tiādi. Dubbacabhāvakaraṇīyehīti dubbacabhāvakārakehi. Kattuatthe anīyasaddo daṭṭhabbo. Tenevāha ‘‘ye dhammā dubbacaṃ puggalaṃ karontī’’tiādi. Pāpikā icchā etassāti pāpiccho, tassa bhāvo pāpicchatā, asantaguṇasambhāvanatā paṭiggahaṇe ca amattaññutā pāpicchatāti veditabbā. Attukkaṃsakā ca te paravambhakā cāti attukkaṃsakaparavambhakā. Ye attānaṃ ukkaṃsanti ukkhipanti ucce ṭhāne ṭhapenti, parañca vambhenti garahanti nīce ṭhāne ṭhapenti, tesametaṃ adhivacanaṃ. Tesaṃ bhāvo attukkaṃsakaparavambhakatā. Kujjhanasīlo kodhano, tassa bhāvo kodhanatā. Kujjhanalakkhaṇassa kodhassetaṃ adhivacanaṃ.
前时是忿怒,后时是怨恨,所以说‘因忿怒而有怨恨性’。其中,有怨恨习性者、或心有怨恨者称为‘怨恨者’,其状态便是‘怨恨性’。这是对一再缠裹心之相的忿怒的增语。因为一次生起的忿怒只是忿怒,若再进一步便是怨恨。‘缠结’指难以解脱的强力怨恨。具此者名为‘缠结者’,其状态为‘缠结性’。这是对难以解脱的强力怨恨的增语。‘对举罪者反诘’,即站在举罪者的对面、对立面而住。‘对举罪者轻蔑’,即用‘你这愚痴、不聪明的人所说有何用,你竟以为有资格说话’这类话激怒举罪者。‘对举罪者反举罪’,即说‘你也犯了某某罪,你先处理那个吧’,如此对举罪者反加举罪。显示巴利原文
Pubbakāle kodho, aparakāle upanāhoti āha ‘‘kodhahetu upanāhitā’’ti. Tattha upanahanasīlo, upanāho vā etassa atthīti upanāhī, tassa bhāvo upanāhitā. Punappunaṃ cittapariyonaddhalakkhaṇassa kodhassevetaṃ adhivacanaṃ. Sakiñhi uppanno kodho kodhoyeva, tatuttari upanāho. Abhisaṅgoti dummocanīyo balavaupanāho. So assa atthīti abhisaṅgī, tassa bhāvo abhisaṅgitā. Dummocanīyassa balavaupanāhassetaṃ adhivacanaṃ. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa paṭiviruddhena paccanīkena hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanatāti ‘‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena, tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññissasī’’ti evaṃ codakassa ghaṭṭanā. Codakassa paccāropanatāti ‘‘tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ tāva paṭikarohī’’ti evaṃ codakassa upari paṭiāropanatā.
‘以他事回避他事’,即以另一种理由或言语,通过掩盖被提及的理由或言语而运作。又因为‘cara’一词的词根有多义,故也有‘覆盖’之义,即为‘覆盖性’。具足此性的人,当举罪者说出显示过失的理由或言语时,他便用其他理由——比如显示此举罪无根据,或用其他言语——比如表达那种意思,来加以掩盖。当被人说‘你犯了罪’时,回答‘谁犯了?犯了什么?在什么上犯了?你说谁?你说什么?’;或者当被人说‘你见过这样的事吗’时,回答说‘我没听见’并侧耳装糊涂,这也是在以他事回避他事。当被问‘你犯了某某罪’时,说‘我去了华氏城’;再被说‘我们不是问你去了华氏城,是问罪’时,又说‘我去了王舍城’;再被说‘去王舍城或婆罗门家吧,你犯了罪’时,又说‘我在那里得到了猪肉’等,用外部话题搅乱,其含义同样是以他事回避他事,因此不另作叙述。显示巴利原文
Aññena aññaṃ paṭicaraṇatāti aññena kāraṇena, vacanena vā aññassa kāraṇassa, vacanassa vā paṭicchādanavasena caraṇatā. Paṭicchādanattho eva vā carasaddo anekatthattā dhātūnanti paṭicchādanatāti attho. Tāya samannāgato hi puggalo yaṃ codakena dosavibhāvanakāraṇaṃ, vacanaṃ vā vuttaṃ, taṃ tato aññeneva codanāya amūlikabhāvadīpanena kāraṇena, tadatthabodhakena vacanena vā paṭicchādeti. ‘‘Āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno, kaṃ bhaṇatha, kiṃ bhaṇathā’’ti vā vatvā ‘‘evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭha’’nti vutte ‘‘na suṇāmī’’ti sotaṃ vā upanāmetvā vikkhepaṃ karontopi aññenaññaṃ paṭicchādeti. ‘‘Itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti puṭṭhe ‘‘pāṭaliputtaṃ gatomhī’’ti vatvā puna ‘‘na tava pāṭaliputtagamanaṃ pucchāma, āpattiṃ pucchāmā’’ti vutte tato ‘‘rājagahaṃ gatomhī’’ti vatvā ‘‘rājagahaṃ vā yāhi brāhmaṇagahaṃ vā, āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘tattha me sūkaramaṃsaṃ laddha’’ntiādīni vatvā bahiddhā kathāvikkhipanampi atthato aññenaññaṃ paṭicaraṇamevāti visuṃ na gahitaṃ.
‘以行迹’,即以自己的行为事迹。因为过失由此而被显示、被割截、被断除,所以称为‘行迹’,也就是众生或正或邪的行为方式。‘不说明’,即当被以‘贤友,你住在哪里?依谁而住?’或‘你说“我见到他犯那过失”,你那时在做什么?他在做什么?你在哪里?他在哪里?’等方式询问行迹时,不作说明。显示巴利原文
Apadānenāti attano cariyāya. Apadīyanti hi dosā etena dakkhīyanti, luyanti chijjantīti vā apadānaṃ, sattānaṃ sammā micchā vā vattappayogo. Na sampāyanatāti ‘‘āvuso, tvaṃ kuhiṃ vasasi, kaṃ nissāya vasasī’’ti vā ‘‘yaṃ tvaṃ vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpajjanto diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’nti vā ādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ.
“Makkhipaḷāsitā”中:以抹杀他人功德为相,名为“makkho”(抹杀),具此者即“makkhī”(抹杀者)。此类人不论在家或出家,都会毁坏他人所行的善举。譬如,有在家人出于怜悯,将一个贫穷之人提拔到高位;后来却说“你都为我做过什么”,从而毁坏了他的善行。又如,有出家人从沙弥时起,便由亲教师或戒师以四资具及教授、询问等予以摄受,教予说法之方、论典之巧等;后来他受到国王、大臣等恭敬尊重,却对亲教师、戒师不再存有敬意而行事,被指“此人年幼时便由我们摄受、养育,如今却变得如此无情”,他却说“你们为我做过什么”,从而毁坏了他们的善行。显示巴利原文
Makkhipaḷāsitāti ettha paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho, so etassa atthīti makkhī. Tādiso puggalo agāriyo anagāriyo vā samāno paresaṃ sukatakaraṇaṃ vināseti. Agāriyopi hi kenaci anukampakena daliddo samāno uccaṭṭhāne ṭhapito, aparena samayena ‘‘kiṃ tayā mayhaṃ kata’’nti tassa sukatakaraṇaṃ vināseti. Anagāriyopi sāmaṇerakālato pabhuti ācariyena vā upajjhāyena vā catūhi paccayehi uddesaparipucchādīhi ca anuggahetvā dhammakathānayapakaraṇakosallādīni sikkhāpito, aparena samayena rājarājamahāmattādīhi sakkato garukato ācariyupajjhāyesu acittīkato caramāno ‘‘ayaṃ amhehi daharakāle eva anuggahito saṃvaddhito ca, atha ca panidāni nissineho jāto’’ti vuccamāno ‘‘kiṃ mayhaṃ tumhehi kata’’nti tesaṃ sukatakaraṇaṃ vināseti.
