3. 第三波罗夷·入出息念定的注释
1. 波罗夷篇复注 · 86 段
入出息念定的注释巴利
Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā
165 “为了证得阿拉汉果”,意思是为了达到证得阿拉汉果的目的。“另一种方式”,意思是为了证得阿拉汉果的另一个原因。“宣说”,是指以称赞作为开头来教导;这里的称赞,是为了通过让人产生欢喜来激励精进。比丘们听了之后,心里想:“世尊以种种方式称赞这个定,这个定确实是寂静的、殊胜的、纯粹的、安乐的住处,而且能当场让恶法消失。”他们因此生起欢喜和精进,认为应当认真投入、依之修行。巴利
165.Arahattappattiyāti arahattappattiatthāya. Aññaṃ pariyāyanti arahattādhigamatthāya aññampi kāraṇaṃ. Ācikkhantoti pasaṃsāpubbakaṃ desento, pasaṃsā ca tattha abhirucijananena ussāhanatthā. Tañhi sutvā bhikkhū ‘‘bhagavā imaṃ samādhiṃ anekehi ākārehi pasaṃsati, santo kirāyaṃ samādhi paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro, pāpadhamme ca ṭhānaso antaradhāpetī’’ti sañjātābhirucino ussāhajātā sakkaccaṃ anuyuñjitabbaṃ paṭipajjitabbaṃ maññanti.
“义理与连接次第”,就是义理以及连接的次第。世尊以说法的威力,把自己亲证的定变得连那些比丘也能贴近、亲证,于是以归纳的方式说“这确实也是”等话。“执持入出息”,就是连同长、短等差别一起,限定并执取入出息,意思是以它们为所缘而转起。巴利
Atthayojanakkamanti atthañca yojanakkamañca. Bhagavā attano paccakkhabhūtaṃ samādhiṃ desanānubhāvena tesampi bhikkhūnaṃ āsannaṃ paccakkhañca karonto sampiṇḍanavasena ‘‘ayampi kho’’tiādimāha. Assāsapassāsapariggāhikāti dīgharassādivisesehi saddhiṃ assāsapassāse paricchijja gāhikā, te ārabbha pavattāti attho.
现在,为了用巴利圣典阐明前面所说的义理,而说“已说”等句。其中,“非呼出、非吸入”是通过否定来简别,从而说明的就是同一个意思。“依吸入”是说以吸入为所缘。“依呼出”也是同样的道理。“念现前”是指由于不忘失,而近住于那吸入与呼出,这就称为念。至此,已经说明了“于入出息中念,即是入出息念”这个意思。接着,为了以念来指称那个修行人,而说“若吸入者,则念现前;若呼出者,则念现前”。意思是:当他吸入时,念便近住于吸入而安住;当他呼出时,念便近住于呼出而安住。巴利
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā vibhāvento āha ‘‘vuttañheta’’ntiādi. Tattha no passāsono assāsoti so soyeva attho paṭisedhena visesetvā vutto. Assāsavasenāti assāsaṃ ārammaṇaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Passāsavasenāti etthāpi eseva nayo. Upaṭṭhānaṃ satīti asammussanatāya tameva assāsaṃ passāsañca upagantvā ṭhānaṃ sati nāmāti attho. Ettāvatā ānāpānesu sati ānāpānassatīti ayamattho vutto hoti. Idāni sativaseneva puggalaṃ niddisitukāmena ‘‘yo assasati, tassupaṭṭhāti, yo passasati, tassupaṭṭhātī’’ti vuttaṃ. Yo assasati, tassa sati assāsaṃ upagantvā tiṭṭhati. Yo passasati, tassa sati passāsaṃ upagantvā tiṭṭhatīti attho.
