2. 桑喀地谢思篇复注巴利 2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ
265 段
泄精学处的注释巴利
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
现在,在巴拉基格注释之后,紧接着开始的是对十三事等的注释,对于它也是——巴利
Idāni pārājikasaṃvaṇṇanāsamanantarā yā terasakādisaṃvaṇṇanā samāraddhā, tassāpi –
没有混乱,没有疑惑,决断圆满具足;
具足义理与文辞,能阐明真实义。巴利
Anākulā asandehā, paripuṇṇavinicchayā; Atthabyañjanasampannā, hoti sāratthadīpanī.
所谓“十三条篇”,是指这一篇以十三条学处为量,所以叫“十三条篇”;意思就是“这十三条篇的”。巴利
Terasakassāti terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assa kaṇḍassāti terasakaṃ, tassa terasakassa kaṇḍassāti attho.
234 “不喜乐”通常是指渴望别处在家生活的人;但在这里,指的是因为欲贪而心生不满、处于散乱心状态的人,所以说“散乱心”等。巴利
234.Anabhiratoti aññattha gihibhāvaṃ patthayamāno vuccati, idha pana kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatāya vikkhittacittatāya samannāgato adhippetoti āha vikkhittacittotiādi.
236-237 有思的这个词里,saṃ这个前缀表示存在的意思。为了说明这一点,论师说saṃvijjati cetanā assā,意思是其有思存在。这里的思指的是依违犯之力而转起的前分思;assā指的是泄精。在这个解释方案里,ika这个后缀没有独立的意义,所以说sañcetanā本身就是sañcetanikā。接着,如果不考虑saṃ这个前缀的含义,只说明ika后缀具有存在的意思,论师就给出第二种分析:sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikā,意思是或者说,因为泄精有思,所以叫有思的。在本来应该说saṃvijjati cetanā assā的句子分解中,论师没有拘泥于字面表达,而说了jānanto等等。upakkamāmīti jānanto意思是:知道“我为了出精而加行”。巴利
236-237.Sañcetanikāti ettha saṃ-saddo vijjamānatthatāya sātthakoti dassento āha saṃvijjati cetanā assāti. Tattha cetanāti vītikkamavasappavattā pubbabhāgacetanā. Assāti sukkavissaṭṭhiyā. Imasmiṃ vikappe ika-saddassa visuṃ attho natthīti āha sañcetanāva sañcetanikāti. Idāni saṃ-saddassa atthaṃ anapekkhitvā ika-saddova assatthiatthaṃ pakāsetīti dassento sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikāti dutiyavikappamāha. Saṃvijjati cetanā assāti padabhājane vattabbe byañjane ādaraṃ akatvā jānantotiādi vuttaṃ. Upakkamāmīti jānantoti mocanatthaṃ upakkamāmīti jānanto.
从体液差异来说,就是胆汁等体液的不同。因为即使是佛陀、独觉佛,还有国王、转轮王,在他们体内胆汁、痰、脓、血这四种体液中,也一定会有其中某一种体液;但智慧迟钝的人则是四种体液都有。从界的不同来说,就是地界等四界的不同,或者眼等十八界的不同,或者味、血等界的不同。巴利
Āsayabhedatoti pittādiāsayabhedato. Buddhapaccekabuddhānampi hi raññopi cakkavattissa pittasemhapubbalohitāsayesu catūsu aññataro āsayo hotiyeva, mandapaññānaṃ pana cattāropi āsayā honti. Dhātunānattatoti pathavīdhātuādīnaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ, cakkhādīnaṃ vā aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ, rasasoṇitādīnaṃ vā dhātūnaṃ nānattato.
膀胱头,指的是膀胱囊内部上方那个部位。“因贪……而不能”,这是针对贪的缠缚来说的。国王之所以这样做,据说是因为他曾听说过“精液以全身为所在处”,为了验证才这么做。水流,指尿道,也就是男根所在的部位。应当知道:从精液沿尿道下降开始,由于已脱离已执取,精液中只剩下时节所生的色法,其余三种生源的色法就不存在了。精液是水界以相续方式运作时的一种特殊状态,它由四种生源产生,因为注释书中说精液属于四种生源。据说它在十六岁时产生,因贪欲而从它所在的位置被推动。因此应当知道,《论事注释》中说的“泄精名为贪所生起”,是指精液从所在处被移动,并不是要表明精液只是心所生。正因如此,那里才用了“泄”这个字。护法长老说:“漏尽者和梵天神没有精液。”所以《论事注释》中说的“那些天女没有泄精”,也应当理解为是指位置移动,而不是说天女完全没有精液。即使是六欲天的天人,欲贪也是平常的。他们和人类一样,通过两两交合来行淫,只是他们没有流出物可说。他们的淫事仅仅是带来刹那止息热恼的触乐。不过有些人说:“只有四大王天和三十三天的天人能通过两两交合完成淫事,夜摩天只需互相拥抱,兜率天只需牵手,化乐天只需相视而笑,他化自在天只需看一眼就能完成淫事。”这种说法在注释书中已被否定,因为那些天人没有那样的对欲贪的离染,而且欲乐是越来越殊胜的。巴利
Vatthisīsanti vatthipuṭassa abbhantare matthakapassaṃ. ‘‘Rāga…pe… asakkonto’’ti rāgapariyuṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Rājā pana ‘‘sambhavassa sakalakāyo ṭhāna’’nti sutapubbattā vīmaṃsanatthaṃ evamakāsīti vadanti. Dakasotanti muttamaggaṃ, aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti. Dakasotorohaṇato paṭṭhāya pana upādinnato vinimuttatāya sambhave utusamuṭṭhānameva rūpaṃ avasissati, sesaṃ tisamuṭṭhānaṃ natthīti veditabbaṃ. Āpodhātuyā santānavasena pavattamānāya avatthāviseso sambhavo, so catusamuṭṭhāniko aṭṭhakathāyaṃ catusamuṭṭhānikesu sambhavassa vuttattā. So pana soḷasavassakāle uppajjati, tassa rāgavasena ṭhānācāvanaṃ hotīti vadanti, tasmā yaṃ vuttaṃ kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī’’ti, taṃ sambhavassa ṭhānācāvanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ, na pana sambhavo cittasamuṭṭhānoyevāti dīpetuṃ, teneva tattha vissaṭṭhiggahaṇaṃ kataṃ. ‘‘Khīṇāsavānaṃ pana brahmānañca sambhavo natthī’’ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ, tasmā yaṃ vuttaṃ kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 307) ‘‘tāsaṃ devatānaṃ sukkavissaṭṭhi nāma natthī’’ti, tampi ṭhānācāvanaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, na pana devatānaṃ sabbaso sambhavassa abhāvaṃ sandhāya. Channampi pana kāmāvacaradevatānaṃ kāmā pākatikāyeva. Manussā viya hi te dvayaṃdvayasamāpattivaseneva methunaṃ paṭisevanti, kevalaṃ pana nissandābhāvo tesaṃ vattabbo. Taṅkhaṇikapariḷāhavūpasamāvahaṃ samphassasukhameva hi tesaṃ kāmakiccaṃ. Keci pana ‘‘cātumahārājikatāvatiṃsānaṃyeva dvayaṃdvayasamāpattiyā kāmakiccaṃ ijjhati, yāmānaṃ aññamaññaṃ āliṅganamattena, tusitānaṃ hatthāmasanamattena, nimmānaratīnaṃ hasitamattena, paranimmitavasavattīnaṃ olokitamattena kāmakiccaṃ ijjhatī’’ti vadanti, taṃ aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittaṃ tādisassa kāmesu virajjanassa tesu abhāvato kāmānañca uttaruttari paṇītatarapaṇītatamabhāvato.
“同样地”这句话,是在进一步指出“以释放的快感对相发起行动”等说法。因为曾说“泄出称为从所在处移动”,那为什么又说“只是下降到尿道”呢?为了回答这个,就说了“此处也有尿道下降”等话。“此处”,是指在三种主张里都适用。“忍受之后”,是指对相发起行动之后,又生起了追悔,这时就忍受它。“中途阻止”,是指不让已经从所在处脱出的精液进入尿道,而在中途拦住。因此说:“已经从所在处脱出的,必定会进入尿道。”“仅仅以从所在处移动”,意思是即使还没有进入尿道。这里,在“全身就是所在处”这种主张中,说“从所在处移动”,是因为从全身脱出之后、进入尿道之前,还存在一小段中间状态。或者,这是针对安住在全身各个部位的精液从所在处脱出,才说“仅仅以从所在处移动”。“仅仅对相发起行动的人”,是指以释放的快感发起行动的人。在用手操作等行为中,虽然也有释放的快感,但并没有对相发起行动,所以不构成犯戒。因此说“用手操作……无犯”。这是所有阿阇梨共同认可的判定,也就是通过“此处也有尿道下降”等话所说的,是三位阿阇梨共同的判定。巴利
Tathevāti ‘‘mocanassādena nimitte upakkamato’’tiādiṃ atidisati. ‘‘Vissaṭṭhīti ṭhānato cāvanā vuccatī’’ti vuttattā dakasotaṃ otiṇṇamatteti kasmā vuttanti āha dakasotorohaṇañcetthātiādi. Etthāti tīsupi vādesu. Adhivāsetvāti nimitte upakkamitvā puna vippaṭisāre uppanne adhivāsetvā. Antarā nivāretunti ṭhānato cutaṃ dakasotaṃ otarituṃ adatvā antarā nivāretuṃ. Tenāha – ṭhānā cutañhi avassaṃ dakasotaṃ otaratīti . Ṭhānācāvanamattenevāti dakasotaṃ anotiṇṇepīti adhippāyo. Ettha ca ‘‘sakalo kāyo ṭhāna’’nti vāde ṭhānācāvanaṃ vadantena sakalasarīrato cutassapi dakasotorohaṇato pubbe appamattakassa antarāḷassa sambhavato vuttaṃ. Sakalasarīre vā tasmiṃ tasmiṃ padese ṭhitassa ṭhānā cutaṃ sandhāya ‘‘ṭhānācāvanamattenevā’’ti vuttaṃ. Nimitte upakkamantassevāti mocanassādena upakkamantassa. Hatthaparikammādīsu satipi mocanassāde nimitte upakkamābhāvato natthi āpattīti āha ‘‘hattaparikamma…pe… anāpattī’’ti. Ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayoti ‘‘dakasotorohaṇañcetthā’’tiādinā vutto tiṇṇampi ācariyānaṃ sādhāraṇo vinicchayo.
催生条件,指的是不调和的药物、住处、食物等条件。出于想要利益的心,或者出于想要损害的心——有信心的人是出于想要利益的心,发怒的人是出于想要损害的心。为了利益或者为了损害,就是按事物本身的性質来说应当有的利益或损害。使它现前,是指以自己的天神通力把它带到面前。就像菩萨的母亲得到儿子的征兆一样:据说那时候,在城里,从满月日算起的第七天开始,菩萨的母亲就远离饮酒,享受着花鬘、香料等种种装饰齐全的星宿节庆。到了第七天清早,她起身用香水沐浴,佩戴好一切装饰,吃了殊胜的饭食,受持伍波萨他戒,进入吉祥的内室,躺在吉祥的床上。正要入睡时,她看到了这个梦——据说,四位大王连同床一起把她抬起,带到阿耨达池,给她沐浴,穿上天衣,涂上天香,戴上天花。离那里不远处有一座银山,山里面有一座金殿,他们让她头朝东躺在那里。这时,菩萨化作一头纯白象王,在不远处的一座金山上行走,然后从那里下来,登上银山,进入金殿,右绕母亲一圈,然后破开她的右胁,就像进入母胎一样。针对这个梦,才说了“就像菩萨的母亲得到儿子的征兆”这句话。巴利
Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo. Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti pasannā atthakāmatāya, kuddhā anatthakāmatāya. Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbāya atthāya vā anatthāya vā. Upasaṃharantīti attano devānubhāvena upanenti. Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittanti tadā kira pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhādivibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā bodhisattamātā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā anotattadahaṃ netvā nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsetvā dibbagandhehi vilimpetvā dibbapupphāni piḷandhitvā tato avidūre rajatapabbato, tassa anto kanakavimānaṃ atthi, tasmiṃ pācīnato sīsaṃ katvā nipajjāpesuṃ. Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato, tattha caritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosi. Imaṃ supinaṃ sandhāya etaṃ vuttaṃ ‘‘bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimitta’’nti.
在《增支部注》3.5.196中说“五大梦”:因为这是大丈夫才能见到的,而且是大利益的征兆,所以叫大梦。但这五大梦,不是一般世俗大众能见到的,也不是大王、转轮王、上首弟子、独觉佛、正自觉者能见到的,只有一切知的菩萨才能见到。因此说“像菩萨那样的五大梦”。那么,我们的菩萨是什么时候见到那些梦的呢?是在“明天我将成佛”的那天,也就是十四日伍波萨他的夜晚,在夜将尽的时候见到的。因为从时间上来说,白天见到的梦不灵验,初夜、中夜见到的也一样不灵验。只有在后夜、接近黎明的时候,饮食已经消化,营养已经安住在身体里,曙光初现,这时见到的梦才灵验。见到吉祥的梦就得到吉祥的结果,见到不吉祥的梦就得到不吉祥的结果,所以菩萨也是在夜将尽的时候见到的梦。巴利
Pañcamahāsupineti (a. ni. aṭṭha. 3.5.196) mahantehi purisehi passitabbato mahantānañca atthānaṃ nimittabhāvato mahāsupine. Te pana pañca mahāsupine neva lokiyamahājano passati, na mahārājāno, na cakkavattirājāno, na aggasāvakā, na paccekabuddhā, na sammāsambuddhā, eko sabbaññubodhisattoyeva passati. Tena vuttaṃ ‘‘bodhisatto viya pañca mahāsupine’’ti. Amhākañca pana bodhisatto kadā te supine passīti? ‘‘Sve buddho bhavissāmī’’ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle passi. Kālavasena hi divā diṭṭho supino na sameti, tathā paṭhamayāme majjhimayāme ca. Pacchimayāme balavapaccūse pana asitapītasāyite sammāpariṇāmagate kāyasmiṃ ojāya patiṭṭhitāya aruṇe uggacchamāne diṭṭhasupino sameti. Iṭṭhanimittaṃ supinaṃ passanto iṭṭhaṃ paṭilabhati, aniṭṭhanimittaṃ passanto aniṭṭhaṃ, tasmā bodhisattopi supinaṃ passanto rattivibhāyanakāle passi.
那么,这五大梦究竟是哪些呢?在如来、阿拉汉、正自觉者还没有证得正觉之前,还是尚未成佛的菩萨时,有五大梦显现出来(《增支部》5.196)——这片大地变成了一张大床,雪山王变成了枕头,左手垂放在东边的海里,右手垂放在西边的海里,双脚垂放在南边的海里,这就是第一个大梦显现的情形。巴利
Ke pana te pañca mahāsupināti? Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ (a. ni. 5.196) – ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bimbohanaṃ ahosi, puratthime samudde vāmahattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇahattho ohito ahosi, dakkhiṇasamudde ubho pādā ohitā ahesuṃ, ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
另外,还有一种叫做“达跋草”的草,也就是“提利耶草”。它那像犁柄一样的红色茎秆从肚脐里长出来,在他眼前不断向上生长,从一拃长、一宝长、一寻长、一杖长、一牛呼长、半由旬长、一由旬长,就这样一直长到数千由旬高,顶到天空才停住。这是第二个大梦的出现。巴利
Puna caparaṃ dabbatiṇasaṅkhātā tiriyā nāma tiṇajāti naṅgalamattena rattadaṇḍena nābhito uggantvā tassa passantasseva vidatthimattaṃ ratanamattaṃ byāmamattaṃ yaṭṭhimattaṃ gāvutamattaṃ aḍḍhayojanamattaṃ yojanamattanti evaṃ uggantvā anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi, ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
接着,又有白色的虫子,头是黑的,从脚往上爬,一直盖到膝盖。这就是第三个大梦的出现。巴利
Puna caparaṃ setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ, ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
接着,还有四只颜色各异的鸟从四个方向飞来,落在他的脚边,然后全都变成了纯白色。这就是第四个梦的出现。巴利
Puna caparaṃ cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu, ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
再者,菩萨在一座巨大的粪山上经行,却不被粪便沾染,这是第五个大梦的显现。以上就是五个大梦。巴利
Puna caparaṃ bodhisatto mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena, ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi. Ime pañca mahāsupinā.
在这其中,第一个是无上正等正觉的前兆;第二个是圣八正道在天与人当中被广为宣说的前兆;第三个是众多穿白衣的在家居士前来亲近世尊并皈依的前兆;第四个是刹帝利等四种姓的人在如来所宣说的法与律中从在家出家,成为无家者,并证得无上解脱的前兆;第五个是获得四种资具而对它们不染着的前兆。巴利
Tattha paṭhamo anuttarāya sammāsambodhiyā pubbanimittaṃ, dutiyo ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa devamanussesu suppakāsitabhāvassa pubbanimittaṃ, tatiyo bahūnaṃ odātavasanānaṃ gihīnaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā saraṇagamanassa pubbanimittaṃ, catuttho khattiyādīnaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaravimuttisacchikiriyāya pubbanimittaṃ, pañcamo catunnaṃ paccayānaṃ lābhitāya tesu ca anupalittabhāvassa pubbanimittaṃ.
另外,他看见整个轮围世界的大地变成他的吉祥卧榻,这是成佛的前兆。他看见雪山王变成枕头,这是获得一切知智之枕的前兆。他看见自己的四肢越过大海上方,站立在轮围山顶上,这是法轮不可逆转的前兆。他看见自己仰面躺着,这是三界中俯伏的众生得以仰面向上的前兆。他好像睁开眼睛看见东西一样,这是获得天眼的前兆。从有顶天以下全都是一片光明,这是无碍智的前兆。其余部分和前面所说的一样。就这样,他见到了成为种种殊胜证得之相的五大梦,因此说“如同菩萨见五大梦”。巴利
Apica yaṃ so cakkavāḷamahāpathaviṃ sirisayanabhūtaṃ addasa, taṃ buddhabhāvassa pubbanimittaṃ. Yaṃ himavantaṃ pabbatarājānaṃ bimbohanaṃ addasa, taṃ sabbaññutaññāṇabimbohanassa pubbanimittaṃ. Yaṃ cattāro hatthapāde samuddassa uparūparibhāgena gantvā cakkavāḷamatthake ṭhite addasa, taṃ dhammacakkassa appaṭivattiyabhāve pubbanimittaṃ. Yaṃ attānaṃ uttānakaṃ nipannaṃ addasa, taṃ tīsu bhavesu avakujjānaṃ sattānaṃ uttānamukhabhāvassa pubbanimittaṃ. Yaṃ akkhīni ummīletvā passanto viya ahosi, taṃ dibbacakkhupaṭilābhassa pubbanimittaṃ. Yaṃ yāva bhavaggā ekālokaṃ ahosi, taṃ anāvaraṇañāṇassa pubbanimittaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Iti taṃtaṃvisesādhigamanimittabhūte pañca mahāsupine passi. Tena vuttaṃ ‘‘bodhisatto viya pañca mahāsupine’’ti.
就像憍萨罗王梦见十六个梦一样——巴利
Kosalarājā viya soḷasa supineti –
公牛、树木、母牛和犍牛,
马、铜盘、母豺和水罐;
还有莲池和没煮过的栴檀,
葫芦沉下去,石头漂起来。
“ 青蛙在吞黑蛇,
乌鸦被金鸟们围绕着;
那些豺狼因害怕山羊而说。”巴利
‘‘Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca, Asso kaṃso siṅgālī ca kumbho; Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ, Lābūni sīdanti silā plavanti. ‘‘Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti, Kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti; Tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī’’ti. (jā. 1.1.77) –
这十六个梦就像憍萨罗王在梦中见到它们一样。巴利
Ime soḷasa supine passanto kosalarājā viya.
1 据说有一天,憍萨罗王夜里入睡后,在后夜时分做了十六个梦。其中,四头眼膏色的黑公牛从四个方向来到王宫广场,心想“我们要斗一场”,当大众聚集起来想看公牛相斗时,它们摆出相斗的样子,吼叫咆哮了一番,却根本没有真正打起来就退走了。这是他看到的第一个梦。巴利
1. Ekadivasaṃ kira kosalarājā rattiṃ niddūpagato pacchimayāme soḷasa supine passi (jā. aṭṭha. 1.1.mahāsupinajātakavaṇṇanā). Tattha cattāro añjanavaṇṇā kāḷausabhā ‘‘yujjhissāmā’’ti catūhi disāhi rājaṅgaṇaṃ āgantvā ‘‘usabhayuddhaṃ passissāmā’’ti mahājane sannipatite yujjhanākāraṃ dassetvā naditvā gajjitvā ayujjhitvāva paṭikkantā. Imaṃ paṭhamaṃ supinaṃ addasa.
2 小树和灌木破土而出后,还没长到一拃高、一肘那么高,就已经开花结果了。这是他看到的第二个梦。巴利
2. Khuddakā rukkhā ceva gacchā ca pathaviṃ bhinditvā vidatthimattampi ratanamattampi anuggantvāva pupphanti ceva phalanti ca. Imaṃ dutiyaṃ addasa.
3 他看见母牛们正在喝当天刚出生的小牛犊的奶。这是第三个梦。巴利
3. Gāviyo tadahujātānaṃ vacchānaṃ khīraṃ pivantiyo addasa. Ayaṃ tatiyo supino.
4 他看见人们不把那些能拉车、体格壮实的大公牛依次套进轭里,却把年幼的小牛套上去拉车。那些小牛拉不动轭,就挣脱了轭站在那里,车子没法往前走。这是第四个梦。巴利
4. Dhuravāhe ārohapariṇāhasampanne mahāgoṇe yugaparamparāya ayojetvā taruṇe godamme dhure yojente addasa, te dhuraṃ vahituṃ asakkontā chaḍḍetvā aṭṭhaṃsu, sakaṭāni nappavattiṃsu. Ayaṃ catuttho supino.
5 他看见一匹两头都有嘴的马,人们从两边给它喂草料,它就用两张嘴一起吃。这是第五个梦。巴利
5. Ekaṃ ubhatomukhaṃ assaṃ addasa, tassa ubhosu passesu yavasīsaṃ denti, so dvīhipi mukhehi khādati. Ayaṃ pañcamo supino.
6 大众把一只价值十万的金碗擦干净,递给一只老豺狼说:你就在这里撒尿吧。他看见那只老豺狼就在那里撒尿。这是第六个梦。巴利
6. Mahājano satasahassagghanakaṃ suvaṇṇapātiṃ sammajjitvā ‘‘idha passāvaṃ karohī’’ti ekassa jarasiṅgālassa upanāmesi, taṃ tattha passāvaṃ karontaṃ addasa. Ayaṃ chaṭṭho supino.
7 有一个人把绳子搓好,放在脚边。一只饥饿的母豺躺在他所坐的凳子下面,趁他不知道的时候,把绳子吃掉了。这是他的第七个梦。巴利
7. Eko puriso rajjuṃ vaṭṭetvā pādamūle nikkhipati, tena nisinnapīṭhassa heṭṭhā sayitā chātasiṅgālī tassa ajānantasseva taṃ khādati. Imaṃ sattamaṃ supinaṃ addasa.
8 他在王宫门口看见许多空罐子围在四周,中间放着一个装满水的大罐。四种姓的人从四个方向和四个角落用罐子取来水,只往那个已经装满的罐子里倒。水满了又满,溢出来流走,他们却一次又一次地往那里倒水,连看都不看那些空罐子一眼。这是第八个梦。巴利
8. Rājadvāre bahūhi tucchakumbhehi parivāretvā ṭhapitaṃ ekaṃ mahantaṃ pūritakumbhaṃ addasa, cattāropi pana vaṇṇā catūhi disāhi catūhi anudisāhi ca ghaṭehi udakaṃ āharitvā pūritakumbhameva pūrenti, pūritapūritaṃ udakaṃ uttaritvā palāyati, tepi punappunaṃ tattheva udakaṃ āsiñcanti, tucchakumbhe olokentāpi natthi. Ayaṃ aṭṭhamo supino.
9 他看见一座被五种莲花覆盖的深池塘,四周都有台阶可以下水。两足和四足的众生从四面八方下去,在池中喝水。池塘中央水最深的地方,水是浑浊的;而靠近岸边、两足和四足众生踩踏的地方,水却清澈明净,没有浑浊。这是第九个梦。巴利
9. Ekaṃ pañcapadumasañchannaṃ gambhīraṃ sabbatotitthaṃ pokkharaṇiṃ addasa, samantato dvipadacatuppadā otaritvā tattha pānīyaṃ pivanti, tassā majjhe gambhīraṭṭhāne udakaṃ āvilaṃ, tīrappadese dvipadacatuppadānaṃ akkamanaṭṭhāne acchaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ. Ayaṃ navamo supino.
10 他看见同一口锅里正在煮的饭没煮熟。他琢磨、分辨“没熟”这件事——那饭简直像被人特意分开摆着一样,同是正煮着的饭,却分作三种样子:一边烂得过了头,一边还是生米芯,一边已经熟透了。这是第十个梦。巴利
10. Ekissāyeva ca kumbhiyā paccamānaṃ odanaṃ apākaṃ addasa, ‘‘apāka’’nti vicāretvā vibhajitvā ṭhapitaṃ viya tīhākārehi paccamānaṃ ekasmiṃ passe atikilinno hoti, ekasmiṃ uttaṇḍulo, ekasmiṃ supakkoti. Ayaṃ dasamo supino.
11 他看见有人用腐坏的酪浆在卖价值十万的檀香木心材。这是第十一个梦。巴利
11. Satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇante addasa. Ayaṃ ekādasamo supino.
12 我看见空葫芦沉入水中。这是第十二个梦。巴利
12. Tucchalābūni udake sīdantāni addasa. Ayaṃ dvādasamo supino.
13 他看见一块像巨大尖顶屋那么大的实心岩石,像船一样在水面上漂浮。这是第十三个梦。巴利
13. Mahantamahantā kūṭāgārappamāṇā ghanasilā nāvā viya udake plavamānā addasa. Ayaṃ terasamo supino.
14 他看见一些像小蜜花那么大的青蛙,飞快地追着大黑蛇,像切断莲茎一样把它切断,吃着肉吞下去。这是第十四个梦。巴利
14. Khuddakamadhukapupphappamāṇā maṇḍūkiyo mahante kaṇhasappe vegena anubandhitvā uppalanāḷe viya chinditvā maṃsaṃ khāditvā gilantiyo addasa. Ayaṃ cuddasamo supino.
15 他看见一只具备十种恶法的乌鸦在村里觅食,身边却环绕着金色王天鹅——它们因羽毛颜色像金子,而得名为“金鸟”。这是第十五个梦。巴利
15. Dasahi asaddhammehi samannāgataṃ gāmagocaraṃ kākaṃ kañcanavaṇṇavaṇṇatāya ‘‘suvaṇṇā’’ti laddhanāme suvaṇṇarājahaṃse parivārente addasa. Ayaṃ pannarasamo supino.
16 16. 从前,豹子会吃羊,但他却看见那些羊反过来追赶豹子,嘎吱嘎吱地啃咬豹子;还有一些胆小的狼,远远看见羊就吓得惊慌失措,因为害怕羊而逃跑,钻进密林草丛里躲了起来。这是第十六个梦。巴利
16. Pubbe dīpino eḷake khādanti, te pana eḷake dīpino anubandhitvā murāmurāti khādante addasa, athaññe tasā vakā eḷake dūratova disvā tasitā tāsappattā hutvā eḷakānaṃ bhayā palāyitvā gumbagahanāni pavisitvā nilīyiṃsu. Ayaṃ soḷasamo supino.
1 那时,在非法国王和非法之人当道的时代,世间颠倒,善法衰退、恶法增长,世间走向败坏的时候,天不会正常降雨,云层会断裂,庄稼会枯萎,饥荒就会出现。就像四面八方的云聚起来想要下雨,女人们因为怕晒场上的稻谷等被淋湿,赶紧收进屋里;男人们则拿着锄头和簸箕出门,准备去筑田埂。可那些云只是做出要下雨的样子,打雷、闪电之后,却像公牛一样既不争斗也不降雨,就这么散掉逃走了。这是第一个梦的果报。巴利
1. Tattha adhammikānaṃ rājūnaṃ adhammikānañca manussānaṃ kāle loke viparivattamāne kusale osanne akusale ussanne lokassa parihīnakāle devo na sammā vassissati, meghapādā chijjissanti, sassāni milāyissanti, dubbhikkhaṃ bhavissati, vassitukāmā viya catūhi disāhi meghā uṭṭhahitvā itthikāhi ātape patthaṭānaṃ vīhiādīnaṃ temanabhayena anto pavesitakāle purisesu kudālapiṭake ādāya āḷibandhanatthāya nikkhantesu vassanākāraṃ dassetvā gajjitvā vijjulatā nicchāretvā usabhā viya ayujjhitvā avassitvāva palāyissanti. Ayaṃ paṭhamassa vipāko.
2 当世间衰败、人的寿命短促时,众生会贪欲极强。还没到成年的少女就跟男人发生关系,月经来潮、怀上身孕,然后生儿育女、繁衍增多。她们的月经来潮就像小树开花,生下的儿女就像小树结果。这是第二个梦的果报。巴利
2. Lokassa parihīnakāle manussānaṃ parittāyukakāle sattā tibbarāgā bhavissanti, asampattavayāva kumāriyo purisantaraṃ gantvā utuniyo ceva gabbhiniyo ca hutvā puttadhītāhi vaḍḍhissanti. Khuddakarukkhānaṃ pupphaṃ viya hi tāsaṃ utunibhāvo, phalaṃ viya ca puttadhītaro bhavissanti. Ayaṃ dutiyassa vipāko.
3 当人类尊敬长辈的习俗消失时,众生对父母或公婆不再感到羞耻,自己当家做主,对年迈的老人连一点吃的穿的都只肯勉强给一点,不想给就不给。老人们失去依靠,不能独立生活,只好去讨好小孩子来活命,就像那些大母牛喝当天出生的小牛犊的奶一样。这是第三个梦的果报。巴利
3. Manussānaṃ jeṭṭhāpacāyikakammassa naṭṭhakāle sattā mātāpitūsu vā sassusasuresu vā lajjaṃ anupaṭṭhapetvā sayameva kuṭumbaṃ saṃvidahantāva ghāsacchādanamattampi mahallakānaṃ dātukāmā dassanti, adātukāmā na dassanti, mahallakā anāthā hutvā asayaṃvasī dārake ārādhetvā jīvissanti tadahujātānaṃ vacchānaṃ khīraṃ pivantiyo mahāgāviyo viya. Ayaṃ tatiyassa vipāko.
4 在不法国王当政的时代,那些不法国王不会把荣誉地位给贤明、精通传统、有能力办成事务的大臣,也不会在法堂或审判处任命贤明、精通诉讼的年长大臣。相反,他们会把荣誉地位给那些完全相反的年少之人,也会把这种人任命到审判的位子上。这些人既不懂国王的事务,也分不清什么合适什么不合适,既撑不起那份荣誉地位,也办不成国王的事务。他们因为办不到,就会把职责丢下不管。而那些年长贤明的大臣,因为得不到荣誉地位,即使有能力把事情办成,也会想:“这些事跟我们有什么关系?我们已经成了外人,让里面那些年轻小子去管吧。”于是就不去处理那些发生的事务。这样一来,这些国王在各方面都只会衰败,就像把无力拉车的小牛套上轭,却把能拉车的大公牛从轭的队列里撤下来一样。这是第四项的果报。巴利
4. Adhammikarājūnaṃ kāle adhammikarājāno paṇḍitānaṃ paveṇikusalānaṃ kammanittharaṇasamatthānaṃ mahāmattānaṃ yasaṃ na dassanti, dhammasabhāyaṃ vinicchayaṭṭhānepi paṇḍite vohārakusale mahallake amacce na ṭhapessanti. Tabbiparītānaṃ pana taruṇataruṇānaṃ yasaṃ dassanti, tathārūpe eva ca vinicchayaṭṭhāne ṭhapessanti, te rājakammāni ceva yuttāyuttañca ajānantā neva taṃ yasaṃ ukkhipituṃ sakkhissanti, na rājakammāni nittharituṃ, te asakkontā kammadhuraṃ chaḍḍessanti, mahallakāpi paṇḍitā amaccā yasaṃ alabhantā kiccāni nittharituṃ samatthāpi ‘‘kiṃ amhākaṃ etehi, mayaṃ bāhirakā jātā, abbhantarikā taruṇadārakā jānissantī’’ti uppannāni kammāni na karissanti, evaṃ sabbathāpi tesaṃ rājūnaṃ hāniyeva bhavissati, dhuraṃ vahituṃ asamatthānaṃ vacchadammānaṃ dhure yojitakālo viya, dhuravāhānañca mahāgoṇānaṃ yugaparamparāya ayojitakālo viya bhavissati. Ayaṃ catutthassa vipāko.
5 在不法国王的时代,那些不法的、愚痴的国王会任命不法的、贪婪的人来主持判决。这些愚痴的人对罪福毫不顾忌,坐在法庭上判案时,会从诉讼双方手中收取贿赂然后吞掉,就像马用两张嘴吃大麦穗一样。这是第五项的果报。巴利
5. Adhammikarājakāleyeva adhammikabālarājāno adhammike lolamanusse vinicchaye ṭhapessanti, te pāpapuññesu anādarā bālā sabhāyaṃ nisīditvā vinicchayaṃ dentā ubhinnampi atthapaccatthikānaṃ hatthato lañjaṃ gahetvā khādissanti asso viya dvīhi mukhehi yavasīsaṃ. Ayaṃ pañcamassa vipāko.
6 那些不法而出身低贱的国王,仅仅因为猜忌,就不把荣誉给予出身高贵的良家子弟,反而去提拔那些出身低贱的人。这样一来,那些名门望族就会衰败下去,而卑贱的家庭反倒会得势。那些出身高贵的人活不下去,就会想“靠这些人过日子吧”,于是把女儿嫁给那些出身低贱的人。这样一来,那些良家女子跟低贱男子生活在一起,就像老豺狼在金盆里撒尿一样。这是第六项的果报。巴利
6. Adhammikāyeva vijātirājāno jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ āsaṅkāya yasaṃ na dassanti, akulīne vaḍḍhessanti, evaṃ mahākulāni duggatāni bhavissanti, lāmakakulāni issarāni. Te ca kulīnā purisā jīvituṃ asakkontā ‘‘ime nissāya jīvissāmā’’ti akulīnānaṃ dhītaro dassanti, iti tāsaṃ kuladhītānaṃ akulīnehi saddhiṃ saṃvāso jarasiṅgālassa suvaṇṇapātiyaṃ passāvakaraṇasadiso bhavissati. Ayaṃ chaṭṭhassa vipāko.
7 7. 时光不断流逝,女人们会贪恋男人、贪恋美酒、贪恋装饰、贪恋街头游逛、贪恋食物,会成为无道德的人、行为恶劣的人。丈夫靠耕作、牧牛等活计、千辛万苦才积攒起来的财富,她们拿去和情夫一起喝酒;她们佩戴花环、涂香,不顾家里的急事,还从墙壁上方或孔洞处窥看情夫;甚至把明天本该播种的种子也捣碎,做成粥、饭和点心,一边吃一边挥霍。就像那只躺在矮凳下面的饥饿母豺狼,把卷了又卷、放置在脚边的绳子啃掉一样。这是第七项的果报。巴利
7. Gacchante gacchante kāle itthiyo purisalolā surālolā alaṅkāralolā visikhālolā āmisalolā bhavissanti dussīlā durācārā. Tā sāmikehi kasigorakkhādīni kammāni katvā kicchena kasirena sambhataṃ dhanaṃ jārehi saddhiṃ suraṃ pivantiyo mālāgandhavilepanaṃ dhārayamānā antogehe accāyikampi kiccaṃ anoloketvā gehaparikkhepassa uparibhāgenapi chiddaṭṭhānehipi jāre upadhārayamānā sve vapitabbayuttakaṃ bījampi koṭṭetvā yāgubhattakhajjakāni sajjetvā khādamānā vilumpissanti heṭṭhāpīṭhakanipannakachātakasiṅgālī viya vaṭṭetvā vaṭṭetvā pādamūle nikkhittarajjuṃ. Ayaṃ sattamassa vipāko.
8 8. 时间一天天过去,世间会衰败下去,国土会变得毫无生气,国王们会变得穷困潦倒。就算有人当上了统治者,他的库房里也只有大约十万咖哈巴那。他们穷成这样,却还要让全国上下的人替他们干活。被逼得走投无路的人们,只好丢下自己的活计,专为国王的利益操劳:他们种下早晚谷物,看护、收割、脱粒、入仓;他们种甘蔗、开榨机、熬糖浆;他们还建花园果园,把各地出产的花果之类运来,装满国王的仓库。而自己家里空空的谷仓,他们连看都不看一眼,对空空如也的罐子也不看,就如同装满的罐子注满一样。这是第八项的果报。巴利
8. Gacchante gacchante kāle loko parihāyissati, raṭṭhaṃ nirojaṃ bhavissati, rājāno duggatā kapaṇā bhavissanti. Yo issaro bhavissati, tassa bhaṇḍāgāre satasahassamattā kahāpaṇā bhavissanti, te evaṃ duggatā sabbe janapade attano kammaṃ kārayissanti, upaddutā manussā sake kammante chaḍḍetvā rājūnaṃyeva atthāya pubbaṇṇāparaṇṇāni vapantā rakkhantā lāyantā maddantā pavesentā ucchukhettāni karontā yantāni vāhentā phāṇitādīni pacantā pupphārāme phalārāme ca karontā tattha tattha nipphannāni pupphaphalādīni āharitvā rañño koṭṭhāgārameva pūressanti, attano gehesu tucchakoṭṭhe olokentāpi na bhavissanti, tucchatucchakumbhe anoloketvā pūritakumbhapūraṇasadisameva bhavissati. Ayaṃ aṭṭhamassa vipāko.
9 9. 随着时间不断推移,国王们会变得不如法,因为偏私等而走上邪道,治理国家。他们不会依法作出判决,会成为收受贿赂的人,贪恋钱财。对国中居民,他们不会有忍耐、慈爱和怜悯,而是粗暴、苛刻,像榨蔗机碾轧甘蔗节一样压榨人们,征收种种赋税,夺取财物。人们被赋税压迫,无法交出任何东西,就抛弃村落、城镇等,前往边地居住。中部地区会变得空旷,边地则人烟稠密,就像池塘中央的水浑浊,而边缘清澈。这是第九项的果报。巴利
9. Gacchante gacchante kāle rājāno adhammikā bhavissanti, chandādivasena agatiṃ gacchantā rajjaṃ kāressanti, dhammena vinicchayaṃ nāma na dassanti, lañjavittakā bhavissanti dhanalolā, raṭṭhavāsikesu tesaṃ khantimettānuddayaṃ nāma na bhavissati, kakkhaḷā pharusā ucchuyante ucchugaṇṭhikā viya manusse pīḷentā nānappakāraṃ baliṃ uppādetvā dhanaṃ gaṇhissanti, manussā balipīḷitā kiñci dātuṃ asakkontā gāmanigamādayo chaḍḍetvā paccantaṃ gantvā vāsaṃ kappessanti, majjhimajanapado suñño bhavissati, paccanto ghanavāso seyyathāpi pokkharaṇiyā majjhe udakaṃ āvilaṃ pariyante vippasannaṃ. Ayaṃ navamassa vipāko.
10 10. 随着时间不断推移,国王们会变得不如法。当这些国王不如法时,国王的臣属、婆罗门、居士、市民、乡民,乃至沙门、婆罗门,总之所有人都将变得不如法。这样一来,他们的守护天神、接受供养的天神、树神、住在虚空中的天神,这些天神也会变得不如法。在不如法国王的统治下,风会变得狂乱、粗恶地吹,摇动虚空中的天宫。天宫被摇动时,天神们发怒,就不肯降雨。即使下雨,也不会一下子遍及整个国土;即使下雨,也不会处处都有利于耕作或播种。就像在全国那样,在乡镇、村庄,乃至一个池塘,雨也不会一下子普遍降下。在池塘上方下雨,下方就不下;下方下雨,上方就不下。有的地方庄稼因雨太多而毁坏,有的地方因不下雨而枯萎,有的地方雨量适中而长成。这样一来,在同一个国王的领土上,庄稼就会有这三种情况,就像同一口锅里的饭,有的生、有的熟、有的焦。这是第十项的果报。巴利
10. Gacchante gacchante kāle rājāno adhammikā bhavissanti, tesu adhammikesu rājayuttāpi brāhmaṇagahapatikāpi negamajānapadāpīti samaṇabrāhmaṇe upādāya sabbe manussā adhammikā bhavissanti, tato tesaṃ ārakkhadevatā balipaṭiggāhikadevatā rukkhadevatā ākāsaṭṭhakadevatāti evaṃ devatāpi adhammikā bhavissanti, adhammikarājūnaṃ rajje vātā visamā kharā vāyissanti, te ākāsaṭṭhakavimānāni kampessanti, tesu kampitesu devatā kupitā devaṃ vassituṃ na dassanti, vassamānopi sakalaraṭṭhe ekappahāreneva na vassissati, vassamānopi sabbattha kasikammassa vā vappakammassa vā upakāro hutvā na vassissati. Yathā ca raṭṭhe, evaṃ janapadepi gāmepi ekataḷākassarepi ekappahāreneva na vassissati, taḷākassa uparibhāge vassanto heṭṭhābhāge na vassissati, heṭṭhā vassanto upari na vassissati, ekasmiṃ bhāge sassaṃ ativassena nassissati, ekasmiṃ avassanto milāyissati, ekasmiṃ sammā vassamāno sampādessati, evaṃ ekassa rañño rajje vuttā sassā tippakārā bhavissanti ekakumbhiyā odano viya. Ayaṃ dasamassa vipāko.