“Bahussutepi puggale ajjhottharitvā īdisassa ceva bahussutassa aniyatā gati, tava vā mama vā ko viseso”等语所生起的,以执持比较为相,名为“paḷāso”(比较)。它以他人功德与自己的功德作等同为味。正因如此,它如同咬住他人功德,将其与自己的功德等同,故称为“paḷāso”,具此者即“paḷāsī”。Makkhī 与 paḷāsī 合称 makkhipaḷāsino,其状态是为 makkhipaḷāsitā。就义而言,即 makkho 与 paḷāso。显示巴利原文
‘‘Bahussutepi puggale ajjhottharitvā īdisassa ceva bahussutassa aniyatā gati, tava vā mama vā ko viseso’’tiādinā nayena uppajjamāno yugaggāhalakkhaṇo paḷāso. So paraguṇehi attano guṇānaṃ samakaraṇaraso. Tathā hesa paresaṃ guṇe ḍaṃsitvā viya attano guṇehi same karotīti paḷāsoti vuccati, so etassa atthīti paḷāsī. Makkhī ca paḷāsī ca makkhipaḷāsino, tesaṃ bhāvo makkhipaḷāsitā. Atthato pana makkho ceva paḷāso ca.
“Issati parasampattiṃ na sahati”故为 issukī(嫉妒者)。“Maccharāyati attano sampattiṃ nigūhati, paresaṃ sādhāraṇabhāvaṃ na sahati”,或具有 macchera(悭吝)故为 maccharī(悭吝者)。“Saṭhayati na sammā bhāsati”故为 saṭho(诈伪者),即具足诈伪,其相为显示自身不具功德——这样的欺诳之人。欺诳者犹如 ānandamaccha(喜悦鱼)。相传,喜悦鱼对鱼展示尾部,对蛇展示头部,令它们以为“我与你们相似”;同样,欺诳者不论亲近哪位经师或论师,都会这样说:“我是你们的弟子,你们是我的怜悯者,我不离开你们”,心想“这样他们会认为‘此人对我等有恭敬、有尊重’”。因具足诈伪者,以不具功德的假装,行与心相应之事,其“心如此、行如此”难以测知,犹如无法辨知其腹背。显示巴利原文
Issati parasampattiṃ na sahatīti issukī. Maccharāyati attano sampattiṃ nigūhati, paresaṃ sādhāraṇabhāvaṃ na sahati, maccheraṃ vā etassa atthīti maccharī. Saṭhayati na sammā bhāsatīti saṭho, attano avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇena sāṭheyyena samannāgato kerāṭikapuggalo. Kerāṭiko ca ānandamaccho viya hoti. Ānandamaccho nāma kira macchānaṃ naṅguṭṭhaṃ dasseti, sappānaṃ sīsaṃ ‘‘tumhehi sadiso aha’’nti jānāpetuṃ, evameva kerāṭiko puggalo yaṃ yaṃ suttantikaṃ vā ābhidhammikaṃ vā upasaṅkamati, taṃ taṃ evaṃ vadati ‘‘ahaṃ tumhākaṃ antevāsī, tumhe mayhaṃ anukampakā, nāhaṃ tumhe muñcāmī’’ti ‘‘evamete ‘sagāravo ayaṃ amhesu sappatisso’ti maññissantī’’ti. Sāṭheyyena hi samannāgatassa puggalassa asantaguṇasambhāvanena cittānurūpakiriyāviharato ‘‘evaṃcitto evaṃkiriyo’’ti duviññeyyattā kucchiṃ vā piṭṭhiṃ vā jānituṃ na sakkā. Yato so –
左半身是猪,右半身是山羊;
声音像羊,角像老牛。”(《长部义注》2.296;《分别论义注》894;《大义注》166)——
显示巴利原文 ‘‘Vāmena sūkaro hoti, dakkhiṇena ajāmigo; Sarena nelako hoti, visāṇena jaraggavo’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.296; vibha. aṭṭha. 894; mahāni. aṭṭha. 166) –
如此,他便如同所说的夜叉猪。以覆藏已造之恶为相者,名为“谄”(māyā);具此者,即是“谄者”(māyāvī)。显示巴利原文
Evaṃ vuttayakkhasūkarasadiso hoti. Katapāpapaṭicchādanalakkhaṇā māyā, sā assa atthīti māyāvī.
因具“thambha”(僵硬)而“thaddho”(僵硬)。如同充满风的皮囊那样僵硬的状态,头颈挺直、不为风所动,即是“thambho”。具此的补特伽罗,如同吞下犁的蟒蛇,或如充满风的皮囊般僵硬,见到应恭敬者也不愿俯身,只从边上绕行。以高举为相,是“atimāno”(慢);具此者,即是“atimānī”(慢者)。显示巴利原文
Thambhasamaṅgitāya thaddho. Vātabharitabhastāsadisathaddhabhāvapaggahitasiraanivātavuttikārakaroti thambho. Yena samannāgato puggalo gilitanaṅgalasadiso viya ajagaro, vātabharitabhastā viya ca thaddho hutvā garuṭṭhāniye disvā onamitumpi na icchati, pariyanteneva carati. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno, so etassa atthīti atimānī.
“Saṃ attano diṭṭhiṃ parāmasati sabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasatī”故,称为 sandiṭṭhiparāmāsī(执自见者)。“Ādhānaṃ gaṇhātī”故,为 ādhānaggāhī(执取坚固者)。“Ādhāna”意为坚固,即执取坚固者。见到合理的理由便能舍弃邪见者,称为 paṭinissaggī(能舍者);若虽以艰难、费力、辛苦的方式示现众多理由,仍无法令其舍弃者,称为 duppaṭinissaggī(难舍者)。这是指那些执取“唯有此是真实”之己见,即使佛陀等为其示现理由而说,亦不舍弃者的名称。这样的补特伽罗,无论听闻法或非法,都将一切收入自己的壳中,说:“我们的师长如是说,我们如是听闻”,犹如龟将肢体收入自己的壳内。犹如龟在脚等肢体被触碰时,将一切肢体缩入壳中而不伸出;同样,此人被劝导“你的执取不善,应当舍弃”时,也不舍弃,唯将其置于心中而行。犹如鳄鱼不放弃所攫取之物,他执持着如鳄鱼般的执取而不舍弃。将 makkhipaḷāsit显示巴利原文
Saṃ attano diṭṭhiṃ parāmasati sabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasatīti sandiṭṭhiparāmāsī. Ādhānaṃ gaṇhātīti ādhānaggāhī. ‘‘Ādhāna’’nti daḷhaṃ vuccati, daḷhaggāhīti attho. Yuttaṃ kāraṇaṃ disvāva laddhiṃ paṭinissajjatīti paṭinissaggī, dukkhena kicchena kasirena bahumpi kāraṇaṃ dassetvā na sakkā paṭinissaggiṃ kātunti duppaṭinissaggī, yo attano diṭṭhiṃ ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ gaṇhitvā api buddhādīhi kāraṇaṃ dassetvā vuccamāno na paṭinissajjati, tassetaṃ adhivacanaṃ. Tādiso hi puggalo yaṃ yadeva dhammaṃ vā adhammaṃ vā suṇāti, taṃ sabbaṃ ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyehi kathitaṃ, evaṃ amhehi suta’’nti kummova aṅgāni sake kapāle antoyeva samodahati. Yathā hi kacchapo attano pādādike aṅge kenaci ghaṭṭite sabbāni aṅgāni attano kapāleyeva samodahati, na bahi nīharati, evamayampi ‘‘na sundaro tava gāho, chaḍḍehi na’’nti vutto taṃ na vissajjeti, antoyeva attano hadaye eva ṭhapetvā vicarati. Yathā kumbhīlā gahitaṃ na paṭinissajjanti, evaṃ kumbhīlaggāhaṃ gaṇhāti, na vissajjeti. Makkhipaḷāsitādiyugaḷattayena dassite makkhapaḷāsādayo cha dhamme visuṃ visuṃ gahetvā ‘‘ekūnavīsati dhammā’’ti vuttaṃ. Anumānasuttaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.181) pana makkhapaḷāsādayopi yugaḷavasena ekaṃ katvā ‘‘soḷasa dhammā’’ti vuttaṃ.
以种种方式引导作右绕,由此习惯于从右绕中领受者,即是 padakkhiṇaggāhī(右绕取者);非如此右绕领受者,即是 appadakkhiṇaggāhī(非右绕取者)。当被教导时,他说:“你们为何要说我?我自己知道何者适宜、何者不适宜,何者有罪、何者无罪,何者有利、何者不利。”此人不以右绕的方式接受教诫,而是从左而取,故称为 appadakkhiṇaggāhī。因此说“yathānusiṭṭhaṃ”等。显示巴利原文
Pakārehi āvahanaṃ padakkhiṇaṃ, tato padakkhiṇato gahaṇasīlo padakkhiṇaggāhī, na padakkhiṇaggāhī appadakkhiṇaggāhī. Yo vuccamāno ‘‘tumhe maṃ kasmā vadatha, ahaṃ attano kappiyākappiyaṃ sāvajjānavajjaṃ atthānatthaṃ jānāmī’’ti vadati, ayaṃ anusāsaniṃ padakkhiṇato na gaṇhāti, vāmatova gaṇhāti, tasmā ‘‘appadakkhiṇaggāhī’’ti vuccati, tenāha ‘‘yathānusiṭṭha’’ntiādi.
“Uddesa”意为巴帝摩卡的诵出。那么,一切学处如何被纳入巴帝摩卡诵出中呢?答:因为以“若有犯者,应发露”一语如此总摄。以“若有犯者”一句,一切罪皆被归入因缘诵出之中。以五种同法者应学故,是据可能而说。与同法者俱行的道理亦应了知。“Vacanāya”是处格,表示“从我的话语”,故说“tato mama vacanato”。此处的支分与初破僧相似,然而有差别:如同彼处以分裂作为精进,此处则应以作不可说理解。显示巴利原文
Uddeseti pātimokkhuddese. Atha sabbāneva sikkhāpadāni kathaṃ pātimokkhuddesapariyāpannānīti āha ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyāti evaṃ saṅgahitattā’’ti. ‘‘Yassa siyā āpattī’’ti hi iminā sabbāpi āpattiyo nidānuddese saṅgahitāyeva honti. Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattāti labbhamānavasena vuttaṃ. Sahadhammikena sahakāraṇenātipi attho daṭṭhabbo. ‘‘Vacanāyā’’ti nissakke sampadānavacananti āha ‘‘tato mama vacanato’’ti. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni. Ayaṃ pana viseso – yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, evaṃ idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā.
第十三,污家学处注释。显示巴利原文
13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431 431. 第十三条学处中,“Kīṭāgirī”是该城镇的名称。其后说“Assaji与Punabbasuka比丘不应住于Kīṭāgiri”,即针对该地。由于这一关联,那个地区也以“Kīṭāgiri”之名为人所知,故说“在如是名称的地区”。与住处相应者称为住寺者,即常住者。他们建起未建的房舍,修缮破旧的房舍,对已建成的拥有主权,因此说“那些受其管辖者……他们就是住寺者”。“Nivāso”指他们仅有居住之处,故说“然而那些仅仅……”。“Te”指Assaji和Punabbasuka。“六人”是指Paṇḍuka、Lohitaka、Mettiya、Bhūmajaka、Assaji、Punabbasuka这六人。“Sammā”是称呼语。“Āyamukhabhūtā”意为收入的主要来源。“Dhuraṭṭhāne”指在舍卫城附近的地方。“雨季和冬季”因为这两个季节都下雨,故说“由两场雨”。由于在比丘众中,这六位众首比一千五百比丘更为殊胜,所以说是“samadhika”,即超过、更多。“ma”字母是显示巴利原文
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ. Tena pana yogato so janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti. Āvāse niyuttā āvāsikā, nibaddhavāsino. Te akataṃ senāsanaṃ karonti, jiṇṇaṃ paṭisaṅkharonti, kate issarā honti. Tenāha ‘‘so yesaṃ āyatto…pe… te āvāsikā’’ti . Nivāso nivāsamattaṃ etesaṃ atthīti nevāsikāti āha ‘‘ye pana kevala’’ntiādi. Teti assajipunabbasukā. Cha janāti paṇḍuko lohitako mettiyo bhūmajako assaji punabbasukoti ime cha janā. Sammāti ālapanavacanametaṃ. Āyamukhabhūtāti āyassa mukhabhūtā. Dhuraṭṭhāneti sāvatthiyā avidūre ṭhāne. Vassāne hemante cāti dvīsu utūsu vassanato ‘‘dvīhi meghehī’’ti vuttaṃ. Diyaḍḍhabhikkhusahassato gaṇācariyānaṃ channaṃ janānaṃ adhikattā ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ, sādhikanti attho. Ma-kāro padasandhivasena āgato. Akatavatthunti akatapubbaṃ abhinavavatthuṃ.
Kaṇikāra等是花树,jātisumanā等是花丛。“Koṭṭana”指自己砍伐。“Koṭṭāpana”指让别人砍伐,如说“砍这个,劈这个”。以堤坝围束,是为了让水停留在树根处,如此从四周围束。“Udakassa”指不适用的水。应知“浇灌适用水”一句也包含了让人浇灌。难道不能以“水的浇灌与令浇灌”一句,从总体上涵盖适用与不适用水的浇灌等吗?那么为何要单独说适用水的浇灌等呢?因为后面将说“在为园林等目的而种植的情况下,即使在不适用语的场合,适用水的浇灌等也是允许的”,所以在此也作出区分,单独显示了适用水的浇灌等。“洗手、洗脸、洗脚、沐浴水的浇灌”也是以另一种方式显示适用水的浇灌。“不适用语”如何涵盖自己以砍伐、挖掘等方式造作呢?应知,“不适用语”是指被称为“不适用”的,它涵盖了一切不适用性质的造作及令造作等,而不仅仅是不适用的话语。在适用语方面,道理相同。“使干渠变直”一句,应知也涵盖了清除旧叶等。将锄头等放在地上,从放置处用手拿起,这个放置处更为明显,所以说“obhāso”(显现)。显示巴利原文
Kaṇikārādayo puppharukkhā, jātisumanādayo pupphagacchā. Koṭṭananti sayaṃ chindanaṃ. Koṭṭāpananti ‘‘imaṃ chinda bhindā’’ti aññehi chedāpanaṃ. Āḷiyā bandhananti yathā gacchamūle udakaṃ santiṭṭhati, tathā samantato bandhanaṃ. Udakassāti akappiyaudakassa. Kappiyaudakasiñcananti imināva siñcāpanampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Nanu ‘‘udakassa secanaṃ secāpana’’nti imināva sāmaññato kappiyākappiyaudakasiñcanādiṃ sakkā saṅgahetuṃ, tasmā kappiyaudakasiñcanādi kasmā visuṃ vuttanti? ‘‘Ārāmādiatthaṃ ropite akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ. Hatthamukhapādadhovananhānodakasiñcananti imināpi pakārantarena kappiyaudakasiñcanameva dasseti. ‘‘Akappiyavohāro’’ti koṭṭanakhaṇanādivasena sayaṃ karaṇassapi kathaṃ saṅgahoti? Akappiyanti voharīyatīti akappiyavohāroti akappiyabhūtaṃ karaṇakārāpanādi sabbameva saṅgahitaṃ, na pana akappiyavacanamattanti daṭṭhabbaṃ. Kappiyavohārepi eseva nayo. Sukkhamātikāya ujukaraṇanti iminā purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Kudālādīni bhūmiyaṃ ṭhapetvā ṭhānato hatthena gahetvā ṭhānameva pākaṭataranti ‘‘obhāso’’ti vuttaṃ.