11 11. 时间不断过去,教法逐渐衰败时,会有很多贪求资具、不知羞耻的比丘。世尊为了摧伏对资具的贪著而宣说的法,他们却为了衣服等四种资具,拿去向别人宣说。他们被资具迷住,站在无意义的立场上,不能以导向涅槃的方式来说法,只会这样讲:“听到词句圆满和声音悦耳后,就会供养贵重的衣服。”另一些比丘坐在街道中间、十字路口、王宫门前等地方,依靠金钱、半金钱、四分之一钱等来说法。就这样,世尊为了涅槃这个无价之宝而说的法,他们为了四种资具、为了金钱半金钱等利益,竟像贩卖商品一样地拿去宣说,就像把价值十万的檀香心材用腐酪浆的价格卖掉一样。这是第十一个梦的果报。巴利
11. Gacchante gacchante kāle sāsane parihāyante paccayalolā alajjikā bahū bhikkhū bhavissanti, te bhagavatā paccayaloluppaṃ nimmathetvā kathitadhammadesanaṃ cīvarādicatupaccayahetu paresaṃ desessanti, paccayehi mucchitvā niratthakapakkhe ṭhitā nibbānābhimukhaṃ katvā desetuṃ na sakkhissanti, kevalaṃ ‘‘padabyañjanasampattiñceva madhurasaddañca sutvā mahagghāni cīvarāni dassanti’’iccevaṃ desessanti. Apare antaravīthicatukkarājadvārādīsu nisīditvā kahāpaṇaaḍḍhakahāpaṇapādamāsakarūpādīnipi nissāya desessanti. Iti bhagavatā nibbānagghanakaṃ katvā desitaṃ dhammaṃ catupaccayatthāya ceva kahāpaṇaaḍḍhakahāpaṇādiatthāya ca vikkiṇitvā desentā satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇantā viya bhavissanti. Ayaṃ ekādasamassa vipāko.
12 12. 在非法国王的时代,世间正在颠倒的时候,国王们不会把荣誉给出身高贵的善男子,只会给那些出身低贱的人;那些低贱的人会成为有权势的人,而其他人则沦为穷人。在国王面前、在王宫门口、在大臣面前、在审判的地方,那些像空葫芦一样空洞无实的低贱者的话,会像沉下去一样停在那里,不动不摇,稳稳立住。在僧团集会中,在僧团甘马、团体事务的场合,以及在分配衣钵、精舍等的裁决之处,只有破戒的恶人的话才会成为定论,而不是有惭有愧的比丘的话。这样一来,从各方面看,都会变成空葫芦沉没的时候。这是第十二个梦的果报。巴利
12. Adhammikarājakāle loke viparivattanteyeva rājāno jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ yasaṃ na dassanti, akulīnānaññeva dassanti, te issarā bhavissanti, itare daliddā. Rājasammukhepi rājadvārepi amaccasammukhepi vinicchayaṭṭhānepi tucchalābusadisānaṃ akulīnānaṃyeva kathā osīditvā ṭhitā viya niccalā suppatiṭṭhitā bhavissati, saṅghasannipātepi saṅghakammagaṇakammaṭṭhānesu ceva pattacīvarapariveṇādivinicchayaṭṭhānesu ca dussīlānaṃ pāpapuggalānaṃyeva kathā niyyānikā bhavissati, na lajjibhikkhūnanti evaṃ sabbathāpi tucchalābūnaṃ sīdanakālo viya bhavissati. Ayaṃ dvādasamassa vipāko.
13 13. 正是在那样的时代,不法的国王们会把荣誉给予出身低贱的人,这些人会成为有权势的主宰者,而出身高贵的人则陷入悲惨境地。在这些人当中,没有人会尊敬高贵者,人们只会尊敬那些低贱者。在国王面前、大臣面前或审判之处,那些善于裁决、如同坚厚岩石般的高种姓善男子说的话,不会被人听进去并站稳脚跟。当他们说话时,其他人只会嘲笑说:“这些人在说什么?”在比丘集会中,在上述种种场合,他们既不会觉得清净比丘值得恭敬,比丘们的话也不会被听进去并站稳脚跟。那将会像石头漂浮起来的时期一样。这是第十三个梦的果报。巴利
13. Tādiseyeva kāle adhammikarājāno akulīnānaṃ yasaṃ dassanti, te issarā bhavissanti, kulīnā duggatā. Tesu na keci gāravaṃ karissanti, itaresuyeva karissanti, rājasammukhe vā amaccasammukhe vā vinicchayaṭṭhāne vā vinicchayakusalānaṃ ghanasilāsadisānaṃ kulaputtānaṃ kathā na ogāhitvā patiṭṭhahissati. Tesu kathentesu ‘‘kiṃ ime kathentī’’ti itare parihāsameva karissanti, bhikkhusannipātepi vuttappakāresu ṭhānesu neva pesale bhikkhū garukātabbe maññissanti, nāpi nesaṃ kathā pariyogāhitvā patiṭṭhahissati, silānaṃ plavakālo viya bhavissati. Ayaṃ terasamassa vipāko.
14 14. 世间逐渐衰败的时候,人们都带着强烈的贪欲等烦恼,随顺烦恼而活,年轻男子会听命于自己年轻的妻子。家中的奴隶、仆役、牛、水牛,还有金银财宝,全都会落入她们手中。当有人问“某件金银或某样东西在哪里”时,她们会说:“管它在哪儿呢,关你什么事?你是想打听我家里有还是没有吗?”然后用各种方式辱骂,用嘴像刀子一样刺人,把丈夫当奴仆一样使唤,自己掌握大权。这样一来,就会像蜜花那么小的幼蛙吞掉黑毒蛇的时期一样。这是第十四个梦的果报。巴利
14. Loke parihāyanteyeva manussā tibbarāgādijātikā kilesānuvattakā hutvā taruṇataruṇānaṃ attano bhariyānaṃ vase vattissanti, gehe dāsakammakarādayopi gomahiṃsādayopi hiraññasuvaṇṇampi sabbaṃ tāsaṃyeva āyattaṃ bhavissati, ‘‘asukahiraññasuvaṇṇaṃ vā paricchedādijātaṃ vā kaha’’nti vutte ‘‘yattha vā tattha vā hotu, kiṃ tuyhiminā byāpārena, tvaṃ mayhaṃ ghare santaṃ vā asantaṃ vā jānitukāmo jāto’’ti vatvā nānappakārehi akkositvā mukhasattīhi koṭṭetvā dāsaceṭakaṃ viya vase katvā attano issariyaṃ pavattessanti, evaṃ madhukapupphappamāṇamaṇḍūkapotikānaṃ āsīvise kaṇhasappe gilanakālo viya bhavissati. Ayaṃ cuddasamassa vipāko.
15 国王衰弱的时候,国王们对象技艺等各种技艺不在行,在战争中也没有胆量。他们担心自己的王位,不肯把权力交给同一种姓的良家子弟,反而交给身边的侍从、沐浴师、理发师之类的人。出身高贵、种姓优良的良家子弟在王室中得不到立足之地,无法维持生计,只好去侍奉那些掌权却出身低贱、种姓卑微的人,四处漂泊。那时候,就像乌鸦被金天鹅团团围住一样。这是第十五个梦的果报。巴利
15. Dubbalarājakāle rājāno hatthisippādīsu akusalā yuddhesu avisāradā bhavissanti, te attano rājādhipaccaṃ āsaṅkamānā samānajātikānaṃ kulaputtānaṃ issariyaṃ adatvā attano pādamūlikanhāpakakappakādīnaṃ dassanti, jātigottasampannā kulaputtā rājakule patiṭṭhaṃ alabhamānā jīvikaṃ kappetuṃ asamatthā hutvā issariyaṭṭhāne jātigottahīne akulīne upaṭṭhahantā vicarissanti, suvaṇṇarājahaṃsehi kākassa parivāritakālo viya bhavissati. Ayaṃ pannarasamassa vipāko.
16 16. 在非法国王统治的时代,出身低贱的人反而会成为国王的宠臣和掌权者,而出身高贵的人却默默无闻、穷困潦倒。那些国王的宠臣让国王听信自己的话,在法庭等地方变得有权有势,对弱者世代相传的田地、宅地等财产,声称“这些是我们的”,强行霸占。当那些弱者来到法庭等地方争辩说“不是你们的,是我们的”时,他们便叫人用藤条等抽打弱者,抓住脖子拖出去,并威胁说:“你们不知分寸,竟敢跟我们争辩,现在我们就禀告国王,让你们被砍断手脚。”弱者因为害怕他们,只好交出自己的田地、宅地等,说:“那些都是你们的,拿去吧。”然后回到家中,满怀恐惧地躺着。恶比丘也会随心所欲地迫害善良比丘,善良比丘找不到庇护,只好进入森林,躲在茂密的地方。就这样,出身高贵的善男子和善良比丘遭到低贱种姓者和恶比丘的迫害,那时的情形就像山羊因恐惧而颤抖奔逃一样。这是第十六个梦的果报。他就是这样梦见了预示种种事端的十六个梦。因此说:“如同憍萨罗王梦见十六个梦。”在这里应当知道:依前兆而梦见关乎自身利害的梦,是依自己的业力而见;而像憍萨罗王那样梦见世间利害的前兆之梦,则是依一切众生共业之力而见。巴利
16. Adhammikarājakāleyeva ca akulīnāva rājavallabhā issarā bhavissanti, kulīnā appaññātā duggatā. Te rājavallabhā rājānaṃ attano kathaṃ gāhāpetvā vinicchayaṭṭhānādīsu balavanto hutvā dubbalānaṃ paveṇiāgatāni khettavatthuādīni ‘‘amhākaṃ santakāni etānī’’ti abhiyuñjitvā te ‘‘na tumhākaṃ, amhāka’’nti āgantvā vinicchayaṭṭhānādīsu vivadante vettalatādīhi pahārāpetvā gīvāyaṃ gahetvā apakaḍḍhāpetvā ‘‘attano pamāṇaṃ na jānātha, amhehi saddhiṃ vivadatha, idāni vo rañño kathetvā hatthapādacchedādīni kāressāmā’’ti santajjessanti, te tesaṃ bhayena attano santakāni khettavatthūni ‘‘tumhākaṃyeva tāni, gaṇhathā’’ti niyyātetvā attano gehāni pavisitvā bhītā nipajjissanti. Pāpabhikkhūpi pesale bhikkhū yathāruci viheṭhessanti, pesalā bhikkhū paṭisaraṇaṃ alabhamānā araññaṃ pavisitvā gahanaṭṭhānesu nilīyissanti, evaṃ hīnajaccehi ceva pāpabhikkhūhi ca upaddutānaṃ jātimantakulaputtānañceva pesalabhikkhūnañca eḷakānaṃ bhayena tasavakānaṃ palāyanakālo viya bhavissati . Ayaṃ soḷasamassa vipāko. Evaṃ tassa tassa atthassa pubbanimittabhūte soḷasa supine passi. Tena vuttaṃ – ‘‘kosalarājā viya soḷasa supine’’ti. Ettha ca pubbanimittato attano atthānatthanimittaṃ supinaṃ passanto attano kammānubhāvena passati, kosalarājā viya lokassa atthānatthanimittaṃ supinaṃ passanto pana sabbasattasādhāraṇakammānubhāvena passatīti veditabbaṃ.
天神对长老发怒,就像龙大寺里那个发怒的天神一样。据说在罗诃那的龙大寺,有位长老没有告知僧团,就让人砍了一棵龙树。住在树上的天神对长老发怒,先用一个真实的梦来引诱他,然后在梦里告诉他:“从今天起第七天,你的护持者国王会死。”长老把这件事转告了国王的后妃们。她们一下子放声大哭。国王问:“这是怎么回事?”她们说:“长老是这样说的。”国王数着日子,过了七天之后,让人砍断了长老的手和脚。因为果报是真实的,所以说“必定是真实的”,但所见到的梦其实是颠倒的。正因为这样,已经断除颠倒想的人不做梦,而常人由于两种或三种原因偶尔会做梦,所以说“由于结合破裂”等。从“无学者已断除颠倒想,所以不做梦”这句话来看,四种原因中,颠倒想才是根本原因,应当这样理解。巴利
Kuddhā hi devatāti nāgamahāvihāre mahātherassa kuddhā devatā viya. Rohaṇe kira nāgamahāvihāre mahāthero bhikkhusaṅghaṃ anapaloketvāva ekaṃ nāgarukkhaṃ chindāpesi. Rukkhe adhivatthā devatā therassa kuddhā paṭhamameva naṃ saccasupinena palobhetvā pacchā ‘‘ito te sattadivasamatthake upaṭṭhāko rājā marissatī’’ti supine ārocesi. Thero taṃ kathaṃ āharitvā rājorodhānaṃ ācikkhi. Tā ekappahāreneva mahāviravaṃ viraviṃsu. Rājā ‘‘kiṃ eta’’nti pucchi. Tā ‘evaṃ therena vutta’’nti ārocayiṃsu. Rājā divase gaṇāpetvā sattāhe vītivatte therassa hatthapāde chindāpesi. Ekantasaccameva hotīti phalassa saccabhāvato vuttaṃ, dassanaṃ pana vipallatthameva. Teneva pahīnavipallāsā pubbanimittabhūtampi supinaṃ na passanti, dvīhi tīhi vā kāraṇehi kadāci supinaṃ passantīti āha ‘‘saṃsaggabhedato’’ti. ‘‘Asekkhā na passanti pahīnavipallāsattā’’ti vacanato catunnampi kāraṇānaṃ vipallāso eva mūlakāraṇanti daṭṭhabbaṃ.
所谓“那”是指睡眠时生起的有分心。所谓“色相所缘等”,是指除了业相和趣相之外的色相所缘等,并不是别的什么。所谓“如此类”,是指现前经验过的、曾经构想的色等所缘,以及与贪等相应的所缘。所谓“以一切通用心”,是指以平常心。所谓“脱离两端”,是指脱离善与不善这两端。所谓“转向彼所缘的刹那”,这是就直到彼所缘生起为止、相续生起的心路而言的。有人说:“在说‘我好像在梦中见到,我好像在梦中听到’的时候,只是无记的转向心单独生起而已。”持这种说法的人,其意趣应当这样理解:如同在五门中的第二无效心路那样,在意门中,转向心生起两三次后,停住在速行处,然后沉入有分。因为如果只有一刹那的转向心生起,就不可能构想出“我好像见到,我好像听到”这样的概念。巴利
Tanti supinakāle pavattaṃ bhavaṅgacittaṃ. Rūpanimittādiārammaṇanti kammanimittagatinimittato aññaṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ na hoti. Īdisānīti paccakkhato anubhūtapubbaparikappitarūpādiārammaṇāni ceva rāgādisampayuttāni ca. Sabbohārikacittenāti pakaticittena. Dvīhi antehi muttoti kusalākusalasaṅkhātehi dvīhi antehi mutto. Āvajjanatadārammaṇakkhaṇeti idaṃ yāva tadārammaṇuppatti, tāva pavattaṃ cittavāraṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Supineneva diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya meti kathanakāle pana abyākatoyeva āvajjanamattasseva uppajjanato’’ti vadanti. Evaṃ vadantehi pañcadvāre dutiyamoghavāre viya manodvārepi āvajjanaṃ dvattikkhattuṃ uppajjitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā bhavaṅgaṃ otaratīti adhippetanti daṭṭhabbaṃ ekacittakkhaṇikassa āvajjanassa uppattiyaṃ ‘‘diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya me’’ti kappanāya asambhavato.
在这里,关于这一点,有人这样说:即使在梦中,由于说到了“彼所缘”,所以不论是依现在还是依过去,即使是自性法,也能在梦中成为所缘。三本《结文》中都这样说:虽然在梦中,当色等事物明显显现时,说它是“彼所缘”,但梦中显现的相只能靠构想来把握,力量微弱,所以说是“所依处微弱”。不过,另有一些人这样解释:由于业生身已经达到无功用、寂静的状态,依赖它的心所依处就不太清净,因此依赖它而生起的心识也不太清净,就像依赖不净灯芯的灯光一样;所以这里说的“所依处微弱”,是指心所依处微弱。应当审察之后,采取更合理的说法。巴利
Ettha ca ‘‘supinantepi tadārammaṇavacanato paccuppannavasena vā atītavasena vā sabhāvadhammāpi supinante ārammaṇaṃ hontī’’ti vadanti. ‘‘Yadipi supinante vibhūtaṃ hutvā upaṭṭhite rūpādivatthumhi tadārammaṇaṃ vuttaṃ, tathāpi supinante upaṭṭhitanimittassa parikappavasena gahetabbatāya dubbalabhāvato dubbalavatthukattāti vutta’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘karajakāyassa nirussāhasantabhāvappattito tannissitaṃ hadayavatthu na suppasannaṃ hoti, tato tannissitāpi cittuppatti na suppasannā asuppasannavaṭṭinissitadīpappabhā viya, tasmā dubbalavatthukattāti ettha dubbalahadayavatthukattā’’ti atthaṃ vadanti, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ.
“梦中思”是指以意门速行的方式生起的梦中思。因为做梦的人只是靠意门速行来见梦,不是靠五门;醒来时也只是靠意门醒来,不是靠五门。比如一个人睡着时,有人点起大火炬,把灯拿到他眼前。最初,眼门转向心并不会扰动有分,只有意门转向心扰动有分,然后速行心生起并沉入有分。第二轮时,眼门转向心扰动有分,接着眼识等生起,一直到速行结束,之后有分继续生起。第三轮时,由意门转向心扰动有分,意门速行心生起,他凭这个心了知:“这里怎么会有光?”同样,睡着的人耳边有人奏起乐器,或鼻边被放上香花或臭花,或口中被放入酥油或糖,或背上被人用手掌打了一下时,最初,耳门等转向心不会扰动有分,只有意门转向心扰动有分,然后速行心生起并沉入有分。第二轮时,耳门等转向心扰动有分,接着耳识、鼻识、舌识、身识等生起,一直到速行结束,之后有分继续生起。第三轮时,由意门转向心扰动有分,意门速行心生起,他凭这个心知道后就说:“这里怎么会有声音?是螺声还是鼓声?”或者说:“这里怎么会有气味?是根香还是心材香?”或者说:“我嘴里被放了什么?是酥油还是糖?”或者说:“我背上被谁打了?这打击真硬。”像这样,他就是靠意门速行醒来,不是靠五门。梦也是靠这个来看的,不是靠五门。巴利
Supinantacetanāti manodvārikajavanavasena pavattā supinante cetanā. Supinañhi passanto manodvārikeneva javanena passati, na pañcadvārikena. Paṭibujjhanto ca manodvārikeneva paṭibujjhati, na pañcadvārikena. Niddāyantassa hi mahāvaṭṭiṃ jāletvā dīpe cakkhusamīpaṃ upanīte paṭhamaṃ cakkhudvārikaṃ āvajjanaṃ bhavaṅgaṃ na āvaṭṭeti, manodvārikameva āvaṭṭeti, atha javanaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati. Dutiyavāre cakkhudvārikaṃ āvajjanaṃ bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, tato cakkhuviññāṇādīni javanapariyosānāni pavattanti, tadanantaraṃ bhavaṅgaṃ pavattati. Tatiyavāre manodvārikaāvajjanena bhavaṅge āvaṭṭite manodvārikajavanaṃ javati, tena cittena ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne āloko’’ti jānāti. Tathā niddāyantassa kaṇṇasamīpe tūriyesu paggahitesu ghānasamīpe sugandhesu vā duggandhesu vā pupphesu upanītesu mukhe sappimhi vā phāṇite vā pakkhitte piṭṭhiyaṃ pāṇinā pahāre dinne paṭhamaṃ sotadvārikādīni āvajjanāni bhavaṅgaṃ na āvaṭṭenti , manodvārikameva āvaṭṭeti, atha javanaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati. Dutiyavāre sotadvārikādīni āvajjanāni bhavaṅgaṃ āvaṭṭenti, tato sotaghānajivhākāyaviññāṇādīni javanapariyosānāni pavattanti, tadanantaraṃ bhavaṅgaṃ pavattati. Tatiyavāre manodvārikaāvajjanena bhavaṅge āvaṭṭite manodvārikajavanaṃ javati, tena cittena ñatvā ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne saddo, saṅkhasaddo bherisaddo’’ti vā ‘‘kiṃ ayaṃ imasmiṃ ṭhāne gandho, mūlagandho sāragandho’’ti vā ‘‘kiṃ idaṃ mayhaṃ mukhe pakkhittaṃ, sappi phāṇita’’nti vā ‘‘kenamhi piṭṭhiyaṃ pahaṭo, atithaddho me pahāro’’ti vā vattā hoti, evaṃ manodvārikajavaneneva paṭibujjhati, na pañcadvārikena. Supinampi teneva passati, na pañcadvārikena.
“Assā”指的是这个犯戒聚。有人会问:这样的解释并不妥当吧?因为通常说“僧团在开始和其余时候都应当被期待”。但实际上,对于犯戒聚来说,僧团并不是在开始和其余时候都被期待,而只是在出罪时才被期待。针对这个责难,为了说明它并不相违,先说出“这是什么意思”等话,从而阐明其意趣。意思是:从犯戒中出罪时,无论在开始还是其余时候,被期待的僧团就是被期待来对治犯戒的。这就是这里的意趣。“Āpattivuṭṭhāna”指的是从犯戒中出罪,即达到无犯戒状态之义。“Vacanakāraṇa”指的是称“桑喀地谢思”此说之因由。“Samudāye niruḷho nikāya-saddo tadekadese pavattamānopi tāya eva ruḷhiyā pavattatīti āha ruḷīsaddenāti.” 或者,取某一相,即使在其他具有该相的某个对象上,由于长期约定俗成,即使该相不存在,也仍然使用的固定用法,称为ruḷhī。譬如“在大地上躺卧者”称为水牛,“行走者”称为牛,同样,nikāya一词的ruḷhī性质也应如此理解。即使在某一特殊事物上存在,如同共相一样,在整体上使用的言说也适用于部分,因此说“avayave samūhavohārena vāti”。 “Navamassa adhippāyassāti”指的是vīmaṃsā的意趣。巴利
Assāti assa āpattinikāyassa. Nanu ca ayuttoyaṃ niddeso ‘‘saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assā’’ti. Na hi āpattinikāyassa ādimhi ceva sese ca saṅgho icchito, kiñcarahi vuṭṭhānassāti imaṃ codanaṃ manasi sannidhāya yathā na virujjhati, tathā adhippāyaṃ vivaranto ‘‘kiṃ vuttaṃ hotī’’tiādimāha. Āpattito vuṭṭhānassa ādimhi ceva sese ca icchito saṅgho āpattiyāva icchito nāma hotīti ayamettha adhippāyo. Āpattivuṭṭhānanti āpattito vuṭṭhānaṃ, anāpattikabhāvūpagamananti attho. Vacanakāraṇanti ‘‘saṅghādiseso’’ti evaṃ vacane kāraṇaṃ. Samudāye niruḷho nikāya-saddo tadekadese pavattamānopi tāya eva ruḷhiyā pavattatīti āha ruḷīsaddenāti. Atha vā kiñci nimittaṃ gahetvā satipi aññasmiṃ taṃnimittayutte kismiñcideva visaye sammutiyā cirakālatāvasena nimittavirahepi pavattaniruḷho ruḷhī nāma. Yathā mahiyaṃ setīti mahiṃso, gacchatīti goti, evaṃ nikāya-saddassapi ruḷhibhāvo veditabbo. Ekasmimpi visiṭṭhe satipi sāmaññā viya samudāye pavattavohāro avayavepi pavattatīti āha avayave samūhavohārena vāti. Navamassa adhippāyassāti vīmaṃsādhippāyassa.
238-239 238-239. 他们有体毛,所以叫“有毛者”,意思是体毛很多。说“我将无病”,是指通过平息贪欲的热恼而成为无病。说“通过解脱”,是指为了解脱而采取行动。这里其实把采取行动就当作解脱,因为是以此而使人解脱,所以这样说。“将成为种子”,是就抓取布料等行为而言的。巴利
238-239. Lomā etesaṃ santīti lomasā, bahulomāti vuttaṃ hoti. Arogo bhavissāmīti rāgapariḷāhavūpasamato nirogo bhavissāmi. Mocanenāti mocanatthāya upakkamakaraṇena. Upakkamakaraṇañhettha mocananti adhippetaṃ moceti etenāti katvā. Bījaṃ bhavissatīti coḷaggahaṇādikammaṃ sandhāya vuttaṃ.
240 240.“两千种犯戒”这句话,是沒有区分缺轮等类别而直接说的;但如果有人想按缺轮等类别来算,也可以那样计算犯戒的数目。“杂轮”是针对两边都增长的情况说的。这里“青色、黄色”等话,是为了说明:在同一个刹那中,想要让多种颜色解脱,不管是否真的如他所愿解脱了,只要他以这种意图发起行动并使之解脱,就已经犯戒。因为在一个刹那中,不可能让所有青色等颜色全都获得解脱。“说别的”是指:没办法直接说出自己的过失,被再三追问时,就扯到别的事情上去。巴利
240.Dveāpattisahassānīti khaṇḍacakkādibhedaṃ anāmasitvā vuttaṃ, icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenapi āpattigaṇanā kātabbā. Missakacakkanti ubhatovaḍḍhanakaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca nīlañca pītakañcātiādinā ekakkhaṇe anekavaṇṇānaṃ mocanādhippāyavacanaṃ yathādhippāyena mocanaṃ bhavatu vā mā vā, imināpi adhippāyena upakkamitvā mocentassa āpatti hotīti dassanatthaṃ. Na hi ekasmiṃ khaṇe nīlādīnaṃ sabbesampi mutti sambhavati. Aññaṃ vadatīti attano dosaṃ ujuṃ vattuṃ asakkonto puna puṭṭho aññaṃ bhaṇati.
“解脱乐味”是指在解脱之前阶段生起的乐味。正因为这样,才说“为了解脱的乐味就是解脱乐味”。在“家居爱恋”这个词里,“家”这个字指的是住在家中的母亲、姐妹等内部亲属。对他们以母爱等生起的爱著,就是家居爱恋;不过在别的语境里,“家居爱恋”指的是五种欲贪。以相应乐味为首,也就是通过和贪相应的乐受这一入口。以这一个词,也就是“家居爱恋”这个词。巴利
Mocanassādoti mocanassa pubbabhāge pavattaassādo. Teneva ‘‘mocetuṃ assādo mocanassādo’’ti vuttaṃ. Gehassitapemanti ettha geha-saddena gehe ṭhitā mātubhaginīādayo ajjhattikañātakā gahitā. Tesu mātupemādivasena uppanno sineho gehassitapemaṃ, aññattha pana gehassitapemanti pañcakāmaguṇikarāgo vuccati. Sampayuttaassādasīsenāti rāgasampayuttasukhavedanāmukhena. Ekena padenāti gehassitapema-padena.
同样地,就是指以解脱欲的思。因为在预备阶段没有舍弃为解脱欲所作的加行而躺卧,所以说“若……桑喀地谢思”。再者,当净心生起时,由于那加行已经止息,所以说“净心……无犯”。为了清醒,就是为了清洗。无空隙,指生殖器部位。巴利
Tathevāti mocanassādacetanāya eva. Pubbabhāge mocanassādavasena katappayogaṃ avijahitvāva sayitattā ‘‘sace pana…pe… saṅghādiseso’’ti vuttaṃ. Puna suddhacitte uppanne tassa payogassa paṭippassaddhattā ‘‘suddhacitto…pe… anāpattī’’ti vuttaṃ. Jagganatthāyāti dhovanatthāya. Anokāsanti aṅgajātappadesaṃ.
263-264 263-264. “执著于家的欲寻”,是指依赖五种欲乐的欲寻。“紧紧抓住膀胱”,是指在男根顶端排尿出口的地方紧紧抓住皮肤。由于对相状并没有加行,所以说“即使有享受泄出之乐的意图,在已经泄出时也无犯”。巴利
263-264.Gehassitakāmavitakkanti pañcakāmaguṇasannissitaṃ kāmavitakkaṃ. Vatthiṃ daḷhaṃ gahetvāti aṅgajātassa agge passāvaniggamanaṭṭhāne cammaṃ daḷhaṃ gahetvā. Nimitte upakkamābhāvato ‘‘mocanassādādhippāyassapi mutte anāpattī’’ti vuttaṃ.
265 265. “来,贤友,你是沙弥”——如果这样命令别人去做,即使实际是别人做的,也算作自己做了,因此说这是犯戒。但如果没有被命令而自己去做,因为不具足诸支,就是无犯。他们说:在《经分别》的沙弥事中,即使是在不净物泄出的情况下,也因为执取生殖器这个条件而说为恶作,并不是因为泄出本身。巴利
265. ‘‘Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti āṇattiyā aññena katopi payogo attanāva kato nāma hotīti katvā āpatti vuttā. Yadi pana anāṇatto sayameva karoti, aṅgapāripūriyā abhāvato anāpattī’’ti vadanti. Suttasāmaṇeravatthusmiṃ asucimhi muttepi aṅgajātassa gahaṇapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ, na pana muttapaccayā.
266 在“身体僵直”这件事上,因为身体移动,即使对生殖器也可能构成加行,但因为那是伸懒腰,所以仍然说是犯戒。从“或者从后面”这句话来看,应当知道两侧的腰部和靠近大腿的部位也都包括在内,所以站在两侧对着这个部位观想相,也是犯戒。从“生殖器”这个词来看,这里所说的“相”就是指尿道口。然而,不应该以睁眼、闭眼来区分犯戒,意思是说不应该以睁眼、闭眼的加行来区分犯戒的种类。即使多次睁眼、闭眼地观想,也只说是一个恶作。应当知道,即使眼睛不动,只要对着来到面前的妇女观看其相,也是犯戒。诸师说:“对木制女像、泥像观察生殖器,也是恶作。”巴利
266.Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajātepi upakkamo sambhavati, tathāpi vijambhitattā āpatti vuttā. ‘‘Pacchato vā’’ti vacanato ubhosu passesu kaṭiyaṃ ūruppadesopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ, tasmā ubhosupi passesu ṭhatvā imasmiṃ okāse nimittanti upanijjhāyantassapi āpattiyeva. ‘‘Aṅgajāta’’nti vacanato nimittanti passāvamaggova vutto. Ummīlananimīlanavasena pana na kāretabboti ummīlananimīlanappayogavasaena āpattibhedo na kāretabboti attho. Anekakkhattumpi ummīletvā nimīletvā upanijjhāyantassa ekameva dukkaṭanti vuttaṃ hoti. Akkhīni avipphandetvā abhimukhaṃ sampattassa mātugāmassa nimittolokanepi āpattiyevāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Dārudhītalikalepacittānaṃ aṅgajātupanijjhānepi dukkaṭa’’nti vadanti.
267 “花环”是某种游戏的名称。玩这种游戏时,在河流等处用水把断岸弄成泥泞,然后在那里伸出双脚坐着滑下去。也有写成“花环”的读法。“塞入”这个词因为是可以带两个宾语的动词,所以“沙子”和“生殖器”两处都用宾格。“沙子”是“以沙”的意思。这里应当知道有三个要素:思、加行、泄出。巴利
267.Pupphāvalīti kīḷāvisesassādhivacanaṃ. Taṃ kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā papatanti. ‘‘Pupphāvaliya’’ntipi pāṭho. Pavesentassāti dvikammakattā vālikaṃ aṅgajātanti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ. Vālikanti vālikāyāti attho. Cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni.
2. 身触学处注释巴利
2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā
269 第二段:当那些地方敞开时,里面是黑的,他想和那位婆罗门女发生身相触,于是就那样做了。虽然那恶行是他对她做的,但因为是在自己身上做的,所以说成“自己的恶行”。所谓“殊胜性”,就是指心的殊胜,也就是心志高尚的意思。巴利
269. Dutiye yesu vivaṭesu andhakāro hoti, tāni vivarantoti brāhmaṇiyā saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitukāmo evamakāsi. Tena katassapi vippakārassa attani katattā ‘‘attano vippakāra’’nti vuttaṃ. Uḷārattatāti uḷāracittatā, paṇītādhimuttatāti vuttaṃ hoti.
270 “Otiṇṇo”这个词可以按业格结构来理解,也可以按作者格结构来理解。为了依照这两种方式显示它的含义,所以说了“像被夜叉等附身的众生”等话。所谓“没有好好观察”,就是没有按照事物的真实样子去仔细审查;也就是说,没有看到那些能让人产生贪爱的色等对象,其实都是无常、苦、不净、无我的。巴利
270.Otiṇṇoti idaṃ kammasādhanaṃ kattusādhanaṃ vā hotīti tadubhayavasena atthaṃ dassento ‘‘yakkhādīhi viya sattā’’tiādimāha. Asamapekkhitvāti yathāsabhāvaṃ anupaparikkhitvā, yathā te ratijanakā rūpādayo visayā aniccadukkhāsubhānattākārena avatthitā, tathā apassitvāti vuttaṃ hoti.
271 “节制之界限”是指戒的界限。“行为”是指行为举止,比如牵手之类的动作。“assa”是指“应当发生身相触”这个说法。巴利
271.Saññamavelanti sīlamariyādaṃ. Ācāroti ācaraṇaṃ hatthagahaṇādikiriyā. Assāti ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti padassa.
273 按照这些词句来说,就是依照“触摸”等词句来说。从这里到那里……移动,是指把自己的手或身体横向地由此处移到彼处。有人说:因为经文说“没有从身体放开”,所以从头顶开始把手往下移动时,如果从身体放开、在穿着的衣服上方触摸,就犯土喇咤亚;如果从衣服往下、从小腿开始触摸身体,就又犯桑喀地谢思罪。巴利
273.Etesaṃ padānaṃ vasenāti āmasanādipadānaṃ vasena. Ito cito ca…pe… sañcopetīti attano hatthaṃ vā kāyaṃ vā tiriyaṃ ito cito ca sañcāreti. ‘‘Kāyato amocetvāvāti vacanato matthakato paṭṭhāya hatthaṃ otārentassa kāyato mocetvā nivatthasāṭakūpari omasantassa thullaccayaṃ, sāṭakato otāretvā jaṅghato paṭṭhāya kāyaṃ omasantassa puna saṅghādiseso’’ti vadanti.
在十二种触摸等行为中,每一种行为如果没有从身体上放开,就各自单独构成一次犯戒,所以说“以最初抓住本身为准”。这是就一只手抓住身体、另一只手触摸身体的情况说的。但如果一只手抓住与身体相连的东西,另一只手到处触摸身体,那就按行为的次数来算犯戒。而且这个桑喀地谢思罪不仅仅取决于对象,还取决于认知,所以说“对女人有女人想,就是桑喀地谢思罪”。巴利经文里“tiracchānagato ca hoti”这个地方,应当理解为畜生女和畜生男。巴利
Dvādasasupi āmasanādippayogesu ekekasmiṃ payoge kāyato amocite ekekāva āpatti hotīti āha ‘‘mūlaggahaṇameva pamāṇa’’nti. Idañca ekena hatthena kāyaṃ gahetvā itarena hatthena kāyaparāmasanaṃ sandhāya vuttaṃ. Ekena pana hatthena kāyapaṭibaddhaṃ gahetvā itarena tattha tattha kāyaṃ parāmasato payogagaṇanāya āpatti. Ayaṃ pana saṅghādiseso na kevalaṃ vatthuvaseneva, apica saññāvasenapīti āha ‘‘itthiyā itthisaññissa saṅghādiseso’’ti. Pāḷiyaṃ tiracchānagato ca hotīti ettha tiracchānagatitthiyā tiracchānagatapurisassa ca gahaṇaṃ veditabbaṃ.
“同等贪染”是指与身相触的贪染同等的贪染。“依前所述之法”,是指像用绳、布等物缠绕而执取时所说的方式。“又依前所述之法”,是说前面所说的同等贪染。“依紧随之法”,是指依触摸与身体相连之物的方式。因为“发辫”一词也把毛发包含在内,所以说触摸毛发也构成桑喀地谢思罪。现在为了阐明上面所说的义理,说了“因由所执取……”等话。巴利
Samasārāgoti kāyasaṃsaggarāgena ekasadisarāgo. Purimanayenevāti rajjuvatthādīhi parikkhipitvā gahaṇe vuttanayena. Puna purimanayenevāti samasārāgo vutto. Anantaranayenevāti kāyapaṭibaddhaāmasananayena . Veṇiggahaṇena lomānampi saṅgahitattā lomānaṃ phusanepi saṅghādiseso vutto. Idāni vuttamevatthaṃ pakāsetukāmo ‘‘upādinnakena hī’’tiādimāha.
“按照所解说的那样解说”,是指在如前所说的身相触的解说中。“因此”,是指由于如前所说的那个原因。“想已离染”,是指想已经失去。因为词性变化,才说成“virāgitamhī”。“这名为某某事物”,是就这个学处里提到的事物而说的。也有人说,这是针对任何其他事物而说的。“有染”,是指被身相触的贪染所染。“离染”,是指没有身相触的贪染,这是就母亲、姐妹等而说的。若心想“我要执取离染者”而执取了离染者,犯恶作罪;这是指因母爱等而执取时,说为恶作。巴利
Yathāniddiṭṭhaniddeseti yathāvuttakāyasaṃsagganiddese. Tenāti tena yathāvuttakāraṇena. Saññāya virāgitamhīti saññāya viraddhāya. Liṅgabyattayena ‘‘virāgitamhī’’ti vuttaṃ. Imaṃ nāma vatthunti imasmiṃ sikkhāpade āgataṃ sandhāya vadati. Aññampi yaṃ kiñci vatthuṃ sandhāya vadatītipi keci. Sārattanti kāyasaṃsaggarāgena sārattaṃ. Virattanti kāyasaṃsaggarāgarahitaṃ mātubhaginīādiṃ sandhāya vadati. ‘‘Virattaṃ gaṇhissāmī’’ti virattaṃ gaṇhi, dukkaṭanti mātupemādivasena gahaṇe dukkaṭaṃ vuttaṃ.
这段巴利文与这部圣典相符,这就是它们的关联。怎么个相符法呢?如果“我要执取与女人身体相连的东西”这个念头生起时,女人想就已经离染了,那么世尊在说执取与身体相连的东西犯土喇咤亚罪时,就不该说“她是女人,而且有女人想”——可世尊确实这么说了。所以,当一个人想着“我要执取与女人身体相连的东西”而去执取身体时,女人想并不叫离染。因此,玛哈苏玛长老的说法——“想着‘我要执取与身体相连的东西’而执取身体的人,就是如实按对象犯罪”——与这段圣典相符。
如果有人在这里说:“即使有女人想,执取与女人身体相连的东西时,因为在执取的那一刻,心里确立的是‘我要执取与身体相连的东西’,并没有‘我在执取女人’这个想,所以对象想已经被破坏了,因此不合理。”那就该反问他:“执取与身体相连的衣服等东西时,是以对女人的贪染去执取,还是以对衣服等的贪染去执取?”如果他说“是以对衣服等的贪染去执取”,那么执取一个不属于女人身体、放在别处的衣服等东西,也该犯土喇咤亚罪了。所以,因为女人、女人想、有贪染的状态以及执取这几个条件都圆满具足,玛哈苏玛长老的说法才是合理的说法。
“也与注释书的判定相符”——这里的意思也是这样:如果以想离染就算离染,那么对于心想“我用双臂环抱众多女人而执取”的人,因为不存在“我执取中间那个女人的身体所系属之物”这样的想,按中间那个女人来说就不该犯土喇咤亚罪;但即便如此,注释书仍然说犯土喇咤亚罪,所以以想离染并不叫离染。这个道理就这样成立了。由于黑色女人有难以辨认的本性,所以称为黑女。巴利
Imāya pāḷiyā sametīti sambandho. Kathaṃ sametīti ce? Yadi hi ‘‘itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti citte uppanne itthisaññā virāgitā bhaveyya, kāyapaṭibaddhaggahaṇe thullaccayaṃ vadantena bhagavatā ‘‘itthī ca hoti itthisaññī cā’’ti na vattabbaṃ siyā, vuttañca, tasmā ‘‘itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti kāyaṃ gaṇhantassa itthisaññā virāgitā nāma na hotīti ‘‘kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhanto yathāvatthukameva āpajjatī’’ti mahāsumattherena vuttavādo imāya pāḷiyā sameti. Yo panettha ‘‘satipi itthisaññāya kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhantassa gahaṇasamaye ‘kāyapaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’ti saññaṃ ṭhapetvā ‘itthiṃ gaṇhāmī’ti saññāya abhāvato vatthusaññānaṃ bhinnattā ayutta’’nti vadeyya, so pucchitabbo ‘‘kiṃ kāyapaṭibaddhaṃ vatthādiṃ gaṇhanto itthiyā rāgena gaṇhāti, udāhu vatthādīsu rāgenā’’ti. Yadi ‘‘vatthādīsu rāgena gaṇhātī’’ti vadeyya, itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ ahutvā aññattha ṭhitaṃ vatthādiṃ gaṇhantassapi thullaccayaṃ siyā, tasmā itthī itthisaññā sārattabhāvo gahaṇañcāti aṅgapāripūrisabbhāvato mahāsumattheravādova yuttavādo. Aṭṭhakathāvinicchayehi ca sametīti etthāpi ayamadhippāyo – yadi saññāvirāgena virāgitaṃ nāma siyā, ‘‘sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāmī’’ti evaṃsaññissa ‘‘majjhagatitthiyo kāyapaṭibaddhena gaṇhāmī’’ti evarūpāya saññāya abhāvato majjhagatānaṃ vasena thullaccayaṃ na siyā, evaṃ santepi aṭṭhakathāya thullaccayassa vuttattā saññāvirāgena virāgitaṃ nāma na hotīti ayamattho siddhoyevāti. Nīlena duviññeyyasabhāvato kāḷitthī vuttā.
279 “以接触为目的”,是指以享受触乐为目的。在“女人用身体触碰比丘身体所系属之物”这一章节里,也能觉知到触,这是就自己身体所系属之物被触碰时,从身体关联的本性来说的。“在此处”,是指在舍弃/释放的部分里。“以解脱为目的”,在这里是说,即使一开始有身相触的贪染,如果后来是以解脱为目的,那就无犯。巴利
279.Sevanādhippāyoti phassasukhasevanādhippāyo. Itthiyā kāyena bhikkhussa kāyapaṭibaddhāmasanavārepi phassaṃ paṭivijānātīti idaṃ attano kāyapaṭibaddhāmasanepi kāyasambandhasabhāvato vuttaṃ. Etthāti nissaggiyena nissaggiyavāre. Mokkhādhippāyoti ettha paṭhamaṃ kāyasaṃsaggarāge satipi pacchā mokkhādhippāyassa anāpatti.
281 “障碍者”就是掠夺者,也就是造成阻碍的意思。说“母亲被河水冲走”,是为了显示最严格的界限。不过,如果对其他女人出于悲悯心,按照对母亲所说的方式去做,论师们说这并没有过失。也有人说,因为明确说了“母亲”,所以对其他女人不适用。所谓“草垫”,是指用须芒草根等编成的垫圈。所谓“棕叶指环”,是指用棕叶做成的指环。所谓“转移后”,是指从自己穿着或覆盖的状态中取出,也就是为了作衣物的用途而移开。为了衣物而放在脚边,这是允许的,而这只是举例;为了坐垫、帐幕等用途也是允许的;为了供养等暂时拿取,同样是允许的。巴利
281.Pāripanthikāti vilumpanikā, antarāyikāti vuttaṃ hoti. Nadīsotena vuyhamānaṃ mātaranti ukkaṭṭhaparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ, aññāsupi pana itthīsu kāruññādhippāyena mātari vuttanayena paṭipajjantassa nevatthi dosoti vadanti. ‘‘Mātara’’nti vuttattā aññāsaṃ na vaṭṭatīti vadantāpi atthi. Tiṇaṇḍupakanti hirīverādimūlehi katacumbaṭakaṃ. Tālapaṇṇamuddikanti tālapaṇṇehi kataaṅgulimuddikaṃ. Parivattetvāti attano nivāsanapārupanabhāvato apanetvā, cīvaratthāya apanāmetvāti vuttaṃ hoti. Cīvaratthāya pādamūle ṭhapeti, vaṭṭatīti idaṃ nidassanamattaṃ, paccattharaṇavitānādiatthampi vaṭṭatiyeva, pūjādiatthaṃ tāvakālikampi gahetuṃ vaṭṭati.
以女人形像做成:在这里,从最下限来说,连构成巴拉基格事缘的雌性畜生都不可触摸,所以以女人形像做成的畜生形像,也应看作不可触摸。老师们说:“比丘尼可以触摸女人形像。”做成展示女人形像的布、覆盖物和墙壁,只要不触摸女人形像而拿取,是允许的。“破坏”:这里不用手抓,而应该用棍杖等某种东西来破坏。而且,这里既然说“即使不可触摸,不用手碰而以棍杖等破坏是允许的”,又说“捡拾粪扫衣的人,即使在女人身体上,也应以刀等割出伤口再拿取”,所以,用棍杖等压住抓到的咬住青蛙的雌蛇,然后把青蛙放掉,是允许的。巴利
Itthisaṇṭhānena katanti ettha heṭṭhimaparicchedato pārājikavatthubhūtatiracchānagatitthīnampi anāmāsabhāvato tādisaṃ itthisaṇṭhānena kataṃ tiracchānagatarūpampi anāmāsanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Bhikkhunīhi paṭimārūpaṃ āmasituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti ācariyā. Itthirūpāni dassetvā kataṃ vatthañca paccattharaṇañca bhittiñca itthirūpaṃ anāmasitvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Bhinditvāti ettha hatthena aggahetvāva kenacideva daṇḍādinā bhinditabbaṃ. Ettha ca ‘‘anāmāsampi hatthena aparāmasitvā daṇḍādinā kenaci bhindituṃ vaṭṭatī’’ti idha vuttattā ‘‘paṃsukūlaṃ gaṇhantena mātugāmasarīrepi satthādīhi vaṇaṃ katvā gahetabba’’nti vuttattā ca gahitamaṇḍūkasappiniṃ daṇḍādīhi nippīḷetvā maṇḍūkaṃ vissajjāpetuṃ vaṭṭati.
“决意于道路”意思是:心里想着“我正走在道路上”,也就是生起道路想。“正在游戏者”这句话是针对居士的东西说的;至于比丘的东西,不管出于什么意图都不能碰,因为那不是比丘所常做的。关于“棕榈果等”,这里的“等”应当理解为还包括椰子、波罗蜜、黄瓜、葫芦、南瓜、pussaphala果、eḷālu果等。由于这里说“只有上面所说的那些果实,以游戏意图去碰才不允许”,所以石头、砂砾等东西,即使出于游戏意图去碰也是可以的。巴利
Maggaṃ adhiṭṭhāyāti magge gacchāmīti evaṃ maggasaññī hutvāti attho. Kīḷantenāti idaṃ gihisantakaṃ sandhāya vuttaṃ, bhikkhusantakaṃ pana yena kenaci adhippāyena anāmasitabbameva durupaciṇṇabhāvato. Tālapanasādīnīti cettha ādi-saddena nāḷikeralabujatipusaalābukumbhaṇḍapussaphalaeḷālukaphalānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Yathāvuttaphalānaṃyeva cettha kīḷādhippāyena āmasanaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttattā pāsāṇasakkharādīni kīḷādhippāyenapi āmasituṃ vaṭṭati.
“珍珠”是指象颊所生等八种珍珠。具体来说,象颊、猪牙、蛇头、云、竹、鱼头、螺、蚌——这就是八种珍珠的来源。其中,象颊所生的是黄色,没有光泽。猪牙所生的就是猪牙那样的颜色。蛇头所生的是蓝色等颜色,非常纯净,形状圆润。云所生的光芒炽盛,形状不固定,能在夜间驱散黑暗,而且只属于天神享用。竹所生的颜色像冰雹果,光芒不炽盛,而且那些竹子只生长在非人出没的地方。鱼头所生的颜色像鲂鱼的背,圆形,轻巧,也没有光泽,而且那些鱼只生长在大海中央。螺所生的颜色像螺腹部的皮色,有的只有枣核那么大,同样没有光泽。蚌所生的具有殊胜的光泽,形状多种多样。这样,在按来源分的八种珍珠中,鱼、螺、蚌所生的是海产的。蛇所生的有些也是海产的,其余的不是海产的。因为世间见到的大多是海产珍珠,其中又以蚌所生的为多,其余的只是偶尔出现一些,所以《破迷惑》中说:“珍珠是指海产的珍珠。”巴利
Muttāti hatthikumbhajādikā aṭṭhavidhā muttā. Tathā hi hatthikumbhaṃ, varāhadāṭhaṃ, bhujaṅgasīsaṃ, valāhakaṃ, veḷu, macchasiro, saṅkho, sippīti aṭṭha muttāyoniyo. Tattha hatthikumbhajā pītavaṇṇā pabhāvihīnā. Varāhadāṭhajā varāhadāṭhavaṇṇāva. Bhujaṅgasīsajā nīlādivaṇṇā suvisuddhā vaṭṭalā. Valāhakajā ābhāsūrā dubbibhāgarūpā rattibhāge andhakāraṃ viddhamantiyo tiṭṭhanti, devūpabhogā eva ca honti. Veḷujā karakaphalasamānavaṇṇā na ābhāsūrā, te ca veḷū amanussagocare eva padese jāyanti. Macchasirajā pāṭhīnapiṭṭhisamaānavaṇṇā vaṭṭalā laghavo ca honti pabhāvihīnā ca, te ca macchā samuddamajjheyeva jāyanti. Saṅkhajā saṅkhaudaracchavivaṇṇā kolaphalappamāṇāpi honti pabhāvihīnāva. Sippijā pabhāvisesayuttā honti nānāsaṇṭhānā. Evaṃ jātito aṭṭhavidhāsu muttāsu yā macchasaṅkhasippijā, tā sāmuddikā. Bhujaṅgajāpi kāci sāmuddikā honti, itarā asāmuddikā. Yasmā bahulaṃ sāmuddikāva muttā loke dissanti, tatthāpi sappijāva, itarā kadāci kāci, tasmā sammohavinodaniyaṃ ‘‘muttāti sāmuddikā muttā’’ti vuttaṃ.
宝石:除了琉璃等之外,其余一切按光泽等分类的宝物都属于宝石。琉璃:竹色的宝石。螺:海产的螺。石:黑石、黄石、白石等所有种类的石。银:指迦哈帕那钱币等其余被认可为宝物的东西。金:黄金。红宝石:红色的宝石。摩沙罗揭罗:杂色宝石。为了物品之资:为了钵、衣等物品的资财。为了癞病:这只是举例,为了平息任何需要用珍珠来对治的疾病而作也是可以的。在三处结文中有说:为了药用的目的而决意后,珍珠是可以的。矿珠:从矿中产出的珍珠本身。为了物品之资而接受是可以的:以此也显示可以触摸。煮制而成:由玻璃工匠煮制而成。巴利
Maṇīti ṭhapetvā veḷuriyādike seso jotirasādibhedo sabbopi maṇi. Veḷuriyoti vaṃsavaṇṇamaṇi. Saṅkhoti sāmuddikasaṅkho. Silāti kāḷasilāpaṇḍusilāsetasilādibhedā sabbāpi silā. Rajatanti kahāpaṇādikaṃ vuttāvasesaṃ ratanasammataṃ. Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Lohitaṅkoti rattamaṇi. Masāragallanti kabaramaṇi. Bhaṇḍamūlatthāyāti pattacīvarādibhaṇḍamūlatthāya. Kuṭṭharogassāti nidassanamattaṃ, tāya vūpasametabbassa yassa kassaci rogassatthāyapi vaṭṭatiyeva. ‘‘Bhesajjatthañca adhiṭṭhāyeva muttā vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Ākaramuttoti ākarato muttamatto. ‘‘Bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti iminā ca āmasitumpi vaṭṭatīti dasseti. Pacitvā katoti kācakārehi pacitvā kato.
“洗净并穿孔、又混有宝物的”:一个东西,若为了装饰而用金藤等材料做成,又镶有宝物、洗净并穿孔,那它便是不可触摸的。“洗净并穿孔的”和“混有宝物的”这两部分,也可以分开来理解,或者连在一起理解。关于“饮水螺”:由此可见,用螺做成的饮水器、盖子等沙门用具,也是可以触摸的。“其余的”:除了混有宝物的之外,剩下的那些。他们只把绿豆色的做成混有宝物的,不做别的,所以说“绿豆色的或”;意思是绿豆色且混有宝物的,才是不可以触摸的。“其余的”:除了混有宝物的之外,剩下的那些绿豆色的,就是青石。巴利
Dhotaviddho ca ratanamissoti alaṅkāratthaṃ kañcanalatādiṃ dassetvā kato ratanakhacito dhotaviddho anāmāso. Dhotaviddho ca ratanamisso cāti visuṃ vā padaṃ sambandhitabbaṃ. Pānīyasaṅkhoti iminā ca saṅkhena katapānīyabhājanapidhānādisamaṇaparikkhāropi āmasituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Sesanti ratanamissaṃ ṭhapetvā avasesaṃ. Muggavaṇṇaṃyeva ratanasammissaṃ karonti, na aññanti āha ‘‘muggavaṇṇāvā’’ti, muggavaṇṇā ratanamissāva na vaṭṭatīti vuttaṃ hoti. Sesāti ratanasammissaṃ ṭhapetvā avasesā muggavaṇṇā nīlasilā.
从种子开始,就是从矿石开始。金塔,就是舍利盒。他拒绝,是因为对方没有说“为了安放舍利请拿去”,而是传话说“你们拿去吧”,所以就拒绝了。金泡,就是金星。《大注》里说:“‘使它游戏’:让它在各处来回移动,是可以触摸的。”只应该把垃圾清掉:不管是塔园守护者还是比丘,或者是其他人,即使是用手擦掉垃圾再拿走,也是可以的,擦掉污垢也是可以的。巴利
Bījato paṭṭhāyāti dhātupāsāṇato paṭṭhāya. Suvaṇṇacetiyanti dhātukaraṇḍakaṃ. Paṭikkhipīti ‘‘dhātuṭṭhapanatthāya gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘tumhākaṃ gaṇhathā’’ti pesitattā paṭikkhipi. Suvaṇṇabubbuḷakanti suvaṇṇatārakaṃ. ‘‘Keḷāpayitunti ito cito ca sañcārantehi āmasituṃ vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti cetiyagopakā vā bhikkhū hontu aññe vā, hatthenapi puñchitvā kacavaraṃ apanetuṃ vaṭṭati, malampi pamajjituṃ vaṭṭatiyeva.
Ārakūṭa金属就是人造金属。人造金属有三种:黄铜、白铜、赤铜。其中,把锡和铜混合在一起制成的是黄铜,把铅和铜混合在一起制成的是白铜,把天然水银和铜混合在一起制成的是赤铜。正因为它是通过这样的制造方式产生的,所以称为“人造金属”。三部复注中都这样说:“由于经文说‘仅同黄金之类’,所以赤铜像黄金一样不可触摸,其他的则可以触摸。”但有些人说:“因为赤铜不可触摸,所以说它‘仅同黄金之类’,因此两者都像黄金一样不可触摸。”然而,最初所说的含义才是复注师们认可的意思。“允许修整”是因为与僧舍相关而说的。巴利
Ārakūṭalohanti kittimalohaṃ. Tīṇi hi kittimalohāni kaṃsalohaṃ, vaṭṭalohaṃ, ārakūṭanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ, sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ, pakatirasatambe missetvā kataṃ ārakūṭaṃ. Teneva taṃkaraṇena nibbattattā ‘‘kittimaloha’’nti vuccati. ‘‘Jātarūpagatikamevāti vuttattā ārakūṭaṃ suvaṇṇasadisameva āmasituṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘ārakūṭaṃ anāmasitabbato jātarūpagatikamevāti vuttaṃ, tasmā ubhayampi jātarūpaṃ viya āmasituṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti. Paṭhamaṃ vuttoyeva ca attho gaṇṭhipadakārehi adhippeto. Paṭijaggituṃ vaṭṭatīti senāsanapaṭibaddhattā vuttaṃ.
应该派去给主人:应该派去向主人传话。破坏:不用手拿,而是用别的什么东西弄坏。鼓身:皮面拼合起来的鼓。琴身:皮面拼合起来的琴。这是对蒙了皮的鼓和琴的叫法。空鼓面:还没蒙上皮的鼓面和琴面。已装上的皮革:为了给鼓等蒙皮而套在口沿上的皮革,以及从那里取下来另外放着的皮革。为了蒙上:把皮革安到鼓面等上面并绷紧。为了让人蒙上:同样地让别人来绷紧。在足以构成巴拉基格罪的时候:也就是还没有沸腾的时候。巴利
Sāmikānaṃ pesetabbanti sāmikānaṃ sāsanaṃ pesetabbaṃ. Bhinditvāti hatthena aggahetvā aññena yena kenaci bhinditvā. Bherisaṅghāṭoti saṅghaṭitacammabherī. Vīṇāsaṅghāṭoti saṅghaṭitacammavīṇā. Cammavinaddhānaṃ bherivīṇānametaṃ adhivacanaṃ. Tucchapokkharanti avinaddhacammaṃ bheripokkharaṃ vīṇāpokkharañca. Āropitacammanti bheriādīnaṃ vinaddhanatthāya mukhavaṭṭiyaṃ āropitacammaṃ tato uddharitvā visuṃ ṭhapitacammañca. Onahituṃ vāti bheripokkharādīni cammaṃ āropetvā vinandhituṃ. Onahāpetuṃ vāti tatheva aññehi vinandhāpetuṃ. Pārājikappahonakakāleti akuthitakāle.
282 282. 因为桥等属于地面一类,而不是身体所依附的地方,所以说是犯恶作。单步桥是指小桥。车道桥是指作为车道的大桥。从原处移动是指把绳索从原处移开。应遮盖是指应移除。人类女性、有女性想、身触之贪、以那贪心作努力、达成握手等,这里是五个条件。巴利
282. Saṅkamādi bhūmigatikattā na kāyapaṭibaddhaṭṭhāniyanti dukkaṭaṃ vuttaṃ. Ekapadikasaṅkamoti khuddakasetu. Sakaṭamaggasaṅkamoti sakaṭamaggabhūto mahāsetu. Ṭhānā cāletunti rajjuṃ ṭhānā cāletuṃ. Paṭicchādetabbāti apanetabbā. Manussitthī, itthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, tena rāgena vāyāmo, hatthaggāhādisamāpajjananti imānettha pañca aṅgāni.
3. 粗恶语学处的注释巴利
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
283 在第三项中,因为省略了后分,把断除了惭与愧的人称为“断惭者”,所以说“断惭者就是断除惭与愧的人”。巴利
283. Tatiye uttarapadalopena chinnaottappā ‘‘chinnikā’’ti vuttāti āha ‘‘chinnikāti chinnaotappā’’ti.
285 “就像年轻男子对年轻女子”这句话,是用来说明在暗示中毫无顾忌的状态。“与淫欲相关”这一句,是为了显示粗恶语达到顶点的特征。为了把“以女性特征”所说的意思解释清楚,所以又说“以美丽特征”。“还没到头”是说,用“你具有女性特征”这类话来赞叹,虽然能构成桑喀地谢思罪,但还没有达到极点。因为赞叹时,如果以某种方式说就构成桑喀地谢思,那么以那种方式说时就叫作达到极点。复注中说:“然而,以‘你具有女性特征’等话,因为对粗恶语有强烈贪染而说的,是恶作。”巴利
285.Yathā yuvā yuvatinti etena obhāsane nirāsaṅkabhāvaṃ dasseti. Methunupasañhitāhīti idaṃ duṭṭhullavācāya sikhāppattalakkhaṇadassanaṃ. Itthilakkhaṇenāti vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘subhalakkhaṇenā’’ti vuttaṃ. Na tāva sīsaṃ etīti ‘‘itthilakkhaṇena samannāgatāsī’’tiādinā vaṇṇabhaṇanaṃ saṅghādisesāpattijanakaṃ hutvā matthakaṃ na pāpuṇāti. Vaṇṇabhaṇanañhi yenākārena bhaṇantassa saṅghādiseso hoti, tenākārena bhaṇantassa sikhāppattaṃ nāma hoti. ‘‘Itthilakkhaṇena samannāgatāsītiādikaṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena bhaṇantassa dukkaṭa’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
用十一种语词没有组合起来时,还达不到“头”——意思是说,用“无相者”等十一种语词没有组合起来而说贬损的话,还不构成贬损,也就是说还不成为贬损。即使组合起来,也就是用十一种语词组合起来说贬损的话,也是如此。只有用这三项语词组合起来说贬损的话,才构成桑喀地谢思——也就是唯独用“有顶者”等三项语词组合起来说贬损的话,才构成桑喀地谢思,因为对小便道的说法是确定的,而且极为粗重。然而,如果用“无相者”等八项语词组合起来,那只是纯粹构成贬损,不构成桑喀地谢思,所以有些人说那些是粗重罪事。另一些人说,那只是骂詈而已,所以是恶作事。在这里,就像游方女的事例一样,说为粗重罪更为恰当。“仅如钥匙孔量”,是说仅如钥匙孔的大小。巴利
Ekādasahi padehi aghaṭite sīsaṃ na etīti ‘‘animittāsī’’tiādīhi ekādasahi padehi aghaṭite avaṇṇabhaṇanaṃ sīsaṃ na eti, avaṇṇabhaṇanaṃ nāma na hotīti vuttaṃ hoti. Ghaṭitepīti ekādasahi padehi avaṇṇabhaṇane ghaṭitepi. Imehi tīhi ghaṭiteyeva saṅghādisesoti ‘‘sikharaṇī’’tiādīhi tīhiyeva padehi avaṇṇabhaṇane ghaṭiteyeva saṅghādiseso passāvamaggassa niyatavacanattā accoḷārikattā ca. Animittāsītiādīhi pana aṭṭhahi padehi ghaṭite kevalaṃ avaṇṇabhaṇanameva sampajjati, na saṅghādiseso, tasmā tāni thullaccayavatthūnīti keci. Akkosanamattattā dukkaṭavatthūnīti apare. Paribbājikāvatthusmiṃ viya thullaccayamevettha yuttataraṃ dissati. Kuñcikapaṇālimattanti kuñcikāchiddamattaṃ.
286-287 “重罪”是就比丘尼以身相触而犯巴拉基格罪来说的。“边笑边说”是为了显示真实情形才这么说的。即使没有真的笑,只要因为对言语有强烈贪染而一再地说,也一样获罪。“从身与心生起”是说,用手势暗示的人,其罪从身与心生起。巴利
286-287.Garukāpattinti bhikkhuniyā kāyasaṃsagge pārājikāpattiṃ sandhāya vadati. Hasanto hasantoti sabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Ahasantopi vācassādarāgena punappunaṃ vadati, āpattiyeva. Kāyacittatoti hatthamuddāya obhāsantassa kāyacittato samuṭṭhāti.
288 因此,若对方不理解,就犯恶作;若对方理解,则因为并非“可行淫之处”,应构成土喇咤亚。正因如此,在游方女的事例中,将会说到对方理解时犯土喇咤亚。巴利
288.Tasmā dukkaṭanti appaṭivijānanahetu dukkaṭaṃ, paṭivijānantiyā pana akhettapadattā thullaccayena bhavitabbaṃ. Teneva paribbājikāvatthusmiṃ paṭivijānantiyā thullaccayaṃ vakkhati.
289 关于非法而说“被播种”,因为该词有投下种子的含义。“沉没”是指承载、运转。或者,“沉没”也可以理解为将要沉没。这里共有五个条件:人类女性、有女性想、对粗恶语的贪染、以那贪染而作暗示、当下就能了知。巴利
289.Asaddhammaṃsandhāyāhāti ‘‘vāpita’’nti imassa bījanikkhepavacanattā vuttaṃ. Saṃsīdatīti vahati pavattati. Atha vā saṃsīdatīti saṃsīdissati. Manussitthī, itthisaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena rāgena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
自欲奉侍学处注释巴利
4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290 第四项中,“衣服”指下衣、上衣等任何衣物。“托钵食”指任何食物。因为通过托钵乞食落入比丘的钵中,是各处所得施食的聚集,所以称为“托钵食”。“床座”指卧具和坐具。凡是能在精舍等地方躺卧、俯卧、坐或安坐的,那就是床座。“资具”是说“依此而来”,所以说“以资助之义为资具”。或者,以对治病症之义为资具,意思是反向而行,也就是令其止息。因为对于以界扰动为特征、或以彼为因的苦受为特征的病症,其对立面就是“对治”之义。“无论何者”指在酥油等物中,无论哪一种。“顺适”指有益的,以消除病变为意趣。“医者所行”指应由他施作,因此说“因开许之故”。“城之资具”指围绕城市而守护者。壕沟、围墙、壕堑、城墙、柱、门闩、城墙顶端的圆环,他们说这是七种城之资具。“白色资具”指极清净的戒之庄严。这里“圣道”被称为“车”。而它的正语等,以庄严之义被称为“资具”。“精进之轮”指精进之轮。“命之资具”指维持生命的诸因。“应聚集”指应正确向上向上带来、遍求。也有围绕之义,因为从四周遮止诸障碍,所以说“从守护生命……”。其中,“间隙”指空隙,即机会之义。“从守护”指不给敌人可乘之机,如侍从围绕自己的主人而住那样守护。对于命。“因为是因”指因为是长久持续的因。成为妙药的药物,确实能使生命维持很久。巴利
290. Catutthe cīvaranti nivāsanādi yaṃ kiñci cīvaraṃ. Piṇḍapātanti yo koci āhāro. So hi piṇḍolyena bhikkhuno patte patanato tattha tattha laddhabhikkhānaṃ piṇḍānaṃ pāto sannipātoti vā piṇḍapātoti vuccati. Senāsananti sayanañca āsanañca. Yattha hi vihārādike seti nipajjati āsati nisīdati, taṃ senāsanaṃ. Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘patikaraṇaṭṭhena paccayo’’ti. Rogassa patiayanaṭṭhena vā paccayo, paccanīkagamanaṭṭhenāti attho, vūpasamanatthenāti vuttaṃ hoti. Dhātukkhobhalakkhaṇassa hi taṃhetukadukkhavedanālakkhaṇassa vā rogassa paṭipakkhabhāvo patiayanaṭṭho. Yassa kassacīti sappiādīsu yassa kassaci. Sappāyassāti hitassa vikāravūpasamenāti adhippāyo. Bhisakkassa kammaṃ tena vidhātabbato, tenāha ‘‘anuññātattā’’ti. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Āvāṭaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho pākāramatthakamaṇḍalanti satta nagaraparikkhārāti vadanti. Setaparikkhāroti suvisuddhasīlālaṅkāro. Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto. Tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhāro’’ti vuttā. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā. Parivāropi hoti antarāyānaṃ parito vāraṇato, tenāha – ‘‘jīvita…pe… rakkhaṇato’’ti. Tattha antaranti vivaraṃ, okāsoti attho. Rakkhaṇatoti verikānaṃ antaraṃ adatvā attano sāmīnaṃ parivāretvā ṭhitasevakā viya rakkhaṇato. Assāti jīvitassa. Kāraṇabhāvatoti cirappavattiyā kāraṇabhāvato. Rasāyanabhūtañhi bhesajjaṃ sucirampi kālaṃ jīvitaṃ pavattetiyeva.
291 291.“在附近”是指站在能够让对方听懂的地方,也就是那样的情形。欲、因和承事是意义,其余的是言辞。在圣典中,先提取出“自欲”这个词,然后在词语分解里说了四种意义:自己的欲、自己的因、自己的意图、自己的承事。其中,在第一种意义分别中,欲、因和承事是意义,剩下的“意图”这个词只是言辞,因为在这个分析里那个意义不存在,所以没有实际作用。而在第二种意义分别中,意图和承事是意义,欲和因这两个剩下的词只是言辞,因为它们在那里没有那个意义。有人就这样解说:这四个词按两种分析来组合。在《结文》里也说了这个意思。但在《小结文》《中结文》《大结文》里则说:“在第一种意义分别中,欲、因和承事是意图的意义,剩下的‘以称为淫欲法的欲……’等分析句,只是字母解释,所以只是言辞。在第二种意义分别中,意图和承事是意图的意义,剩下的‘自己所欲、所愿……’等分析句,只是字母解释,所以只是言辞。”由于有“不注重言辞”这句话,可以知道这个意思在这里更合适。因为“不注重言辞”这句话,正是依据注释书里所作的分析,说明了不注重言辞这个意思。巴利
291.Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti, tādise. Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca attho. Sesaṃ byañjanantiādīsu pāḷiyaṃ ‘‘attakāma’’nti padaṃ uddharitvā attano kāmaṃ, attano hetuṃ, attano adhippāyaṃ, attano pāricariyanti cattāro atthā padabhājane vuttā. Tesu paṭhame atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca attho, sesaṃ adhippāyapadamekaṃ byañjanaṃ paṭhamaviggahe tadatthassa asambhavabhāvato niratthakattā. Dutiye pana atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca attho, kāmo ca hetu cāti sesaṃ padadvayaṃ byañjanaṃ tesaṃ tattha atthābhāvatoti evaṃ cattāri padāni dvinnaṃ viggahānaṃ vasena yojitānīti keci vadanti. Gaṇṭhipade ca ayamevattho vutto. Cūḷamajjhimamahāgaṇṭhipadesu pana ‘‘paṭhamasmiṃ atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca adhippāyattho, sesaṃ methunadhammasaṅkhātena kāmenātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattaṃ. Dutiye atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca adhippāyattho, sesaṃ attanā kāmitā icchitātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamatta’’nti evamattho vutto . ‘‘Byañjane ādaraṃ akatvā’’ti vacanato ayamevattho idha yuttataroti viññāyati. Byañjane ādaraṃ akatvāti iminā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaviggahavasena byañjane ādaraṃ akatvāti ayamattho dīpito.
现在,为了把前面所说的内容跟逐词解释对照起来展示,便开始了“当说到‘自己的欲、自己的因、自己的承事’时,智者将会明白”等这一段。这里说的是:当说到“自己的因”时,就能知道这是“为了自己的利益”的意思。当说到“自己的欲、自己的承事”时,就能知道这是“以欲求来承事”的意思。因此,通过“自己的欲、自己的因、自己的承事”这三个词,智者就会明白“为了自己的利益而以欲求来承事,就是自欲承事”这一层意义分别。而说到“自己的意图”时,因为“意图”一词与“所欲”一词意思相同,而且“自己的承事”在两种拆解分析中都通用,所以智者就会明白“以自己所愿、所欲求的来承事,就是自欲承事”,这一层意义分别是由两个词显示出来的。巴利
Idāni yathāvuttamevatthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā’’tiādi āraddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘attano hetu’’nti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati. ‘‘Attano kāmaṃ attano pāricariya’’nti ca vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati. Tasmā attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo vuttoti viññū jānissanti. ‘‘Attano adhippāya’’nti vutte pana adhippāyasaddassa kāmitasaddena samānatthabhāvato attano pāricariyanti imassa ca ubhayaviggahasāmaññato attano icchitakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo dvīhi padehi dassitoti viññū jānissantīti.
“这是最上”的意思就是:这是最上的。在粗恶语学处里,虽然也提到了求淫欲的话,但那是针对粗恶语本身的贪染而说的;而在这里,则是针对自己对淫欲的贪染而说的,这就是差别。在定罪事例中,“那么,姊妹,请把最上施给我吧”这句话,应当理解为是为了自己的利益而说的。人类女人、认为对方是女人、对为自己的淫欲而作的服侍有贪染、以那种贪染心说赞美的话、当下就了知——这就是这里所说的五个条件。巴利
Etadagganti esā aggā. Duṭṭhullavācāsikkhāpade kiñcāpi methunayācanaṃ āgataṃ, tathāpi taṃ duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ, idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso. Vinītavatthūsu ‘‘tena hi bhagini aggadānaṃ dehī’’ti idaṃ attano atthāya vuttanti veditabbaṃ. Manussitthī, itthisaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
5. 媒嫁学处注释巴利
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
296 296. 第五项中,“智者的状态”就是智慧,这是智的同义词。“有行径者”,指具有智的行径。“智者”,是就此自性智而具足而言;“练达者”,是就此在女子事务中无所畏惧之慧而言。因此说“知道方法、无所畏惧”。“聪慧者”,指具足所谓“处生智”,即对于种种应做之事,事情一旦摆在面前,当下便能生起智慧。因此说“看到什么就能做到什么”。“善巧者”,指在煮粥做饭等事上很在行。“具足勤奋精进者”,指具足身精进:不像其他懈怠者那样,坐着就只是坐着、站着就只是站着,而是以奋发之心成就一切事务,这是此处的含义。“女童”一词中,是依格表原因之义,或者是表原因的具格。因此说“因为女童之故”。迎娶名为娶妻,即以摄受之义令女子被娶,令其被给予则是嫁女。因此说“对男子”等。巴利
296. Pañcame paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ, ñāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Gatimantāti ñāṇagatiyā samannāgatā. Paṇḍitāti iminā sabhāvañāṇena samannāgatatā vuttā, byattāti iminā itthikattabbesu visāradapaññāya. Tenāha ‘‘upāyaññū visāradā’’ti. Medhāvinīti ṭhānuppattipaññāsaṅkhātāya tasmiṃ tasmiṃ atthakicce upaṭṭhite ṭhānaso taṅkhaṇe eva uppajjanapaññāya samannāgatā. Tenāha ‘‘diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ karotī’’ti. Chekāti yāgubhattasampādanādīsu nipuṇā. Uṭṭhānavīriyasampannāti kāyikena vīriyena samannāgatā, yathā aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti, ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphārikena cittena sabbakiccaṃ nipphādetīti vuttaṃ hoti. Kumārikāyāti nimittatthe bhummaṃ, hetumhi vā karaṇavacanaṃ. Tenāha ‘‘kumārikāya kāraṇā’’ti. Āvahanaṃ āvāho, pariggahabhāvena dārikāya gaṇhāpanaṃ, tathā dāpanaṃ vivāho. Tenāha ‘‘dārakassā’’tiādi.
297-298 297-298. 说到煮饭,才说“使煮”;说到不论是谁的烹调,才说“使烹”。为了说明“投生到恶劣的家族就是堕入恶趣”这个意思,才说了“无论去了哪里”等话。这里的“取来”(āhāra)是“取来/带来”(āharaṇa)的意思;“没有取来”就是没有给。“买”是取得,“卖”是给予,把这两者合在一起,就说成“交易”。在“装饰与打扮”中,用外在的物品来美化叫“装饰”,把头发等自身的东西整理好叫“打扮”。巴利
297-298. Bhattapācanaṃ sandhāya randhāpanaṃ vuttaṃ, yassa kassaci pācanaṃ sandhāya pacāpanaṃ vuttaṃ. Duṭṭhuṃ kulaṃ gatā duggatāti imamatthaṃ dassento ‘‘yattha vā gatā’’tiādimāha. Āharaṇaṃ āhāro. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo gahaṇaṃ, vikkayo dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgaṇhitvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ. Maṇḍitapasādhitoti ettha bāhirupakaraṇena alaṅkaraṇaṃ maṇḍanaṃ, ajjhattikānaṃ kesādīnaṃyeva saṇṭhapanaṃ pasādhanaṃ.
300 “不应做未曾有的事”这句话,说明这是恶作。由于已说“应由败者给予”,若他不给,则应以舍弃职责来处置。他在不久的时间内负有职责,所以叫“不久时职责”,也就是媒嫁。或者读作“不久时行为者”,意思是他在不久的时间内有行为、有违犯,所以叫“不久时行为者”。巴利
300. ‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho, acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti acirakālācārikaṃ.
善来比丘和皈依受具足戒的比丘,虽然也会犯媒嫁等制戒所禁止的罪,但他们并非一切时都犯这样的罪;世尊为了把他们排除在外,而安立了适合一切时的传承。在这里,为了说明以白四甘马受具足戒的比丘,世尊也作了这样的分别:“其中,那位比丘……此即在此义中被意指的比丘”,但这并不是因为他们没有能力犯媒嫁等罪。因为即使漏尽者,若寡闻,虽不犯世间罪,却因不精通制戒,也会犯诸如建造精舍、建造小屋、同处一室、同宿等身门之罪;会犯媒嫁、逐句教诵、超过五六语、实说等语门之罪;也会因接受存放物的方式,犯下意门的捉持金银罪。巴利
Kiñcāpi ehibhikkhūpasampannā ceva saraṇagamanūpasampannā ca sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana na sabbakālikattā te vajjetvā sabbakālānurūpaṃ tantiṃ ṭhapento bhagavā idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ bhikkhuṃ dassetuṃ ‘‘tatra yvāyaṃ bhikkhu…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhū’’ti padabhājanaṃ āha, na pana nesaṃ sañcarittādiāpajjane abhabbabhāvato. Khīṇāsavāpi hi appassutā kiñcāpi lokavajjaṃ nāpajjanti, paṇṇattiyaṃ pana akovidattā vihārakāraṃ kuṭikāraṃ sahāgāraṃ sahaseyyanti evarūpā kāyadvāre āpattiyo āpajjanti, sañcarittaṃ padasodhammaṃ uttarichappañcavācaṃ bhūtārocananti evarūpā vacīdvāre āpattiyo āpajjanti, upanikkhittasādiyanavasena manodvāre rūpiyapaṭiggahaṇāpattiṃ āpajjanti.
301 301. “行走”就是媒人,某人具有这个,所以是“媒人”,他的状态就是“媒嫁”。因此说“行走的状态”,意思是在男女之间走动的状态。“在妻位”和“在夫位”是依处格,表示特征,说的就是为了成为妻子的状态、为了成为丈夫的状态。“为了妻的状态”就是为了成为妻子。“为了夫的状态”就是为了成为丈夫。虽然在分别这个词语时,依女性语法说了“你将成为情妇”,但因为“在夫位”这一表述通用于两性,所以也按男性语法来连接并显示含义,说了“把女人的心意告诉男人,就是在夫位上告知”等。因为在这里,把“你将成为情夫”这样女人的心意告诉男人,就叫做在夫位上告知。不过巴利圣典中只按女性语法作了连接,按照这个道理,也可以按男性语法来连接。巴利
301. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti, itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho. Jāyattane jārattaneti ca nimittatthe bhummaṃ, jāyabhāvatthaṃ jārabhāvatthanti vuttaṃ hoti. Jāyabhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmikabhāvāya. Kiñcāpi imassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, jārattaneti pana niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā purisaliṅgavasenapi yojetvā atthaṃ dassento ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’tiādimāha. Ettha hi ‘‘jāro bhavissasī’’ti itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane āroceti nāma. Pāḷiyaṃ pana itthiliṅgavaseneva yojanā katā, tadanusārena purisaliṅgavasenapi sakkā yojetunti.
现在,为了依照巴利圣典中所说的方法来显示含义,所以说了“再者”等话。“你将成为丈夫”这一已经说过的含义,用“你将成为主人”这个同义词加以特别说明。而“在情夫位”这一表述之所以这样说,是因为该开示通用于两性。“你将成为暂时之妇”是针对没有丈夫的女人说的,“你将成为情妇”是针对有丈夫的女人说的。“乃至刹那之女”这只是举例,因此说“以此方法”等。巴利
Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenapi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. Pati bhavissasīti vuttamevatthaṃ ‘‘sāmiko bhavissasī’’ti pariyāyavacanena visesetvā dasseti. Idañca jārattaneti niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā vuttaṃ. Muhuttikā bhavissasīti asāmikaṃ sandhāya vuttaṃ, jārī bhavissasīti sasāmikaṃ sandhāya. Antamaso taṅkhaṇikāyapīti idaṃ nidassanamattanti āha ‘‘etenevupāyenā’’tiādi.
303 随心所欲地生活,就是按自己的意愿行事。自己的支配,就是自己的权威。种姓,就是乔达摩种姓等种姓。法,就是般达兰伽游行者等人的法,或者那些各自家族的法。种姓这个词用在有相同种姓的人身上,法这个词用在有相同法行的人身上,所以说“与同种姓者”等等。其中,“与同种姓者”就是与相同种姓者,意思是同一家族所生的人。“与同法者”就是与在同一导师的教法中应当共同修行的人,或者与有相同家族规矩的人。因此说“同一导师”等等。其中,用“以同一导师为依止而出家者”这句话,说的是般达兰伽游行者等人;用“属于同一团体者”说的是属于花匠等同一团体的人。巴利
303.Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottanti gotamagottādikaṃ gottaṃ. Dhammoti paṇḍaraṅgaparibbājakādīnaṃ, tesaṃ tesaṃ vā kulānaṃ dhammo. Gottavantesu gottasaddo, dhammacārīsu ca dhammasaddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi, ekavaṃsajātehīti attho. Sahadhammikehīti ekassa satthusāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Tattha ‘‘ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehī’’ti iminā paṇḍaraṅgaparibbājakādayo vuttā, ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi.
有夫之妇,就是有守护者的女人。凡是她出门时,国王立了刑罚的,她就是有刑罚守护的。最后两种——有守护者和有刑罚守护者——因为她们是有夫之妇,所以与其他男子发生关系就是邪淫。至于其余八种,也就是母护等,因为她们没有丈夫,所以与其他男子交往不算邪淫。因为只有偷取属于丈夫的触受、对别人产生欢喜,才算邪淫;而母亲等人并不是她们触受的主宰者。母亲等人守护她们,并不是为了自己享受触受,纯粹是为了遮止恶行而阻止她们与其他男子交往。但对男子来说,在这八种女人身上确实都有邪淫,因为她们被母亲等人以“不得与男子共住”的方式守护着,他偷取了别人所守护、保护的触受而得以接触。巴利
Sasāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ micchācāro hoti tāsaṃ sasāmikabhāvato. Na itarāsanti itarāsaṃ māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ purisantaragamane natthi micchācāro tāsaṃ asāmikabhāvato. Yā hi sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ uppādenti, tāsaṃ micchācāro, na ca mātādayo tāsaṃ phasse issarā. Mātādayo hi na attanā phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ anācāraṃ nisedhentā purisantaragamanaṃ tāsaṃ vārenti. Purisassa pana etāsu aṭṭhasupi hotiyeva micchācāro mātādīhi yathā purisena saddhiṃ saṃvāsaṃ na kappeti, tathā rakkhitattā paresaṃ rakkhitagopitaṃ phassaṃ thenetvā phuṭṭhabhāvato.
用财物买来的,是指为了成为妻子这个身份而用财物买来的。因此说“然而因为”等等。因财用,是指以财用为原因。因为是为了财用而住,所以称为“财用居者”。获得后,是指从安置她的人手里获得后。碰了水钵而娶得的,就是触水钵而取者。因此说“两者”等等。以旗带来,这里因为与旗相关,用“旗”这个词来指军队,意思是被高举旗帜的军队带来的。因此说“高举旗帜的”等等。巴利
Dhanena kītāti bhariyabhāvatthaṃ dhanena kītā. Tenāha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Bhogenāti bhogahetu. Bhogatthañhi vasantī ‘‘bhogavāsinī’’ti vuccati. Labhitvāti yo naṃ vāseti, tassa hatthato labhitvā. Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Tenāha ‘‘ubhinna’’ntiādi. Dhajena āhaṭāti ettha dhajayogato senāva dhajasaddena vuttā, ussitaddhajāya senāya āhaṭāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi.
305 “在外已查问”是指已经向别处告知了。“他将要办成这件事”,是说告知她之后,不管这件事办得成还是办不成,都是就办成这件事的能力来说的。要知道:即使没有让男孩和女孩本人知道,只要由他们的父母等人向对方的父母等人那里派了使者,而具足了传递、查问、回报这三个环节,仍然犯桑喀地谢思。所派使者是为谁而派,就是针对那个人;当告知她的母亲等人时,因为所缘是同一件事,母亲等人也属于福田,所以同样算是侵入了福田。为了说明这一点,才举出“我舍弃佛”等话。“与此相合”在这里的意思是:就像自己不告知、而让别的弟子等人去告知的情况没有疑惑一样,自己不向她告知、而对母亲等人说以便让他们去告知,也同样没有疑惑。“持家者”就是家主。“就根本处而言”:这里,男子的母亲等人因为是派使者的根本,所以称为“根本处”。“对母护女,母亲派比丘”,应当理解为:母亲派比丘到自己女儿那里,说“愿她成为某人的妻子”;或者派比丘到男子那里,说“愿我女儿成为某人的妻子”。其余情况也是同样的道理。“如前所说之理”,就是如第一桑喀地谢思中所说的道理。巴利
305.Bahiddhā vimaṭṭhaṃ nāma hotīti aññattha ārocitaṃ nāma hoti. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃkiriyāsampādane yogyataṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ dārikañca ajānāpetvā tesaṃ mātāpituādīhi mātāpituādīnaṃyeva santikaṃ sāsane pesitepi haraṇavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃyeva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocite vatthuno ekattā mātuādayopi khettamevāti khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo – yathā sayaṃ anārocetvā aññena antevāsiādinā ārocāpentassa visaṅketo natthi, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassapi natthi visaṅketoti. Gharaṃ nayatīti gharaṇī. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuccanti. Māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Esa nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā.