欲依据《大护持》之说而确立,故在后面说。关于“Vanatthāya”,有些人读作“vatatthāya”,他们的意思是“为了遵守义务”。为了显示即使在不如法语中也有某些情况是允许的,所以说“并非仅仅其余……”等。“任何水渠”指干渠或非干渠。“浇灌净水”一句,显示“说‘浇灌净水’也是允许的”。“自己种植也是允许的”一句,也成就了“说‘种植’也是允许的”。为其他目的而造作者,指为供养塔等目的而造作者。问:为供养塔目的而编织等,为何无犯?答:“确实无犯”;为了说明这无犯的情况,便说“正如……”等:正如为园林等目的而植树;同样,为供养塔目的也无犯。意思是,为供养三宝目的,以如法语及间接方式等令人编织,也是无犯的。显示巴利原文
Mahāpaccarivādamhi patiṭṭhapetukāmo pacchā vadati. Vanatthāyāti idaṃ keci ‘‘vatatthāyā’’ti paṭhanti, tesaṃ vatiatthāyāti attho. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃ kiñci mātikanti sukkhamātikaṃ vā asukkhamātikaṃ vā. ‘‘Kappiyaudakaṃsiñcitu’’nti iminā ‘‘kappiyaudakaṃ siñcathāti vattumpi vaṭṭatī’’ti dasseti. Sayaṃ ropetumpi vaṭṭatīti iminā ‘‘ropehīti vattuṃ vaṭṭatī’’tipi siddhaṃ. Aññatthāya vā karontassāti vatthupūjādiatthaṃ karontassa. Kasmā na anāpattīti vatthupūjanatthāya ganthanādīsu kasmā na anāpatti. Anāpattiyevāti paṭivacanaṃ datvā idāni tameva anāpattibhāvaṃ dassetuṃ ‘‘yathāhī’’tiādi vuttaṃ. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathā vatthupūjanatthāyapi anāpattiyevāti ratanattayapūjanatthāyapi kappiyavohārena pariyāyādīhi ca ganthāpane anāpattiyevāti attho.
因为虽然“同样为供养塔目的”是笼统地说,但由于说了“正如在那里,以如法语及间接方式等”,所以可知仅以如法语等方式令人编织时无犯,而非自己编织。正因如此,他人质问“为何自己编织也不允许?”而说“难道不是……”等。质问者的意图是:如同为园林等目的,在净地上自己种植也是允许的,那么为供养塔目的,自己编织为何也不允许?“已说……”等是导师的回答。那么为何说“但在《大注疏》中未说”?因为即使在《大护持》等中所说也是权威,这并不矛盾。之所以这样说,是为了确立:即使在《大注疏》中未说,但与那里所说的相符合,也是权威。关联句:你可能会想“那是怎么回事?”在《大注疏》中说了浇灌净水,那是怎么回事?这里的意图是:虽然在《大注疏》中未说为园林等目的在净地上自己种植,但确实说了自己浇灌净水。因此,如同为园林等目的自己浇灌净水是允许的,为供养塔目的自己编织为何也不允许?为园林等目的自己种植和浇灌净水所说的那些,也并不矛盾。为何那不矛盾?说“在那里……”等。这已说,指“种植花圃者、令种植者……显示巴利原文
‘‘Tathā vatthupūjanatthāyā’’ti hi sāmaññato vuttepi ‘‘yathā hi tattha kappiyavohārena pariyāyādīhi cā’’ti vuttattā kappiyavohārādīhi ganthāpane eva anāpatti viññāyati, na sayaṃ ganthane, teneva paro sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanepi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi ācariyassa parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati. Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttampi tattheva vuttena saṃsanditvā pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. Taṃ kathanti maññeyyāsīti sambandho. Mahāaṭṭhakathāyañca kappiyaudakasecanaṃ vuttaṃ, taṃ kathanti etthāyamadhippāyo. Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ ārāmādiatthāya kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa pana sayaṃ siñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ ārāmādiatthāya sayaṃ ropanaṃ kappiyaudakasiñcanañca vuttaṃ, tampi na virujjhati. Kathaṃ taṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatrahī’’tiādi. Etaṃ vuttanti mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipīti etaṃ vuttaṃ. Aññatra pana pariyāyo atthīti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipī’’ti kulasaṅgahatthāya ropanasiñcanaṃ sandhāya vuttattā tato aññatra ārāmādiatthāya mālāvaccharopane pariyāyo atthi. Tattha pariyāyaṃ idhaca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti visesavacanasabbhāvato pariyāyaṃ, idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato pariyāyābhāvañca ñatvā.
难道不是这样吗?正如因为“缝制”是以通称而说,所以没有迂回的说法,因此为了任何人的利益而自己缝制是不允许的;同样地,因为“令缝制”是以通称而说,所以通过迂回方式令他人缝制也是不允许的,这会成为过失。如果这样,那么后面所说的“如此知道,如此做会好看,为了让这些花不散落,你这样做吧”等,以如法的言语令做是允许的,这不就矛盾了吗?不矛盾,因为通过迂回方式令做,并不是真正的令缝制,因此按照前面所说的方式,以迂回方式令做是允许的。一切应按照前面所说的方式理解,这是对前面所说决断的简要归纳。在搬运等中为何无犯?是指为了供养塔庙等目的而搬运等,为何无犯。为了良家妇女等的利益而搬运,是指为了良家妇女等而搬运,因为在那里已经说过了,这是意旨。因此说“在搬运的章节中”等。花鬘是指花串。如同花序,是指如同花簇。如同珍珠串,是指如同珍珠串饰。显示巴利原文
Nanu ca yathā ‘‘ganthentī’’ti sāmaññato vuttattā pariyāyo na labbhatīti yassa kassaci atthāya sayaṃ ganthanaṃ na vaṭṭati, evaṃ ‘‘ganthāpentī’’ti sāmaññato vuttattā pariyāyena ganthāpanampi na vaṭṭatīti āpajjati. Evañca sati parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohītiādinā kappiyavacanena kāretuṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ virujjhatīti? Na virujjhati, pariyāyena hi kārāpanaṃ ganthāpanameva na hoti, tasmā yathāvuttanayena pariyāyato kārāpanaṃ vaṭṭati. Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti heṭṭhā vuttaṃ vinicchayameva saṅkhepato nigameti. Haraṇādīsu kasmā anāpattīti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu kasmā anāpatti. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇassa tattha vuttattāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mālanti pupphadāmaṃ. Mañjarī viyāti kusumamañjarī viya. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ.
波逸提与恶作:因掘地之缘而犯波逸提,因摄受俗家之缘而犯恶作。以不如法言说,是指“你挖这个,你种这个”等不如法的言说。唯恶作者,指仅因摄受俗家之缘而有恶作。两处,指在如法地与不如法地。一切处,指为摄受俗家、受用、园地等目的而种植者。恶作亦有,并非唯有波逸提。以如法者,指以如法的水。正是那两种,指败坏俗家与受用两种。恶作:为摄受俗家而自己浇灌,或以如法言说、不如法言说令他人浇灌,皆有恶作;为受用目的而自己浇灌,或以不如法言说令他人浇灌,亦有恶作。应知罪数众多:此处自己浇灌时,应以断流次数计罪;令他人浇灌时,若反复命令者,每说一次话即有一罪;若一次命令而浇灌多次者,亦唯有一罪。显示巴利原文
Pācittiyañceva dukkaṭañcāti pathavīkhaṇanapaccayā pācittiyaṃ, kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ. Akappiyavohārenāti ‘‘idaṃ khaṇa, idaṃ ropehī’’tiādiakappiyavohārena. Dukkaṭamevāti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ. Ubhayatthāti kappiyākappiyapathaviyaṃ. Sabbatthāti kulasaṅgahaparibhogaārāmādiatthāya ropite. Dukkaṭampīti na kevalaṃ pācittiyameva. Kappiyenāti kappiyena udakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane kappiyavohārena akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Āpattibahulatā veditabbāti ettha sayaṃ siñcane dhārāpacchedagaṇanāya āpattigaṇanā veditabbā. Siñcāpane pana punappunaṃ āṇāpentassa vācāya vācāya āpatti, sakiṃ āṇattassa bahūnaṃ siñcanepi ekāva.