338 就从那里离开:意思是,回来之后没有告诉派他去的人,就从那个地方离开了。因为还有其他该做的事:这是为了说明出行原因是清净的。没有表示赞同:这是针对这样去做的人说的;即使心里是赞同的,只要没有告诉派去的人,就不算“查问”。依照第三句所说的方式:就是依照“他没有赞同她的话”等所说的方式。按对象计数:如果有许多男女,当男女数量相等时,就按一对一对男女作为对象来计数;如果某一方有多出来的,就应当知道,是按多出来那一方的数量来判定罪的区分。巴利
338.Ettova pakkamatīti puna āgantvā āṇāpakassa anārocetvā tatoyeva pakkamati. Aññena karaṇīyenāti gamanahetuvisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ. Teneva pana karaṇīyena gantvāpi kiñci anārocento na vīmaṃsati nāma. Anabhinanditvāti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ, satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Vatthugaṇanāyāti sambahulānaṃ itthipurisānaṃ samabhāve sati dvinnaṃ dvinnaṃ itthipurisavatthūnaṃ gaṇanāya. Sace pana ekato adhikā honti, adhikānaṃ gaṇanāya āpattibhedo veditabbo.
339-340 在巴利圣典的第四种情形里,虽然没有明说“去的时候没办成,回来的时候让对方失望,无犯”,但按意义来说已经包含在内了,所以说“第四种情形无犯”。“工匠”指木匠等。刨工、铁匠、织工、染工、理发匠,这五种匠人称为“工匠”。“对于如是……无犯”:这是说,那样的在家服事也不成立,所以说无犯。巴利
339-340. Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi ‘‘gacchanto na sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti, anāpattī’’ti idaṃ atthato āpannamevāti katvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti. Kārukānanti vaḍḍhakīādīnaṃ. Tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ.
从身体生起:对于不知道那是施设(概念性指认),或者不知道“可以与之言说”这一状态的人,就从身体生起。从语言生起:这里也是同样的道理。从身和语生起:应当知道,即使已经知道那是施设,但不知道“可以与之言说”这一状态的人,也是从身和语生起。成为可以与之言说者:是指依照地方风俗,通过给予信物等方式而被托付的人。而“知道施设”这里也应当看作“或者知道可以与之言说的状态”。正因为如此,在《论母注释》中说:“如果知道这两者,以这三种方式犯的人,那三种就因为是知道这两者的心,而成为有心犯。”因此,“以知道施设的心”这里也应当说是知道这两者。如果不告知比丘,而把自己的意图写在信上交付,拿信去的人也同样犯。不应因为这条学处是无心的,就认为不犯。然而,因为巴利圣典中说“告知”,而且注释各处也只显示“告知”,所以应当知道:只有以身或语告知的人,才构成犯。巴利
Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Vācato samuṭṭhātīti etthāpi eseva nayo. Kāyavācato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ jānitvā alaṃvacanīyabhāvaṃ ajānantassapi kāyavācato samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Alaṃvacanīyā hontīti desacārittavasena paṇṇadānādinā pariccattā honti. Paṇṇattiṃpana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti ca daṭṭhabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā eteheva tīhi nayehi samāpajjantassa tāneva tīṇi tadubhayajānanacittena sacittakāni hontī’’ti vuttaṃ. Tasmā paṇṇattijānanacittenāti etthāpi tadubhayajānanaṃ vattabbaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā dinnaṃ harantassapi āpatti hoti, imassa sikkhāpadassa acittakattāti na gahetabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘ārocetī’’ti vuttattā aṭṭhakathāyañca tattha tattha ārocanasseva dassitattā kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ.
341 在“粗恶等”里,“等”这个字也把媒嫁包括进来了。不过这里虽然说“女人”是指人类女性,不是女夜叉、女饿鬼或畜生;“男人”是指人类男性,不是男夜叉等等,但这里真正指的仍然是人类男女。因此,构成媒嫁有五个条件:双方都是人类,不是不可与之言说者,以及接受、询问、回报。巴利
341.Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena sañcarittampi saṅgaṇhāti. Ettha pana kiñcāpi itthī nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, puriso nāma manussapuriso, na yakkhotiādi na vuttaṃ, tathāpi manussajātikāva itthipurisā idha adhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇānīti imānettha pañcaṅgāni.
6. 造屋学处注释巴利
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342 第六戒的注释。“以此量”是指用这样数量的木材等。“未限定尺寸”是指木材等没有限定尺寸。为了砍取根部而向人乞求,是不可以的:也就是说,必须先把它从他人所有中解脱出来,变成自己的所有物,然后再乞求,这样是不可以的。同样地,为了砍取根部,如果是在非亲属、未受邀请的场合向人乞求,那么因为向非亲属乞求,就犯恶作。即使是为了自己的利益而接受奴隶,也同样犯恶作,因为经中说“远离接受奴婢”。不过,如果是在亲属或受邀请的场合,为了砍取根部而向人乞求奴隶,则因接受而犯恶作。“不应乞求自己的工作”,这是为了守护不杀生学处而说的。“即使没有指定,也不应乞求”,这是因为人们可能会以其他方式理解而说的;但以清净心乞求手工劳作,则没有罪。巴利
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādippamāṇāyo. Mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭatīti parasantakabhāvato mocetvā attanoyeva santakaṃ katvā yācituṃ na vaṭṭati. Evaṃ mūlacchejjāya aññātakaappavāritaṭṭhānato yācantassa aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Dāsaṃ attano atthāya sādiyantassapi dukkaṭameva ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanato. Ñātakapavāritaṭṭhānato pana dāsaṃ mūlacchejjāya yācantassa sādiyanavasena dukkaṭaṃ. Sakakammaṃ na yācitabbāti pāṇātipātasikkhāpadarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Aniyametvāpi na yācitabbāti manussānaṃ aññathā gāhassapi sambhavato vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi.
为了说明一切都可以如法:也就是说明在一切情况下都可以如法。可以说“请给本钱”,因为对方先说了“我们会给本钱”,所以不构成暗示索取;又因为所说的“本钱”是通称,并非不如法的说法,所以可以说“请给本钱”。未被占有的,就是没有被执取的东西。不应给不如法的钱币等:虽然不接受不如法的钱币等,而以如法的名义来给是可以的,但那样并不合适。而且人们会认为“他有某种财物”,从而觉得可以来侵扰,所以禁止给不如法的钱币等。同样地,煮好之后:就是只靠自己亲手做来煮好之后。即使只被问“尊者,做什么?”也可以说明自己进来的目的,因为这是对所问问题的回答。巴利
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti yasmā mūlaṃ dassāmāti tehi paṭhamaṃ vuttattā viññatti na hoti, yasmā ca mūlanti bhaṇitaṃ sāmaññavacanato akappiyavacanaṃ na hoti, tasmā mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭati. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kiñcāpi akappiyakahāpaṇādiṃ asādiyantena kappiyavohārato dātuṃ vaṭṭati, tathāpi sāruppaṃ na hoti. Manussā ca etassa santakaṃ kiñci atthīti viheṭhetabbaṃ maññantīti akappiyakahāpaṇādidānaṃ paṭikkhittaṃ. Tatheva pācetvāti hatthakammavaseneva pācetvā. ‘‘Kiṃ, bhante’’ti ettakepi pucchite yadatthāya paviṭṭho, taṃ kathetuṃ vaṭṭati pucchitapañhattā.
“可行”是指行为上可以做,并不构成犯戒,这是这里的意旨。让人做成允许的东西之后再接受:这是为了能顺利受用而说的;即使树枝上附着的灰尘已掉进钵里,即使存在想折断树枝来吃的欲望,也是这样说的。说“从河里……乃至……拿来”是可行的,因为那是没有归属的水。从家里……乃至……应当受用:因为那是已有归属的水,如果通过暗示去求取,就犯恶作,这是意旨所在。不应让无惭者……乃至……去做:这是针对入口的食物而说的,因为它属于上品戒条。至于外部受用之物,即使让无惭者做手工劳作也是可以的。巴利
Vattanti cārittaṃ, āpatti pana na hotīti adhippāyo. Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya laggarajasmiṃ patte patitepi sākhaṃ chinditvā khāditukāmatāyapi sati sukhaparibhogatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nadiṃ vā…pe… āharā’’ti vatthuṃ vaṭṭatīti apariggahitattā vuttaṃ. Gehato…pe… paribhuñjitabbanti pariggahitaudakattā viññattiyā dukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. Alajjīhi…pe… na kāretabbanti idaṃ uttaribhaṅgādhikārattā ajjhoharaṇīyaṃ sandhāya vuttaṃ. Bāhiraparibhogesu pana alajjīhipi hatthakammaṃ kāretuṃ vaṭṭatīti.
不过,不可以为了自己的利益,用断根的方式让人把牛牵来。如果让人牵来,就犯恶作,因为这是向非亲戚暗示索求,所以犯恶作。即使是为了自己的利益而接受,也同样犯恶作,因为经里说“他远离接受象、牛、马、母马”。所以他说:“即使是在亲戚家或受邀之处,也不可以用断根的方式去乞求。”守护,就是像防止盗贼偷走那样去守护。照料,就是用给草料等方式来照料。不应接受,是因为已经禁止为了自己的利益而接受牛,所以才这样说。巴利
Goṇaṃ pana…pe… āharāpetuṃ na vaṭṭatīti attano atthāya mūlacchejjavasena āharāpetuṃ na vaṭṭati. Āharāpentassa dukkaṭanti aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Attano atthāya sādiyanepi dukkaṭameva ‘‘hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātakapavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Rakkhitvāti yathā corā na haranti, evaṃ rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi jaggitvā. Na sampaṭicchitabbanti attano atthāya goṇe sādiyanassa paṭikkhittattā vuttaṃ.
说“把车给我”……(中略)……是不可以的:不可以抱着断根的心态说“把车给我”。如果只是暂时借用,那就可以;把它当作暂时用物,在任何地方乞求都可以。对于藤蔓之类属于他人摄持的东西,也应套用同样的原则。至于“仅限达到重物程度”的藤蔓等物,这里“等”字应当理解为包括竹子、文殊草、灯心草、草和黏土。但有些东西按体积算很小,按价值算却很大,比如雌黄、朱砂之类,即使没达到重物程度,据说也不可以乞求。巴利
Sakaṭaṃ dethāti…pe… vaṭṭatīti mūlacchejjavasena sakaṭaṃ dethāti vattuṃ na vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti tāvakālikaṃ katvā sabbattha yācituṃ vaṭṭati. Valliādīsu ca parapariggahitesu eseva nayoti yojetabbaṃ . Garubhaṇḍappahonakesuyeva ca valliādīsūti ettha ādi-saddena veḷumuñjapabbajatiṇamattikānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Yaṃ pana vatthuvasena appaṃ hutvā agghavasena mahantaṃ haritālahiṅgulakādi, taṃ garubhaṇḍaṃ appahontampi yācituṃ na vaṭṭatīti vadanti.
萨提是在执取暗示乞求。而在这里,暗示乞求应当理解为:通过间接说等任何一种方式来表达自己的意图。因此他说“以一切所有”,意思就是“以一切方式”。由此说明:即使只是用间接说等方式来表达意图,也是不可以的。因为间接说、明示和暗示行为,在衣和钵食这两种资具上都是不可以的。现在,为了说明在房舍资具上,所想要的暗示乞求与间接说等有所不同,他说“仅说‘拿来,给’这样的暗示乞求本身是不可以的”。在这里,间接说、明示和暗示行为是可以的。其中,“间接说”是指用迂回的方式说话,比如“比丘僧团的房舍很拥挤”这类话。“明示”是指不直接说出来,但让意图变得明显,比如这样说:“近事男们,你们住在哪里?”
“在宫殿,尊者。”
“可是,近事男们,宫殿对比丘们来说是不合适的”这类话。“暗示行为”是指针对资具,用行为让人明白意图,比如有人为了房舍在做地面平整等工作时,被问“尊者,您在做什么?是谁让您做的?”就回答“没有人”这类话。巴利
Sāti viññattiṃ parāmasati. Sā ca idha parikathādinā yena kenaci adhippāyaviññāpanaṃ viññattīti gahetabbā. Tenāha ‘‘sabbena sabba’’nti, sabbappakārenāti attho. Tena ‘‘parikathādivasenapi viññāpanaṃ na vaṭṭatī’’ti dīpeti. Parikathobhāsanimittakammampi hi cīvarapiṇḍapātesu dvīsu paccayesu na vaṭṭati. Idāni senāsanapaccaye adhippetaṃ viññattiṃ parikathādīhi visesetvā dassento ‘‘āhara dehīti viññattimattameva na vaṭṭatī’’ti āha. Parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭantīti ettha parikathā nāma pariyāyena kathanaṃ bhikkhusaṅghassa senāsanaṃ sambādhantiādivacanaṃ. Obhāso nāma ujukameva akathetvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ, upāsakā, tumhe kuhiṃ vasathāti? Pāsāde, bhanteti. Bhikkhūnaṃ pana, upāsakā, pāsādo na vaṭṭatītiādivacanaṃ. Nimittakammaṃ nāma paccaye uddissa yathā adhippāyo viññāyati, evaṃ nimittakammaṃ, senāsanatthaṃ bhūmiparikammādīni karontassa ‘‘kiṃ, bhante, karosi, ko kārāpetī’’ti vutte ‘‘na kocī’’tiādivacanaṃ.
现在,为了说明在病患资具上,暗示乞求等一切方式都是可行的,他说:“然而在病患资具上……”等。那么,病好了之后,已经出现的药还可以受用吗,还是不可以?对此,持律者说:“世尊以病为由,开启了受用之门,所以即使无病时也可以受用,不构成罪。”但持经者说:“虽然不构成罪,却破坏了正命,所以对于安住于头陀行的人来说是不可受用的,会破坏头陀行。”“离去”就是消失。巴利
Idāni gilānapaccaye viññattiādikaṃ sabbampi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘gilānapaccaye panā’’tiādi. Tathā uppannaṃ pana bhesajjaṃ roge vūpasante paribhuñjituṃ vaṭṭati, na vaṭṭatīti? Tattha vinayadharā ‘‘bhagavatā rogasīsena paribhogassa dvāraṃ dinnaṃ, tasmā arogakālepi paribhuñjituṃ vaṭṭati, āpatti na hotī’’ti vadanti. Suttantikā pana ‘‘kiñcāpi āpatti na hoti, ājīvaṃ pana kopeti, tasmā sallekhappaṭipattiyaṃ ṭhitassa na vaṭṭati, sallekhaṃ kopetī’’ti vadanti. Ukkamantīti apagacchanti.
344 344. “颈上有宝珠”就是“宝珠颈”;或者,颈以宝珠为标志,所以叫“宝珠颈”,应当看作中间词省略的复合词。“天色”就是天人的状态。“净信所作”就是净信者应当做的事,说的是被称为身体服务的侍奉。因为以乞求宝珠的缘故,他不来,自己反而得到增长,所以说“我需要宝珠”;或者应当看作是以咒语词句的方式这样说的。巴利
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho, maṇinā upalakkhito vā kaṇṭho assāti maṇikaṇṭhoti majjhapadalopīsamāso daṭṭhabbo. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ. Pasannākāranti pasannehi kātabbakiccaṃ, kāyaveyyāvaccasaṅkhātaṃ upaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Maṇiyācanāya tassa anāgamanena attano vaḍḍhi hotīti vuttaṃ ‘‘maṇinā me attho’’ti, mantapadanīhārena vā tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ.
345 “正在发生的近处”一语,指的是正在发生的当下之近旁的过去。这样说也是可以的:本来该说“你来了”,但由于接近正在发生的当下,就可以用表示现在的说法说“你来”。此处的判定规则,要依语法学来理解。同样的道理,本来该说“我来了”,说成“我来”,这同样是在正在发生的近处使用现在时的说法——以此来说明。巴利
345.Vattamānasamīpeti vattamānassa samīpe atīte. Evaṃ vattuṃ labbhatīti ‘‘āgatosī’’ti vattabbe vattamānasamīpattā ‘‘āgacchasī’’ti evaṃ vattamānavohārena vattuṃ labbhati. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. So eva nayoti ‘‘āgatomhī’’ti vattabbe ‘‘āgacchāmī’’ti ayampi vattamānasamīpe vattamānavohāroti dasseti.
348-349 348-349. 不过,单靠乞求是做不成任何事的,所以这里说的是“以自己乞求来的资具”这个意思。朝上的一面涂了,叫“上涂”;朝下的一面涂了,叫“下涂”。可是,朝上涂的时候,多半涂的是内侧;朝下涂的时候,涂的是外侧,所以说“上涂就是涂内侧,下涂就是涂外侧”。这里面,所谓“上涂”,是指用石灰或黏土涂在屋顶内侧,并且要和墙壁相接合;只是梁、椽交接处、窗户、烟囱孔等地方不能涂,这些要除外。所谓“下涂”,就是按同样的方式涂屋顶外侧。所谓“上涂下涂”,就是按同样的方式把屋顶内侧和外侧都涂上。巴利
348-349. Yasmā pana na sakkā kevalaṃ yācanāya kiñci kātuṃ, tasmā ‘‘sayaṃ yācitakehi upakaraṇehī’’ti adhippāyattho vutto. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, adhomukhaṃ littā avalittā. Yasmā pana uddhaṃmukhaṃ limpantā yebhuyyena anto limpanti, adhomukhaṃ limpantā ca bahi, tasmā vuttaṃ ‘‘ullittāti antolittā, avalittāti bahilittā’’ti. Tattha ullittā nāma ṭhapetvā tulāpiṭṭhasaṅghātavātapānadhūmachiddādibhedaṃ alepokāsaṃ avasese lepokāse kuṭṭehi saddhiṃ ghaṭetvā chadanassa anto sudhāya vā mattikāya vā littā. Avalittā nāma vuttanayeneva chadanassa bahi littā. Ullittāvalittā nāma tatheva chadanassa anto ca bahi ca littā.
“言辞相符”的意思是:以表示使役主体的方式举出的“kārayamānenā”这个词,其注释同样以表示使役主体的方式用“kārāpentenā”作成,所以言辞相符。如果是这样,那为什么还要对那个词作“做者或令做者”的分别解说呢?回答说:“然而,因为……”等等。由于有“自己已开始做,却让别人来完成”等说法,所以说“即使是自己做,在这里也应按所说的方式来做”。其中,“按这里所说的方式”就是按这个学处中所说的方式。“两者”指做者和令做者。问:“kārayamānenā”这个词是否已经包含了这两者?怎么包含的呢?因为令做者并不叫做做者。不过,这里应当这样理解其意旨:因为无论是自己做还是令做,都应按照这里所说的方式来做,所以当说“令做者应如此做”时,自己做的情况自然也就被包含进去了,因此世尊说了“kārayamānenā”。由此,当说“kārayamānenā”时,依其内在含义所能得到的意义,也就被这个词所包含了。“言辞会相违”的意思是:因为“kārayamānenā”并不是“karontenā”的另一种说法,所以如果按词义分别解说为“做者或令做者”,言辞就会相违——这就是其意旨。“仅是意义而已”是指:无论从词义还是从内在含义所能得到的,都只是意义而已。巴利
Byañjanaṃ sametīti ‘‘kārayamānenā’’ti hetukattuvasena uddiṭṭhapadassa ‘‘kārāpentenā’’ti hetukattuvaseneva niddesassa katattā byañjanaṃ sameti. Yadi evaṃ ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti kasmā tassa padabhājanaṃ vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. ‘‘Attanā vippakataṃ parehi pariyosāpetī’’tiādivacanato ‘‘karontenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabba’’nti vuttaṃ. Tattha idha vuttanayenevāti imasmiṃ sikkhāpade vuttanayeneva. Ubhopeteti kārakakārāpakā. Kārayamānenāti imināva padena saṅgahitāti kathaṃ saṅgahitā. Na hi kārayamāno karonto nāma hoti, evaṃ panettha adhippāyo veditabbo – yasmā karontenapi kārayamānenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ, tasmā kārayamānena evaṃ paṭipajjitabbanti vutte pageva karontenāti idaṃ atthato āgatamevāti ‘‘kārayamānenā’’ti bhagavatā vuttaṃ. Tato ‘‘kārayamānenā’’ti vutte sāmatthiyato labbhamānopi attho teneva saṅgahito nāma hotīti. Byañjanaṃvilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā karontena vā kārāpentena vāti padatthavasena niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyyāti adhippāyo. Atthamattamevāti padatthato sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattameva.
“诵出”就是应当诵出。“无关紧要”是指不算数。没有说“长度和宽度”,而用了表示选择的“或”字,是为了说明即使只在一侧加长,也同样犯戒,所以接着说“若有比丘……”等。“三肘”是按建筑工匠的肘来算的三肘。“合乎尺寸的床”是按标准拃来算的九拃长的床。“应建造合乎尺寸的”,这是就最大尺寸而说的,因此有人可能会疑惑:只有符合最大尺寸、又没有指定地基的房舍才不允许,小于尺寸、没有指定地基的房舍应该允许。为了消除这个疑问,所以说了“即使小于尺寸……”等。其中,“小于尺寸”是指小于经中所说的尺寸。从四肘起才算具备房舍的特征,为了说明这一点,所以说了“四肘乃至五肘”。“泥浆涂抹”是指用某种黏合剂涂抹,或者用铜色泥土等稀泥涂抹。“仅仅是涂抹而已”的意思是无关紧要。“椽接合处”就是门楣。“即使观察后”是指即使不事先观察,通过白二甘马的方式也可以做,这是要表达的意思。巴利
Uddesoti uddisitabbo. Abbohārikanti appamāṇaṃ. ‘‘Āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāgena vaḍḍhitepi āpattiyevāti dassento ‘‘yo panā’’tiādimāha. Tihatthāti vaḍḍhakīhatthena tihatthā. Pamāṇayutto mañcoti pakatividatthiyā navavidatthippamāṇo mañco. Pamāṇikā kāretabbāti ukkaṭṭhappamāṇaṃ sandhāya vuttattā ukkaṭṭhappamāṇayuttāva kuṭi adesitavatthukā na vaṭṭati, pamāṇato pana ūnatarā adesitavatthukāpi vaṭṭatīti kassaci sandeho siyāti taṃnivattanatthaṃ ‘‘pamāṇato ūnatarampī’’tiādi vuttaṃ. Tattha pamāṇato ūnataranti pāḷiyaṃ vuttappamāṇato ūnataraṃ. Pacchimena pamāṇena catuhatthato ūnatarā kuṭi nāma na hotīti catuhatthato paṭṭhāya kuṭilakkhaṇappattaṃ kuṭiṃ dassetuṃ ‘‘catuhatthaṃ pañcahatthampī’’ti vuttaṃ. Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, tambamattikādikalalalepo vā. Alepo evāti abbohārikāyevāti adhippāyo. Piṭṭhasaṅghāṭo dvārabāhā. Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenapi kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo.
353 就像狮子等出去觅食时,不适合走固定不变的路线;同样,大象也不适合走固定不变的路线。“他们”指的是狮子等。“行走之地”就是觅食的地方。“没有被占据”意思是没有被禁止。“为了健康”就是为了没有病痛。“其余的”指的是依赖谷物等的东西。“依赖谷物”在这里,“谷物”这个词指的是谷物生长的地方。所以说“七种谷物……乃至……站立”。“在这里击打”就是屠宰场。“具有切割手足等功能者”就是具有切割手足等功能的。为了说明所说的“仇家之屋”这个意思,所以说了“为了杀害”。巴利
353. Yathā sīhādīnaṃ gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati, evaṃ hatthīnampi nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati. Etesanti sīhādīnaṃ. Cāribhūmīti gocarabhūmi. Na gahitāti na vāritāti adhippāyo. Ārogyatthāyāti nirupaddavatthāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni. Pubbaṇṇanissitanti ettha pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ pubbaṇṇa-saddena gahitaṃ. Tenāha – ‘‘sattannaṃ dhaññānaṃ…pe… ṭhita’’nti. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ. Dhammagandhikāti hatthapādādichindanagandhikā.
“无法拨开”是说,由于有切断边缘之类的情况,所以无法拨开。“东侧”是指应当在房舍地基附近堆置并发愿的地方。这里与不与取的情况一样,前行努力和俱行努力本来没有差别;但为了分别说明它们,并为了在“切断后应再建造”处显示房舍破坏的界限,才在这里作了这样的说明。“为此目的”就是为了削凿的目的。“如此建造”是指建造了未指定地基或超出尺寸的房舍。“以木材建造的墙在此处”就是木墙房舍。“石墙房舍”等也是这样理解。“叶屋”是指外面须用叶子覆盖、已经内外涂抹的房舍本身。因此说:“我将涂抹有墙有顶的房舍。”巴利
Āvijjituṃna sakkā hotīti chindataṭādisambhavato na sakkā hoti āvijjituṃ. Pācinanti kuṭivatthusāmantā cinitabbaadhiṭṭhānaṃ. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ chinditvā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedanaparicchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthuṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Dārunā kataṃ kuṭṭaṃ etthāti dārukuṭṭikā, kuṭi. Silākuṭṭikantiādīsupi eseva nayo. Paṇṇasālanti bahi paṇṇehi chādetabbaṃ ullittāvalittaṃ kuṭimeva vadati. Tenevāha ‘‘sabhitticchadanaṃ limpissāmī’’ti.
针对只想用内部涂层就完工的情况,才说了“或在内部涂层”等话。说到“或在外部涂层”时,也是同样的道理。应当接上“在那扇门或窗户安好时放置”。所谓“它的位置”,就是那扇门或窗户的位置。所谓“或者再扩大之后”,是说如果先前放置的地方太小,就打破之后再扩大。所谓“涂层接不上”,是说先前涂上的涂层和门或窗户接不上,不能连成一体而保持,就是这个意思。所谓“它”,就是那扇门或窗户。所谓“一开始就是桑喀地谢思”,是因为涂抹的工作已经完成,所以在放置门或窗户之前就已经是桑喀地谢思了。关于“留下八指宽没有覆盖”,这里有人说:如果他想“这样我就不会犯戒”,在墙壁或屋顶上哪怕只留下一指宽的地方不用涂层接上,那是可以的。因为泥土隔墙本身就算作泥土涂层,所以说:“如果用泥土做隔墙,在和屋顶涂层相接时,就犯戒。”所谓“两者都无犯”,是因为先前的涂层没有接上,而且第二次也不存在以自己为受益对象的情况,所以两者都无犯。因此,即使不是以日常职责的名义,没有受他吩咐而为他做,两者也无犯。如果是受他吩咐而做,那就只有根本者犯戒。巴利
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasmiṃ dvārabaddhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabaddhassa vā vātapānassa vā okāsaṃ. Puna vaḍḍhetvā vāti pubbeva ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, bhedanena puna vaḍḍhetvā. Lepo na ghaṭiyatīti pubbe dinnalepo dvārabaddhena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭiyati, ekābaddhaṃ hutvā na tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti lepakiccassa niṭṭhitattā dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā ṭhapanato pubbeyeva saṅghādiseso. Aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvāti ettha evaṃ me āpatti na siyāti bhittiyaṃ vā chadane vā ekaṅgulamattampi okāsaṃ lepena aghaṭetvā ṭhapeti, vaṭṭatīti vadanti. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha – ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāsambhavato ubhinnaṃ anāpatti, tasmā vināpi vattasīsena tena anāṇatto tassa karomīti karoti, ubhinnaṃ anāpattiyeva. Sace tena āṇatto karoti, mūlaṭṭhasseva āpatti.
354 所谓三十六种四分组,是指在“比丘建造小屋……”等第一轮中,有未指示地点的四分组、已指示地点的四分组、超过尺寸的四分组、符合尺寸的四分组、未指示地点且超过尺寸的四分组、已指示地点且符合尺寸的四分组,共六种四分组;同样,在等起轮等其余五轮中也各有六种,所以总共三十六种。这些是为了显示犯戒类别的差别而说的。因为在论母中不加区分地说“若比丘在有争议之处、无通行空间之地……”,有人可能错误地执取为“在有争议及无通行空间处也构成桑喀地谢思”,为了破除这种错误执取,所以说明:在有争议及无通行空间处是恶作,因未指示地点和超过尺寸才构成桑喀地谢思。这样就是为了显示犯戒类别的差别而说的。巴利
354.Chattiṃsa catukkāni nāma ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karotī’’tiādimhi paṭhamavāre adesitavatthukacatukkaṃ desitavatthukacatukkaṃ pamāṇātikkantacatukkaṃ pamāṇikacatukkaṃ adesitavatthukappamāṇātikkantacatukkaṃ desitavatthukappamāṇikacatukkanti cha catukkāni, evaṃ samādisativārādīsupi pañcasūti chattiṃsa. Āpattibhedadassanatthaṃ vuttānīti ‘‘sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane’’ti avisesena mātikāya vuttattā sārambhaaparikkamanesupi saṅghādisesova siyāti micchāgāhanivattanatthaṃ sārambhe aparikkamane ca dukkaṭaṃ, adesitavatthukatāya pamāṇātikkantatāya ca saṅghādisesoti evaṃ āpattibhedadassanatthaṃ vuttāni.
355-361 原本应该说“以两种桑喀地谢思”,但因为格的变化和用语的变化,所以说成“二种桑喀地谢思”,因此注释说“以两种桑喀地谢思……应当知道这个意思”。由于有“或者应给予他人”的说法,所以即使有人得到未完成的小屋后为自己建造,也因为他从一开始就没有做,所以说无罪。“应拆除”就是应破坏。“使与地面齐平”就是使与建屋的地基齐平。巴利
355-361. ‘‘Dvīhi saṅghādisesehī’’ti vattabbe vibhattibyattayena ca vacanabyattayena ca dvinnaṃ saṅghādisesenāti vuttanti āha ‘‘dvīhi saṅghādisesehi…pe… attho veditabbo’’ti. ‘‘Aññassa vā dātabbā’’ti vuttattā vippakataṃ kuṭiṃ labhitvā attano atthāya karontassapi ādito paṭṭhāya akatattā anāpattiyevāti vadanti. Apacinitabbāti viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti kuṭivatthusamaṃ katvā.
364 这里说“涂层不相合”,是因为没有屋顶涂层才这么说的。不过,因为另外有开许,所以如果是为了在洞窟内部上方做彩绘等事而给涂层,那是可以的。就施涂层来说,没有以涂层方式做成的砖窟等,在义疏里被称为“窟”。用草或叶子覆盖的小屋,被称为“鸡窝屋”;说了“鸡窝屋可以”之后,又用“屋顶以枝条……”等话进一步说明它,指的就是用草叶覆盖的小屋。“屋顶以枝条做成网状绑缚”,是指把纵横放置的枝条像网一样绑起来。“编入”,是指把草等编进去。“当涂层与壁涂层相合时”:这里所说的“涂抹、涂抹”,是就屋顶而言的;因此才这样说:壁涂层即使并无必要,只要屋顶涂层在四周及墙壁上与之稍微相合,那么即便没有壁涂层,也仍然犯戒。仅仅为了防白蚁而在下面砌石墙,不涂抹石墙而只涂抹上面,这不叫“涂层相合”,是无犯的。这种注释说法和那不相符。对此,有人说:“因为没有涂抹墙壁的意图,所以屋顶涂层即使和石墙相合,也说为无犯。”这也不合理。因为说了“仅仅为了防白蚁”,就可以知道对石墙确实没有想再涂抹的意图,正因如此才说“不涂抹石墙”。因此,“涂抹等状态……是就屋顶而说”这句话,是为了显示即使没有壁涂层,屋顶涂层也不犯戒,也就是显示屋顶涂层才是主要的,而不是为了显示没有壁涂层也犯戒。这里,就是指草屋。巴利
364.Na hettha lepo ghaṭiyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃyeva anuññātattā pana sacepi leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, vaṭṭatiyeva. Lepadānavasena akatā iṭṭhakādiguhā guhā nāmāti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Tiṇehi vā paṇṇehi vā chāditakuṭikāva vuttāti ‘‘kukkuṭacchikagehaṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ‘‘chadanaṃ daṇḍakehī’’tiādinā puna taṃ dassentehi tiṇapaṇṇacchadanā kuṭikāva vuttā. Chadanaṃ daṇḍakehi jālabandhaṃ katvāti chadanaṃ dīghato tiriyato ca ṭhapitadaṇḍakehi jālaṃ viya bandhitvā. Ogumphetvāti tiṇādiṃ viddhaṃsetvā. Bhittilepena saddhiṃ lepe ghaṭiteti ettha ullittāvalittabhāvassa chadanaṃ sandhāya vuttattā sacepi bhittilepena anatthiko hoti, chadanalepe samantato bhittiyā appamattakenapi ghaṭite bhittilepena vināpi āpattiyevāti vadanti. Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭiyati nāma, anāpattiyevāti iminā aṭṭhakathāvacanena taṃ na sameti. Tattha keci vadanti ‘‘bhittiṃ alimpitukāmatāya abhāvato chadanalepe pāsāṇakuṭṭena saddhiṃ ghaṭitepi tattha anāpatti vuttā’’ti, tampi na yuttaṃ. ‘‘Upacikāmocanatthamevā’’ti hi vuttattā pāsāṇakuṭṭe puna limpitukāmatāya abhāvoyeva viññāyati, teneva ‘‘taṃ alimpitvā’’ti vuttaṃ. Tasmā ‘‘ullittādibhāvo…pe… chadanameva sandhāya vutto’’ti idaṃ satipi bhittilepe chadanalepena vinā āpatti na hotīti chadanalepassa padhānabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana bhittilepena vināpi āpatti hotīti dassanatthanti vadanti, idameva cettha yuttataranti amhākaṃ khanti. Etthāti tiṇakuṭikāya.
在这里,引用《附随》来说明草屋在任何情况下都无罪,是为了表明:即使以有挑衅等为缘,草屋也同样可以轻松地成立无罪。而且,一旦草屋在任何情况下都无罪这一点成立,那么依同样的道理,在洞窟、山洞等处,即使以有挑衅等为缘,也可以了知是无罪的。因此才说了“然而,若……”等话。确实如此,当草屋即使以有挑衅等为缘也无罪这一点成立时,依同样的道理,为他人建造时,即使以有挑衅等为缘也无罪,这在意义上就已经显示出来了。这样一来,如果一位比丘吩咐说“请为我造小屋”之后就离开了,而他吩咐的是:应当指示地基、无挑衅、有环绕空间;但为他造的小屋却未指示地基、有挑衅、无环绕空间。那么,律藏中说“造作者犯三个恶作”,为什么在为他人建造时,即使以有挑衅等为缘,也说了恶作呢?把这一质疑放在心上,才说了“然而,若……中略……是因未按所吩咐的去做而说”这段话。这里的意图是这样的:为他人建造时,即使以有挑衅等为缘,也根本无罪。而“造作者犯三个恶作”这句话,并不是为了说明为他人建造时以有挑衅等为缘而有罪,而是为了说明因未按所吩咐的去做而有罪。因为在许多版本以及经过百次校订、被认为可靠的旧版本中,看到的正是这样的经文次序,所以这里就依照所见到的经文次序来阐明义理。不过,在某些版本中,于“即使达到弯曲相的小屋……中略……无罪”之后,写有“然而,若……”等文;若如此,那里的意图就很明显了。说了“无罪”之后,在“将成为伍波萨他堂,我也将居住”等情形中,因为并未限定只是为了居住场所,所以才说了“无罪”。巴利
Ettha ca tiṇakuṭikāya eva sabbathā anāpattibhāvassa dassanaṃ parivārapāḷiṃ ānetvā tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sukhena sakkā sādhetunti kataṃ. Tiṇakuṭikāya ca sabbathā anāpattibhāve sādhite teneva nayena leṇaguhādīsupi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sakkā viññātunti. Teneva ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Tathā hi tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāve sādhite teneva nayena aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassitoyeva hoti. Evañca sati bhikkhu samādisitvā pakkamati ‘‘kuṭiṃ me karothā’’ti, samādisati ca desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cāti, tassa kuṭiṃ karonti adesitavatthukaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti pāḷiyaṃ aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi dukkaṭaṃ kasmā vuttanti imaṃ codanaṃ manasi nidhāya ‘‘yaṃ pana…pe… akaraṇapaccayā vutta’’nti idaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattiyeva. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti idaṃ pana aññassatthāya karontassa na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Yasmā bahūsu potthakesu satasodhitasammate ca purāṇapotthake ayameva pāṭhakkamo dissati, tasmā yathādiṭṭhapāṭhānukkamenevettha attho pakāsito. Katthaci potthake pana ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ…pe… anāpattī’’ti imassānantaraṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādipāṭhaṃ likhanti, evañca sati tattha adhippāyo pākaṭoyeva. Anāpattīti vatvāti uposathāgārañca bhavissati, ahañca vasissāmītiādīsu vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā.
以超出规定尺寸建造小屋为特征的,本身就是“作”。它既是“未指示地基”为根源之罪的组成部分,也是“超出尺寸”为根源之罪的组成部分。把这两者合在一起,就说为“作与无作”。应当知道:无论是没有让人指示地基、却建造了符合尺寸小屋的人,还是让人指示了地基之后、以“无作”和建造小屋的“作”两者为等起的人,其造作都是依“作与无作”而生起的。“非有心”是指:以不知道戒律已被制定的心而成为“非有心”。涂抹等中的任何一种、低于最小尺寸的存在、未指示地基、超出尺寸、为自己而作、作为居住场所、涂抹的接触——这些就是此处六种或七种组成部分。巴利
Pamāṇātikkantakuṭikaraṇalakkhaṇā kiriyāyeva, adesitavatthumūlikāyapi āpattiyā aṅgaṃ hoti pamāṇātikkantamūlikāyapi, tadubhayaṃ ekato katvā ‘‘kiriyākiriyato’’ti vuttaṃ. Vatthuṃ adesāpetvā pamāṇayuttaṃ kuṭiṃ karontassapi vatthuṃ desāpetvā akiriyāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyatova samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthutā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭṭanāti imānettha cha vā satta vā aṅgāni.
7. 造住处学处注释巴利
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365 365. 在第七个学处中,“名为这样的城市”指的是憍赏弥城。据说,那座城市的园林、池塘等各个地方,憍赏弥树长得特别茂盛,因此得名憍赏弥。另有一种说法:因为这座城建在拘孙巴仙人隐居处的不远处。这里要表达的意思是:拘孙巴仙人的居住地就是憍赏弥,城市因为建在他附近,所以也得名憍赏弥。据说,那座园林是一位名叫瞿师多的长者所建。那么,谁是瞿师多长者?这座园林又是怎么由他建成的呢?据说,从前有一个叫阿迪拉的国家。那时有个名叫拘杜诃罗迦的穷人,因为害怕饥荒,带着妻子儿女前往食物丰足的国家。途中他抱不动儿子,就把孩子丢下走了。母亲折返回来,抱起孩子跟了上去。他们走进了一个牧牛人的村庄。当时牧牛人们准备了很多乳粥,他们得到乳粥后就吃了。后来,那个人因为吃了太多乳粥,消化不了,夜里就死了,随即投生在当地一只母狗的肚子里,生为小狗。这只狗很受牧牛人喜爱。那牧牛人供养一位独觉佛。独觉佛吃饭时也会给这只狗一个饭团。狗对独觉佛生起了感情,就跟着牧牛人一起去草舍。如果牧牛人不在,到了吃饭的时候,它自己就会去草舍门口吠叫,通报时间;在路上如果看见凶猛的野兽,也会吠叫着把它们赶跑。后来,那只狗以柔软的心对独觉佛,命终之后投生到了天界。在那里,它的名字就叫“瞿沙天子”。巴利
365. Sattame evaṃnāmake nagareti kosambīnāmake. Tassa kira nagarassa ārāmapokkharaṇīādīsu tesu tesu ṭhānesu kosambarukkhāva ussannā ahesuṃ, tasmā kosambīti saṅkhyaṃ agamāsi. Kusumbassa nāma isino assamato avidūre māpitattāti eke. Idaṃ vuttaṃ hoti – kusumbassa isino nivāsabhūmi kosambī, tassa ca avidūre bhavattā nagaraṃ kosambīti saṅkhyaṃ gatanti. Ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kāritoti ettha ko ghositaseṭṭhi, kathañcānena so ārāmo kāritoti? Pubbe kira addilaraṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhalako nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro subhikkhaṃ raṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi. Mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā. Te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakānañca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso bahutaraṃ pāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhāti. Paccekabuddhopi bhattakiccakāle kukkurassa ekaṃ piṇḍaṃ deti. So paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati, gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tatrāssa ‘‘ghosakadevaputto’’tveva nāmaṃ ahosi.
他从天界死后投生到憍赏弥城的一户人家。据说,有一位没有儿子的长者把他的父母的财产给了他,把他收作养子。后来,这位长者自己有了亲生儿子,就开始七次要害死他。他因为福德深厚,七次都躲过了死亡,最后靠一位长者女儿的计策保住了性命。父亲去世后,他继承了长者的地位,名叫瞿师多长者。憍赏弥城还有另外两位长者——鸡长者和帕瓦利迦长者,加上他,一共三位。巴利
So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekasmiṃ kulaghare nibbatti. Taṃ aputtako kira seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīviko aparabhāge pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghositaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi, pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
那时,这些富豪朋友的五百位常出入其家的仙人们住在山脚下。他们时常为了食用咸酸食物而来到人烟之处。有一次,在夏季,他们前往人烟之处,穿过无水的广大荒野,在荒野尽头看见一棵大榕树,心想:“这棵树这样的样子,必定有大威力的天神住在这里。萨度!如果他能给我们饮用水或洗漱用水就好了。”天神知道了仙人们的心意,心想“我要帮助他们”,便以自己的神力从树枝间流下一道犁头大小的水流。仙人们看见像银团一样的水流,用自己的容器取水饮用后,心想:“天神给了我们饮用水,但这里是无人的大森林。萨度!如果他能也给我们食物就好了。”天神为了满足仙人们的需求,给了他们天界的粥、硬食等,让他们感到满足。巴利
Tena ca samayena tesaṃ sahāyakānaṃ seṭṭhīnaṃ kulūpakā pañcasatā isayo pabbatapāde vasiṃsu. Te kālena kālaṃ loṇambilasevanatthaṃ manussapathaṃ āgacchanti. Athekasmiṃ vāre gimhasamaye manussapathaṃ āgacchantā nirudakaṃ mahākantāraṃ atikkamitvā kantārapariyosāne mahantaṃ nigrodharukkhaṃ disvā cintesuṃ ‘‘yādiso ayaṃ rukkho, addhā ettha mahesakkhāya devatāya bhavitabbaṃ, sādhu vatassa, sace no pānīyaṃ vā paribhojanīyaṃ vā dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘imesaṃ saṅgahaṃ karissāmī’’ti attano ānubhāvena viṭapantarato naṅgalasīsamattaṃ udakadhāraṃ pavattesi. Isigaṇo rajatakkhandhasadisaṃ udakavaṭṭiṃ disvā attano bhājanehi udakaṃ gahetvā paribhogaṃ katvā cintesi ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakaṃ dinnaṃ, idaṃ pana agāmakaṃ mahāraññaṃ, sādhu vatassa, sace no āhārampi dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ upakappanavasena dibbāni yāgukhajjakādīni datvā santappesi.
仙人们心想:“天神把我们喝的水和食物等一切都给了我们。这位天神真好!要是他能让我们看看他自己就好了。”天神知道他们的心思,就显现了半个身体。天神啊,你有这么大的福报,是造了什么业才得到这福报的?没造什么大业,只是造了点小业。原来,这位天神的福报是依靠半伍波萨他业得到的。据说,这位天人在给孤独长者家里做佣人。在长者家里,每逢伍波萨他日,从奴仆佣工算起,所有人都持伍波萨他。有一天,这个佣人独自一早起来就去干活了。大长者查看领食物的人,发现只有他一个人去了森林,就给了他一份傍晚的食物。做饭的女仆只煮了一个人的饭,等他从森林回来,就把饭添给他。佣人心想:“别的日子这个时候,家里一片喧闹,今天却特别安静,这是怎么回事?”那女仆告诉他说:“今天这家里所有人都持伍波萨他,大长者只给了你一个人的食物。”是这样吗,大妈?是的,主人。大妈,你去问大长者:“这个时候受了伍波萨他的人,算有伍波萨他业,还是没有?”她去问了,大长者说:“不算完整的伍波萨他业,但算半份业,他是持伍波萨他的人。”佣人没吃饭,漱了口,受了伍波萨他,回到住处躺下。他身体已经没了食物,夜里风大起来。他在天亮时死了,凭着半伍波萨他业的果报,投生为大榕树天神,住在城门口。巴利
Isayo cintayiṃsu ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakampi bhojanampi sabbaṃ dinnaṃ, sādhu vatassa , sace no attānaṃ dasseyyā’’ti. Devatā tesaṃ ajjhāsayaṃ viditvā upaḍḍhakāyaṃ dassesi. Devate mahatī te sampatti, kiṃ kammaṃ katvā imaṃ sampattiṃ adhigatāsīti. Nātimahantaṃ parittakaṃ kammaṃ katvāti. Upaḍḍhuposathakammaṃ nissāya hi devatāya sampatti laddhā. Anāthapiṇḍikassa kira gehe ayaṃ devaputto kammakāro ahosi. Seṭṭhissa hi gehe uposathadivasesu antamaso dāsakammakāre upādāya sabbo jano uposathiko hoti. Ekadivasaṃ ayaṃ kammakāro ekakova pāto uṭṭhāya kammantaṃ gato. Mahāseṭṭhi nivāpaṃ labhamānamanusse sallakkhento etassevekassa araññaṃ gatabhāvaṃ ñatvā assa sāyamāsatthāya nivāpaṃ adāsi. Bhattakāradāsī ekasseva bhattaṃ pacitvā araññato āgatassa bhattaṃ vaḍḍhetvā adāsi. Kammakāro cintayi ‘‘aññesu divasesu imasmiṃ kāle gehaṃ ekasaddaṃ ahosi, ajja ativiya sannisinnaṃ, kiṃ nu kho eta’’nti. Tassa sā ācikkhi ‘‘ajja imasmiṃ gehe sabbe manussā uposathikā, mahāseṭṭhi tuyhevekassa nivāpaṃ adāsī’’ti. Evaṃ ammāti. Āma sāmīti. ‘‘Imasmiṃ kāle uposathaṃ samādinnassa uposathakammaṃ hoti, na hotī’’ti mahāseṭṭhiṃ puccha ammāti. Tāya gantvā pucchito mahāseṭṭhi āha – ‘‘sakalauposathakammaṃ na hoti, upaḍḍhakammaṃ pana hoti, uposathiko hotī’’ti. Kammakāro bhattaṃ abhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathiko hutvā vasanaṭṭhānaṃ gahetvā nipajji. Tassa āhāraparikkhīṇakāyassa rattiṃ vāto kuppi. So paccūsasamaye kālaṃ katvā upaḍḍhuposathakammanissandena mahāvattaniaṭavidvāre nigrodharukkhadevaputto hutvā nibbatti.
他把这件事告诉了那些仙人。仙人们问:“我们以前从没听过‘佛、法、僧’,是您让我们听到了。佛陀真的已经出现在世间了吗?”
“是的,尊者,已经出现了。”
“那现在住在哪里?”
“住在舍卫城的祇园,尊者。”仙人们听了满心欢喜,说:“你们先待着,我们去见导师。”于是他们出发,一路走,到了憍赏弥城。城里的几位大富豪听说“仙人们来了”,就出城迎接,邀请说:“尊者们,明天请接受我们的供养。”第二天,他们给这群仙人做了盛大的布施。仙人们说:“我们吃完就走。”富豪们问:“尊者们,你们以前来的时候,住一个月、两个月、三个月、四个月才走,这次昨天才来,今天就说要走,这是为什么?”仙人们回答:“是的,居士们,佛陀已经出现在世间了,可是谁也不知道自己什么时候会死,所以我们急着赶路。”
“那这样吧,尊者们,我们也一起去,你们跟我们一起走吧。”
“你们是在家人,事情多,你们先待着,我们先走一步。”他们出发后,在一个地方住了两天,又急忙赶路,到了舍卫城,就直接去祇园精舍见导师。在那里听了甘美的法语后,他们全都出家,证得了阿拉汉果。巴利
So taṃ pavattiṃ isīnaṃ ārocesi. Isayo pucchiṃsu ‘‘tumhehi mayaṃ ‘buddho dhammo saṅgho’ti assutapubbaṃ sāvitā, uppanno nu kho loke buddho’’ti. Āma, bhante, uppannoti. Idāni kuhiṃ vasatīti. Sāvatthiyaṃ nissāya jetavane, bhanteti. Isayo ‘‘tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ satthāraṃ passissāmā’’ti haṭṭhatuṭṭhā nikkhamitvā anupubbena kosambīnagaraṃ sampāpuṇiṃsu. Mahāseṭṭhino ‘‘isayo āgatā’’ti paccuggamanaṃ katvā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante’’ti nimantetvā punadivase isigaṇassa mahādānaṃ adaṃsu. Isayo ‘‘bhutvāva gacchāmā’’ti āpucchiṃsu. Bhante, tumhe aññasmiṃ kāle ekampi māsaṃ dvepi tayopi cattāropi māse vasitvā gacchatha, imasmiṃ pana vāre hiyyo āgantvā ‘‘ajjeva gacchāmā’’ti vadatha, kiṃ idanti. Āma gahapatayo buddho loke uppanno, na kho pana sakkā jīvitantarāyo jānituṃ, tena mayaṃ turitā gacchāmāti . Tena hi, bhante, mayampi āgacchāma, amhehi saddhiṃyeva gacchathāti. ‘‘Tumhe agāriyā nāma mahājaṭā, tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ puretaraṃ gamissāmā’’ti nikkhamitvā ekaṭṭhāne dve divasāni avasitvā turitagamanena sāvatthiṃ patvā jetavanavihāre satthu santikameva agamaṃsu. Tattha madhuradhammakathaṃ sutvā sabbeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
那三位富豪也各自用五百辆车,满载着酥油、蜂蜜、糖蜜等物品以及精细的绢布等,从憍赏弥出发,一路逐渐到达舍卫城,在祇园附近扎营,然后前往导师那里,礼拜、问候之后,坐在一边。导师为这三位朋友讲了甜美的法语。他们生起强烈的欢喜,就邀请导师,第二天做了盛大的布施;再次邀请,第二天又做,这样布施了半个月后,他们趴在导师脚边请求:“尊者,请答应到我们的地方来。”世尊说:“居士们,如来喜欢住在空寂之处的地方。”居士们领会到:“这样就算是答应了。”又想到:“世尊已答应我们了。”他们趴在十力尊的脚边礼拜后离去,在归途上每走一由旬就建一座寺院,逐渐回到憍赏弥后,告诉大家:“佛陀出现在世间了。”三个人各自在自己的园林里投入大量财物,为世尊建了精舍。其中,鸡富豪所建的叫鸡园;波伐梨富豪在芒果园中所建的叫波伐梨芒果园;瞿师多所建的叫瞿师多园。关于这件事,有话说:“据说那座园子是名叫瞿师多的富豪所建的。”巴利
Tepi tayo seṭṭhino pañcahi pañcahi sakaṭasatehi sappimadhuphāṇitādīni ceva paṭṭuṇṇadukūlādīni ca ādāya kosambito nikkhamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanasāmante khandhāvāraṃ bandhitvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tiṇṇampi sahāyānaṃ madhuradhammakathaṃ kathesi. Te balavasomanassajātā satthāraṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ adaṃsu, puna nimantetvā punadivaseti evaṃ aḍḍhamāsaṃ dānaṃ datvā ‘‘bhante, amhākaṃ janapadaṃ āgamanāya paṭiññaṃ dethā’’ti pādamūle nipajjiṃsu. Bhagavā ‘‘suññāgāre kho gahapatayo tathāgatā abhiramantī’’ti āha. ‘‘Ettāvatā paṭiññā dinnā nāma hotī’’ti gahapatayo sallakkhetvā ‘‘dinnā no bhagavatā paṭiññā’’ti pādamūle nipajjitvā dasabalaṃ vanditvā nikkhamitvā antarāmagge yojane yojane vihāraṃ kāretvā anupubbena kosambiṃ patvā ‘‘loke buddho uppanno’’ti kathayiṃsu. Tayo janā attano attano ārāme mahantaṃ dhanapariccāgaṃ katvā bhagavato vihāre kārāpesuṃ. Tattha kukkuṭaseṭṭhinā kārito kukkuṭārāmo nāma ahosi. Pāvārikaseṭṭhinā ambavane kārito pāvārikambavanaṃ nāma. Ghositena kārito ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kārito’’ti.
那位在菩萨出家时跟着一起出走、又在导师般涅槃时被施以梵罚的人,就是指菩萨时期的侍者恰那。而这里要说明的是:中部《教诫恰那经》里记载的那位,虽然生病、也受到法将的教诫,却还是忍受不了临终的苦受,用利刀割断喉管;当死亡的恐惧生起、趣相现前时,他意识到自己还是凡夫,心生警惧,于是开始修观,观察诸行,证得阿拉汉果,成为等首者而入般涅槃——这个人并不是前面所说的那位。在恭敬语的用法中,因为于施事格也想用属格,所以说了“村落所尊敬者”。这里的语法规则,应当依据声明论来理解。“每一部分”,就是每一份。巴利
Yo abhinikkhamanakāle saddhiṃ nikkhanto, yassa ca satthārā parinibbānakāle brahmadaṇḍo āṇatto, taṃ sandhāyāha ‘‘bodhisattakāle upaṭṭhākachannassā’’ti. Iminā ca yo majjhimanikāye channovādasutte (ma. ni. 3.389 ādayo) gilāno hutvā dhammasenāpatinā ovadiyamānopi māraṇantikavedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto tiṇhena satthena kaṇṭhanāḷiṃ chinditvā maraṇabhaye uppanne gatinimitte ca upaṭṭhite attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā saṃviggo vipassanaṃ paṭṭhapetvā saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi, ayaṃ so na hotīti dasseti. Pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā āha ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. Ekeko koṭṭhāsoti ekeko bhāgo.
366 “从造作而有生起”这一说法,只是否定单从纯粹的造作生起。但应当知道,由于基物的未指定以及造屋的造作,它是从造作与非造作而生起的。在这个学处中,“比丘们或不可引导者”这里的“或”字,应当看作决定义,就像“这位或那位大龙”等中的用法一样。巴利
366.Kiriyato samuṭṭhānabhāvoti kevalaṃ kiriyāmattato samuṭṭhānabhāvaṃ paṭikkhipati, vatthuno pana adesanāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyato samuṭṭhātīti veditabbaṃ . Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vā anabhineyyāti ettha vā-saddo ‘‘ayaṃ vā so mahānāgo’’tiādīsu viya avadhāraṇatthoti daṭṭhabbo.
8. 第一恶意嗔害学处注释巴利
8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380 第八段中,“以墙围绕”是连接关系。“配有城门与望楼”,是指有门楼,又在各处墙顶上建有瞭望楼,因此具备。由于四周有竹子围绕,内部又被开花结果的树木覆盖,所以呈现出青绿色的光泽。因为树荫和水源充足,地面条件也好,所以令人心旷神怡。“以松鼠之形”,就是像松鼠的样子。“施食”,就是食物。“彼园”,就是那座园林。“达跋”是那位长老的名字,因为他落在达跋柱上,那位长老就得名为“达跋”。巴利
380. Aṭṭhame pākārena parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti dvārapāsādena ca tattha tattha pākāramatthake patiṭṭhāpitaaṭṭālakehi ca yuttaṃ. Veḷūhi parikkhittattā abbhantare pupphūpagaphalūpagarukkhasañchannattā ca nīlobhāsaṃ. Chāyūdakasampattiyā bhūmibhāgasampattiyā ca manoramaṃ. Kāḷakavesenāti kalandakarūpena. Nivāpanti bhojanaṃ. Tanti uyyānaṃ. Dabboti tassa therassa nāmanti dabbatthambhe patitattā dabboti tassa therassa nāmaṃ ahosi.
据说,在迦叶佛的教法衰微的时代,有七位比丘同心一致,看到其他人在教法里不恭敬,就想:“我们留在这里做什么?不如到僻静的地方去修沙门法,把苦彻底了结。”于是他们绑好梯子,爬上高高的山顶,想看看自己的心力如何,说:“把梯子推下去吧,想活命的人就下去,别以后后悔。”说完,大家同心一致把梯子推了下去,又互相叮嘱:“贤友们,不要放逸!”然后各自坐在自己觉得合适的地方,开始修沙门法。巴利
Kassapadasabalassa sāsanosakkanakāle kira satta bhikkhū ekacittā hutvā aññe sāsane agāravaṃ karonte disvā ‘‘idha kiṃ karoma, ekamante samaṇadhammaṃ katvā dukkhassantaṃ karissāmā’’ti nisseṇiṃ bandhitvā uccaṃ pabbatasikharaṃ abhiruhitvā attano cittabalaṃ jānantā ‘‘nisseṇiṃ pātentu, jīvite sālayā otarantu, mā pacchānutappino ahuvatthā’’ti vatvā sabbe ekacittā hutvā nisseṇiṃ pātetvā ‘‘appamattā hotha, āvuso’’ti aññamaññaṃ ovaditvā cittaruciyesu ṭhānesu nisīditvā samaṇadhammaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
这时,一位长老在第五天证得阿拉汉果,心想:“我的任务已经完成,我还留在这里做什么?”于是用神通从北俱卢洲取来钵食,说道:“贤友,请享用这些钵食,乞食的事由我来负责,你们去做自己的修行吧。”我们推下梯子的时候,可曾这样说过:“谁先证悟法,谁就去取食物,大家吃他取来的,然后继续修沙门法”?没有,贤友。你们是靠各自过去的因缘才得到的,我们若能办到,也会尽力走到轮回的尽头,你们走吧。那位长老无法说服他们,就在舒适的地方吃完钵食后离开了。另一位长老在第七天证得不来果,命终后投生到净居梵天界。其余的长老在无佛出世的漫长间隔中,在天界和人间流转,投生到各个家庭:一位投生在犍陀罗国塔迦尸喇城的王宫里,一位投生在边地一位女游方者的腹中,一位投生在巴希亚国一位居士家中,一位投生在王舍城一位居士家中。巴利
Tatreko thero pañcame divase arahattaṃ patvā ‘‘mama kiccaṃ nipphannaṃ, ahaṃ imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāmī’’ti iddhiyā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā āha – ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjatha, bhikkhācārakiccaṃ mamāyattaṃ hotu, tumhe attano kammaṃ karothā’’ti. Kiṃ nu mayaṃ, āvuso, nisseṇiṃ pātentā evaṃ avacumha ‘‘yo paṭhamaṃ dhammaṃ sacchikaroti, so bhikkhaṃ āharatu, tenābhataṃ sesā paribhuñjitvā samaṇadhammaṃ karissantī’’ti. Natthi, āvusoti. Tumhe attano pubbahetunāva labhittha, mayampi sakkontā vaṭṭassantaṃ karissāma, gacchatha tumheti. Thero te saññāpetuṃ asakkonto phāsukaṭṭhāne piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā gato. Aparopi thero sattame divase anāgāmiphalaṃ patvā tato cuto suddhāvāsabrahmaloke nibbatto, itare therā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā tesu tesu kulesu nibbattā. Eko gandhāraraṭṭhe takkasilanagare rājagehe nibbatto, eko paccantimaraṭṭhe paribbājikāya kucchimhi nibbatto, eko bāhiyaraṭṭhe kuṭumbiyagehe nibbatto, eko rājagahe kuṭumbiyagehe nibbatto.
这位达跋长老,是在末罗国阿努比耶城一位末罗国王的家中结生的。他的母亲临产时去世了。人们把遗体送到坟场,放在柴堆上点火。火势猛烈,烧裂了腹部的薄膜。婴儿凭着自己的福力跳了出来,落在一根达跋柱上。人们抱起这个婴儿,交给了祖母。祖母给他取名时,因为他落在达跋柱上而得以活命,就给他取名叫“达跋”。因此说:“达跋是这位长老的名字。”巴利
Ayaṃ pana dabbatthero mallaraṭṭhe anupiyanagare ekassa mallarañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa mātā upavijaññā kālamakāsi. Matasarīraṃ susānaṃ netvā dārucitakaṃ āropetvā aggiṃ adaṃsu. Aggivegasantattaṃ udarapaṭalaṃ dvedhā ahosi. Dārako attano puññabalena uppatitvā ekasmiṃ dabbatthambhe nipati, taṃ dārakaṃ gahetvā ayyikāya adaṃsu. Sā tassa nāmaṃ gaṇhantī dabbatthambhe patitvā laddhajīvikattā ‘‘dabbo’’ti tassa nāmaṃ akāsi. Tena vuttaṃ ‘‘dabboti tassa therassa nāma’’nti.
他七岁那年,导师由比丘僧团围绕,在末罗国游行,到了阿努比耶镇,住在阿努毕亚芒果园。达跋童子见到导师,一见之下就生起净信,想出家,便向祖母请求说:“我要在十力者面前出家。”祖母说:“萨度,孩子。”就带着达跋童子到导师那里,说:“尊者,请让这个童子出家。”导师对一位比丘示意说:“比丘,给这个孩子出家。”那位长老听了导师的话,在为达跋童子剃度时,教了皮五法业处。他宿世善根具足,早已发过愿,第一缕头发剃下时,就证入入流果;第二缕头发剃下时,证入一来果;第三缕时,证入不来果;而全部头发剃完与证得阿拉汉果则同时发生,不分先后。关于这件事,所以说:“据说长老七岁时就生起紧迫感而出家,在剃刀落下之际便证得阿拉汉果,应当这样理解。”巴利
Tassa sattavassikakāle satthā bhikkhusaṅghaparivuto mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyanigamaṃ patvā anupiyambavane viharati. Dabbakumāro satthāraṃ disvā saha dassaneneva pasīditvā pabbajitukāmo hutvā ‘‘ahaṃ dasabalassa santike pabbajissāmī’’ti ayyikaṃ āpucchi. Sā ‘‘sādhu tātā’’ti dabbakumāraṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā ‘‘bhante, imaṃ kumāraṃ pabbājethā’’ti āha. Satthā aññatarassa bhikkhuno saññaṃ adāsi ‘‘bhikkhu imaṃ dārakaṃ pabbājehī’’ti. So thero satthu vacanaṃ sutvā dabbakumāraṃ pabbājento tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Pubbahetusampanno katābhinīhāro paṭhamakesavaṭṭiyā voropanakkhaṇeyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyāya kesavaṭṭiyā oropiyamānāya sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale, sabbakesānaṃ pana oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apacchā apure ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘thero kira sattavassikova saṃvegaṃ labhitvā pabbajito khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇīti veditabbo’’ti.
弟子所应证得的,是指依照各自的亲依止,由相应的弟子所应证得。“三明”等说法,是依照实际情况而说的。“功德种类”这句话,是为了显示“凡弟子所应证得者”与中性词之间的关系而说的。在四圣谛中,通过四道完成了十六种作用,也就是在苦、集、灭、道这四圣谛中,遍知苦、断除集、证悟灭、修习道——每一道各有四种作用,由此完成了十六种作用。“从那些处退转”是指从那些作用和所缘对象退转。“石板”就是石头板。“十三种”是指:食事分配者、房舍分配者、库房管理者、衣接收者、分衣者、分粥者、分果者、分硬食者、杂事处理者、分下衣者、分钵者、净人派遣者、沙弥派遣者这十三种任命,都可以授予。巴利
Sāvakena pattabbanti yathupanissayaṃ tena tena sāvakena pattabbaṃ. Tisso vijjātiādi yathāsambhavavasena vuttaṃ. Guṇajātanti ‘‘yañca kiñci sāvakena pattabba’’nti napuṃsakaliṅgasambandhadassanatthaṃ vuttaṃ. Catūsu saccesu catūhi maggehi soḷasavidhassa kiccassa katattāti dukkhasamudayanirodhamaggasaṅkhātesu catūsu saccesu dukkhapariññā samudayappahānaṃ nirodhasacchikiriyā maggabhāvanāti ekekassa maggassa catunnaṃ catunnaṃ kiccānaṃ vasena soḷasavidhassa kiccassa katattā. Tato tato paṭikkamitvāti tato tato kiccato ārammaṇato ca paṭivattitvā. Silāpaṭṭaketi pāsāṇaphalake. Terasāpīti bhattuddesakasenāsanaggāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājanakayāgubhājanakaphalabhājanakakhajjabhājanakaappamattakavissajjakasāṭiyaggāhāpakapattaggāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasāpi sammutiyo dātuṃ vaṭṭanti.
382 382. 关于“Apisu”这一表达,这里的“su”只是一个语气助词;“api”这个词在这里并不适用,应当看作紧接在“vikāle”(非时)之后,意思是“即使在非时也来”。“Jānantā”(知道的人)指知道距离遥远的人。关于“Evaṃ sabbapadesu”(在一切处都如此),应当理解为:因为各座精舍的规约、布局等有种种不同,所以他在每一座精舍中分别让人宣说规约等事项。又说,他在所有精舍中,统一行走路线,然后决定如何化现。然而,这就是化现者的法性:不限定化现者“当一人说话时”等法性。因为那些不依颜色、年龄、身体肢分、资具、行为等差别而限定而化现的化现者,由于不限定而化现,所以与神通者完全相同。在站立、坐下等时,在说话、沉默等时,神通者做什么,他们就同样做什么。如果他想以种种方式化现,有些人处于初龄,有些人处于中龄,有些人处于后龄,同样地,有长发的、半剃头的、混合头发的、穿半染衣的、穿黄衣的,正在做诵句、说法、念诵、提问、答问、缝衣、洗衣等事,或者他想做其他种种事,那时他从基础禅出定,以“这么多比丘是初龄”等的方式作准备,再入定,再出定,以决意之心决意之后,他们就恰好成为所希望的那样。没有根据的说法不存在:化现者说“这是我的床”等话并非没有根据,因为在一切处都有床和椅子存在。巴利
382.Apisūti ettha sūti nipātamattaṃ, api-saddo aṭṭhānappayutto ‘‘vikāle’’ti imassa anantaraṃ daṭṭhabbo, vikālepi āgacchantīti attho. Jānantāti dūrabhāvaṃ jānantā. Evaṃ sabbapadesūti ettha katikasaṇṭhānādīnaṃ nānappakārattā tasmiṃ tasmiṃ vihāre katikavattādīni visuṃ visuṃ kathāpetīti veditabbaṃ. Sabbavihāresu ca gamanamagge samappamāṇe katvā adhiṭṭhātīti vadanti. Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ ayaṃ ‘‘ekasmiṃ bhāsamānasmi’’ntiādi dhammatā. Tathā hi ye vaṇṇavayasarīrāvayavaparikkhārakiriyāvisesādīhi niyamaṃ akatvā nimmitā honti, te aniyametvā nimmitattā iddhimatā sadisāva honti. Ṭhānanisajjādīsu bhāsitatuṇhībhāvādīsu vā yaṃ yaṃ iddhimā karoti, taṃ tadeva karonti. Sace pana nānappakāre kātukāmo hoti, keci paṭhamavaye, keci majjhimavaye, keci pacchimavaye, tathā dīghakese, upaḍḍhamuṇḍe , missakakese, upaḍḍharattacīvare, paṇḍukacīvare, padabhāṇadhammakathāsarabhaññapañhapucchanapañhavissajjanacīvarasibbanadhovanādīni karonte, aparepi vā nānappakārake kātukāmo hoti, tena pādakajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ettakā bhikkhū paṭhamavayā hontū’’tiādinā nayena parikammaṃ katvā puna samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite adhiṭṭhānacittena saddhiṃ icchiticchitappakārāyeva honti. Avatthukavacanaṃ na hotīti nimmitānaṃ ‘‘ayaṃ mañco’’tiādivacanaṃ avatthukaṃ na hoti sabbattha mañcapīṭhānaṃ sambhavato.
383 “一游食”是指因为食物太合口味,应当让他单独另坐而给的饭食。“以派生词来称呼”是指像“四样是它的量,所以叫四量”这样,用派生出来的词来称呼。为了说明以饭来提问的情形,所以说“就在作格的意义上用作格语”,意思是说,他们以饭作为作格来提问。为了说明那些以饭作为作格来提问的人是怎么问的,所以说“他们问:‘尊者,我们给饭吗?’”巴利
383.Ekacārikabhattanti atimanāpattā visuṃ ṭhitikāya pāpetabbaṃ bhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri parimāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Odanassa pucchāya sādhakatamattā āha – ‘‘karaṇattheyeva karaṇavacana’’nti, odanena karaṇabhūtena pucchantīti vuttaṃ hoti. Ye ca odanena karaṇabhūtena pucchanti, tesaṃ pucchanākāradassanatthaṃ ‘‘kiṃ, bhante, odanaṃ demāti pucchantī’’ti vuttaṃ.
“有”是指应当生起的有。“没有作意”是指没有把心转向那里。“夜里商量”是指睡了一段时间,醒来后商量。因为在夜里,初夜和中夜睡过之后醒来的人,对当天也会觉得不是当天,所以他们说“昨天”。但那些夜里忙于事务、一直醒着的人,就只觉得是当天,所以他们只说“今天”,不说“昨天”。“冒烟”是指因为一再生起的愤怒而冒烟。巴利
Bhavoti bhavitabbo. Asamannāharitvāti ābhogaṃ akatvā. Rattiṃ sammantayamānāti kañci kālaṃ supitvā vuṭṭhāya sammantayamānā. Rattiyañhi paṭhamayāmamajjhimayāmesu supitvā pabuddhānaṃ ajjatanakālepi anajjatanābhimāno hoti, tasmā te ‘‘hiyyo’’ti āhaṃsu. Ye pana rattiyaṃ kammappasutā jāgariyamanuyuttā honti, tesaṃ ajjatanābhimānoyeva, tasmā te ‘‘ajja’’icceva voharanti, na ‘‘hiyyo’’ti. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakakodhavasena padhūpāyantā.
384 “达巴、达巴”里,第二个“达巴”是智者的同义词,所以说“达巴就是智者”。“这样不辩解”是承接前文的说法。“辩解”的意思是把自己从过失中解脱出来。“以为是出罪相”就是以为是出罪相。“不契合”的意思是:长老自称持戒清净,而她自称破戒,这两种说法对不上,这就是要表达的意思。这里该说明的内容,后面会显现出来。“应驱逐”的意思是:给他白衣,让他回到在家人的身份。这里指的是灭摈。为了说明这一点,才说了“三种摈”。“同住灭摈”是指不与犯者共住、共食等。“罚甘马灭摈”是指撒上沙等之后,直到对方求饶为止,以罚甘马的方式将其驱出。“cara pire vinassa”是显示驱逐方式的句子。其中“cara”是“去”,“apehi”之意。“pire”是“其他,非我所有,与我们无关者”,“pire”与“para”一词同义,是呼格。或者,“pire”是与“parato”同义的虚词,因此“cara pire”的意思是“去别处,莫在此停留”。“vinassa”的意思是“消失不见”。巴利
384.Dabbadabbāti dutiyo dabba-saddo paṇḍitādhivacanoti āha ‘‘dabbā paṇḍitā’’ti. Evaṃ na nibbeṭhentīti sambandho. Nibbeṭhentīti attānaṃ dosato mocenti. Vuṭṭhānalakkhaṇaṃ maññamānāti vuṭṭhānalakkhaṇanti maññamānā. Na ghaṭiyatīti therassa susīlapaṭiññāya tassā dussīlapaṭiññāvacanaṃ na ghaṭiyatīti adhippāyo. Ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato āvi bhavissati. Nāsethāti setakaṃ datvā gihibhāvaṃ pāpethāti attho. Liṅganāsanā hettha adhippetā. Imameva ca dassetuṃ ‘‘tisso nāsanā’’tiādi vuttaṃ. Ekakammādisaṃvāsassa akaraṇaṃ saṃvāsanāsanā. Daṇḍakammanāsanā nāma vālukādīni okiritvā yāva khamāpeti, tāva daṇḍakammavasena nikkaḍḍhanaṃ. Cara pire vinassāti nikkaḍḍhanākāradassanaṃ. Tattha carāti gaccha, apehīti vuttaṃ hoti. Pireti para amāmaka, amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho. Pireti hi para-saddena samānatthaṃ sambodhanavacanaṃ. Atha vā pireti ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ, tasmā cara pireti parato gaccha, mā idha tiṭṭhāti attho. Vinassāti adassanaṃ gaccha.
那些比丘隐藏自己而站着不说话,所以“应当追问”这句话的意思就是“应当去寻找、应当去了解”。“成为造作者”是说:因为她已经承认“我被尊者染污了”,如果依据这个承认而把她摈除,那么长老就成了造作者,也就是有过失的,这是这句话的意思。“不成为造作者”是说:如果不考虑她所作的承认,而世尊只是针对她本性上就是个破戒者这一点而把她摈除,那么长老就不成为造作者,这是要表达的意思。当说“依她自己的承认而摈除”时,由于她所作的“我被尊者染污了”这个承认成了事实,所以说道:“尊者,按您这种说法,长老就成了造作者,就是有过失的。”毁谤比丘尼,犯恶作——这句话显示了大注释的主张。说妄语犯巴吉帝亚,这是说毁谤比丘尼的人,在妄语上犯巴吉帝亚。巴利
Yasmā te bhikkhū attānaṃ appakāsetvā ṭhitā, tasmā anuyuñjathāti imassa gavesatha jānāthāti attho vutto. Kārako hotīti ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti paṭiññātattā tāya paṭiññāya yadi nāsitā, thero kārako hoti, sadosoti attho. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā yadi bhagavatā pakatidussīlabhāvaṃyeva sandhāya sā nāsitā, thero akārako hotīti adhippāyo. ‘‘Sakāya paṭiññāya nāsethā’’ti vutte ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti tāya katapaṭiññāya bhūtatā āpajjatīti āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ vāde thero kārako hoti sadoso’’ti. Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti, dukkaṭanti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito. Musāvāde pācittiyanti vuttanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa musāvāde pācittiyanti vuttaṃ.
这里“其中”是指那些恶作和巴吉帝亚。从这里开始,一直到“因此只有巴吉帝亚才合适”这句话为止,是在说明两部注疏中各自的意思。其中,“前一种方式”是指“毁谤比丘尼,恶作”这种注疏说法。为什么说“只有恶作才合适”呢?为了说明其中的理由,就说了“如同……”等话。“比丘对比丘的桑喀地谢思”,意思是:以无根据的重罪毁谤比丘的比丘,犯桑喀地谢思。后一种方式也说“毁谤比丘尼的人,在妄语中犯巴吉帝亚”。库伦德注的方式也认为,因为是妄语,所以只有巴吉帝亚才合适;它的意思是:以欺骗为前提,所以只有巴吉帝亚才合适。如果是这样,那么以无根据的重罪毁谤比丘并辱骂的人,因为同样是妄语,难道也应该只犯巴吉帝亚吗?为了说明:即使那里也有妄语,但按照圣言的分量,还是应当只按桑喀地谢思和粗恶语巴吉帝亚来判,而不是按故意妄语巴吉帝亚来判,所以说了“按照圣言的分量……”等话。其中,“按照圣言的分量”是指按照世尊所说的巴利圣典的分量。现在,为了显示那段圣言,就说了“以毁谤的意图……”等话。然而,并没有“比丘对比丘尼犯恶作”这样的说法,意思是:在毁谤比丘尼这件事上,没有“比丘犯恶作”的说法,因为巴利文中没有出现。而“故意妄语犯巴吉帝亚”这个说法是有的,所以一般性地指出了故意妄语的学处。巴利
Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Ito paṭṭhāya ‘‘tasmā pācittiyameva yujjatī’’ti vacanapariyantaṃ dvīsupi aṭṭhakathāsu adhippāyavibhāvanaṃ. Tattha purimanayeti ‘‘bhikkhuniṃ anuddhaṃseti, dukkaṭa’’nti vuttaaṭṭhakathānaye. Dukkaṭameva yujjatīti kasmā vuttanti ce? Tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘yathā’’tiādimāha. Bhikkhuno bhikkhusmiṃ saṅghādisesoti bhikkhuṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃsentassa bhikkhuno saṅghādisesoti attho. Pacchimanayepi ‘‘bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa musāvāde pācittiya’’nti vuttaṃ. Kurundīnayepi musāvādattā pācittiyameva yujjatīti visaṃvādapurekkhatāya pācittiyameva yujjatīti adhippāyo. Yadi evaṃ bhikkhuṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃsentassa akkosantassa ca musāvādattā pācittiyeneva bhavitabbanti ce? Tattha satipi musāvāde vacanappamāṇato saṅghādisesaomasavādapācittiyeheva bhavitabbaṃ, na sampajānamusāvādapācittiyenāti dassetuṃ ‘‘vacanappamāṇato’’tiādimāha. Tattha vacanappamāṇatoti bhagavatā vuttapāḷivacanappamāṇato. Idāni taṃ vacanaṃ dassetuṃ ‘‘anuddhaṃsanādhippāyenā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti vacanaṃ natthīti bhikkhuniyā anuddhaṃsane bhikkhuno dukkaṭanti vacanaṃ natthi tathā pāḷiyaṃ anāgatattā. Sampajānamusāvāde pācittiyanti vacanamatthīti sāmaññato vuttaṃ sampajānamusāvādasikkhāpadaṃ dasseti.
现在,为了阐明上述两种注疏说法各自的意图,指出后一种说法的过失,并确立前一种说法,论师说了“然而对此……”等话。这里说的“对此”,是指“只有巴吉帝亚才合适”这个说法。在没有毁谤意图的情况下犯巴吉帝亚——通过这句话,指出了故意妄语巴吉帝亚的适用范围。“另外单独说了一个巴吉帝亚”,意思是说,与故意妄语的巴吉帝亚不同的、另一个单独的巴吉帝亚。靠这些并不能构成灭摈——这是从一般意义上说的,但真正的意思是:对这件事来说,并不以恶作而构成灭摈。如果是这样的话,世尊为什么灭摈他呢?因此说了“然而因为……”等话。巴利
Idāni dvīsupi aṭṭhakathāvādesu adhippāyaṃ vibhāvetvā tesu pacchimavāde dosaṃ dassetvā purimavādaṃ patiṭṭhapetukāmo ācariyo ‘‘tatra panā’’tiādimāha. Tatrāti ‘‘pācittiyameva yujjatī’’ti vuttavāde. Anuddhaṃsanādhippāye asati pācittiyanti iminā sampajānamusāvāde pācittiyassa okāsaṃ dasseti. Visuṃ pācittiyaṃ vuttanti sampajānamusāvāde pācittiyato visuṃ aññameva pācittiyaṃ vuttaṃ. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, imissā pana dukkaṭena nāsanā natthīti adhippāyo. Yadi evaṃ kasmā naṃ bhagavā nāsetīti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi.
385-386 “被毁坏”这个词,显示的是“恶”这个词具有被动语态的含义。毁坏他人、令他人灭亡,就是毁坏者。通过这个,说明了“毁坏故为恶”这句话里,“恶”这个词是主动语态。所谓“令其舍弃本来状态”,是因为词根dusa在变形中的读法而说的,意思是令其舍弃本来柔和的状态,也就是说令其产生变异。所谓“以形态的不同”,是指被毁坏的形态和毁坏者的形态不同。“不喜悦”就是不满足。凡是不满足的人,就不能称为安乐,所以说“不安乐”。在“令国王满意”这类说法中,有“令生净信”的意思,所以说“或者未被令净信”。khīla这个词表示僵硬的状态,也是垃圾的同义词,所以说“心的僵硬、心的垃圾,即所谓的嗔恚硬结”。因为那个东西,心变得僵硬,所以它是硬结,也就是心的僵硬。而它在意义上就是嗔恚本身。因为嗔恚的特征就是心的僵硬,当它生起时,心就像垃圾堆一样令人厌恶,所以因为与垃圾相似,嗔恚本身也被称为“硬结”。因此说“嗔恚硬结”。由于心的僵硬和与垃圾相似,嗔恚本身就是硬结,即嗔恚硬结。“不欢喜”是指没有被喜乐等所触及、所伴随,也就是没有进入的意思。凡是未被喜乐等所触及的人,就是被它们所排斥的,所以说“被喜乐等所排斥”。凡是被它们所排斥的人,就不会被它们所充满,所以说“未被充满”,意思是没有被喜乐等所遍满。巴利
385-386.Dūsitoti duṭṭhasaddassa kammasādhanataṃ dasseti. Dūsayati paraṃ vināsetīti dūsako. Iminā ‘‘dūsayatīti doso’’ti dosasaddassa kattusādhanatā vuttā. Pakatibhāvaṃ jahāpitoti dusasaddassa vikatiyaṃ paṭhitattā vuttaṃ, pakatiyā sommabhāvaṃ jahāpitoti attho, vikāramāpāditoti vuttaṃ hoti. Ākāranānattenāti dūsitākārassa dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Yo pana atuṭṭho, so sukhito nāma na hotīti āha ‘‘na sukhito’’ti. ‘‘Ārādhito rājā’’tiādīsu pasāditoti atthasambhavato ‘‘na vā pasādito’’ti vuttaṃ. Khīlasaddo thaddhabhāvavacano kacavarapariyāyo ca hotīti āha – ‘‘cittathaddhabhāvacittakacavarasaṅkhātaṃ paṭighakhīla’’nti. Khīlayati tena cittaṃ thaddhabhāvaṃ āpajjatīti khīlaṃ, cittassa thaddhabhāvo. So ca atthato paṭighoyeva. Cittassa thaddhabhāvalakkhaṇo hi paṭigho, tasmiñca uppanne cittaṃ uklāpajātaṭṭhānaṃ viya amanuññaṃ hoti, tasmā kacavarasadisattāpi paṭighova ‘‘khīla’’nti vutto. Tenāha ‘‘paṭighakhīla’’nti. Cittassa thaddhabhāvattā kacavarasadisattā ca paṭighoyeva khīlaṃ paṭighakhīlaṃ. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na anugato, na upetoti attho. Yo ca pītisukhādīhi anupagato, so tehi vajjito nāma hotīti āha ‘‘pītisukhādīhi vajjito’’ti. Yo ca tehi vajjito, na so tena abhisaṭo nāma hotīti āha ‘‘na abhisaṭo’’ti, pītisukhādīhi na patthaṭoti attho.
“由于那”是指由于那种愤怒。“被嗔害”显示的是纲目中出现的词,“被激怒”是分别释中出现的词。虽然在意义上两者是同一个,但依据这两个词而说“两者”。同样地,依据“由于那种愤怒,由于那种嗔恨”这些词而说“以两种”,但在意义上只是嗔恨本身。而它属于行蕴,所以说“以这两种仅显示了行蕴”。以“不悦意、不欢喜”这些说法,只是说了忧受,所以说“以这两种显示了受蕴”。巴利
Yenāti yena kopena. Duṭṭhoti mātikāya āgatapadaṃ dasseti, kupitoti padabhājane āgatapadaṃ. Atthato ekattepi ubhinnaṃ padānaṃ vasena ‘‘ubhayampī’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘tena ca kopena tena ca dosenā’’ti imesaṃ padānaṃ vasena ‘‘dvīhī’’ti vuttaṃ, atthato pana dosoyeva. So ca saṅkhārakkhandhapariyāpannoti āha ‘‘imehi dvīhi saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. ‘‘Anattamanatā anabhiraddhī’’ti vacanehi domanassavedanāva vuttāti āha ‘‘imehi dvīhi vedanākkhandhaṃ dassetī’’ti.
当举罪者没有看见、没有听说、也没有怀疑时,那就叫作无根。所以论中说:“那对于他……是依于举罪者而说的。”意思是:如果这里是依于被举罪者而说的,那么分别释就应该说“无根是指没有犯”了。“Yaṃ pārājikanti”是指在适合比丘的十九种巴拉基格中的某一种。但在分别释里,只取了巴利圣典中已经出现的那些,而说“以四种中的某一种”。“Etanti”是指被举罪者犯或没犯的状态。“Idhāti”是指在这个学处中。巴利
Yadā pana codakena adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ vā hoti, tadā amūlakaṃ nāma hotīti āha ‘‘taṃ panassa…pe… codakavasena adhippeta’’nti. Yadi cuditakavasena adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane pana pāḷiyaṃ āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etanti cuditakassa āpannānāpannattaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade.