恶作与波逸提:因摄受俗家之缘而有恶作,因破坏草木而有波逸提。于其他场合,是指为供养塔庙等目的而采摘。一次命令,指以不如法言说而命令。唯波逸提者,是因以不如法言语命令而有波逸提。然而,以如法言语为供养塔庙等目的而令采摘者,实为无罪。显示巴利原文
Dukkaṭapācittiyānīti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ, bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ. Aññatthāti vatthupūjādiatthāya ocinane. Sakiṃ āṇattoti akappiyavohārena āṇatto. Pācittiyamevāti akappiyavacanena āṇattattā pācittiyaṃ. Kappiyavacanena pana vatthupūjādiatthāya ocināpentassa anāpattiyeva.
由缝制而生起者,是有缝制之物。此法亦适用于其余各项。“不允许”的意思是:为了摄受俗家或供养塔庙等目的,依前文所述方式自作或令他人作,便有恶作——这是其含义。依前文所述方式,即“比丘的……”等所述方式。在法座华盖的绑刺上,刺穿花朵而放置——这是连接。因为向上层层刺穿,做成伞状而穿入,故说“如同伞上之伞”。对于“在芭蕉树干上”等所说的一切,说“那太粗大了”:自己作者以及以不如法言说令他人作者,唯有恶作——这是含义。因为说“为刺花的目的”,所以仅为了刺穿花朵而绑刺是不允许的;但为了绑花鬘等目的,则是允许的。而“连刺也不允许绑”,应依注释书师长的权威而持守。因为说“不允许进入”,所以不将花放入花孔而向上层层放置,是允许的。网状华盖,即是网华盖。象牙钉亦应理解为有孔者。花承托,是以棍棒等制成的盛花器,此处也说为有孔。阿输迦花簇,指阿输迦花的花序。“法绳,是为了将花放入塔中或菩提树中而缠绕绑缚的绳子”,《大结处》与《中结处》中作如是说,因此当知,以那样绑缚的绳子将花放入塔中是允许的。然而在《结处》中显示巴利原文
Ganthanena nibbattaṃ gantimaṃ. Esa nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti kulasaṅgahatthāya vatthupūjādiatthāya vā vuttanayena karontassa ca kārāpentassa ca dukkaṭanti attho. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena. Dhammāsanavitāne baddhakaṇṭakesu pupphāni vijjhitvā ṭhapentīti sambandho. Uparūpari vijjhitvā chattasadisaṃ katvā āvuṇanato ‘‘chattātichattaṃ viyā’’ti vuttaṃ. ‘‘Kadalikkhandhamhī’’tiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sayaṃ karontassa akappiyavacaneneva kārāpentassa ca dukkaṭamevāti attho. Pupphavijjhanatthanti vuttattā pupphāni vijjhituṃyeva kaṇṭakaṃ bandhituṃ na vaṭṭati, pupphadāmādibandhanatthaṃ pana vaṭṭati. Kaṇṭakampi bandhituṃ na vaṭṭatīti ca idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ. Pavesetuṃ na vaṭṭatīti vuttattā pupphacchidde apavesetvā uparūpari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Jālamayaṃ vitānaṃ jālavitānaṃ. Nāgadantakampi sacchiddakaṃyeva gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ daṇḍādīhi katapupphādhāraṇaṃ, tampi sacchiddameva idha vuttaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokapupphamañjarikāya. ‘‘Dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanatthaṃ āvijjhitvā baddharajjū’’ti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, tasmā tathābaddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati. Gaṇṭhipade pana ‘‘dhammarajjunti sithilaṃ vaṭṭikaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī’’ti vuttaṃ, tasmā sithilavaṭṭikāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khanti.
“顶鬘”指悬垂于法座等顶部的垂鬘。“以花缠绕”指用花鬘缠绕。“正是那些”即指莲花等。“用树皮或小棍”指用未单独切断、带有花朵的树皮或小棍。“置于肩上的袈裟”,是针对搭在肩上的僧伽帝而说。因为那样或许可以那样绑。依此方式,其他同类的袈裟或布,按所说方式绑好后,将花朵放入其中也是允许的,此义已成立。肩袋因其类似于放入袋中的物品,不成为所谓的“缠绕物”,因此他们说,对于松散绑缚的,从缝隙间放入花朵是允许的。显示巴利原文
Matthakadāmanti dhammāsanādimatthake lambakadāmaṃ. Pupphehi veṭhentīti pupphadāmena veṭhenti. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃyeva. Vākena vā daṇḍakena vāti visuṃ acchinnena pupphasahiteneva vākena vā daṇḍakena vā. Khandhe ṭhapitakāsāvassāti khandhe ṭhapitasaṅghāṭiṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi tathā bandhituṃ sakkā bhaveyya. Imināva aññampi tādisaṃ kāsāvaṃ vā vatthaṃ vā vuttanayena bandhitvā tattha pupphāni pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Aṃsabhaṇḍikaṃ pasibbake pakkhittasadisattā veṭhimaṃ nāma na jātaṃ, tasmā sithilabandhassa antarantarā pakkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti.
“应视为花盖”指:对制作花盖者而言,依纵向花鬘的往返运送而填满。然而横向运送则称为“织”,而非“填”。在此处,“越过前位”在三部《结处》中都这样说:“即使未令接触而越过,也犯。”由于“越过前位”是笼统而说,故为合理。然而有人说:“不使它们互相接触,可以多遍缠绕”,但此说未见理由。“可以绑”指:可以用没有花的线端或树皮纤维端来绑。“一次运送或缠绕”是就前面所说的塔庙等围栏及制作花盖而言,因此,围绕塔庙或菩提树时,缠绕一次后,当到达前位时,应交给另一人,那人也应缠绕一次后同样地做。制作花盖者,运送一次后应交给另一人,那人也当同样地做。即便只有两位比丘,分站在两边轮流运送,也是可以的,他们这样说。显示巴利原文
Pupphapaṭeca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetīti ettha ‘‘aphusāpetvāpi atikkāmentassa āpattiyevā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti avisesena vuttattā taṃ yuttaṃ. Keci pana ‘‘aññamaññaṃ aphusāpetvā anekakkhattuṃ parikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti vadantīti vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ na dissati. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttakoṭiyā vākakoṭiyā vā bandhituṃ vaṭṭati. Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vāti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ, tasmā cetiyaṃ vā bodhiṃ vā parikkhipantena ekavāraṃ parikkhipitvā purimaṭṭhānaṃ sampatte aññassa dātabbaṃ, tenapi ekavāraṃ parikkhipitvā tatheva kātabbaṃ. Pupphapaṭaṃ karontena ca ekavāraṃ haritvā aññassa dātabbaṃ, tenapi tatheva kātabbaṃ. Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti, vaṭṭatiyevāti vadanti.
“填满”指依纵向伸展而填满。“不得织”指纵向伸展后,横向运送即称为织,因此即使一次也不得将花绳横向运送。“放置花朵者”指放置未绑缚的普通花朵者。然而,为供养而将花鬘放置在地上时,无论接触或不接触,都不得将其折为双层放置,他们这样说。“瓶状鬘垂饰”指末端带有瓶状造型的双鬘垂饰。但每一花鬘仅以露出的线端绑缚后悬挂是可以的;即使欲连接两条花鬘,也仅以露出的线端将线端相连,这是可以的。“以半月形作花绳围栏”指以半月形,通过花绳的反复来回运送而填满后围绕。正因如此,那已包含在前述的“填满”之中,故这种以半月形、经由反复来回运送而填满的也不允许。然而,他们说一次以半月形运送花绳是可以的。关于“制作花鬘”,他们说即使抓住线端,也不得将其合在一起制作。由于球状鬘、硬叶鬘已被禁止,因此以布等制作的花鬘也不允许,因为这是随顺不被许可之物的缘故,他们这样说。显示巴利原文
Pūritanti dīghato pasāraṇavasena pūritaṃ. Vāyituṃ na labhatīti dīghato pasārite tiriyato haraṇaṃ vāyanaṃ nāma hotīti ekavārampi pupphaguṇaṃ tiriyato harituṃ na vaṭṭati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena. Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti vadanti. Ghaṭikadāmaolambakoti ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako. Ekekaṃ pana dāmaṃ nikkhantasuttakoṭiyāva bandhitvā olambituṃ vaṭṭati, pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭiṃ saṅghaṭituṃ vaṭṭati. Aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepoti aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ. Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ, tasmā etampi aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati. Ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti. Pupphadāmakaraṇanti ettha suttakoṭiyaṃ gahetvāpi ekato kātuṃ na vaṭṭatīti vadanti. Geṇḍukakharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti.