Tathevāti是在指出以净信耳或天耳这个意思。因为只要听到了就能了知,所以才说就停留在所听之处。Parisaṅkanaṃ就是所疑,依见而起的疑就是见所疑。其余各项也是这样。Imesanti是表示作者的自称属格,意思是由这些。Karissanti vāti在这里应当转变格位,与ime相连接。有见有根、有见无根——这是就违犯行为的有无来说。有想有根、有想无根——这是就见想的有无来说。巴利
Tathevāti pasādasotena dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Sutvāva jānitabbato ‘‘sutaṭṭhāneyeva tiṭṭhatī’’ti vuttaṃ. Parisaṅkanaṃ parisaṅkitaṃ, diṭṭhānugataṃ parisaṅkitaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ. Evaṃ sesesupi. Imesanti kattuatthe sāmivacanaṃ, imehīti attho. Karissanti vāti ettha vibhattipariṇāmaṃ katvā imeti yojetabbaṃ. Diṭṭhaṃ atthi samūlakaṃ, atthi amūlakanti idaṃ ajjhācārassa sabbhāvāsabbhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Atthi saññāsamūlakaṃ, atthi saññāamūlakanti idaṃ pana diṭṭhasaññāya sabbhāvāsabbhāvaṃ sandhāya.
“近前站立”:三部《结句》里都说,这是在十二肘范围之内近前站立。不过,后面说到“派使者、送书信或传口信去举罪,不犯头罪”,因为这是针对不面对面举罪而说无犯,所以“近前站立”只是为了说明面对面的情形,这是我们的主张。正因如此,《本母注释》在说明构成要件时说“以令其舍戒的意图面对面举罪”,并不能把面对面限定在十二肘之内。到了《律决断》则说,遇到重罪时应当坚持,所以应当审察之后采取更合理的解释。教唆者本人随(被教唆者的)每一句话都犯桑喀地谢思——这是说被教唆者每说一句,教唆者就犯一个桑喀地谢思。说“我也曾见、曾闻”,是为了说明被教唆者也有举罪者的身份;但即使不说这句话,只要不把这话当成别人说的,而是以毁谤的意图说“你犯了巴拉基格法”,就只犯桑喀地谢思。不过,即使怀有毁谤的意图,如果表明“某某人这样说过”再说,据说也没有桑喀地谢思。巴利
Samīpe ṭhatvāti dvādasahatthabbhantare samīpe ṭhatvāti vadantīti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Parato pana ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ pesetvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti parammukhācodanāya eva anāpattiyā vuttattā ‘‘samīpe ṭhatvā’’ti idaṃ sammukhabhāvamattadassanatthaṃ vuttanti amhākaṃ khanti . Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) aṅgaṃ dassentena ‘‘cāvanādhippāyena sammukhācodanā’’ti vuttaṃ, na ca sammukhabhāvo dvādasahatthabbhantareyevāti niyamo sakkā vatthuṃ. Vinayavinicchayañca patvā garukeyeva ṭhātabbanti vuttaṃ, tasmā upaparikkhitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Codāpakasseva vācāya vācāya saṅghādisesoti āṇattassa vācāya vācāya codāpakassa saṅghādiseso. Mayāpi diṭṭhaṃ sutaṃ atthīti idaṃ āṇattassapi codakabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, evaṃ pana avatvāpi ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vacanaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā anuddhaṃsanādhippāyena vadantassa saṅghādisesoyeva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti dassetvā vadantassa natthi saṅghādisesoti vadanti.
众多比丘以众多事对众多比丘举罪。这里用“众多”来表示多数,看不出有什么理由。因为这四句分类只是根据事和举罪者是一人还是多人而来的,并不是根据被举罪者是一人还是多人。实际上,正是针对同一个被举罪者,才分成一事一举罪者、一事多举罪者、多事一举罪者、多事多举罪者这四种情况。所以,在说明第四种举罪时也说“在此举罪中,事有多种,举罪者有多种”,并没有说“被举罪者有多种”。因此,用“众多”来表示多数,看不出理由。或者也可以说,前三种举罪都是以同一个被举罪者来表述的,而这里用多数来表述,是为了显示这个意思:举罪并不是只对同一个被举罪者才可能发生,对众多被举罪者也同样可能发生。巴利
Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhi codentīti ettha sambahuleti bahuttaniddese kāraṇaṃ na dissati. Vatthucodakānaṃyeva hi ekānekavasena idaṃ catukkamāgataṃ, na cuditakassapi ekānekavasena. Tathā hi ekasseva cuditakassa vasena ekavatthuekacodakaekavatthunānācodakanānāvatthuekacodakanānāvatthunānācodakappabhedaṃ idaṃ catukkamāgataṃ, teneva catutthacodanaṃ dassentenapi ‘‘imissā codanāya nānāvatthūni nānācodakā’’ti vuttaṃ, na pana ‘‘nānācuditakā’’ti, tasmā ‘‘sambahule’’ti bahuttaniddese kāraṇaṃ na dissati. Atha vā paṭhamaṃ tīsupi codanāsu ekattena cuditakaṃ niddisitvāpi idha bahuttena niddeso ‘‘na kevalaṃ ekasmiṃyeva cuditake codanā sambhavati, atha kho sambahulesupī’’ti imamatthaṃ dassetuṃ kato.
那么,谁能举罪、谁不能举罪等说法,是为了说明:即使没有想要羞辱对方的意图,举罪的特征也依然成立。“具戒者”这句话,是针对破戒者的话不可信这一点而说的。至于比丘尼,因为她们对比丘没有举罪的权力,所以只说“只有比丘尼”。虽然比丘尼对比丘确实没有这种权力,但她们所做的举罪因为符合举罪的性质,所以仍然算作举罪,基于这个意思才说“五种同法者都可以”。比丘听闻后举罪等说法,是为了说明:举罪者从谁那里听闻后举罪,那些人的话同样有效,因为认可了这一点,所以他们的举罪也能成立,因此长老举出经文来作证明。巴利
Codetuṃ pana ko labhati, ko na labhatītiādi anuddhaṃsanādhippāyaṃ vināpi codanālakkhaṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Sīlasampannoti idaṃ dussīlassa vacanaṃ appamāṇanti adhippāyena vuttaṃ. Bhikkhunīnaṃ pana bhikkhuṃ codetuṃ anissarattā ‘‘bhikkhunimevā’’ti vuttaṃ. Satipi bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu anissarabhāve tāhi katacodanāpi codanāruhattā codanāyevāti adhippāyena ‘‘pañcapi sahadhammikā labhantī’’ti vuttaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādinā codako yesaṃ sutvā codeti, tesampi vacanaṃ pamāṇamevāti sampaṭicchitattā tesaṃ codanāpi ruhatevāti dassetuṃ thero suttaṃ nidassesi.
派使者、送书信或捎口信,意思是:派使者去说“你自己去举发他”,或者送去能举发他之人的口头指示或书信。所谓“不构成头罪”,意思是不犯桑喀地谢思。虽然巴利圣典中笼统地说“自己举发或令人举发”,看起来通过使者、口信等方式令人举发也犯戒,但“不构成头罪”这句话应该依据注释师的标准来理解。“在适当的时候”,是指通常听到声音而理解其含义的时候。巴利
Dūtaṃvā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvāti ‘‘tvaṃyeva gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo taṃ codetuṃ sakkoti, tassa mukhasāsanaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā. Sīsaṃ na etīti saṅghādiseso na hotīti adhippāyo. Kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘codeti vā codāpeti vā’’ti sāmaññato vuttattā dūtasāsanādīhi codāpentassapi āpattiyevāti paññāyati, ‘‘sīsaṃ na etī’’ti idaṃ pana aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ. Samayenāti pakatiyā saddaṃ sutvā atthavijānanasamayena.
“两种重罪”是指巴拉基格和桑喀地谢思。“依其余罪”是指依五种轻罪。“无布施”等十事邪见。执取“世间有边、世间无边”等邪见,由于执取了称为常见或断见的边见,所以叫边执见。依为活命因缘而制的六条学处:为活命故、以活命为因,恶欲者、被欲所制者,宣称不实、虚妄的上人法,犯巴拉基格罪;为活命故、以活命为因,撮合男女,犯桑喀地谢思罪;为活命故、以活命为因,说“住你精舍的那位比丘是阿拉汉”,明知者犯土喇咤亚罪;为活命故、以活命为因,比丘无病而为自己乞求美味食物而食,犯巴吉帝亚罪;为活命故、以活命为因,比丘尼无病而为自己乞求美味食物而食,犯波罗提应悔过罪;为活命故、以活命为因,比丘无病而为自己乞求羹或饭而食,犯恶作罪。由活命过失的缘而犯此六种罪——这是依《附随》巴利所示六条学处而说。以见过失、活命过失而举罪者,也是依这些过失所依之罪而举罪。巴利
Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Avasesānaṃ vasenāti pañcalahukāpattīnaṃ vasena. ‘‘Natthi dinna’’ntiādi dasavatthukā micchādiṭṭhi. ‘‘Antavā loko, anantavā loko’’tiādinayappavattā diṭṭhi sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhātīti antaggāhikā. Ājīvahetu paññattānaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vasenāti ājīvahetu ājīvakāraṇā pāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, āpatti pārājikassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā sañcarittaṃ samāpajjati, āpatti saṅghādisesassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahāti bhaṇati, paṭivijānantassa āpatti thullaccayassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhunī paṇītabhojanāni agilānā attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pāṭidesanīyassa, ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti dukkaṭassa, ājīvavipattipaccayā imā cha āpattiyo āpajjatīti evaṃ parivārapāḷiyaṃ (pari. 287) dassitānaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vasena. Diṭṭhivipattiājīvavipattīhi codentopi tammūlikāya āpattiyā eva codeti.
有人问“你为什么不向我顶礼?”时,回答“你不是沙门,不是释迦子”,这等于说出了不顶礼的理由,所以有人说:犯了极重罪的人不该受顶礼。但如果只是存心想举发对方,故意不顶礼,却把自己本该说的理由放在一边不说,那么单凭不顶礼这件事,并不能成为不可受顶礼的正当理由——《小结文》和《中结文》里都这样说过。犯极重罪的人并没有被列入不可顶礼的对象之中,和他一起睡也不犯同宿罪,而且接受他的供养仍然有效,可见后面这种看法更合理。只要他还承认自己是比丘,就应当向他顶礼;但当他承认“我不是沙门”时,就不该顶礼——这是这里应当知道的区别。因为犯极重罪的人,只有在他还承认自己是比丘的时候,才具有比丘身份,此后就不再有了。不承认自己是比丘的人,就归入未受具足戒者那一边。施食的人只在自己想给的地方给,所以在按次序坐的僧众中分发粥饭等时,即使出于想举发某人的心态而不给他,这还不算举罪,因此说“这还不算举罪”。巴利
‘‘Kasmā maṃ na vandasī’’ti pucchite ‘‘assamaṇosi asakyaputtiyosī’’ti avandanakāraṇassa vuttattā antimavatthuṃ ajjhāpanno na vanditabboti vadanti. Codetukāmatāya eva avanditvā attanā vattabbassa vuttamatthaṃ ṭhapetvā avandiyabhāve taṃ kāraṇaṃ na hotīti cūḷagaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ. Antimavatthuṃ ajjhāpannassa avandanīyesu avuttattā tena saddhiṃ sayantassa sahaseyyāpattiyā abhāvato tassa ca paṭiggahaṇassa ruhanato tadeva yuttataranti viññāyati. Kiñcāpi yāva so bhikkhubhāvaṃ paṭijānāti, tāva vanditabbo. Yadā pana ‘‘assamaṇomhī’’ti paṭijānāti, tadā na vanditabboti ayamettha viseso veditabbo. Antimavatthuṃ ajjhāpannassa hi bhikkhubhāvaṃ paṭijānantasseva bhikkhubhāvo, na tato paraṃ. Bhikkhubhāvaṃ appaṭijānanto hi anupasampannapakkhaṃ bhajati. Yasmā āmisaṃ dento attano icchitaṭṭhāneyeva deti, tasmā paṭipāṭiyā nisinnānaṃ yāgubhattādīni dentena ekassa codetukāmatāya adinnepi codanā nāma na hotīti āha ‘‘na tāvatā codanā hotī’’ti.
三十的(tiṃsāni):这些东西有三十,所以称为“三十的”;意思是“具有三十”,也就是“超过三十”。因为它是表示性质的词,省略派生词缀,才说成“tiṃsāni”。另一种说法:“三十的”是说“这些当中,有三十个举罪更多”。若按“于此有更多”之义加上ḍa词缀,则应当见到这个词形。“九十的”(navutāni)在这里也同样理解。巴利
Tiṃsānīti tiṃsa etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsavantānīti attho, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Guṇavacanattā taddhitalopaṃ katvā ‘‘tiṃsānī’’ti vuttaṃ. Atha vā tiṃsa codanā adhikā etesūti tiṃsāni. Tasmiṃ adhikamiti ḍakārapaccaye sati rūpamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Navutānīti etthāpi eseva nayo.
应当由被选入断事会的比丘们来裁决这件诤事。在无惭者占多数的僧团中,应当选任一位具足十支的比丘进入断事会。按照《平息篇》(《小品》231)中所说的十支具足条件——“具戒,依巴帝摩卡防护而住,具足行处与行境……”等等——选出两三位比丘,然后用那里所说的白二甘马文来选任他们。这样选任之后,那些比丘应当或者各自分开坐,或者在那个僧团中先宣告“其他人不许说任何话”,然后裁决那件诤事。“你们的”这句话,是针对举罪者和被举罪者说的。巴利
Ubbāhikāya taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbanti ubbāhikāya sammatehi taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Alajjussannāya hi parisāya dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo. ‘‘Sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno’’tiādinā samathakkhandhake (cūḷava. 231) vuttadasaṅgasampattiyā samannāgatā dve tayo bhikkhū uccinitvā tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā. Evaṃ sammatehi pana tehi bhikkhūhi visuṃ vā nisīditvā tassāyeva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Tumhākanti cuditakacodake sandhāya vuttaṃ.
“于何事”就是指在什么事上、在什么根据上。“你连‘于何事’这句话都不知道吗?”意思是你连“于何事”这个说法都不知道。不应再对他追问,就是不应该再对他提问和反问。因为经中有“为了折伏难调伏的人……”等话,所以说“为了折伏无惭者……而制定”。 “会来”:他会来。“以所见相续”:就是以所见之关联,也就是依所见而决定的意思。在所谓诤论事这个意义上,敌对者就是义理上的敌对者。“给了暗示”:截断他们的话,为了成立自己的说法而作出暗示。因为生起的是不清净的想,所以他说“不适当”。“同一受用共住”:这是为了把他们从自己身边打发走才说的,并不是为了让他们彼此共住受用。“不应作裁决”:知道“这些无惭者本性上不会遵从我们的话”的人,就不应该作出裁决。巴利
Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ. Kimhi nampi na jānāsīti kimhi nanti vacanampi na jānāsi. Nāssa anuyogo dātabboti nāssa pucchā paṭipucchā dātabbā. ‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti āgamissati. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhasambandhena, diṭṭhaniyāmenāti vuttaṃ hoti. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthappaccatthikā. Saññaṃ datvāti tesaṃ kathaṃ pacchinditvā attano vacanaṃ sādhetuṃ saññaṃ katvā. Asuddhasaññāya uppannattā ‘‘ananucchaviko’’ti āha. Ekasambhogaparibhogāti idaṃ attano santikā tesaṃ mocanatthaṃ vuttaṃ, na pana tesaṃ aññamaññasambhoge yojanatthaṃ. Vinicchayo na kātabboti ‘‘amhākaṃ vacane aṭṭhātabbasabhāvā ete alajjino’’ti jānantena vinicchayo na kātabbo.
已经失坏了:为了掩盖自己犯的过失而说了某种妄语,就是已经失坏了。不作出承认:如果心想“我要是说出自己犯的过失,跟随我的人就会散掉”,就不作出“是我做的”这样的承认。让他清净吧:就依他们的话,让他算是清净;意思是,依他们的话,应该给他作一次或两次裁决。不站在该站的地方:就是不站在有惭耻的立场上。不应给予裁决:因为已经落入无惭的状态,所以不应给予裁决。巴利
Viraddhaṃ hotīti attanā katadosappaṭicchādanatthaṃ kañci musāvādaṃ katvā viraddhaṃ hoti. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti ‘‘kataṃ mayā’’ti paṭiññaṃ na deti. Suddho hotūti tesaṃ vacanena suddho nāma hotu, tesaṃ vacanena ekadvevāramassa vinicchayo dātabboti adhippāyo. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati. Vinicchayo na dātabboti alajjibhāvamāpannattā na dātabbo.
有人说“无根和有根都算作根”,所以说“两种根”。在“我将适时而说”等句子里,一个人先给对方一个说话的机会再举发,这就叫适时而说。在僧团中间、在大众中间,或者在筹室、粥室、议论堂、乞食路上、座席堂等地方,又或者在侍者围绕的时候举发,这就叫非时而说。用真实的话来说,就叫依实而说。说“喂,你这个老朽、出没于众会者、穿粪扫衣、说法者,这才配你”,这样说就叫以粗恶而说。如果依据理由来说“尊者,您是长老,您是出没于众会者,您是穿粪扫衣者,您是说法者,这件事对您正合适”,这样说就叫以柔和而说。依据理由来说,就叫以义利相应而说。“我将以慈心说,不以嗔心”:我要安住在慈心里说,不是以恶心来说。在十五法中:也就是身行清净、语行清净、对同梵行者怀有慈心、多闻、对两部巴帝摩卡能广解善受持善分别善转说善决择,以及“我将适时说”等所说的五法,还有悲悯性、求利益性、怜悯性、令出罪性、以律为先导——就在这十五法中。其中,悲悯性就是有悲悯的状态,这显示了悲以及悲的前分。求利益性就是寻求利益。怜悯性就是以那个利益与之相连,这两者显示了慈以及慈的前分。令出罪性就是令从罪中出离,安立在清净处。举发事由、提醒、令承认,然后按所承认的来作处理,这就叫以律为先导。在真实和不动中:就是在语言真实和不动摇中。被举发的人应当说真话,不应当生气,不应当自己发怒,也不应当去触恼别人,这就是这里的意思。巴利
Amūlakampi samūlakampi mūlaṃ gahetvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu eko ekaṃ okāsaṃ kāretvā codento kālena vadati nāma. Saṅghamajjhe gaṇamajjhe salākaggayāguaggavitakkamāḷakabhikkhācāramaggaāsanasālādīsu upaṭṭhākehi parivāritakkhaṇe vā codento akālena vadati nāma. Tacchena vadanto bhūtena vadati nāma. ‘‘Ambho mahallaka-parisāvacara-paṃsukūlika-dhammakathika-patirūpaṃ tava ida’’nti vadanto pharusena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ pana katvā ‘‘bhante mahallakāttha, parisāvacarā paṃsukūlikā dhammakathikāttha, patirūpaṃ tumhākaṃ ida’’nti vadanto saṇhena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ katvā vadanto atthasañhitena vadati nāma. Mettacitto vakkhāmi, no dosantaroti mettacittaṃ upaṭṭhāpetvā vakkhāmi, na duṭṭhacitto hutvā. Pannarasasu dhammesūti parisuddhakāyasamācāratā, parisuddhavacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ vitthārena svāgatasuvibhattasuppavattasuvinicchitatā, ‘‘kālena vakkhāmī’’tiādinā vuttapañcadhammā, kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti imesu pannarasasu dhammesu. Tattha kāruññatāti kāruṇikabhāvo. Iminā karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca dassito. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanā. Dvīhipi mettā ca mettāpubbabhāgo ca dassito. Āpattivuṭṭhānatāti āpattito vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpanā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma. Sacce ca akuppe cāti vacīsacce ca akuppatāya ca. Cuditakena hi saccañca vattabbaṃ, kopo ca na kātabbo, neva attanā kujjhitabbo, na paro ghaṭṭetabboti attho.
“Bhummappattiyā”的意思是:当说到地格时,这里的业格就是用于地格的意义。所谓“Adhikarīyanti etthāti adhikaraṇāni”,意思是“在其中被处理的事物”,也就是诤事。哪些事物被处理?诸止。怎样被处理?以平息的方式。因为止确实使诤事平息、止灭,所以称为“止”。或者,诸止生起是为了平息,因此那些应当被诸止处理的事物就是“诤事”。正如以平息的方式,诸止对于争论等事是处理者,如是争论等也是被彼等所处理者。因此说“以诸止而有诤事性”。以此说明了“诤事”一词的业格构造。“Gāha”:心中以“我将举发某人”的方式执取举发。“Cetanā”:生起“我将举发”的思心所。“Akkhanti”:在被举发者心中生起的不忍。“Vohāra”:达到举发状态的语言。“Paṇṇatti”:达到举发状态而施设的名称。“Attādānaṃ gahetvāti”:以意执取举发。“Taṃ adhikaraṇanti”:那以执取为相的诤事。巴利
Bhummappattiyāti bhummavacane sampatte, bhummatthe idaṃ upayogavacananti vuttaṃ hoti. Adhikarīyanti etthāti adhikaraṇāni. Ke adhikarīyanti? Samathā. Kathaṃ adhikarīyanti? Samanavasena. Adhikaraṇaṃ samenti vūpasamentīti hi samathā. Atha vā samanatthāya pavattamānehi samathehi adhikātabbānīti adhikaraṇāni. Yathā hi samanavasena samathānaṃ vivādādīsu adhikattubhāvo, evaṃ vivādādīnaṃ tehi adhikattabbatāpi. Tenāha ‘‘samathehi adhikaraṇīyatā’’ti. Iminā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā. Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanāya gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacetanaṃ. Akkhantinti cuditake uppannaṃ akkhantiṃ. Vohāranti codanāvasappattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattanāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ.
所以,注释书里已经说明了“施设就是诤事”这一结论,现在为了说明那也不合理,便说了“然而那……”等话。“Te”指的是注释书师们。“Pārājikadhammo”就是巴拉基格罪。“Accantaakusalattā”是指由于世间所呵责之性,巴拉基格罪是彻底不善。“Yāya paṇṇattiyā”是就名称施设而言。“Abhilāpena”是它的同义词。“Paññatto”是依惯用说法而说。又因为它是在诤事中产生的,所以称为“诤事”,就像在床的场合有“床”这一惯用说法一样。由于以无根据的理由举发别人的人,会观察到那被举发的人身上并没有那个诤事,所以他的话语没有所表达的内容,因此说“从自性上说没有”。而按上面所说的方式而有的施设的诤事性,只在这里,只在这条学处中。像“母亲也和儿子争论”这类方式产生的争论,并不具有诤事性,因为它们不是诸止息所应处理的对象。因此说“这里某一种争论”。巴利
Tasmāpaṇṇatti adhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Teti aṭṭhakathācariyā. Pārājikadhammoti pārājikāpatti. Accantaakusalattāti lokavajjabhāvato pārājikāpattiyā ekantaakusalattā. Yāya paṇṇattiyāti nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Abhilāpenāti tasseva vevacanaṃ. Paññattoti vohāravasena kathito. Adhikaraṇe pavattattā ca adhikaraṇanti mañcaṭṭhesu mañcavohāro viya. Yasmā amūlakena codento cuditake puggale taṃ adhikaraṇaṃ natthīti sallakkheti, tasmā tassa vacanaṃ abhidheyyasuññanti āha ‘‘sabhāvato natthī’’ti. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇabhāvo idheva imasmiṃyeva sikkhāpade. ‘‘Mātāpi puttena vivadatī’’tiādinayappavattassa vivādassa adhikaraṇabhāvo na sambhavati samathehi anadhikaraṇīyattāti āha ‘‘idhekacco vivādo’’ti.
“十八种分裂事由”是一种特征性的说法,就像说“如果我生病了,应该给我这个药”。所以,依那些事由中的某一种而生起的争论,就称为“依十八种分裂事由而生起”。“Anuvāda”指非难和举发。其中,非难就是辱骂。“五犯聚”指纲目中出现的五种犯聚。“七”指那五种,再加上分别中出现的土喇咤亚和恶说两种犯,共为七种。“Kiccayatā”指应作性。“Karaṇīyatā”是它的同义词。两者都只是显示告白甘马等僧伽行事,因此说“告白甘马”等。巴利
Aṭṭhārasabhedakaravatthūnīti lakkhaṇavacanametaṃ yathā ‘‘yadi me byādhitā daheyyuṃ, dātabbamidamosadha’’nti, tasmā tesu aññataraññataraṃ nissāya uppanno vivādo ‘‘aṭṭhārasabhedakaravatthūni nissāya uppanno’’ti vuccati. Anuvādoti upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma akkoso. Pañcapi āpattikkhandhāti mātikāya āgatā pañca āpattikkhandhā. Sattāti teyeva pañca, vibhaṅge āgatā thullaccayadubbhāsitāpattiyo dveti satta. Kiccayatāti kattabbatā. Karaṇīyatāti tasseva vevacanaṃ. Ubhayenapi apalokanādisaṅghakammaṃyeva dasseti, tenāha ‘‘apalokanakamma’’ntiādi.
除了犯诤事以外,在其余诤事中根本没有举发,所以说“但在这个义理中……唯指犯诤事”。“Sapadānukkamaniddesa”就是按词句次第来解释,即词句次第解释,这是“分别说”的别名。与它一起存在的,就是“有词句次第解释的”,指学处;这句话的意思是:具有词句次第解释的学处,也就是所说的具有分别说的学处。巴利
Āpattādhikaraṇaṃ ṭhapetvā sesādhikaraṇehi codanāyeva natthīti āha ‘‘imasmiṃ panatthe…pe… āpattādhikaraṇameva adhippeta’’nti. Sapadānukkamaniddesassāti padānaṃ anukkamena niddeso padānukkamaniddeso, padabhājanassetaṃ adhivacanaṃ. Tena saha vattamānaṃ sapadānukkamaniddesaṃ, sikkhāpadaṃ, tassa padānukkamaniddesasahitassa sikkhāpadassāti attho, padabhājanasahitassāti vuttaṃ hoti.
“Assa”是属格,在这里表示作者(施事)的意思,也就是“由他”。所以经文说“由此举发者”等等。“Idhāgatesu”是指在学处中出现的。“Aññatra āgatesu”是指在此之外,在辱骂等学处的巴利文中出现的。“Dussīlo”是指无戒、远离戒行。“Pāpadhammo”是指因为无戒,所以意乐低劣、本性恶劣。“Asucisaṅkassarasamācāro”是指由于身业等不清净,所以自身不净,是以疑念忆念之行。无戒者见到某种不相应的事物时,会想“这必定是某某所作”,从而成为他人所怀疑的对象;或者见到比丘们商议某事时,会想“这些人莫非知道了我所作的事而在商议”,因此其行唯应被自己疑念所忆念。“Paṭicchannakammanto”是指所作所为应惭愧而须隐藏者。“Assamaṇo”是指非沙门。“Samaṇapaṭiñño”是指在受筹等场合,以“我也是沙门”的邪妄自称,而为自称沙门者。因非最上行,所以是非梵行者。在伍波萨他等场合,以“我也是梵行者”的邪妄自称,而为自称梵行者。由于以腐臭之业、戒败而内入,所以是内腐。由于六门中贪等烦恼不断漏入而被沾湿,所以是漏心者。由于生起贪等尘垢,又因被具戒者所弃,所以是生杂秽者。巴利
Assāti kattuatthe sāmivacanaṃ, anenāti attho. Tenāha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Idhāgatesūti imasmiṃ sikkhāpade āgatesu. Aññatra āgatesūti ito aññatra omasavādādisikkhāpadapāḷiyaṃ āgatesu. Dussīloti nissīlo sīlavirahito. Pāpadhammoti dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya lāmakasabhāvo. Asucisaṅkassarasamācāroti aparisuddhakāyakammāditāya asuci hutvā saṅkāya saritabbasamācāro. Dussīlo hi kiñcideva asāruppaṃ disvā ‘‘idaṃ asukena kataṃ bhavissatī’’ti paresaṃ āsaṅkanīyo hoti, kenacideva vā karaṇīyena mantayante bhikkhū disvā ‘‘kacci nu kho ime mayā katakammaṃ jānitvā mantentī’’ti attanoyeva saṅkāya saritabbasamācāro. Paṭicchannakammantoti lajjitabbatāya paṭicchādetabbakammanto. Assamaṇoti na samaṇo. Salākaggahaṇādīsu ‘‘ahampi samaṇo’’ti micchāpaṭiññāya samaṇapaṭiñño. Aseṭṭhacāritāya abrahmacārī. Uposathādīsu ‘‘ahampi brahmacārī’’ti micchāpaṭiññāya brahmacāripaṭiñño. Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto anupaviṭṭhattā antopūti. Chadvārehi rāgādikilesānuvassanena tintattā avassuto. Sañjātarāgādikacavarattā sīlavantehi chaḍḍetabbattā ca kasambujāto.
这里“在巴利文中”指的是在这条学处的巴利文里。“jeṭṭhabbatiko”是指奉行咖离亚女神誓愿的人。据说咖离亚女神是吉祥天女的姐姐,所以持她誓愿的人就被称为“jeṭṭhabbatiko”。他受持那个誓愿后,在履行时把炭灰涂满全身,手里握着一把乌鸦羽毛,让人把咖离亚女神画在木板上,再把木板绑在扁担的一头,一边赞颂一边到处游行。“Yadaggena”的意思是多少。“Tadaggena”的意思就是那么多。“No kappeti”等语只是为了显示疑惑状态而说的,这是玛哈巴杜玛长老的意图。第二位长老则说:“no kappeti、nassarati、pamuṭṭho”这些词未能显示疑惑状态,因此另有疑惑状态,另有不许等,他以四者分别显示其义,因此他的说法更为合理,所以被放在后面说。
“于所见有疑惑”:即便认识那个人,因未正确看见其行为,或因时间过去太久,当那人行彼行为时,便对“此人是我曾见或未曾见者”于所见生疑。
“于人有疑惑”:即便知道那件被做的事,因未正确看见做那件事的人,或因时间间隔,便对“做那件事的人是他或不是”于人生疑。巴利
Idha pāḷiyanti imasmiṃ sikkhāpade pāḷiyaṃ. Jeṭṭhabbatikoti kalidevīvataniyutto. Kalidevī kira sirīdeviyā jeṭṭhā, tasmā tassā vatadharo ‘‘jeṭṭhabbatiko’’ti vuccati. Taṃ pana vataṃ samādiyitvā pūrento sakalasarīre masiṃ makkhetvā kākapattāni muṭṭhiyaṃ katvā kalideviṃ phalake likhāpetvā taṃ kājakoṭiyaṃ bandhitvā thomento vicarati. Yadaggenāti yattakena. Tadaggenāti tattakena. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo. Dutiyatthero pana ‘‘no kappeti, nassarati, pamuṭṭho’’ti etehi vematikabhāvāvatthāya adīpanato añño vematikabhāvo, aññāni no kappanādīnīti catunnampi vibhāgena atthaṃ dasseti, tasmā tassa vādo yuttataroti pacchā vutto. Dassane vematiko hotīti puggale ñātepi tassa kiriyāya sammā adiṭṭhabhāvato cirakālātikkamato vā taṃ kiriyaṃ karonto ‘‘esa mayā diṭṭho vā, na vā’’ti dassane vematiko hoti. Puggale vematiko hotīti tena katakamme ñātepi taṃ kammaṃ karontassa sammā adiṭṭhabhāvato kālantarabhāvato vā ‘‘tassa kammassa kārako ayaṃ vā, no’’ti puggale vematiko hoti.
389 “我们将要做呵责甘马等七种甘马”——当有人以犯戒为由举罪时,想这样做的意图,就是甘马意图。“我要让他从犯戒中出罪”——这种意图就是出罪意图。“以不逼迫的方式”——这里显示的是令人退堕的意图。以辱骂的意图而说,犯巴吉帝亚:以辱骂的意图,当面依七种犯聚而说,犯巴吉帝亚。以辱骂的意图而说,犯恶作。巴利
389. ‘‘Tajjanīyakammādisattavidhampi kammaṃ karissāmā’’ti āpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo. ‘‘Āpattito vuṭṭhāpessāmī’’ti adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Anuddhaṃsentassāti iminā cāvanādhippāyaṃ dasseti. Akkosādhippāyena vadantassa pācittiyanti akkosādhippāyena sattahipi āpattikkhandhehi sammukhā vadantassa pācittiyaṃ. Dukkaṭanti akkosādhippāyena vadantassa dukkaṭaṃ.
“他的会众确实是这样成长起来的,也就是通过彼此劝诫、彼此令出罪。”根据这句话,为了确立库伦德注释书的立场,他说了“在库伦德中……”等话。“一切处”是指在一切注释书中。当yya这个音该出现时,re这个音已经越过去了,所以他说“在re音还没有越过的时候”。伍波萨他属于动议甘马,动议完成时,伍波萨他才算是做了,所以他说“当yya音该出现时,不可得”。巴利
‘‘Evaṃ saṃvaddhā hi tassa bhagavato parisā yadidaṃ aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti vacanato kurundaṭṭhakathānayaṃ patiṭṭhapento ‘‘kurundiyaṃpanā’’tiādimāha . Sabbatthevāti sabbaaṭṭhakathāsu. Yya-kāre sampatte re-kāro atikkanto nāma hotīti āha ‘‘re-kāre anatikkante’’ti. Uposathassa ñattikammabhāvato ñattiyā samattāya uposatho kato nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre sampatte na labbhatī’’ti.
“这个和这个”是指“杀生、不与取”等等。“某某和某某是非沙门、非近事男”——怀着辱骂的意图在背后说,犯恶作;当面说,则犯巴吉帝亚。就像在“少女见非太阳”这句话里,能得到“少女不见太阳”的意思;同样,在“令作非机会”这句话里,也能得到“未令作机会”的意思,所以说“然而凡……”等。所举罪的对象是已受具足戒者,这算作一条;对那人有清净想;以所见等为依据,所举的巴拉基格是无根的;怀着令其退堕的意图当面举罪;那人在当下知解——这些在这里就是五条。巴利
Idañcidañcāti ‘‘pāṇātipātaṃ adinnādāna’’ntiādiṃ. ‘‘Asuko ca asuko ca assamaṇo anupāsako’’ti akkosādhippāyena parammukhā vadantassa dukkaṭaṃ, sammukhā vadantassa pana pācittiyameva. Yathā ‘‘asūriyaṃ passati kaññā’’ti ettha ‘‘sūriyaṃ na passati kaññā’’ti ayamattho labbhati, evaṃ ‘‘anokāsaṃ kārāpetvā’’ti etthāpi ‘‘okāsaṃ akārāpetvā’’ti ayamattho labbhatīti āha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
9. 第二恶意诽谤学处的注释巴利
9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
391 391. 第九条中,“看见”是指看见一只公山羊对母山羊行淫。“美提雅比丘尼”是指取她作比丘尼的时期,用过去的称呼来称呼。“就在竹林”并不是指长老乞食的时间,而是指他们指定食物布施的那个时间。“是否”就是“是不是”。“告知此事”是指:抓住另一类诤事中某一点相似之处,告知他被以巴拉基格法举罪的情况。巴利
391. Navame disvāti ajikāya vippaṭipajjantaṃ chagalakaṃ disvā. Mettiyaṃ bhikkhuninti tassā bhikkhunikālaṃ gahetvā bhūtapubbavohārena voharanti. Veḷuvaneyevāti therassa bhikkhācāravelaṃ aggahetvā tehi vuttabhattuddesavelaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Kacci noti kacci nu. Etamatthaṃ ārocesunti aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsitabhāvaṃ ārocesuṃ.
“其他部分”是指另一个部分。因为长老是人趣中的比丘,所以相对于他来说,另一个部分就是畜生趣中山羊的那个部分,这就是所要表达的意思。“此”是以通称的中性词来指山羊,意思是“这是山羊之类”,也就是在说“这只山羊”。或者,这个中性词的表述是随顺“诤事”一词而来的,意思是在说“这个被称为山羊的诤事”。“其他部分”就是如前所说的畜生趣山羊这个意义上的其他部分,意思是另一个部分。“它的”是指山羊的。“与其他部分相关联的,就是其他部分者”——这是第一种拆解的含义;“具有其他部分的,就是其他部分者”——这是第二种拆解的含义。通过这两种拆解,“其他部分者”指的就是山羊本身。除了畜生趣山羊这个部分之外,虽然从究竟意义上说并没有单独存在的山羊,但就像“像的身体”等说法一样,在并无差别之中假立差别,随顺世间通行的说法,所以说“这是其他部分的,或者它有其他部分”。巴利
Aññabhāgassāti aññakoṭṭhāsassa, therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassāti vuttaṃ hoti. Idanti sāmaññato napuṃsakaniddesena chagalakaṃ niddisati, idaṃ chagalakajātanti attho, ayaṃ chagalakoti vuttaṃ hoti. Adhikaraṇasaddāpekkho vā napuṃsakaniddeso, idaṃ chagalakasaṅkhātaṃ adhikaraṇanti vuttaṃ hoti. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo, aññakoṭṭhāsoti attho. Assāti chagalakassa. ‘‘Aññabhāgasambandhī aññabhāgiya’’nti paṭhamaviggahassa attho, ‘‘aññabhāgavantaṃ aññabhāgiya’’nti dutiyaviggahassa. Dvīhipi viggahehi aññabhāgiyanti chagalakova vutto. Tiracchānajātichagalakabhāvañca ṭhapetvā paramatthato visuṃ chagalake asatipi ‘‘paṭimāya sarīra’’ntiādīsu viya abhedepi bhedakappanāya pavattalokavohāravasena ‘‘aññabhāgassa idaṃ, aññabhāgo vā assa atthī’’ti vuttaṃ.
现在,[论师]为了把上述两种分解方式所说的含义详加展开并显示出来,便说了“凡是那……”等话。“那”指那只山羊;“它的”与“是”字相连。“从那里”是指从人类身分和比丘身分。“或者那即是另一种部分”,指前面所说的、由畜生趣山羊身分所构成的另一种部分。“它的”是指山羊的。应当这样连接:那只山羊获得了“有另一部分者”的称呼。为了如实显示前面所说的“诤事是所依,事是所立”这一含义,[论师]便说了“因为……”等话。“他们的”是指美提雅和布摩迦的。“此”是指那只山羊。应当这样连接来理解:以命名的想——也就是以“命名”这一想——那只山羊便是诤事。那些被追问“你们必定已经确定了相似处,你们说什么?你们看见了什么?”的比丘,回答说“看见山羊的邪行之后,我们把达巴的名字安在它上面”,因此他们的话是针对那只作为命名之想的所立的山羊而说的。“那些比丘”指那些追问的比丘。由于也把犯戒的相似处安立在个人本身之上,所以说了“只是个人的相似处”。不过在分别句中……应当知道:这里要说明的是,为什么那只作为所依的山羊诤事,不用“名为命名之想”来称呼,其中自有缘由。巴利
Idāni dvīhipi viggahehi vuttamatthaṃ vitthāretvā dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Soti so chagalako. Tassa ‘‘hotī’’ti iminā sambandho. Tatoti tato manussajātito bhikkhubhāvato ca. So vā aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo. Assāti chagalakassa. So chagalako aññabhāgiyasaṅkhātaṃ labhatīti yojetabbaṃ. ‘‘Adhikaraṇanti ādhāro, vatthu adhiṭṭhāna’’nti heṭṭhā vuttamatthaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘yasmā cā’’tiādimāha. Tesanti mettiyabhūmajakānaṃ. Imanti chagalakaṃ. Nāmakaraṇasaññāyāti nāmakaraṇasaṅkhātāya saññāya so chagalako adhikaraṇanti veditabboti yojetabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘avassaṃ tumhehi leso oḍḍito, kiṃ vadatha, kiṃ passitthā’’ti anuyuttehi tehi bhikkhūhi ‘‘chagalakassa vippaṭipattiṃ disvā dabbassa nāmaṃ tassa karimhā’’ti vuttattā tassa nāmakaraṇasaññāya adhiṭṭhānabhūtaṃ taṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjakā bhikkhū. Āpattilesampi puggalasmiṃyeva āropetvā vuttattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ. Padabhājane pana…pe… veditabbanti iminā nāmakaraṇasaññāya ādhārabhūtassa chagalakasaṅkhātassa adhikaraṇassa avacane kāraṇaṃ vuttaṃ.
393 393. 关于“属于另一类的诤事”这一说法:在这里,把巴利圣典中出现的“诤事”一词的同形词——也就是另一个“诤事”词——因为与圣典中出现的那个词以及其余词有共通之处,所以举出它在两种词义上的含义,然后说“所谓诤事,就是四种诤事”。因为以举出含义的方式来显示含义时,应当举出与圣典中出现的词同形的另一个词,而这个词在两种词义上都共通,不应举出一个词却说另一个词的含义。因此应当知道,这里所举出的,正是与圣典中出现的“诤事”一词同形、在两种词义上都共通的那个“诤事”词。正因为这样,才说“所谓诤事,是就通称而言,以举出含义的方式而转起的四种诤事”。而最后所说的……举罪:当比丘被看见犯桑喀地谢思时,对桑喀地谢思有桑喀地谢思想,如果以巴拉基格来举罪他——这是针对这类举罪而说的。巴利
393. ‘‘Aññabhāgiyassa adhikaraṇassā’’ti ettha pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpakaṃ aññaṃ adhikaraṇasaddaṃ pāḷiāgatatadaññasādhāraṇatāya ubhayapadatthaṃ uddharitvā ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī’’ti vuttaṃ. Atthuddhāravasena hi atthaṃ dassentena pāḷiyaṃ āgatasaddapatirūpako añño saddo ubhayapadattho uddharitabbo, na ca aññaṃ uddharitvā aññassa attho vattabbo, tasmā pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpako aññoyeva ubhayapadatthasādhāraṇo adhikaraṇasaddo uddhaṭoti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇānī’’ti. Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti, saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhī hoti, tañce pārājikena codetītiādicodanaṃ sandhāya vadati.
淫欲违犯的罪,从事相上说是同类的;而其他如不与取等罪,虽然同样是巴拉基格罪,从事相上说明是异类的,所以说“同类异类事相”。自性相似不相似,是指从自性上说相似或不相似。因为第一巴拉基格与第一巴拉基格罪,从淫欲贪的自性上说是相似的;而与嗔相应的杀人,则是不相似的。难道不是说过“诤事,或为同分,或为异分”吗?既然这样,为什么不按照诵出的顺序先说明同分,却先说明异分呢?所以说“从一开始”等。就是依照已经说过的道理,也就是依照“同类异类事相”等已经说过的道理。巴利
Methunavītikkamāpattiyo vatthuto sabhāgā, itarāsaṃ pana adinnādānādiāpattīnaṃ samānepi pārājikāpattibhāve vatthuto visabhāgāti āha ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’ti. Sabhāvasarikkhāsarikkhatoti sabhāvena sadisāsadisabhāvato. Paṭhamapārājikañhi paṭhamapārājikāpattiyā methunarāgena sabhāvato sadisaṃ, dosasampayuttamanussaviggahena asadisaṃ. Nanu ca ‘‘āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ, siyā aññabhāgiya’’nti vuttattā uddesānukkamena tabbhāgiyataṃ aniddisitvā aññabhāgiyatā paṭhamaṃ kasmā niddiṭṭhāti āha ‘‘ādito paṭṭhāyā’’tiādi. Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā vuttanayena.
因为已经说过“依僧团甘马而生起”,义务诤事看起来就好像跟僧团甘马是分开的,所以接着问“那又是为什么呢”等等。又因为说过“义务本身就是义务诤事”,所以说“这其实就是僧团甘马的另一个名称”。如果是这样,那为什么还要说“依僧团甘马而生起”呢?于是说“即便如此”等等。世尊对每一种僧团甘马所说明的“应当这样做”的特征,由于僧团甘马正是从它产生出来的,所以用果来代称因,就可以把这一特征叫做僧团甘马;因此说“因为作意那个甘马相,就依它而生起”。依别住等僧团甘马而生起敬悦等,依举罪甘马、结界甘马等而生起出罪、解界等甘马,所以说“前一个又一个僧团甘马”等等。巴利
‘‘Saṅghakammāni nissāya uppanna’’nti vuttattā saṅghakammato kiccādhikaraṇaṃ visuṃ viya dissatīti āha ‘‘kiṃ panā’’tiādi. ‘‘Kiccameva kiccādhikaraṇa’’nti vuttattā ‘‘saṅghakammānamevetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ. Yadi evaṃ ‘‘saṅghakammāni nissāya uppanna’’nti kasmā vuttanti āha ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Tassa tassa saṅghakammassa bhagavatā vuttaṃ itikattabbatālakkhaṇaṃyeva tato saṅghakammassa nipphajjanato phalūpacārena saṅghakammanti vattabbataṃ arahatīti āha ‘‘yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasi karoti, taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādisaṅghakammaṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ukkhepanīyakammasīmāsammutikammādīni issāya osāraṇasīmāsamūhananādikammānaṃ uppajjanato ca ‘‘purimaṃ purimaṃ saṅghakamma’’ntiādi vuttaṃ.
395-400 以住处而作,是指以人为所依而作。长等,是指长、短、黑、白等。见等,是指所见、所闻等。如铜器,是指像铁钵那样。诸支分与第一种恶心恶见中所说的相似,但这里只是取某些相似之处作为依据,于此便有所增上。巴利
395-400.Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassakāḷaodātādino. Diṭṭhādinoti diṭṭhasutādino. Lohapattasadisoti ayopattasadiso. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā.
10. 第一破僧学处的注释巴利
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410 第十条:那些虚弱无力、没有能力的人,无法在亲近林野等住处中修行而灭尽苦,针对他们才说“会成为许多善男子修行道路上的障碍”。具足安忍堪忍,是指具备“能忍受寒冷”等说法中所讲的堪忍冷热等特性的安忍。以文句为至高,就是执著文句为最上。因为有一种人,虽然听了很多、说了很多、记了很多、诵了很多,却不能在那一生中证得法现观,这种人就被称为“以文句为最上”。成就,就是完成。不能成就,就是不能办到,意思是说不能完成林野居住。背离法,就是非法。不是一切知者,是因为不知道适合他们的方式,所以成为非一切知者。由于有“诸比丘,不得在没有坐卧处的地方入雨安居”这一说法,所以才说“然而四种……是已被禁止的”。正是针对这句话,巴利文中也说:“提婆达多,我已允许八个月的树下坐卧处。”巴利
410. Dasame ye dubbalā honti appathāmā, na sakkonti araññakādīni sevantā dukkhassantaṃ kātuṃ, te sandhāyāha ‘‘bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattantī’’ti. Adhivāsanakhantisampannoti ‘‘khamo hoti sītassā’’tiādinā vuttasītuṇhādisahanalakkhaṇāya khantiyā samannāgato. Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo. Yassa hi puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti , ayaṃ ‘‘padaparamo’’ti vuccati. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Nābhisambhuṇātīti na sampādeti, araññavāsaṃ sampādetuṃ na sakkotīti vuttaṃ hoti. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Asabbaññū assāti tesaṃ anurūpassa ajānanato asabbaññū bhaveyya. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato ‘‘cattāro pana…pe… paṭikkhittamevā’’ti vuttaṃ. Idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse kho mayā devadatta rukkhamūlasenāsanaṃ anuññāta’’nti vuttaṃ.
“以三种角度”是指以三种方式、以三种原因。“对这两者都远离怀疑”是指:不依靠所见和所闻这两者,仅仅这样怀疑:“这到底是不是为了比丘而杀来准备的?”捕鱼网就是渔网,兽网就是捕兽的网。“适合”是指:如果听了他们的话,疑惑就被断除了,那就适合。“市集肉”是指拿来卖的肉。“吉祥等”中的“等”字,包含了供祭、待客等类事情。“专为比丘们”这里的“专”字用在否定的场合,应当理解为“不是为比丘们所做的”。因此要知道:即使混在一起做——既想着“我们要布施给比丘们”,又想着“将来用于吉祥等事”——也是不适合的。不过有些人说:“按照‘专为比丘们’这个限定词,为比丘们和其他人一起做的也适合。”这种说法是不对的。“而在没有疑惑的地方”是说:即使是为比丘们做的,也完全没有怀疑。为了说明这个意思,才说了“然而如果”等话。“对其他人是适合的”是指对不知道的人来说是适合的,知道的人在这种情况下就有罪。“就是那些人”是指那些被指定为之而做的人,就是那些人。为了显示食用指定之肉与食用不净肉的区别,才说了“然而不净肉”等话。前一种情况是有心的罪,后一种情况是无心的罪。因此说:“即使不知道而吃了不净肉,也有罪。”由于有“受用时应当先问再受用,或者拿了之后问过再受用”的说法,所以不知道是不净肉而拿取时,仅凭接受这件事可能无犯。因为经中只说了不知道而吃的人才有罪。“他们说可以”这句话表明:没有罪。巴利
Tīhi koṭīhīti tīhi ākārehi, tīhi kāraṇehīti attho. Tadubhayavimuttaparisaṅkitanti diṭṭhaṃ sutanti idaṃ ubhayaṃ anissāya ‘‘kiṃ nu kho idaṃ bhikkhuṃ uddissa vadhitvā sampādita’’nti kevalameva parisaṅkitaṃ. Macchabandhanaṃ jālaṃ, vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena āsaṅkā upacchinnā hoti, vaṭṭati. Pavattamaṃsanti vikkāyikamaṃsaṃ. Maṅgalādīnanti ādi-saddena āhunapāhunādike saṅgaṇhāti. Bhikkhūnaṃyeva atthāyāti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ. Tasmā ‘‘bhikkhūnañca dassāma, maṅgalādīnañca atthāya bhavissatī’’ti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘bhikkhūnaṃyevāti avadhāraṇena bhikkhūnañca aññesañca atthāya kataṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. Yattha ca nibbematiko hotīti bhikkhūnaṃ atthāya katepi sabbena sabbaṃ parisaṅkitābhāvamāha. Tamevatthaṃ āvikātuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Itaresaṃ vaṭṭatīti ajānantānaṃ vaṭṭati, jānato evettha āpatti hotīti. Teyevāti ye uddissa kataṃ, teyeva. Uddisakatamaṃsaparibhogato akappiyamaṃsaparibhogassa visesaṃ dassetuṃ ‘‘akappiyamaṃsaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Purimasmiṃ sacittakā āpatti, itarasmiṃ acittakā. Tenāha ‘‘akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassapi āpattiyevā’’ti. ‘‘Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvā paribhuñjitabba’’nti vacanato akappiyamaṃsaṃ ajānitvā gaṇhantassa paṭiggahaṇena anāpatti siyā. Ajānitvāpi bhuñjantasseva hi āpatti vuttā. Vattanti vadantīti iminā āpatti natthīti dasseti.
以减损为生活方式,所以叫“减损生活者”。“Bāhuliko”这个词,是省略了一个“la”音后说成的。“Kappaṃ”指寿量劫。因为破僧的人把一劫分成八十份,然后在其中一份那么长的时间里留在地狱里,所以针对寿量劫说“在地狱里受煮一劫”。《劫释论》(《分别论注》809)里则说:在劫正在形成时,或者在劫的中间破僧,到劫毁灭时就能脱身。即使他想“明天劫就要灭了”,今天破僧,明天就能脱身,只在地狱里受煮一天。那里说的“到劫毁灭时”,意思就是到寿量劫毁灭时,这样就没有矛盾。“正在形成时”这句话,也是像“明天就要灭了”一样,基于不真实的假设而说的。至于“只在地狱里受煮一天”,也应该这样理解:那之后劫已不存在,寿量劫也就不存在,所以没有矛盾。“Brahmaṃ puññaṃ”指最殊胜的功德。“Kappaṃ saggamhi modati”这里也是指寿量劫。巴利
Sallekhā vutti etesanti sallekhavuttino. Bāhulikoti ekassa la-kārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Kappanti āyukappaṃ. Saṅghabhedako hi ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ niraye tiṭṭheyyāti āyukappaṃ sandhāya ‘‘kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti vuttaṃ. Kappaṭṭhakathāyaṃ (vibha. aṭṭha. 809) pana ‘‘saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sve kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccatī’’ti vuttaṃ. Tatthāpi kappavināseyevāti āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Saṇṭhahanteti idampi ‘‘sve vinassissatī’’ti viya abhūtaparikappanavasena vuttaṃ. ‘‘Ekadivasameva niraye paccatī’’ti etthāpi tato paraṃ kappābhāve āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhi modatīti etthāpi āyukappameva.
411 “执见别住者”这个说法是以状态为主的解释,意思就是“以执见不同而别住的状态”。“甘马别住者”这里也是同样的道理。否则,与别住者共住的共住僧也会变成不共住。其中,“执见别住者”指的是追随被举罪者的人。他因为自己的执见而成为别住者,所以称为“执见别住者”。“甘马别住者”指的是被作举罪甘马的人。他因为举罪甘马而成为别住者,所以称为“甘马别住者”。“Virahito”就是脱离、解脱的意思。“Kāyasāmaggīdānaṃ”应当理解为:在各种僧甘马中,以身和合、进入伸手可及的范围内参与。巴利
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, laddhinānāsaṃvāsakabhāvenāti attho. Kammanānāsaṃvāsakenāti etthāpi eseva nayo. Aññathā nānāsaṃvāsakena sahitassa samānasaṃvāsakassapi saṅghassa asamānasaṃvāsakattaṃ āpajjeyya. Tattha laddhinānāsaṃvāsako nāma ukkhittānuvattako. So hi attano laddhiyā nānāsaṃvāsako jātoti ‘‘laddhinānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Kammanānāsaṃvāsako nāma ukkhepanīyakammakato. So hi ukkhepanīyakammavasena nānāsaṃvāsako hotīti ‘‘kammanānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Virahitoti vimutto. Kāyasāmaggīdānaṃ tesu tesu saṅghakammesu hatthapāsūpagamanavasena veditabbaṃ.
因为“为了分裂而努力”这句话是单独说出来的,所以应当知道:对于执取会导致分裂的诤事并坚持的人,乃至在此之前就以拉帮结派等方式为破僧而努力的人,都应当对他作劝谏甘马。所谓“这些事”,就是指十八种破僧事。所谓“以甘马”,是指以告白甘马等四种甘马中的任何一种。“以诵”,是指以五种巴帝摩卡诵中的任何一种。“以言说”,是指以各种理由,比如“非法是法”等,来宣说十八种破僧事的言说。“以劝告”,是指用这样的方式在耳边发声劝告:“诸位难道不知道我出身高种姓、出家、多闻吗?像我这样的人竟然会执取非法非律、背离师教,你们心里生起这样的念头合适吗?难道我像无间地狱那样清凉如青莲池吗?难道我不怕恶趣吗?”等等。“以取筹”,是指这样劝告之后,坚定他们的心,使他们不退转,然后说“取这根筹”,于是取筹。在“以五种因缘而有破僧”中,应当知道甘马或诵是破僧的主要因缘,而言说、劝告、取筹则是之前的前方便。因为依照阐明十八事而说的时候,即使通过劝告让人心生欢喜并取了筹,僧团仍然还没有分裂。但当四个人或更多人取了筹之后,另外作甘马或另外诵戒时,僧团才叫做分裂。“Abbhussitaṃ”是生起、高举的意思。“Accheyyā”是应住、应行的意思。巴利
‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātabbanti veditabbaṃ. Imāni vatthūnīti aṭṭhārasa bhedakaravatthūni. Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādiaṭṭhārasabhedakaravatthudīpakena vohārena. Anussāvanāyāti ‘‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hotīti ettha kammameva uddeso vā saṅghabhede padhānakāraṇanti veditabbaṃ. Vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasaena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gahetvā āveṇikakammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya, pavatteyyāti attho.
有惭耻心的人会守护,从这句话可以看出,因为害怕犯戒而发露,只是有惭耻心比丘的责任,所以说“由有惭耻心的比丘们”。即使对无惭耻心的人没有发露,从“看见的人、听见的人”这句话来看,也还是犯戒。“Samāgacchatu”的意思是让他们成为一体。而成为一体是依据相同的见解,所以说“成为持同一见解的人”。“Sampattiyā”是指戒等方面的成就。因为舍弃的人没有犯戒,所以说“那位比丘得安稳”。对不舍弃的,则犯恶作罪;对各个不同地说的人,按人数计算恶作罪。“Pahontena”是指能前往且无病者。由于僧伽分裂是重罪,为了显示必定应当做的事,所以说“即使远也是责任”;然而,对能在半由旬内前往且无病者,才应知道是犯戒。巴利
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃyeva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti. Alajjissapi anārocentassa āpattiyeva ‘‘ye passanti, ye suṇantī’’ti vacanato. Samāgacchatūti ekī bhavatu. Ekībhāvo ca samānaladdhivasena hotīti āha ‘‘ekaladdhiko hotū’’ti. Sampattiyāti sīlādisampattiyā. Paṭinissajjantassa anāpattibhāvato ‘‘sotthibhāvo tassa bhikkhuno’’ti vuttaṃ. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena agilānena. Saṅghabhedassa garukabhāvato avassaṃ kattabbatādassanatthaṃ ‘‘dūrepi bhāroyevā’’ti vuttaṃ, āpatti pana addhayojanabbhantare gantuṃ samatthassa agilānasseva veditabbā.
416 “未被劝谏”这句,是因为在业作者(kammakāraka)处用主动语态(kattu)来指示,所以(注释者)说“未被劝谏的人”。在第三遍甘马语时舍弃的人,在白(甘马)时犯恶作,在两遍甘马语时犯土喇咤亚,所以说“正在舍弃的人无桑喀地谢思罪”。“Assa”指提婆达多。“Katena bhavitabbaṃ”指应当以已作的劝谏甘马来做。若仅凭自己的喜好而说等,因为是初犯者,即使不舍弃也无犯,他是以这个意思而说。在未制立学处时,因为劝谏甘马本身不存在,所以说“并非违越已制立学处的人”。因为正是制立学处者才允许了劝谏甘马。对于“为某人而允许”这句,他们是指为“诸比丘,我允许反刍者的反刍”等(律藏小品273)所说的“为某人而允许”而说。在“无犯”句中指无犯。使罪生起,是指以不舍弃为缘而犯的巴吉帝亚罪,为作举罪甘马而使其生起,这是意思。巴利
416.Asamanubhāsantassāti kammakārake kattuniddesoti āha ‘‘asamanubhāsiyamānassā’’ti. Tatiyakammavācāya paṭinissajjanto ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca āpajjatiyevāti āha ‘‘paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpattī’’ti. Assāti devadattassa. Katena bhavitabbanti samanubhāsanakammena katena bhavitabbaṃ. Attano rucimattena vadeyyātiādikammikattā appaṭinissajjantassapi anāpattīti adhippāyena vadeyya. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissa anuññātaṃ sandhāya vadanti. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti anissajjanapaccayā āpannapācittiyāpattiṃ ukkhepanīyakammakaraṇatthaṃ āropetabboti attho.
罪本身根本没有生起,意思是说:桑喀地谢思罪确实没有生起。而那个,就是这种无犯。所谓三支,是就身、语、意三方面来说有三支,也就是说,它从身、语、意生起。由于没有“我不舍弃”这种想,所以能解脱,因此叫想解脱。有心,是指以“我不舍弃”这个了知心而有心。为了分裂而行动、以如法甘马劝告、甘马语结束、不舍弃,这就是这里说的四支。巴利
Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātāyevāti attho. Sā panesāti sā pana esā anāpatti. Tivaṅgikanti kāyavācācittavasena tivaṅgikaṃ, kāyavācācittato samuṭṭhātīti vuttaṃ hoti. ‘‘Nappaṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘nappaṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
11. 第二破僧学处注释巴利
11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
417-418 417-418. 在第十一条中,任何言语,即使对和合众或其组成部分造成分裂,那就是制造争吵的言语,在这里称为“别众”,所以说“他们说别众是非和合派之言”。属于非和合派的人,就是非和合派者,也就是制造争吵的人。他们所说的话,就是非和合派之言;或者说,存在于非和合派中的言语,就是非和合派之言。因为像断事等甘马,即使由多人来做也合适,所以应当知道“僧团不为僧团作甘马”这句话,是就应当以呵责方式进行的甘马而说的。而这里的支分,除去“为分裂而运作”,加入“追随”,其余与前面所说相同。巴利
417-418. Ekādasame yaṃ vacanaṃ samaggepi vagge avayavabhūte karoti bhindati, taṃ kalahakārakavacanaṃ idha vagganti vuccatīti āha ‘‘vaggaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ vadantī’’ti. Asāmaggipakkhe bhavā asāmaggipakkhiyā, kalahakā. Tesaṃ vacanaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ, asāmaggipakkhe vā bhavaṃ vacanaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ. Yasmā ubbāhikādikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva.
12. 难以劝诫学处的注释巴利
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā
424 第424段:第十二条中,“轻蔑语”就是指责的话。“想要贬低”是想驱赶、想吓唬或想激怒的意思。“saṭa”这个词和“patita”(散落)意思相同。把修饰语放在后面,说成“散落的草、木、叶”,所以解释说“到处散落的草、木、叶”。“被任何东西”是指被风、河流等任何东西。巴利
424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Apasādetukāmoti khipitukāmo, tajjetukāmo vā, ghaṭṭetukāmoti vuttaṃ hoti. Saṭasaddo patitasaddena samānattho. Visesanassa ca paranipātaṃ katvā tiṇakaṭṭhapaṇṇasaṭanti vuttanti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātasadisena nadīsadisena ca kenāpi.
425-426 “难以言说”是指:不管在什么事上,只要被人说了就不能忍受,所以没法教导他。对这种人来说,言语是苦的,也就是对违逆执取、唱反调、不恭敬的人而言,所以叫“难劝”。因此说“要以苦、以难来说”等等。“造成难劝状态的那些法”,就是使人变得难劝的法。这里的“anīya”后缀要理解为表示行为者。因此说“那些法使一个人变得难劝”等等。有恶欲的人叫“恶欲者”,他的状态就是“恶欲性”。应当知道,对不实功德的期许,以及受用时不知量,就是恶欲性。既自赞又毁他的人,叫“自赞毁他者”。凡是抬高自己、把自己捧到高处,又毁谤、指责别人、把别人贬到低处的人,这就是对他们的称呼。他们这样的状态,就是“自赞毁他性”。有发怒习性的人叫“忿怒者”,他的状态就是“忿怒性”。这是对以发怒为特征的忿怒的称呼。巴利
425-426.Vattuṃ asakkuṇeyyoti kismiñci vuccamāne asahanato ovadituṃ asakkuṇeyyo. Dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlaggāhe vipaccanīkavāde anādare puggaleti dubbaco. Tenāha ‘‘dukkhena kicchena vaditabbo’’tiādi. Dubbacabhāvakaraṇīyehīti dubbacabhāvakārakehi. Kattuatthe anīyasaddo daṭṭhabbo. Tenevāha ‘‘ye dhammā dubbacaṃ puggalaṃ karontī’’tiādi. Pāpikā icchā etassāti pāpiccho, tassa bhāvo pāpicchatā, asantaguṇasambhāvanatā paṭiggahaṇe ca amattaññutā pāpicchatāti veditabbā. Attukkaṃsakā ca te paravambhakā cāti attukkaṃsakaparavambhakā. Ye attānaṃ ukkaṃsanti ukkhipanti ucce ṭhāne ṭhapenti, parañca vambhenti garahanti nīce ṭhāne ṭhapenti, tesametaṃ adhivacanaṃ. Tesaṃ bhāvo attukkaṃsakaparavambhakatā. Kujjhanasīlo kodhano, tassa bhāvo kodhanatā. Kujjhanalakkhaṇassa kodhassetaṃ adhivacanaṃ.
先前的时候是忿怒,后来变成怨恨,所以说“因忿怒而有怨恨性”。其中,有怨恨习性的人,或者心里怀着怨恨的人,就叫作“怨恨者”,他的这种状态就是“怨恨性”。这是对一再缠裹心念的那种忿怒的另一种说法。因为一次生起的忿怒就只是忿怒而已,再进一步才成为怨恨。“缠结”是指难以解脱的强烈怨恨。一个人具有这个,就叫作“缠结者”,他的这种状态就是“缠结性”。这是对难以解脱的强烈怨恨的另一种说法。“对举罪者反诘”,就是站在举罪者的对立面、敌对面而安住。“对举罪者轻蔑”,就是用“你这个愚痴、不聪明的人说的话有什么用,你竟然也以为自己有资格说话”这样的话去刺激举罪者。“对举罪者反举罪”,就是说“你也犯了某某罪,你先把这个处理掉吧”,这样反过来把罪举到举罪者头上。巴利
Pubbakāle kodho, aparakāle upanāhoti āha ‘‘kodhahetu upanāhitā’’ti. Tattha upanahanasīlo, upanāho vā etassa atthīti upanāhī, tassa bhāvo upanāhitā. Punappunaṃ cittapariyonaddhalakkhaṇassa kodhassevetaṃ adhivacanaṃ. Sakiñhi uppanno kodho kodhoyeva, tatuttari upanāho. Abhisaṅgoti dummocanīyo balavaupanāho. So assa atthīti abhisaṅgī, tassa bhāvo abhisaṅgitā. Dummocanīyassa balavaupanāhassetaṃ adhivacanaṃ. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa paṭiviruddhena paccanīkena hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanatāti ‘‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena, tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññissasī’’ti evaṃ codakassa ghaṭṭanā. Codakassa paccāropanatāti ‘‘tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ tāva paṭikarohī’’ti evaṃ codakassa upari paṭiāropanatā.
用另一件事来回避这件事,就是用另一个理由或另一句话,去掩盖对方提出的那个理由或那句话。或者,因为“cara”这个词根有多种含义,所以也可以理解为“掩盖”,也就是掩盖的意思。具足这种行为的人,当举罪者说出显示他过失的理由或话语时,他就用别的理由——比如说明这个举罪根本没有根据——或者用别的说法来表达那个意思,把它掩盖过去。当别人说“你犯了罪”时,他反问“谁犯了?犯了什么?在什么上面犯的?你说谁?你说什么?”;或者当别人问“你见过这样的事吗”,他说“我没听见”,还把耳朵凑过去装糊涂,这也是在用另一件事回避这件事。当被问“你犯了某某罪”时,他说“我去了华氏城”;别人再说“我们不是问你有没有去华氏城,是问你有没有犯罪”,他又说“我去了王舍城”;别人再说“去王舍城也好,去婆罗门家也好,你到底犯没犯罪”,他就说“我在那里得到了猪肉”之类的话,用外面的话题把话岔开,这实质上也是在用另一件事回避这件事,所以没有另外单独列出来。巴利
Aññena aññaṃ paṭicaraṇatāti aññena kāraṇena, vacanena vā aññassa kāraṇassa, vacanassa vā paṭicchādanavasena caraṇatā. Paṭicchādanattho eva vā carasaddo anekatthattā dhātūnanti paṭicchādanatāti attho. Tāya samannāgato hi puggalo yaṃ codakena dosavibhāvanakāraṇaṃ, vacanaṃ vā vuttaṃ, taṃ tato aññeneva codanāya amūlikabhāvadīpanena kāraṇena, tadatthabodhakena vacanena vā paṭicchādeti. ‘‘Āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno, kaṃ bhaṇatha, kiṃ bhaṇathā’’ti vā vatvā ‘‘evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭha’’nti vutte ‘‘na suṇāmī’’ti sotaṃ vā upanāmetvā vikkhepaṃ karontopi aññenaññaṃ paṭicchādeti. ‘‘Itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti puṭṭhe ‘‘pāṭaliputtaṃ gatomhī’’ti vatvā puna ‘‘na tava pāṭaliputtagamanaṃ pucchāma, āpattiṃ pucchāmā’’ti vutte tato ‘‘rājagahaṃ gatomhī’’ti vatvā ‘‘rājagahaṃ vā yāhi brāhmaṇagahaṃ vā, āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘tattha me sūkaramaṃsaṃ laddha’’ntiādīni vatvā bahiddhā kathāvikkhipanampi atthato aññenaññaṃ paṭicaraṇamevāti visuṃ na gahitaṃ.
所谓行迹,就是自己的行为表现。因为过失靠它显露出来、被看清、被截断、被切断,所以叫行迹,也就是众生正确或错误的行为方式。不能清楚说明,就是当别人用这样的话来追问他的行为时,他未能说清而不讲述。比如问:贤友,你住在哪里?依靠谁而住?或者问:你说“我亲眼看见他犯下那个过失”,那你当时在做什么?他在做什么?你在哪里?他在哪里?像这样被追问行为经过时,他不把事情说清楚。巴利
Apadānenāti attano cariyāya. Apadīyanti hi dosā etena dakkhīyanti, luyanti chijjantīti vā apadānaṃ, sattānaṃ sammā micchā vā vattappayogo. Na sampāyanatāti ‘‘āvuso, tvaṃ kuhiṃ vasasi, kaṃ nissāya vasasī’’ti vā ‘‘yaṃ tvaṃ vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpajjanto diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’nti vā ādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ.
“抹恩与逞比”中,以抹杀他人功德为特征的是抹恩,这种人具有抹恩,所以叫抹恩者。这样的人,不论是在家人还是出家人,都会毁掉别人为他做过的善行。在家人确实也是这样:本来是个穷人,被某个有怜悯心的人提拔到高位,后来却说“你为我做过什么”,就把那人对他做的善行抹掉了。出家人也是这样:从做沙弥的时候起,就被亲教师或戒师用四种资具以及教读、提问等来摄受,教他说法的方式、论典的技巧等等;后来他受到国王、大臣等的恭敬尊重,却对亲教师和戒师不再有敬重之心而行事,被人说“这人小时候就是我们摄受、养大的,现在却变得这么没情义”,他却说“你们为我做过什么”,就把他们对他做的善行抹掉了。巴利
Makkhipaḷāsitāti ettha paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho, so etassa atthīti makkhī. Tādiso puggalo agāriyo anagāriyo vā samāno paresaṃ sukatakaraṇaṃ vināseti. Agāriyopi hi kenaci anukampakena daliddo samāno uccaṭṭhāne ṭhapito, aparena samayena ‘‘kiṃ tayā mayhaṃ kata’’nti tassa sukatakaraṇaṃ vināseti. Anagāriyopi sāmaṇerakālato pabhuti ācariyena vā upajjhāyena vā catūhi paccayehi uddesaparipucchādīhi ca anuggahetvā dhammakathānayapakaraṇakosallādīni sikkhāpito, aparena samayena rājarājamahāmattādīhi sakkato garukato ācariyupajjhāyesu acittīkato caramāno ‘‘ayaṃ amhehi daharakāle eva anuggahito saṃvaddhito ca, atha ca panidāni nissineho jāto’’ti vuccamāno ‘‘kiṃ mayhaṃ tumhehi kata’’nti tesaṃ sukatakaraṇaṃ vināseti.
即使是对博学多闻的人,一旦被这种心态压倒,像“这位博学者的去向尚且不定,你和我又有什么差别”这样的话就会冒出来——这种生起的、以争强好胜为特征的,就是攀比。它的作用是拿别人的功德来和自己的功德拉平。正因为这样,它像是咬住别人的功德,然后用自己的功德去等同,所以称为攀比;具有这种心态的人就是攀比者。抹恩者和攀比者合称抹恩攀比者,他们的状态就是抹恩攀比性。从含义上说,就是抹恩和攀比。巴利
‘‘Bahussutepi puggale ajjhottharitvā īdisassa ceva bahussutassa aniyatā gati, tava vā mama vā ko viseso’’tiādinā nayena uppajjamāno yugaggāhalakkhaṇo paḷāso. So paraguṇehi attano guṇānaṃ samakaraṇaraso. Tathā hesa paresaṃ guṇe ḍaṃsitvā viya attano guṇehi same karotīti paḷāsoti vuccati, so etassa atthīti paḷāsī. Makkhī ca paḷāsī ca makkhipaḷāsino, tesaṃ bhāvo makkhipaḷāsitā. Atthato pana makkho ceva paḷāso ca.
嫉妒他人的成就,无法忍受,就是“嫉妒者”。吝惜自己的成就,把它藏起来,无法忍受他人共享,或者他有这种吝啬,就是“悭吝者”。欺骗、不说实话,就是“诈伪者”,也就是具备诈伪的人——诈伪的特征是显示自己实际上没有的功德——这种人是欺诳之人。欺诳之人就像喜悦鱼一样。据说,喜悦鱼对鱼露出尾巴,对蛇露出头,让它们知道“我和你们一样”。同样,欺诳之人不论去亲近哪位经师或论师,都会这样对他们说:“我是你们的弟子,你们怜悯我,我不离开你们。”他心里想:“这样他们就会认为‘这个人对我们有恭敬、有尊重’。”因为具备诈伪的人,靠假装拥有不存在的功德,心和行为都随顺迎合,所以“他心是这样、行为是这样”很难看透,就像看不清他的肚子或后背一样。因此他——巴利
Issati parasampattiṃ na sahatīti issukī. Maccharāyati attano sampattiṃ nigūhati, paresaṃ sādhāraṇabhāvaṃ na sahati, maccheraṃ vā etassa atthīti maccharī. Saṭhayati na sammā bhāsatīti saṭho, attano avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇena sāṭheyyena samannāgato kerāṭikapuggalo. Kerāṭiko ca ānandamaccho viya hoti. Ānandamaccho nāma kira macchānaṃ naṅguṭṭhaṃ dasseti, sappānaṃ sīsaṃ ‘‘tumhehi sadiso aha’’nti jānāpetuṃ, evameva kerāṭiko puggalo yaṃ yaṃ suttantikaṃ vā ābhidhammikaṃ vā upasaṅkamati, taṃ taṃ evaṃ vadati ‘‘ahaṃ tumhākaṃ antevāsī, tumhe mayhaṃ anukampakā, nāhaṃ tumhe muñcāmī’’ti ‘‘evamete ‘sagāravo ayaṃ amhesu sappatisso’ti maññissantī’’ti. Sāṭheyyena hi samannāgatassa puggalassa asantaguṇasambhāvanena cittānurūpakiriyāviharato ‘‘evaṃcitto evaṃkiriyo’’ti duviññeyyattā kucchiṃ vā piṭṭhiṃ vā jānituṃ na sakkā. Yato so –
“ 左边是猪,右边是山羊;
声音像羊,角像老牛。”巴利
‘‘Vāmena sūkaro hoti, dakkhiṇena ajāmigo; Sarena nelako hoti, visāṇena jaraggavo’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.296; vibha. aṭṭha. 894; mahāni. aṭṭha. 166) –
就像前面说的夜叉猪一样。谄的相是覆藏已造的恶,他有这个,就是谄者。巴利
Evaṃ vuttayakkhasūkarasadiso hoti. Katapāpapaṭicchādanalakkhaṇā māyā, sā assa atthīti māyāvī.
因为具有僵硬,所以是僵硬的人。像充满风的皮囊那样僵硬,头颈挺直、不随风动摇,这就是僵硬。具足这种僵硬的人,就像吞下犁的蟒蛇,或者像充满风的皮囊一样僵硬,见到应该恭敬的人也不肯弯腰,只从旁边绕过去。以高傲自举为特征的就是慢,他有这个,所以是慢者。巴利
Thambhasamaṅgitāya thaddho. Vātabharitabhastāsadisathaddhabhāvapaggahitasiraanivātavuttikārakaroti thambho. Yena samannāgato puggalo gilitanaṅgalasadiso viya ajagaro, vātabharitabhastā viya ca thaddho hutvā garuṭṭhāniye disvā onamitumpi na icchati, pariyanteneva carati. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno, so etassa atthīti atimānī.
他执取自己的见解,越过事物的真实本性,又向外去抓取,所以叫“执自见者”。他紧抓不放,所以叫“坚执取者”。“取”在这里是指坚固,意思就是顽固地执取。看到合理的理由就能放弃自己主张的人,叫“能舍者”;如果费尽艰难、辛苦,即使举出很多理由,也没法让他放弃,那就叫“难舍者”。这是指这样的人:他牢牢执取自己的见解,认为“只有这才是真实的”,即使佛陀等人为他举出理由来劝说,他也不肯放弃。这种人不管听到的是法还是非法,全都会收进自己的壳里,说:“我们的老师是这样说的,我们是这样听来的。”就像乌龟一样,当它的脚等部位被碰到时,会把所有肢体都缩进自己的壳里,不伸到外面去。同样,这种人被人劝告“你的执取不好,丢掉吧”时,也不肯放下,只是把它藏在心里,带着它到处走。又像鳄鱼不肯放弃已经咬住的东西一样,他抓住这种鳄鱼般的执取,怎么也不放。把“抹恩、攀比”等三对中所说的抹恩、攀比等六种法各自分开来计算,就说成“十九法”。但在《推断经义注》里,则把抹恩、攀比等也按成对的方式合为一组,所以说成“十六法”。巴利
Saṃ attano diṭṭhiṃ parāmasati sabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasatīti sandiṭṭhiparāmāsī. Ādhānaṃ gaṇhātīti ādhānaggāhī. ‘‘Ādhāna’’nti daḷhaṃ vuccati, daḷhaggāhīti attho. Yuttaṃ kāraṇaṃ disvāva laddhiṃ paṭinissajjatīti paṭinissaggī, dukkhena kicchena kasirena bahumpi kāraṇaṃ dassetvā na sakkā paṭinissaggiṃ kātunti duppaṭinissaggī, yo attano diṭṭhiṃ ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ gaṇhitvā api buddhādīhi kāraṇaṃ dassetvā vuccamāno na paṭinissajjati, tassetaṃ adhivacanaṃ. Tādiso hi puggalo yaṃ yadeva dhammaṃ vā adhammaṃ vā suṇāti, taṃ sabbaṃ ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyehi kathitaṃ, evaṃ amhehi suta’’nti kummova aṅgāni sake kapāle antoyeva samodahati. Yathā hi kacchapo attano pādādike aṅge kenaci ghaṭṭite sabbāni aṅgāni attano kapāleyeva samodahati, na bahi nīharati, evamayampi ‘‘na sundaro tava gāho, chaḍḍehi na’’nti vutto taṃ na vissajjeti, antoyeva attano hadaye eva ṭhapetvā vicarati. Yathā kumbhīlā gahitaṃ na paṭinissajjanti, evaṃ kumbhīlaggāhaṃ gaṇhāti, na vissajjeti. Makkhipaḷāsitādiyugaḷattayena dassite makkhapaḷāsādayo cha dhamme visuṃ visuṃ gahetvā ‘‘ekūnavīsati dhammā’’ti vuttaṃ. Anumānasuttaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.181) pana makkhapaḷāsādayopi yugaḷavasena ekaṃ katvā ‘‘soḷasa dhammā’’ti vuttaṃ.
用种种方式引导、令人恭敬领受,从此就习惯于恭敬领受,这就是“恭敬领受者”;不这样恭敬领受的,就是“不恭敬领受者”。当被劝说的人说“你们为什么对我说?我自己就知道什么是适宜、什么是不适宜,什么有罪、什么无罪,什么有利、什么不利”,这个人就不以恭敬的方式接受教诫,而是从相反的方向去领受,所以称为“不恭敬领受者”。因此说“如所教诫”等。巴利
Pakārehi āvahanaṃ padakkhiṇaṃ, tato padakkhiṇato gahaṇasīlo padakkhiṇaggāhī, na padakkhiṇaggāhī appadakkhiṇaggāhī. Yo vuccamāno ‘‘tumhe maṃ kasmā vadatha, ahaṃ attano kappiyākappiyaṃ sāvajjānavajjaṃ atthānatthaṃ jānāmī’’ti vadati, ayaṃ anusāsaniṃ padakkhiṇato na gaṇhāti, vāmatova gaṇhāti, tasmā ‘‘appadakkhiṇaggāhī’’ti vuccati, tenāha ‘‘yathānusiṭṭha’’ntiādi.
“诵出”是指在巴帝摩卡诵出的时候。那么,一切学处怎么都算被包含在巴帝摩卡诵出里呢?回答说:因为用“谁有罪,谁就应当发露”这句话把它们全都统摄进去了。因为靠“谁有罪”这一句,一切罪确实都被收进了因缘诵出里。说“应当跟五种同法者学习”,是从可能做到的角度来说的。也应该理解为:以同法者为共作者。“为了说”是与格作离格用,所以解释说“从我的那句话”。这里的支分跟最初的破僧相似,但有一个差别:那边是以分裂为目的去努力,这里则应理解为作不可说者。巴利
Uddeseti pātimokkhuddese. Atha sabbāneva sikkhāpadāni kathaṃ pātimokkhuddesapariyāpannānīti āha ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyāti evaṃ saṅgahitattā’’ti. ‘‘Yassa siyā āpattī’’ti hi iminā sabbāpi āpattiyo nidānuddese saṅgahitāyeva honti. Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattāti labbhamānavasena vuttaṃ. Sahadhammikena sahakāraṇenātipi attho daṭṭhabbo. ‘‘Vacanāyā’’ti nissakke sampadānavacananti āha ‘‘tato mama vacanato’’ti. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni. Ayaṃ pana viseso – yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, evaṃ idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā.
13. 污家学处注释。巴利
13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431 第431段。“枳咤山”是那个镇子的名字。后面那句“阿萨吉与富那婆娑比丘不应住在枳咤山”,就是针对它说的。因为和它有关联,那个地区也就同样被称为“枳咤山”,所以说“在这样名称的地区”。“Āvāsikā”就是与住处相应的人,也就是固定住下来的人。他们建造还没建好的住处,修缮破旧的住处,对已建好的住处拥有支配权。因此说“那些受他们支配的人……他们就是常住者”。“Nivāso”是说他们只有居住这一点,所以说“然而那些仅仅……”。“Te”指阿萨吉和富那婆娑。“六人”指般陀迦、罗希多迦、弥帝耶、地摩迦、阿萨吉、富那婆娑这六人。“Sammā”是称呼语。“Āyamukhabhūtā”指收入的入口。“Dhuraṭṭhāne”指在舍卫城附近的地方。“Vassāne hemante cāti”指在两个季节中,由于从雨安居起,所以说“由两片云”。因为比一千五百比丘多出六位众学师,所以说“samadhika”,意思是“多出的”。Ma这个字母是因连声而出现的。“Akatavatthu”指未曾建造过的、全新的地基。巴利
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ. Tena pana yogato so janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti. Āvāse niyuttā āvāsikā, nibaddhavāsino. Te akataṃ senāsanaṃ karonti, jiṇṇaṃ paṭisaṅkharonti, kate issarā honti. Tenāha ‘‘so yesaṃ āyatto…pe… te āvāsikā’’ti . Nivāso nivāsamattaṃ etesaṃ atthīti nevāsikāti āha ‘‘ye pana kevala’’ntiādi. Teti assajipunabbasukā. Cha janāti paṇḍuko lohitako mettiyo bhūmajako assaji punabbasukoti ime cha janā. Sammāti ālapanavacanametaṃ. Āyamukhabhūtāti āyassa mukhabhūtā. Dhuraṭṭhāneti sāvatthiyā avidūre ṭhāne. Vassāne hemante cāti dvīsu utūsu vassanato ‘‘dvīhi meghehī’’ti vuttaṃ. Diyaḍḍhabhikkhusahassato gaṇācariyānaṃ channaṃ janānaṃ adhikattā ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ, sādhikanti attho. Ma-kāro padasandhivasena āgato. Akatavatthunti akatapubbaṃ abhinavavatthuṃ.
Kaṇikāra 等是花树,jātisumanā 等是花丛。Koṭṭana 是指自己砍。Koṭṭāpana 是指让别人砍——“砍这个、劈这个”。以堤坝围起来,是指为了让水停留在树根处,而从四周围起来。Udakassa 是指不适用水的。应当知道,“浇适用水”这一说法也包含了让人浇。难道不能用“水的浇灌与令人浇灌”这一说法,从总体上涵盖适用水和不适用水的浇灌等吗?那为什么还要单独说适用水的浇灌等呢?因为后面将会说“为了园林等目的而种植时,即使在不适用语的场合,浇适用水等也是允许的”,所以这里也作了区分,单独指出浇适用水等。“洗手、洗脸、洗脚、沐浴用水的浇灌”也是以另一种方式说明浇适用水。“不适用语”怎么涵盖自己砍伐、挖掘等行为呢?应当知道,被称为“不适用”的,涵盖了所有不适用性质的行为和令人行为等,而不只是不适用的话语。在适用语方面也是同样的道理。应当知道,“把干渠弄直”这一说法也涵盖了清除旧叶等。把锄头等放在地上,从放置处用手拿起来,这个放置处更加明显,所以说“obhāso”(显现)。巴利
Kaṇikārādayo puppharukkhā, jātisumanādayo pupphagacchā. Koṭṭananti sayaṃ chindanaṃ. Koṭṭāpananti ‘‘imaṃ chinda bhindā’’ti aññehi chedāpanaṃ. Āḷiyā bandhananti yathā gacchamūle udakaṃ santiṭṭhati, tathā samantato bandhanaṃ. Udakassāti akappiyaudakassa. Kappiyaudakasiñcananti imināva siñcāpanampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Nanu ‘‘udakassa secanaṃ secāpana’’nti imināva sāmaññato kappiyākappiyaudakasiñcanādiṃ sakkā saṅgahetuṃ, tasmā kappiyaudakasiñcanādi kasmā visuṃ vuttanti? ‘‘Ārāmādiatthaṃ ropite akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ. Hatthamukhapādadhovananhānodakasiñcananti imināpi pakārantarena kappiyaudakasiñcanameva dasseti. ‘‘Akappiyavohāro’’ti koṭṭanakhaṇanādivasena sayaṃ karaṇassapi kathaṃ saṅgahoti? Akappiyanti voharīyatīti akappiyavohāroti akappiyabhūtaṃ karaṇakārāpanādi sabbameva saṅgahitaṃ, na pana akappiyavacanamattanti daṭṭhabbaṃ. Kappiyavohārepi eseva nayo. Sukkhamātikāya ujukaraṇanti iminā purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Kudālādīni bhūmiyaṃ ṭhapetvā ṭhānato hatthena gahetvā ṭhānameva pākaṭataranti ‘‘obhāso’’ti vuttaṃ.