说了“表演拉西舞剧”之后,为了以另一种方式说明同一内容,而说“给出瑞恰卡”,其义为展示表演;即是表明自己的意图后,首先起身展示“应如此跳舞”的舞蹈形态。然而有些人说:“将手指放入口中发出声音,如轮一般旋转自身,这称为给出瑞恰卡。”每一行有八个格子,故称“八格棋”,也读作“阿塔帕达”。十格棋的道理也一样。“格子”指棋子等的落位处。所谓十格棋,是依两行、二十个格子进行的博戏。“在空中游戏”是指:仅仅口中说着“这枚棋子被我移到了某格,这枚在某格”,这样在空中进行博戏。“博戏板”即博戏的棋盘。“以骰子游戏而戏”:骰子是在六个面上各显示一到六点而制成的游戏用具,将其掷出后,依所得点数移动或移除棋子而游戏。又有人说明,以罐子进行的游戏称为“罐戏”。显示巴利原文
‘‘Lāsiyanāṭakaṃnāṭentī’’ti vatvā tameva pariyāyantarena dassetuṃ ‘‘recakaṃ dentī’’ti vuttaṃ, abhinayaṃ dassentīti attho, attano adhippāyaṃ pakāsetvā ‘‘evaṃ naccitabba’’nti paṭhamaṃ uṭṭhahitvā naccanākāraṃ dassentīti vuttaṃ hoti. Keci pana ‘‘mukhe aṅguliyo pakkhipitvā saddaṃ karontā cakkamiva attānaṃ bhamayamānā recakaṃ denti nāmā’’ti vadanti. Ekekāya pantiyā aṭṭha aṭṭha padāni assāti aṭṭhapadaṃ. ‘‘Aṭṭhāpada’’ntipi paṭhanti. Dasapadepi eseva nayo. Padānīti ca sāriādīnaṃ patiṭṭhānaṭṭhānāni. Dasapadaṃ nāma dvīhi pantīhi vīsatiyā padehi kīḷanajūtaṃ. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā, ayaṃ asukapada’’nti kevalaṃ mukheneva vadantā ākāseyeva jūtaṃ kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāya kīḷantīti pāsakaṃ vuccati chasu passesu ekekaṃ yāva chakkaṃ dassetvā katakīḷanaṃ, taṃ vaḍḍhetvā yathāladdhaekakādivasena sāriyo apanentā upanentā ca kīḷanti. Ghaṭena kīḷā ghaṭikāti eke.
“以茜草色”是指:取茜草树的木心,指煮成的赤色染料。“多签手”是对棕榈叶束等的称呼。有些人说:在众多签中,取一根无特别标记的签,投入其中,然后再唯独将其取出,如此以多签手而游戏。“叶管”是指用叶制成的管状物。正因如此,他说“吹奏它”。取提问者口中说出的字,以推断得失等的游戏,也称为“字戏”。“象的”是依所缘义的地格,意指象的相术。“马的”等也同理。“他们发出嘘声、拍手”这两个词的意义显而易见,故未加解释。其中,“发出嘘声”是指:口中发出嘘嘘声,即发出大声、不清晰的声音,这是其意。也有人说:“如同牧羊人,不知不觉而给出信号,从口中出风,发出细微不清晰的声音。”“拍手”是指:手臂与手撞击而发出声音,即左手放在胸前,用右手掌在那里拍击出声,这是其意。“口鼓”是对口鼓的称呼。显示巴利原文
Mañjaṭṭhiyā vāti mañjaṭṭhirukkhasāraṃ gahetvā pakkakasāvaṃ sandhāya vadati. Salākahatthanti tālahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ adhivacanaṃ. Bahūsu salākāsu visesarahitaṃ ekaṃ salākaṃ gahetvā tāsu pakkhipitvā puna taṃyeva uddharantā salākahatthena kīḷantīti keci. Paṇṇena vaṃsākārena katā nāḷikā paṇṇanāḷikā. Tenevāha ‘‘taṃ dhamantā’’ti. Pucchantassa mukhāgataṃ akkharaṃ gahetvā naṭṭhamuṭṭhilābhālābhādijānanakīḷā akkharikātipi vadanti. Hatthisminti nimittatthe bhummaṃ, hatthinimittasippeti attho. Assasmintiādīsupi eseva nayo. ‘‘Usseḷenti apphoṭentī’’ti dvinnaṃ padānaṃ attho pākaṭoyevāti na vutto. Tattha usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ katvā abyattasaddaṃ pavattentīti attho. ‘‘Ajānaṃ saññaṃ dentā ajapālakā viya mukhena vātaṃ nicchārentā sukhumaṃ abyattanādaṃ pavattentī’’tipi vadanti. Apphoṭentīti bhujahatthasaṅghaṭṭanasaddaṃ pavattenti, vāmahatthaṃ ure ṭhapetvā dakkhiṇena pāṇinā tattha tāḷanena saddaṃ karontīti attho. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabheriyā etaṃ adhivacanaṃ.
432 432. “Pasādāvahena”意为能令欢喜的。前进称为“abhikkanta”,故说“以行走”。退回称为“paṭikkanta”。“以返回”表示仅仅是返回。然而,返回后再行进也还是行走。面向正前方的看称为“ālokita”,故说“以向前看”。“以向此处彼处看”表示观察各方。当行走、站立、坐下时,面向哪个方向,朝那个方向看即是“ālokita”,而顺着那个方向看则称为“vilokita”。此外,还有向下看、向上看、向后看,分别称为“olokita”、“ullokita”、“apalokita”。但这些并不适合沙门,不能带来欢喜,因此这里只取了“ālokita”和“vilokita”。“Tesaṃ”在复合词中,虽然诸关节是次要成分,但也指代它们。因为说“以关节的屈伸”,其中关节是次要的,屈伸是主要的。“以念与正知”:以把握有义等的念,以及以如是方式生起的正知,从各方面或以殊胜的方式而了知,故为“正知者”,其状态为“正知”。这是对如是生起的智的称呼。“已作准备”意为已正确地运作。“眼下视”指显示巴利原文
432.Pasādāvahenāti pasādajananakena. Abhikkamanaṃ abhikkantanti āha ‘‘gamanenā’’ti. Paṭikkamanaṃ paṭikkantaṃ. Nivattanenāti nivattimattaṃ dasseti. Nivattetvā pana gamanaṃ gamanameva. Abhimukhaṃ lokitaṃ ālokitanti āha ‘‘purato dassanenā’’ti. Ito cito ca dassanenāti anudisāpekkhanaṃ dasseti. Yaṃdisābhimukho gacchati tiṭṭhati nisīdati, tadabhimukhaṃ pekkhanaṃ ālokitaṃ, tadanugatadisālokanaṃ ‘‘vilokita’’nti hi vuccati. Aññānipi heṭṭhā upari pacchato pekkhanavasena olokitaullokitāpalokitāni nāma honti. Tāni pana na samaṇasāruppāni appasādāvahāni, tenevettha ālokitavilokitāneva gahitāni. Tesanti samāse guṇībhūtānipi pabbāni parāmasati. ‘‘Pabbasaṅkocanenā’’ti hi vuttattā pabbāni tattha guṇībhūtāni saṅkocanassa padhānattā. Satisampajaññehīti sātthakatādipariggāhikāya satiyā tathāpavattasampajaññena ca samantato pakārehi, pakaṭṭhaṃ vā savisesaṃ jānātīti sampajāno, tassa bhāvo sampajaññaṃ. Tathāpavattañāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Abhisaṅkhatattāti sammā pavattitattā. Heṭṭhākhittacakkhūti khandhaṃ anāmetvāva adhokhittacakkhu. Khandhaṃ nāmetvā hi heṭṭhāvalokanaṃ na samaṇasāruppaṃ. ‘‘Okkhittacakkhū’’ti ca iminā yugamattadassitā vuttā.
“Bonda”意为愚钝、根性迟钝。“皱着眉头”指蹙眉。“具足柔和语”:即如《法集论》1350所说“其中,什么是柔和语?即那种无过失、悦耳的话语……”等方式,具足柔和语,意思是言语柔软。“无过失”:过失称为elā,没有过失即nelā,意为无过失。“悦耳”:音韵甜美,令耳舒适,不会像针刺般产生耳痛。“常行布施”意为持续不断地布施。显示巴利原文
Bondoti lolo mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Sākhalyena yuttāti ‘‘tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā’’tiādinā (dha. sa. 1350) nayena vuttasākhalyena samannāgatā, muduvacanāti attho. Nelāti elaṃ vuccati doso, nāssā elanti nelā, niddosāti attho. Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā, sūcinā vijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti. Dānanibaddhānīti nibaddhadānāni.
在说了“告诉舍利弗和目犍连”之后,接着又说“你们去吧,舍利弗们”,由此可知,“舍利弗们”一词是以单数代复数的省略方式表达的,这个意思很明显,所以没有特别说明。因为“舍利弗们”是以单数代复数的省略方式说的,也允许有词形变化的省略,因此这里用了复数形式。“有信、净信者”:即具足对三宝的信,并因此而净信的人;或者因具足对业果的信而称为“有信”,因对三宝的净信增上而称为“净信”。显示巴利原文
‘‘Sāriputtamoggallāne āmantesī’’ti vatvā ‘‘gacchatha tumhe sāriputtā’’ti vacanato ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena vuttanti ayamattho pākaṭoyevāti na vutto. ‘‘Sāriputtā’’ti hi idaṃ ekasesanayena vuttaṃ virūpekasesassapi icchitattā, tenevettha bahuvacananiddeso katoti. Saddhassa pasannassāti ratanattayassa saddhāya samannāgatassa tatoyeva ca pasannassa, kammaphalasaddhāya vā samannāgatattā saddhassa ratanattayappasādabahulatāya pasannassa.
433 433.“应令其犯戒”:即因污家恶行而犯的戒,应令其犯。“在那个寺院”:这是针对村外的寺院而说的。而村内的寺院,则已由“不应在那个村庄居住”这一句所含摄,因为“村庄”一词已经包括了它。由于说了“在那个寺院”,所以允许在那个村庄附近的其他寺院居住。“不应在附近的村庄乞食”:因为禁止在那个寺院居住,所以如果他在那里住,那么即使在附近的村庄也不应乞食,这是它的意思。“不应在那个村庄乞食”:在哪个村庄造了污家恶行,就不应在那个村庄乞食。因为无论在哪个村庄或城镇造了污家恶行,也无论在哪个寺院居住,既不允许在那个村庄或城镇乞食,也不允许在那个寺院居住。然而,如果住在附近的寺院,则允许在附近的村庄乞食,因为那边的居住并未被禁止。显示巴利原文
433.Āpattiṃ ropetabbāti kuladūsakakammena āpannāpattiṃ ropetabbā. Tasmiṃ vihāreti bahigāme vihāraṃ sandhāya vuttaṃ. Antogāme vihāro pana ‘‘tasmiṃ gāme na vasitabba’’nti imināva saṅgahito gāmaggahaṇeneva gahitattā. ‘‘Tasmiṃ vihāre’’ti vacanato tassa gāmassa sāmantā aññasmiṃ vihāre vasituṃ vaṭṭati. Sāmantagāme piṇḍāya na caritabbanti tasmiṃ vihāre vāsassa paṭikkhittattā yadi tattha vasati, tena sāmantagāmepi piṇḍāya na caritabbanti adhippāyo. Tasmiṃ gāme piṇḍāya na caritabbanti yasmiṃ gāme kuladūsakakammaṃ kataṃ, tasmiṃ gāme na caritabbaṃ. Yasmiñhi gāme vā nigame vā kuladūsakakammaṃ kataṃ, yasmiñca vihāre vasati, neva tasmiṃ gāme vā nigame vā carituṃ labbhati, na vihāre vasituṃ. Sāmantavihāre vasantena pana sāmantagāme carituṃ vaṭṭati tattha vāsassa appaṭikkhittattā.
435 不应授与具足戒,不应给予依止,不应令沙弥随侍,不应接受比丘尼教诫者的任命,若已受任命亦不应教诫比丘尼;不应再犯导致僧团行驱摈罪的那一罪过,或其他类似、或更重的罪过;不应非难羯磨,不应非难行羯磨者,不应为比丘们取消布萨,不应取消自恣;不应举罪,不应给予机会,不应告发罪过,不应覆藏,不应令比丘们偏袒——这便是所说的十八种行持。显示巴利原文
435.Aṭṭhārasavattānīti ‘‘na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatena bhikkhuniyo na ovaditabbā, yāya āpattiyā saṅghena pabbājanīyakammaṃ kataṃ hoti, na sā āpatti āpajjitabbā aññā vā tādisikā tato vā pāpiṭṭhatarā, kammaṃ na garahitabbaṃ, kammikā na garahitabbā, na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo, na pavāraṇā ṭhapetabbā, na savacanīyaṃ kātabbaṃ, na anuvādo ṭhapetabbo, na okāso kāretabbo, na codetabbo, na sāretabbo, na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti evamāgatāni aṭṭhārasa vattāni.
因为是以阿说示与补那婆娑迦为首,故依其同伴而称为“阿说示与补那婆娑迦等”。“由于不随顺正行”:即不随顺称为如法正行的随顺行。也就是说,如果遵行便能使僧团和合的行持,他们却不遵行。“不随顺”意为不柔顺、不顺从,即不行随顺之道。“不修习出离之道”:即不行称为随顺行持的出离方法。也就是说,如果遵行便可从有罪中出离的行持,他们却不遵行;他们并不为了出罪而急切、热忱地努力。“以十种骂詈事”:即以出生、名字、种姓、职业、技艺、疾病、相貌、烦恼、罪过、低劣这十种理由而骂詈。在“chandagāmitā pāpentī”等句中,“ya”字母如同在“sayaṃ abhiññā”等句中那样,是略去而显示的,故说“chandagāmitāyapi pāpentī”等。“Tesaṃ”指那些以阿说示和补那婆娑迦为首的众比丘。显示巴利原文
Assajipunabbasukappadhānā assajipunabbasukāti vuttā sahacaraṇañāyena. Anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāyāti yathāpaññattasammāvattasaṅkhātaṃ anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāya, yena vattena ciṇṇena saṅgho anulomiko hoti, tasmiṃ avattanatoti vuttaṃ hoti. Na pannalomā hontīti patitalomā na honti, anukūlavuttino na hontīti attho. Nittharaṇamaggaṃ na paṭipajjantīti anulomavattasaṅkhātaṃ nittharaṇūpāyaṃ na paṭipajjanti, yena vattena ciṇṇena sāpattikabhāvato nittiṇṇā honti, tasmiṃ nittharaṇakavattasmiṃ na vattanti, āpattivuṭṭhānatthaṃ turitaturitā chandajātā na hontīti vuttaṃ hoti. Dasahi akkosavatthūhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattihīnasaṅkhātehidasahi akkosakāraṇehi. Chandagāmitā pāpentītiādīsu ya-kāro ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu viya luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘chandagāmitāyapi pāpentī’’tiādi. Tesanti assajipunabbasukānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ.