想要依据《大护持》确立主张,所以后文才说到。关于“Vanatthāya”一词,有些人读作“vatatthāya”,他们的意思是“为了义务”。为了说明即便在不如法的用语中,某些情况也是允许的,于是说了“并非仅仅其余……”等话。“任何水渠”指干渠或非干渠。用“浇灌净水”这句,是在说明“说‘浇灌净水吧’也是允许的”;用“自己种植也是允许的”这句,也就证明了“说‘种植吧’也是允许的”。为其他目的而做,指为供养塔等目的而做。为什么没有犯戒呢?为供养塔的目的而编织等,为什么没有犯戒?回答“确实没有犯戒”之后,现在要说明这无犯的情况,于是说了“正如……”等。在那里,指为园林等目的而植树。同样,为供养塔的目的也没有犯戒。意思是,为供养三宝的目的,以如法的用语和间接方式等让人编织,也是没有犯戒的。巴利
Mahāpaccarivādamhi patiṭṭhapetukāmo pacchā vadati. Vanatthāyāti idaṃ keci ‘‘vatatthāyā’’ti paṭhanti, tesaṃ vatiatthāyāti attho. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃ kiñci mātikanti sukkhamātikaṃ vā asukkhamātikaṃ vā. ‘‘Kappiyaudakaṃsiñcitu’’nti iminā ‘‘kappiyaudakaṃ siñcathāti vattumpi vaṭṭatī’’ti dasseti. Sayaṃ ropetumpi vaṭṭatīti iminā ‘‘ropehīti vattuṃ vaṭṭatī’’tipi siddhaṃ. Aññatthāya vā karontassāti vatthupūjādiatthaṃ karontassa. Kasmā na anāpattīti vatthupūjanatthāya ganthanādīsu kasmā na anāpatti. Anāpattiyevāti paṭivacanaṃ datvā idāni tameva anāpattibhāvaṃ dassetuṃ ‘‘yathāhī’’tiādi vuttaṃ. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathā vatthupūjanatthāyapi anāpattiyevāti ratanattayapūjanatthāyapi kappiyavohārena pariyāyādīhi ca ganthāpane anāpattiyevāti attho.
有人笼统地说“同样是为了供养塔像”,但因为接着说了“正如在那里,通过如法的用语和间接方式等”,所以可以知道:只有在用如法用语等方式让人编织时才无犯,而不是自己编织。正因如此,对方质问“那为什么自己编织也不行?”便说了“难道不是……”等话。质问者的意思是:就像为了园林等目的,在如法的土地上自己种植也可以,那么为了供养塔像,自己编织为什么也不行?“已说……”等是论师的回答。那为什么说“但在《大注疏》中没有说”呢?因为即使在《大护持》等中说过,也同样是权威,所以这并不矛盾;之所以这样说,是因为即使在《大注疏》中没有说,只要与那里所说的相符合,也可以成立为权威。关联是:你可能会想“那是怎么回事?”在《大注疏》中说了浇灌如法的水,那是什么意思?这里的意图是:虽然在《大注疏》中没有说为了园林等目的在如法的土地上自己种植,但确实说了自己浇灌如法的水。因此,就像为了园林等目的自己浇灌如法的水可以,为了供养塔像自己编织为什么不行?为了园林等目的自己种植和浇灌如法的水所说的那些,也并不矛盾。为什么不矛盾?说了“在那里……”等。这已说,是指“种植花圃者、让人种植者、浇灌者、让人浇灌者”这些。但在别处有间接方式,因为“种植花圃、让人种植、浇灌、让人浇灌”是就摄受家族而说的种植和浇灌,所以除此之外,为了园林等目的种植花圃有间接方式。在那里,了知间接方式和在这里没有间接方式:在那里“种植花圃”等话中,因为有“花圃”这样特别说法的存在,所以有间接方式;在这里“编织”等话中,因为没有那样的特别说法,所以没有间接方式。巴利
‘‘Tathā vatthupūjanatthāyā’’ti hi sāmaññato vuttepi ‘‘yathā hi tattha kappiyavohārena pariyāyādīhi cā’’ti vuttattā kappiyavohārādīhi ganthāpane eva anāpatti viññāyati, na sayaṃ ganthane, teneva paro sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanepi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi ācariyassa parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati. Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttampi tattheva vuttena saṃsanditvā pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. Taṃ kathanti maññeyyāsīti sambandho. Mahāaṭṭhakathāyañca kappiyaudakasecanaṃ vuttaṃ, taṃ kathanti etthāyamadhippāyo. Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ ārāmādiatthāya kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa pana sayaṃ siñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ ārāmādiatthāya sayaṃ ropanaṃ kappiyaudakasiñcanañca vuttaṃ, tampi na virujjhati. Kathaṃ taṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatrahī’’tiādi. Etaṃ vuttanti mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipīti etaṃ vuttaṃ. Aññatra pana pariyāyo atthīti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipī’’ti kulasaṅgahatthāya ropanasiñcanaṃ sandhāya vuttattā tato aññatra ārāmādiatthāya mālāvaccharopane pariyāyo atthi. Tattha pariyāyaṃ idhaca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti visesavacanasabbhāvato pariyāyaṃ, idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato pariyāyābhāvañca ñatvā.
难道不是这样吗?就像“缝制”是笼统说出来的,所以不能成立间接的说法,因此为了任何人的利益而自己缝制是不允许的;同样,“令缝制”也是笼统说出来的,所以通过间接方式令他人缝制也不允许,这样就会得出这个结论。如果真是这样,那么后面所说的“你要这样知道,这样做就会好看,为了让这些花不散落,你就这样做吧”等等,用合乎戒律的言语让人去做是允许的,这难道不就矛盾了吗?并不矛盾。因为通过间接方式让人做,并不就是“令缝制”本身,所以按照前面所说的方式,以间接方式让人做是允许的。一切都应当按前面所说的方式来理解,这是对前面所说判定要点的简要总结。在搬运等事情中为什么没有犯戒呢?意思是:为了供养塔庙等目的而搬运等,为什么没有犯戒?为了良家妇女等的利益而搬运,是说为良家妇女等搬运,因为在那一段里已经说过了,这就是意图。因此说“在搬运那一节里”等等。花鬘,就是花串。如同花序,就是像花簇一样。如同珍珠串,就是像珍珠串饰一样。巴利
Nanu ca yathā ‘‘ganthentī’’ti sāmaññato vuttattā pariyāyo na labbhatīti yassa kassaci atthāya sayaṃ ganthanaṃ na vaṭṭati, evaṃ ‘‘ganthāpentī’’ti sāmaññato vuttattā pariyāyena ganthāpanampi na vaṭṭatīti āpajjati. Evañca sati parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohītiādinā kappiyavacanena kāretuṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ virujjhatīti? Na virujjhati, pariyāyena hi kārāpanaṃ ganthāpanameva na hoti, tasmā yathāvuttanayena pariyāyato kārāpanaṃ vaṭṭati. Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti heṭṭhā vuttaṃ vinicchayameva saṅkhepato nigameti. Haraṇādīsu kasmā anāpattīti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu kasmā anāpatti. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇassa tattha vuttattāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mālanti pupphadāmaṃ. Mañjarī viyāti kusumamañjarī viya. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ.
巴吉帝亚和恶作:因为挖地而犯巴吉帝亚,因为摄受俗家而犯恶作。以不如法的言说,是指“你挖这个,你种这个”这类不如法的言说。只是恶作,是指因为摄受俗家而犯的恶作。两处,是指在如法的地和不如法的地。一切处,是指为了摄受俗家、受用、园地等目的而种植的。也有恶作,是说并非只有巴吉帝亚。以如法的,是指用如法的水。正是那两种,是指败坏俗家和受用这两种。恶作:为了摄受俗家而自己浇灌,或者用如法言说、不如法言说让别人浇灌,都有恶作;为了受用而自己浇灌,或者用不如法言说让别人浇灌,也有恶作。应当知道罪数众多:这里自己浇灌时,要按断流的次数来计罪;让别人浇灌时,如果反复命令,每说一次话就有一个罪;如果只命令一次而浇灌多次,也只有一个罪。巴利
Pācittiyañceva dukkaṭañcāti pathavīkhaṇanapaccayā pācittiyaṃ, kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ. Akappiyavohārenāti ‘‘idaṃ khaṇa, idaṃ ropehī’’tiādiakappiyavohārena. Dukkaṭamevāti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ. Ubhayatthāti kappiyākappiyapathaviyaṃ. Sabbatthāti kulasaṅgahaparibhogaārāmādiatthāya ropite. Dukkaṭampīti na kevalaṃ pācittiyameva. Kappiyenāti kappiyena udakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane kappiyavohārena akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Āpattibahulatā veditabbāti ettha sayaṃ siñcane dhārāpacchedagaṇanāya āpattigaṇanā veditabbā. Siñcāpane pana punappunaṃ āṇāpentassa vācāya vācāya āpatti, sakiṃ āṇattassa bahūnaṃ siñcanepi ekāva.
恶作与巴吉帝亚:因为摄受俗家而犯恶作,因为破坏草木而犯巴吉帝亚。在其他情况下,是指为了供养塔庙等目的而采摘。一次命令,是指用不如法的方式命令。唯是巴吉帝亚,是因为以不如法的言语命令,所以犯巴吉帝亚。但如果是以如法的言语,为了供养塔庙等目的而让人采摘,那就完全没有犯。巴利
Dukkaṭapācittiyānīti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ, bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ. Aññatthāti vatthupūjādiatthāya ocinane. Sakiṃ āṇattoti akappiyavohārena āṇatto. Pācittiyamevāti akappiyavacanena āṇattattā pācittiyaṃ. Kappiyavacanena pana vatthupūjādiatthāya ocināpentassa anāpattiyeva.
由缝合而成的是有缝之物。这个规则也适用于其余各项。“不允许”的意思是:为了摄受俗家或为了供养塔庙等目的,按照前面所说的方式自己做或叫别人做,就只有恶作——这是它的含义。依照前面的方式,就是按照“比丘的……”等所说的方式。在法座华盖的绑刺上,把花刺穿后放上去——这是文句的连接关系。因为是一层一层往上刺穿、做成像伞一样然后穿进去的,所以说“像伞上叠伞一样”。对于“在芭蕉树干上”等所说的全部内容,说“那太粗大了”,意思是:自己做的,以及用不如法的话叫别人做的,都只有恶作。因为说是“为了刺花的目的”,所以仅仅为了刺穿花朵而绑刺是不允许的;但为了绑花鬘等目的则是允许的。“连刺也不允许绑”这一条,应当依据注释书师长的权威来接受。因为说了“不允许放入”,所以不把花放进花孔里,而是一层一层往上放,是允许的。网状的华盖,就是网华盖。象牙钉也应当理解为有孔的。花承托,是用棍棒等做成的盛花器具,这里也说它是有孔的。阿输迦花簇,就是阿输迦花的花序。“法绳,是为了插入花而缠绕在塔或菩提树上后绑好的绳子”,《大结处》和《中结处》中都这样说,因此可以知道,用那样绑好的绳子,在绳子与塔之间放入花是允许的。不过在《结处》中又说:“法绳,是做成松散的环状绳,缠绕菩提树或塔之后,或者悬挂在法座上,在那里把花放进去。”因此可以知道,在松散的环状绳中间放花也是允许的。应当审察之后采取更合理的那种说法。不过在我们看来,这两种说法并不矛盾。巴利
Ganthanena nibbattaṃ gantimaṃ. Esa nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti kulasaṅgahatthāya vatthupūjādiatthāya vā vuttanayena karontassa ca kārāpentassa ca dukkaṭanti attho. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena. Dhammāsanavitāne baddhakaṇṭakesu pupphāni vijjhitvā ṭhapentīti sambandho. Uparūpari vijjhitvā chattasadisaṃ katvā āvuṇanato ‘‘chattātichattaṃ viyā’’ti vuttaṃ. ‘‘Kadalikkhandhamhī’’tiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sayaṃ karontassa akappiyavacaneneva kārāpentassa ca dukkaṭamevāti attho. Pupphavijjhanatthanti vuttattā pupphāni vijjhituṃyeva kaṇṭakaṃ bandhituṃ na vaṭṭati, pupphadāmādibandhanatthaṃ pana vaṭṭati. Kaṇṭakampi bandhituṃ na vaṭṭatīti ca idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ. Pavesetuṃ na vaṭṭatīti vuttattā pupphacchidde apavesetvā uparūpari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Jālamayaṃ vitānaṃ jālavitānaṃ. Nāgadantakampi sacchiddakaṃyeva gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ daṇḍādīhi katapupphādhāraṇaṃ, tampi sacchiddameva idha vuttaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokapupphamañjarikāya. ‘‘Dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanatthaṃ āvijjhitvā baddharajjū’’ti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, tasmā tathābaddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati. Gaṇṭhipade pana ‘‘dhammarajjunti sithilaṃ vaṭṭikaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī’’ti vuttaṃ, tasmā sithilavaṭṭikāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khanti.
“顶鬘”是指悬挂在法座等顶端的垂鬘。“用花缠绕”是指用花鬘来缠绕。“正是那些”就是指莲花等。“用树皮或小棍”是指用没有单独切断、还带着花的树皮或小棍。“搭在肩上的袈裟”是针对搭在肩上的桑喀帝而说的。因为那样大概可以那样绑。按照这个方式,把其他同类的袈裟或布也照所说的方式绑好,再把花放进去,也是允许的,这个道理就成立了。肩袋因为类似于放进袋子里的东西,所以不算“缠绕物”,因此他们说,对于绑得松散的,从缝隙间把花放进去是允许的。巴利
Matthakadāmanti dhammāsanādimatthake lambakadāmaṃ. Pupphehi veṭhentīti pupphadāmena veṭhenti. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃyeva. Vākena vā daṇḍakena vāti visuṃ acchinnena pupphasahiteneva vākena vā daṇḍakena vā. Khandhe ṭhapitakāsāvassāti khandhe ṭhapitasaṅghāṭiṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi tathā bandhituṃ sakkā bhaveyya. Imināva aññampi tādisaṃ kāsāvaṃ vā vatthaṃ vā vuttanayena bandhitvā tattha pupphāni pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Aṃsabhaṇḍikaṃ pasibbake pakkhittasadisattā veṭhimaṃ nāma na jātaṃ, tasmā sithilabandhassa antarantarā pakkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti.
“应看作花盖”,这是针对制作花盖的人,按纵向把花鬘来回运送、把它填满来说的。至于横向运送,那叫“织”,不叫“填”。在“越过前位”这一句里,三部《结处》都说:“即使没让它们接触而越过,也照样犯戒。”因为“越过前位”是笼统说的,所以这样理解是合理的。不过有人说:“不让它们互相接触,可以反复缠绕很多次。”这种说法找不到根据。“可以绑”,是说可以用没有花的线头或树皮纤维头来绑。“一次运送或缠绕”,这是针对前面说的围绕塔庙等物以及制作花盖而说的。所以,绕塔庙或菩提树时,绕完一次、到了前一位,就该交给另一个人,那个人也绕一次,然后照样往下传。制作花盖的人,运送一次后也该交给另一个人,那个人也同样做。他们说,即使只有两位比丘,分别站在两边轮流运送,也是可以的。巴利
Pupphapaṭeca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetīti ettha ‘‘aphusāpetvāpi atikkāmentassa āpattiyevā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti avisesena vuttattā taṃ yuttaṃ. Keci pana ‘‘aññamaññaṃ aphusāpetvā anekakkhattuṃ parikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti vadantīti vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ na dissati. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttakoṭiyā vākakoṭiyā vā bandhituṃ vaṭṭati. Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vāti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ, tasmā cetiyaṃ vā bodhiṃ vā parikkhipantena ekavāraṃ parikkhipitvā purimaṭṭhānaṃ sampatte aññassa dātabbaṃ, tenapi ekavāraṃ parikkhipitvā tatheva kātabbaṃ. Pupphapaṭaṃ karontena ca ekavāraṃ haritvā aññassa dātabbaṃ, tenapi tatheva kātabbaṃ. Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti, vaṭṭatiyevāti vadanti.
“填满”是指沿着纵向伸展开来而填满。“不能织”是指:纵向伸展开之后,横向来回运送就叫做织,所以哪怕一次也不能把花绳横向运送。“放置花朵的人”是指放置没有绑扎过的普通花朵的人。不过,为了供养而把花鬘放在地上时,不管有没有碰到,都不能把它折成双层来放,他们是这么说的。“瓶状鬘垂饰”是指在两端带有瓶状造型的双重垂饰花鬘。但每一条花鬘只用露出来的线头绑好再悬挂,是可以的;即使想连接两条花鬘,也只把露出来的线头对接起来,是可以的。“以半月形缠绕花绳”是指以半月形,通过花绳反复来回运送而填满,然后围绕起来。正因为这样,那已经包含在前面所说的“填满”里了,所以这种以半月形反复来回运送而填满的做法也不允许。不过他们说,以半月形运送花绳一次是可以的。关于“制作花鬘”,他们说即使抓住线头,也不能把它们合在一起做。由于球状鬘和硬叶鬘已被禁止,所以用布等做成的花鬘也不允许,因为这是随顺于不合律之物,他们这样说。巴利
Pūritanti dīghato pasāraṇavasena pūritaṃ. Vāyituṃ na labhatīti dīghato pasārite tiriyato haraṇaṃ vāyanaṃ nāma hotīti ekavārampi pupphaguṇaṃ tiriyato harituṃ na vaṭṭati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena. Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti vadanti. Ghaṭikadāmaolambakoti ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako. Ekekaṃ pana dāmaṃ nikkhantasuttakoṭiyāva bandhitvā olambituṃ vaṭṭati, pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭiṃ saṅghaṭituṃ vaṭṭati. Aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepoti aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ. Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ, tasmā etampi aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati. Ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti. Pupphadāmakaraṇanti ettha suttakoṭiyaṃ gahetvāpi ekato kātuṃ na vaṭṭatīti vadanti. Geṇḍukakharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti.
说了“表演拉西舞剧”之后,为了换一种方式说明同一件事,又说“给出瑞恰卡”,意思是展示舞蹈动作;也就是说,先表明自己的意图,然后起身示范“应该这样跳”的舞姿。不过有些人说:“把手指放进嘴里发出声音,像轮子一样转动身体,这就叫给出瑞恰卡。”每一行有八个格子,所以叫“八格棋”,也有人读作“阿塔帕达”。十格棋的道理也一样。“格子”是指棋子等的落点。所谓十格棋,就是用两行、二十个格子来玩的博戏。“在空中游戏”是指:只靠嘴上说“这枚棋子被我移到某格了,这枚在某格”,就这样在空中玩博戏。“博戏板”就是博戏的棋盘。“以骰子游戏而戏”:骰子是在六个面上各标出一到六点而做成的游戏用具,把它掷出去后,按所得的点数来移动或拿走棋子进行游戏。也有人说,用罐子玩的游戏叫“罐戏”。巴利
‘‘Lāsiyanāṭakaṃnāṭentī’’ti vatvā tameva pariyāyantarena dassetuṃ ‘‘recakaṃ dentī’’ti vuttaṃ, abhinayaṃ dassentīti attho, attano adhippāyaṃ pakāsetvā ‘‘evaṃ naccitabba’’nti paṭhamaṃ uṭṭhahitvā naccanākāraṃ dassentīti vuttaṃ hoti. Keci pana ‘‘mukhe aṅguliyo pakkhipitvā saddaṃ karontā cakkamiva attānaṃ bhamayamānā recakaṃ denti nāmā’’ti vadanti. Ekekāya pantiyā aṭṭha aṭṭha padāni assāti aṭṭhapadaṃ. ‘‘Aṭṭhāpada’’ntipi paṭhanti. Dasapadepi eseva nayo. Padānīti ca sāriādīnaṃ patiṭṭhānaṭṭhānāni. Dasapadaṃ nāma dvīhi pantīhi vīsatiyā padehi kīḷanajūtaṃ. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā, ayaṃ asukapada’’nti kevalaṃ mukheneva vadantā ākāseyeva jūtaṃ kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāya kīḷantīti pāsakaṃ vuccati chasu passesu ekekaṃ yāva chakkaṃ dassetvā katakīḷanaṃ, taṃ vaḍḍhetvā yathāladdhaekakādivasena sāriyo apanentā upanentā ca kīḷanti. Ghaṭena kīḷā ghaṭikāti eke.
“以茜草色”是指取茜草树的木心,煮成赤色染料而说。“多签手”是对棕榈叶束等的称呼。有些人说:在众多签中取一根没有特别标记的签,投进去,然后再把它单独抽出来,这样以多签手来游戏。“叶管”是用叶子做成的管状物。所以他说“吹奏它”。取提问者口里说出的字,用来推断得失等的游戏,也叫“字戏”。“象的”是依所缘义用 locative 格,意思是象的相术。“马的”等也一样。“他们发出嘘声、拍手”这两个词的意思很明显,所以没有解释。其中,“发出嘘声”是指从嘴里发出嘘嘘声,也就是发出大声而不清晰的声音,这是它的意思。也有人说:“像牧羊人不知不觉给出信号那样,从口中出气,发出细微而不清晰的声音。”“拍手”是指手臂和手相击发出声音,也就是左手放在胸前,用右手掌在那里拍打出声音,这是它的意思。“口鼓”是对口鼓的称呼。巴利
Mañjaṭṭhiyā vāti mañjaṭṭhirukkhasāraṃ gahetvā pakkakasāvaṃ sandhāya vadati. Salākahatthanti tālahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ adhivacanaṃ. Bahūsu salākāsu visesarahitaṃ ekaṃ salākaṃ gahetvā tāsu pakkhipitvā puna taṃyeva uddharantā salākahatthena kīḷantīti keci. Paṇṇena vaṃsākārena katā nāḷikā paṇṇanāḷikā. Tenevāha ‘‘taṃ dhamantā’’ti. Pucchantassa mukhāgataṃ akkharaṃ gahetvā naṭṭhamuṭṭhilābhālābhādijānanakīḷā akkharikātipi vadanti. Hatthisminti nimittatthe bhummaṃ, hatthinimittasippeti attho. Assasmintiādīsupi eseva nayo. ‘‘Usseḷenti apphoṭentī’’ti dvinnaṃ padānaṃ attho pākaṭoyevāti na vutto. Tattha usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ katvā abyattasaddaṃ pavattentīti attho. ‘‘Ajānaṃ saññaṃ dentā ajapālakā viya mukhena vātaṃ nicchārentā sukhumaṃ abyattanādaṃ pavattentī’’tipi vadanti. Apphoṭentīti bhujahatthasaṅghaṭṭanasaddaṃ pavattenti, vāmahatthaṃ ure ṭhapetvā dakkhiṇena pāṇinā tattha tāḷanena saddaṃ karontīti attho. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabheriyā etaṃ adhivacanaṃ.
432 “以欢喜的引发”是指能让人生起欢喜。前进称为“前进”,所以说“以行走”。退回称为“退回”。“以返回”只是表示返回而已。但返回之后再走,仍然只是行走。面向前方看称为“向前看”,所以说“以向前看”。“以向此处彼处看”表示看向各个方向。行走、站立、坐下时,面向哪个方向,朝那个方向看就是“向前看”,而顺着那个方向继续看则称为“向旁看”。此外,向下看、向上看、向后看,分别称为“下看”“上看”“后看”。但这些并不适合沙门,不能引发欢喜,因此这里只取了“向前看”和“向旁看”。对于“这些”一语,在复合词中,即使是被视为次要成分的“眉毛”等,也一并涉及。因为说“以眉毛的收缩”,所以在此处,眉毛是次要成分,而收缩是主要成分。以念与正知:以具有利益等摄受的念,以及如此生起的正知,从各方面,或者以殊胜、有差别的方式了知,所以是正知者;其状态就是正知。这是对如此生起的智的称呼。以已造作故:以正确生起故。向下垂眼:不弯曲身体而向下垂眼。因为弯曲身体而向下看,并不适合沙门。而“向下垂眼”这句话,是表示只看一轭之地。巴利
432.Pasādāvahenāti pasādajananakena. Abhikkamanaṃ abhikkantanti āha ‘‘gamanenā’’ti. Paṭikkamanaṃ paṭikkantaṃ. Nivattanenāti nivattimattaṃ dasseti. Nivattetvā pana gamanaṃ gamanameva. Abhimukhaṃ lokitaṃ ālokitanti āha ‘‘purato dassanenā’’ti. Ito cito ca dassanenāti anudisāpekkhanaṃ dasseti. Yaṃdisābhimukho gacchati tiṭṭhati nisīdati, tadabhimukhaṃ pekkhanaṃ ālokitaṃ, tadanugatadisālokanaṃ ‘‘vilokita’’nti hi vuccati. Aññānipi heṭṭhā upari pacchato pekkhanavasena olokitaullokitāpalokitāni nāma honti. Tāni pana na samaṇasāruppāni appasādāvahāni, tenevettha ālokitavilokitāneva gahitāni. Tesanti samāse guṇībhūtānipi pabbāni parāmasati. ‘‘Pabbasaṅkocanenā’’ti hi vuttattā pabbāni tattha guṇībhūtāni saṅkocanassa padhānattā. Satisampajaññehīti sātthakatādipariggāhikāya satiyā tathāpavattasampajaññena ca samantato pakārehi, pakaṭṭhaṃ vā savisesaṃ jānātīti sampajāno, tassa bhāvo sampajaññaṃ. Tathāpavattañāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Abhisaṅkhatattāti sammā pavattitattā. Heṭṭhākhittacakkhūti khandhaṃ anāmetvāva adhokhittacakkhu. Khandhaṃ nāmetvā hi heṭṭhāvalokanaṃ na samaṇasāruppaṃ. ‘‘Okkhittacakkhū’’ti ca iminā yugamattadassitā vuttā.
Bonda 是浮躁、根性迟钝的意思。Bhakuṭiṃ katvā 是皱眉的意思。Sākhalyena yuttā 意思是具备柔和语,也就是言语柔软。这个说法有《法集论》1350 为据:“其中,什么是柔和语?就是那种无过失、悦耳的话语……”按这种解释,Sākhalyena yuttā 就是具足柔和语。Nelā 中,elā 叫作过失,没有过失就是 nelā,意思是没有过失。Kaṇṇasukhā 是悦耳,因为音韵甜美而使耳朵舒适,不会像用针扎一样产生耳痛。Dānanibaddhāni 意思是持续不断地布施。巴利
Bondoti lolo mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Sākhalyena yuttāti ‘‘tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā’’tiādinā (dha. sa. 1350) nayena vuttasākhalyena samannāgatā, muduvacanāti attho. Nelāti elaṃ vuccati doso, nāssā elanti nelā, niddosāti attho. Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā, sūcinā vijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti. Dānanibaddhānīti nibaddhadānāni.
说了“吩咐舍利弗和目犍连”之后,又说“你们去吧,舍利弗们”,由此可见,“舍利弗们”这个说法是用余一法(以一概余的省略表达方式)说的,这个意思本来就很明显,所以没有特别说明。因为“舍利弗们”是用余一法说的,而且异形余一法也是可以接受的,所以这里才用了复数形式。“有信、净信者”:就是具足对三宝的信,并因此而生净信;或者因为具足对业果的信而称为“有信”,因为对三宝的净信增上而称为“净信”。巴利
‘‘Sāriputtamoggallāne āmantesī’’ti vatvā ‘‘gacchatha tumhe sāriputtā’’ti vacanato ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena vuttanti ayamattho pākaṭoyevāti na vutto. ‘‘Sāriputtā’’ti hi idaṃ ekasesanayena vuttaṃ virūpekasesassapi icchitattā, tenevettha bahuvacananiddeso katoti. Saddhassa pasannassāti ratanattayassa saddhāya samannāgatassa tatoyeva ca pasannassa, kammaphalasaddhāya vā samannāgatattā saddhassa ratanattayappasādabahulatāya pasannassa.
433 应当对他举罪:也就是因为污家恶行而犯的罪,应当对他举罪。说到“在那个精舍”,这是针对村外的精舍说的。至于村内的精舍,已经被“不应在那个村庄居住”这句话涵盖进去了,因为“村庄”这个词本身就已经把它包括在内。由于说的是“在那个精舍”,所以在那个村庄附近的其他精舍里居住是可以的。“不应在附近的村庄乞食”:因为已经禁止在那个精舍居住,所以如果他住在那里,那么连附近的村庄也不应去乞食,这就是这句话的意思。“不应在那个村庄乞食”:在哪个村庄造了污家恶行,就不应在那个村庄乞食。因为无论在哪个村庄或城镇造了污家恶行,也无论在哪个精舍居住,都不允许在那个村庄或城镇乞食,也不允许在那个精舍居住。不过,住在附近精舍的人,是可以在附近的村庄乞食的,因为那边并没有禁止居住。巴利
433.Āpattiṃ ropetabbāti kuladūsakakammena āpannāpattiṃ ropetabbā. Tasmiṃ vihāreti bahigāme vihāraṃ sandhāya vuttaṃ. Antogāme vihāro pana ‘‘tasmiṃ gāme na vasitabba’’nti imināva saṅgahito gāmaggahaṇeneva gahitattā. ‘‘Tasmiṃ vihāre’’ti vacanato tassa gāmassa sāmantā aññasmiṃ vihāre vasituṃ vaṭṭati. Sāmantagāme piṇḍāya na caritabbanti tasmiṃ vihāre vāsassa paṭikkhittattā yadi tattha vasati, tena sāmantagāmepi piṇḍāya na caritabbanti adhippāyo. Tasmiṃ gāme piṇḍāya na caritabbanti yasmiṃ gāme kuladūsakakammaṃ kataṃ, tasmiṃ gāme na caritabbaṃ. Yasmiñhi gāme vā nigame vā kuladūsakakammaṃ kataṃ, yasmiñca vihāre vasati, neva tasmiṃ gāme vā nigame vā carituṃ labbhati, na vihāre vasituṃ. Sāmantavihāre vasantena pana sāmantagāme carituṃ vaṭṭati tattha vāsassa appaṭikkhittattā.
435 十八种行持是这样的:不应给人授具足戒,不应给人依止,不应让人收沙弥,不应接受教诫比丘尼的任命,即使已被任命也不应去教诫比丘尼;不应再犯那种导致僧团对之作出驱出甘马的罪,也不应犯其他类似的罪或比这更重的罪;不应指责甘马,不应指责执行甘马的人;不应取消已住于正常状态的比丘的伍波萨他,不应取消自恣;不应做揭发,不应要求作开许,不应留把柄,不应举罪,不应提醒,不应与比丘们结交——以上就是所说的十八种行持。巴利
435.Aṭṭhārasavattānīti ‘‘na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatena bhikkhuniyo na ovaditabbā, yāya āpattiyā saṅghena pabbājanīyakammaṃ kataṃ hoti, na sā āpatti āpajjitabbā aññā vā tādisikā tato vā pāpiṭṭhatarā, kammaṃ na garahitabbaṃ, kammikā na garahitabbā, na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo, na pavāraṇā ṭhapetabbā, na savacanīyaṃ kātabbaṃ, na anuvādo ṭhapetabbo, na okāso kāretabbo, na codetabbo, na sāretabbo, na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti evamāgatāni aṭṭhārasa vattāni.
以阿萨吉与富那婆娑为首,所以依“同伴”这一称呼,说为“阿萨吉与富那婆娑”。所谓“由于不实行随顺之行”,意思是:不实行被称为如所制定的正行的随顺之行;也就是说,对于那种若遵行便能使僧团随顺和合的行持,他们不遵行,所以说“不随顺”。“不是顺毛的”,意思是:不是毛倒向一边的,不是随顺而行的人。所谓“不实行出离之道”,意思是:不实行被称为随顺行持的出离方法;也就是说,对于那种若遵行便能从有罪状态中出离的行持,他们不实行,不为了出罪而急切、热切地发起意愿。“以十种骂詈事”,就是以出生、名字、种姓、职业、技艺、疾病、相貌、烦恼、罪过、低劣这十种骂詈的理由。在“chandagāmitā pāpentī”等语句中,“ya”这个字母就像在“sayaṃ abhiññā”等语句中那样,是省略而示的,所以说“chandagāmitāyapi pāpentī”等。“Tesanti”指那些以阿萨吉和富那婆娑为首的众比丘。巴利
Assajipunabbasukappadhānā assajipunabbasukāti vuttā sahacaraṇañāyena. Anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāyāti yathāpaññattasammāvattasaṅkhātaṃ anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāya, yena vattena ciṇṇena saṅgho anulomiko hoti, tasmiṃ avattanatoti vuttaṃ hoti. Na pannalomā hontīti patitalomā na honti, anukūlavuttino na hontīti attho. Nittharaṇamaggaṃ na paṭipajjantīti anulomavattasaṅkhātaṃ nittharaṇūpāyaṃ na paṭipajjanti, yena vattena ciṇṇena sāpattikabhāvato nittiṇṇā honti, tasmiṃ nittharaṇakavattasmiṃ na vattanti, āpattivuṭṭhānatthaṃ turitaturitā chandajātā na hontīti vuttaṃ hoti. Dasahi akkosavatthūhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattihīnasaṅkhātehidasahi akkosakāraṇehi. Chandagāmitā pāpentītiādīsu ya-kāro ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu viya luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘chandagāmitāyapi pāpentī’’tiādi. Tesanti assajipunabbasukānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ.
436-437 436-437. 因为那个集镇不为人知,为了说明它,才说了“在那里”等话。所谓“给他人东西”,说的是以信任取走他人的东西再给出去,这本身就是恶作。而且那必须是为了供养塔庙:这就说明,即使是给父母,也只能是为了供养塔庙才该给。有人说:“因为只说到‘为了装饰、为了供养湿婆林伽等’,就仅此而已,所以他们可以把它卖掉来维持生计,因此可以给母亲等人。”所谓“给任何人”,是指给亲戚或非亲戚的任何人。说“由亲属沙弥”,是因为他们合适。对于前来的沙弥,可以给一半份额:因为属于僧团的利得,对于进入近行界的沙弥来说也归他们所有,所以他们也能得到一半份额,就是据此而说的。“小份”,是指一半份额中的一半。这是四分之一份额的说法。巴利
436-437. Nigamassa apākaṭattā taṃ dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādimāha. Parasantakaṃ deti, dukkaṭamevāti vissāsaggāhena parasantakaṃ gahetvā dentaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi dentena vatthupūjanatthāya eva dātabbanti dasseti. ‘‘Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā imaṃ vikkiṇitvā jīvikampi kappessantīti mātuādīnaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Kassacipīti ñātakassa aññātakassa vā kassacipi. Ñātisāmaṇerehevāti anucchavikattā vuttaṃ. Sampattānaṃ sāmaṇerānaṃ upaḍḍhabhāgaṃ dātuṃ vaṭṭatīti saṅghikassa lābhassa upacārasīmagatānaṃ sāmaṇerānampi santakattā tesampi upaḍḍhabhāgo labbhatevāti katvā vuttaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ. Catutthabhāgassetaṃ adhivacanaṃ.
沙弥……放置,这段话是针对不可按雨安居分配的情况说的。在那里,指的是在路上或佛塔庭院里。不得让沙弥给予,是因为沙弥不适合让人给予,才这样说。因为那不能算是花施。即使那些到来者的布施可以算作花施,沙弥也不能被给予。自己,指沙弥自己。拿着粥饭等,这是就为比丘们准备粥饭等而说的,所以不加区分地说不许可。巴利
‘‘Sāmaṇerā…pe… ṭhapentī’’ti idaṃ vassaggena abhājiyaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. Dāpetuṃ na labhantīti sāmaṇerehi dāpetuṃ ananucchavikattā vuttaṃ. Na hi taṃ pupphadānaṃ nāma siyā. Yadi hi tathā āgatānaṃ tesaṃ dānaṃ pupphadānaṃ bhaveyya, sāmaṇerehipi dātuṃ na labbheyya. Sayamevāti sāmaṇerā sayameva. Yāgubhattādīni ādāyāti idaṃ bhikkhūnaṃ atthāya yāgubhattādisampādanaṃ sandhāya vuttattā ‘‘na vaṭṭatī’’ti avisesena vuttaṃ.
按前面所说的方式:对父母,亲自拿去、让人拿去、叫来、让人叫来,都可以给;对其他亲属,则要让人叫来才能给。而且让人为父母拿去时,必须由亲属沙弥拿去;其他人如果自己愿意,也可以。这是把花那部分所说的方式类推到果上,所以果也可以亲自拿去、让人拿去等给父母,对其他亲属则要让人叫来才能给。现在为了把“亲自拿去或让人拿去……以主人身份给的人犯土喇咤亚”这个花那部分所说的原则也简略地用在果上,就说“然而为了摄护俗家”等。“资具已尽者”:这是针对外来比丘说的。“或以果的数量限定”:就是“应该给这么多果”,这样以果的数量来限定。“或以树的限定”:就是“应该从这些树给”,这样以树来限定。即使在已限定的树上,如果说“这里的果好,从这里拿吧”,也算作了摄护俗家,所以说“然而不应这样说”。巴利
Vuttanayenevāti mātāpitūnaṃ tāva haritvāpi harāpetvāpi pakkositvāpi pakkosāpetvāpi dātuṃ vaṭṭati, sesañātakānaṃ pakkosāpetvāva. Mātāpitūnañca harāpentena ñātisāmaṇereheva harāpetabbaṃ, itare pana yadi sayameva icchanti, vaṭṭatīti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi atidisati, tasmā phalampi mātāpitūnaṃ haraṇaharāpanādinā dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pakkosāpetvāva. Idāni ‘‘yo haritvā vā harāpetvā vā…pe… issaravatāya dadato thullaccaya’’nti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi saṅkhipitvā dassento ‘‘kulasaṅgahatthāya panā’’tiādimāha. Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Phalaparicchedena vāti ‘‘ettakāni phalāni dātabbānī’’ti evaṃ phalaparicchedena vā. Rukkhaparicchedena vāti ‘‘imehi rukkhehi dātabbānī’’ti evaṃ rukkhaparicchedena vā. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’’ti vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti.
树皮,就是树的外皮。为那些在家人,在村落之间、地区之间等地传递消息和回信,就是跑腿传话。因此说“为在家人做使者、传递消息的工作”。使者的工作就是差使。即使最初没有接受消息……一步一步犯恶作,这是针对以“我要传达他的消息”这个意图而前往来说的。但如果拒绝了他的消息,自己出于悲悯而去,传达适合自己的消息,那就无犯。如前所说种类,就是“以我的话礼拜世尊的双足”等,在学处中最初所说的那一类。尊者离去,这是就驱出甘马来说的。尊者再次离去,这是就受了驱出甘马者的义务来说的。与初次破僧相似,在这里,于各个支分上,如同那里的努力,这里应以欲等来达成,应这样看待。其余相同。巴利
Rukkhacchallīti rukkhattaco. Tesaṃ tesaṃ gihīnaṃ gāmantaradesantarādīsu sāsanapaṭisāsanaharaṇaṃ jaṅghapesanikaṃ. Tenāha ‘‘gihīnaṃ dūteyyaṃ sāsanaharaṇakamma’’nti. Dūtassa kammaṃ dūteyyaṃ. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi…pe… pade pade dukkaṭanti idaṃ tassa sāsanaṃ ārocessāmīti iminā adhippāyena gamanaṃ sandhāya vuttaṃ, tassa pana sāsanaṃ paṭikkhipitvā sayameva kāruññe ṭhito gantvā attano patirūpaṃ sāsanaṃ āroceti, anāpatti. Pubbe vuttappakāranti ‘‘mama vacanena bhagavato pāde vandathā’’tiādinā vuttappakāraṃ sikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. Pakkamatāyasmāti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ. Puna pakkamatāyasmāti idaṃ pana pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evaṃ idha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.
442 442. 初犯者:这些人第一次违犯罪,所以叫“初犯者”。“那么多天”:从覆藏那天算起,直到发露那天为止,按日、半月、月、年计算,中间过了多少时间,就是那段时间,这是意思。“不愿、被迫”:在这里,因为未作净治的罪会成为生天与解脱的障碍,所以即使不愿意,也必须别住,这是意旨。“应召来”:就是应通过出罪甘马而召来。“那些比丘应受呵责”:在这里,那些知道不够资格却举行出罪甘马的比丘,应受呵责,是有过失、有罪的,犯恶作——这个意思很明显,所以没有说明。“适当”:就是应尽的义务。巴利
442. Paṭhamaṃ āpatti āpajjanaṃ etesanti paṭhamāpattikā. Tattakāni ahānīti paṭicchāditadivasato paṭṭhāya yāva ārocitadivaso, tāva divasapakkhamāsasaṃvaccharavasena yattako kālo atikkanto, tattakaṃ kālanti attho. Akāmena avasenāti ettha appaṭikammakatāya āpattiyā saggamokkhāvaraṇabhāvato anicchantenapi parivasitabbanti adhippāyo. Avhātabboti abbhānakammavasena pakkositabbo. Te ca bhikkhū gārayhāti ettha ye ūnabhāvaṃ ñatvā abbhenti, te bhikkhū ca garahitabbā sātisārā sadosā, dukkaṭaṃ āpajjantīti ayamattho pākaṭoyevāti na vutto. Sāmīcīti vattaṃ.