436-437 由于该集镇不为人知,为了说明它,所以说“在那里”等。给予他人之物,是指以信任取走他人之物后给予,这是就恶作而言。而且,那是为了供养塔庙:即使是为父母而给予,也显示只能为了供养塔庙而给予。有人说:“因为只说到‘为了装饰、为了供养湿婆林伽等’,所以可以卖掉这些来维持生计,因此可以给予母亲等。”对于任何人,是指无论亲属或非亲属的任何人。由亲属沙弥:因为他们是合适的,所以这样说。对于到来的沙弥,可以给予一半份额:因为属于僧团的利得,对于进入近行界的沙弥也属于他们所有,所以他们也能得到一半份额,这是就此而说。小份:是指一半份额中的一半。这是四分之一份的称谓。显示巴利原文
436-437. Nigamassa apākaṭattā taṃ dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādimāha. Parasantakaṃ deti, dukkaṭamevāti vissāsaggāhena parasantakaṃ gahetvā dentaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi dentena vatthupūjanatthāya eva dātabbanti dasseti. ‘‘Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā imaṃ vikkiṇitvā jīvikampi kappessantīti mātuādīnaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Kassacipīti ñātakassa aññātakassa vā kassacipi. Ñātisāmaṇerehevāti anucchavikattā vuttaṃ. Sampattānaṃ sāmaṇerānaṃ upaḍḍhabhāgaṃ dātuṃ vaṭṭatīti saṅghikassa lābhassa upacārasīmagatānaṃ sāmaṇerānampi santakattā tesampi upaḍḍhabhāgo labbhatevāti katvā vuttaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ. Catutthabhāgassetaṃ adhivacanaṃ.
“沙弥……放置”这段话,是就不可按雨安居数分配的情况而说。“在那里”,指在路上或塔庙庭院中。“不得让沙弥给予”,是因为沙弥不适合让人给予,才这样说。因为那不能称为花施。即便那些到来者的布施可算作花施,沙弥也不能给予。“自己”,指沙弥自身。“拿着粥食等”,这是就为比丘们准备粥食等而说,因此一概说“不许可”。显示巴利原文
‘‘Sāmaṇerā…pe… ṭhapentī’’ti idaṃ vassaggena abhājiyaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. Dāpetuṃ na labhantīti sāmaṇerehi dāpetuṃ ananucchavikattā vuttaṃ. Na hi taṃ pupphadānaṃ nāma siyā. Yadi hi tathā āgatānaṃ tesaṃ dānaṃ pupphadānaṃ bhaveyya, sāmaṇerehipi dātuṃ na labbheyya. Sayamevāti sāmaṇerā sayameva. Yāgubhattādīni ādāyāti idaṃ bhikkhūnaṃ atthāya yāgubhattādisampādanaṃ sandhāya vuttattā ‘‘na vaṭṭatī’’ti avisesena vuttaṃ.
按照已说的方法:对于父母,可亲自带去、让人带去、叫来、让人叫来而给予;对于其余亲属,则只能让人叫来而给予。而且,让人为父母带去时,应由亲属沙弥带去;其他人若自己愿意,则无妨。这是将花中已说的方法类推到果上,因此果也可以为父母带去、让人带去等方式给予,而其余亲属只能让人叫来而给予。接着,为了把“若亲自带去或让人带去……以主人身份给予者,犯偷兰遮”这一花中已说的原则,也简略地显示在果上,所以说“然而为了摄护俗家”等。“资具已尽者”:这是就客比丘而说。“或以果的数量限定”:即“应给这么多果”,这样以果的数量来限定。“或以树的限定”:即“应从这些树给”,这样以树来限定。即使在已限定的树上,若说“这里的果好,从这里拿吧”,也名为作了摄护俗家,因此说“然而不应这样说”。显示巴利原文
Vuttanayenevāti mātāpitūnaṃ tāva haritvāpi harāpetvāpi pakkositvāpi pakkosāpetvāpi dātuṃ vaṭṭati, sesañātakānaṃ pakkosāpetvāva. Mātāpitūnañca harāpentena ñātisāmaṇereheva harāpetabbaṃ, itare pana yadi sayameva icchanti, vaṭṭatīti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi atidisati, tasmā phalampi mātāpitūnaṃ haraṇaharāpanādinā dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pakkosāpetvāva. Idāni ‘‘yo haritvā vā harāpetvā vā…pe… issaravatāya dadato thullaccaya’’nti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi saṅkhipitvā dassento ‘‘kulasaṅgahatthāya panā’’tiādimāha. Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Phalaparicchedena vāti ‘‘ettakāni phalāni dātabbānī’’ti evaṃ phalaparicchedena vā. Rukkhaparicchedena vāti ‘‘imehi rukkhehi dātabbānī’’ti evaṃ rukkhaparicchedena vā. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’’ti vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti.
树皮:即树的外皮。为那些俗家之间、村落之间、异地之间等传递消息和回信,是跑腿差使。因此说“为俗家作使者、传递消息的工作”。使者的工作即差使。“即使最初未接受消息……步步犯恶作”:这是针对以“我将传达他的消息”这一意图而前往而说;但若拒绝了他的消息,自己出于悲悯而去,传达对自己合适的消息,则无犯。“如前所说种类”:即“以我言词礼拜世尊足”等,在学处中最初所说的那一类。“尊者离去”:这是就驱出羯磨而说。“尊者再次离去”:这是就受驱出羯磨者的义务而说。“与初次破僧相似”:在此,于支分上,如同那里的离去,这里应以欲等来达成,应如此看待。其余相同。显示巴利原文
Rukkhacchallīti rukkhattaco. Tesaṃ tesaṃ gihīnaṃ gāmantaradesantarādīsu sāsanapaṭisāsanaharaṇaṃ jaṅghapesanikaṃ. Tenāha ‘‘gihīnaṃ dūteyyaṃ sāsanaharaṇakamma’’nti. Dūtassa kammaṃ dūteyyaṃ. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi…pe… pade pade dukkaṭanti idaṃ tassa sāsanaṃ ārocessāmīti iminā adhippāyena gamanaṃ sandhāya vuttaṃ, tassa pana sāsanaṃ paṭikkhipitvā sayameva kāruññe ṭhito gantvā attano patirūpaṃ sāsanaṃ āroceti, anāpatti. Pubbe vuttappakāranti ‘‘mama vacanena bhagavato pāde vandathā’’tiādinā vuttappakāraṃ sikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. Pakkamatāyasmāti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ. Puna pakkamatāyasmāti idaṃ pana pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evaṃ idha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.
结语注释。显示巴利原文
Nigamanavaṇṇanā
442 初犯:这些都是初次即犯之戒,故称“初犯者”。“那么多天”:从覆藏之日起,直至发露之日,其间按日、半月、月、年计算所经过的时间,即指那段时间,这是其含义。“不愿、被迫”:在此,由于未作净治的罪会成为生天与解脱的障碍,所以即使不愿,也必须别住,这是其意旨。“应召来”:即应通过出罪羯磨而召来。“那些比丘应受呵责”:在此,那些明知不具备资格而举行出罪羯磨的比丘,应受呵责,是有过有罪的,犯恶作——此义明显,故未说明。“适当”:即应尽的义务。显示巴利原文
442. Paṭhamaṃ āpatti āpajjanaṃ etesanti paṭhamāpattikā. Tattakāni ahānīti paṭicchāditadivasato paṭṭhāya yāva ārocitadivaso, tāva divasapakkhamāsasaṃvaccharavasena yattako kālo atikkanto, tattakaṃ kālanti attho. Akāmena avasenāti ettha appaṭikammakatāya āpattiyā saggamokkhāvaraṇabhāvato anicchantenapi parivasitabbanti adhippāyo. Avhātabboti abbhānakammavasena pakkositabbo. Te ca bhikkhū gārayhāti ettha ye ūnabhāvaṃ ñatvā abbhenti, te bhikkhū ca garahitabbā sātisārā sadosā, dukkaṭaṃ āpajjantīti ayamattho pākaṭoyevāti na vutto. Sāmīcīti vattaṃ.