“相应”就是“结合”。所谓“入出息念”,是以入出息念为缘的意思。在第一种含义里,由于“相应”这个说法,已经说明了定与念之间有俱生缘等缘的关系;而在第二种含义里,则还有亲依止缘的关系,因为伴随近行定的念是安止定的亲依止缘。这样,就从俱生缘等七种缘的角度,显示了这两种情况下的缘关系。关于“修习”,在“再者,优陀夷,我为弟子们宣说了行道,我的弟子们依照这行道修习四念处”等文句里,是从令生起、令增长的意义上说的。为了显示这两种意义,所以说“已修习,就是已令生起、已令增长”。其中,“已修习”是指已存在、已到达,也就是已令生起、只是已获得的意思。但对已生起、已获得修习的人来说,他就是“已修习”,也就是已令达到熟练、已令增长的意思。“多修习”是指频繁地现起,以此说明达到了转向自在等状态。因为已经达到自在的人,能在任何想要的时候入定,所以会一再地现起;因此说“一再而作”。又如在“在此,比丘们,有沙门……离诸欲……”等处,第一句里出现的“eva”一词,在第二句等里也同样适用;这里也是如此,所以说“两处都应当以‘eva’一词来限定理解”。巴利
Yuttoti sampayutto. Ānāpānassatiyanti ānāpānassatiyaṃ paccayabhūtāyanti attho. Purimasmiñhi atthe samādhissa satiyā sahajātādipaccayabhāvo vutto sampayuttavacanato, dutiyasmiṃ pana upanissayabhāvopi. Upacārajjhānasahagatā hi sati appanāsamādhissa upanissayo hotīti ubhayathāpi sahajātādīnaṃ sattannampi paccayānaṃ vasena paccayabhāvaṃ dasseti. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventī’’tiādīsu (ma. ni. 2.247) uppādanavaḍḍhanaṭṭhena bhāvanāti vuccatīti tadubhayavasena atthaṃ dassento ‘‘bhāvitoti uppādito vaḍḍhito cā’’ti āha. Tattha bhāvaṃ vijjamānataṃ ito gatoti bhāvito, uppādito paṭiladdhamattoti attho. Uppanno pana laddhāsevano bhāvito, paguṇabhāvaṃ āpādito vaḍḍhitoti attho. Bahulīkatoti bahulaṃ pavattito. Tena āvajjanādivasībhāvappattimāha. Yo hi vasībhāvaṃ āpādito, so icchiticchitakkhaṇe samāpajjitabbato punappunaṃ pavattissati. Tena vuttaṃ ‘‘punappunaṃ kato’’ti. Yathā ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241) vivicceva kāmehī’’ti (dī. ni. 1.226; saṃ. ni. 2.152) ca evamādīsu paṭhamapade vutto eva-saddo dutiyādīsupi vuttoyeva hoti, evamidhāpīti āha ‘‘ubhayattha eva-saddena niyamo veditabbo’’ti.
为了说明通过“两者兼具”这一限定而获得的功德,才说了“这确实……”等话。“不净业处”指的是以不净为所缘的禅那。因为它在不净的对象上作为修行者的修行活动,又是修行者获得殊胜快乐的原因,所以称为“不净业处”。“唯”这个字,是用来排除其他所缘的。“以通达之力”,是指以禅那通达的力量。禅那通过殊胜的修习而成就时,就在通达自己境界的同时运作,并且如实通达,因此称为“通达”。因为所缘粗显,所以是令人厌恶的所缘;因为所缘可厌,所以是应当厌离的所缘。“以方便”,是指以某种理由或某种间接方式。“也因所缘的寂静性”,这是就所缘逐渐变得极为微细的状态而说的。因为当所缘寂静、安定时,在其上生起的法自身也变得寂静、安定。因此说“寂静、寂止、寂灭”,意思是一切热恼都已寂灭。所缘的寂静性,以及以彼为所缘的诸法的寂静性,应当通过观察出世间法的观智来阐明。巴利
Ubhayapadaniyamena laddhaguṇaṃ dassetuṃ ‘‘ayaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Asubhakammaṭṭhānanti asubhārammaṇaṃ jhānamāha. Tañhi asubhesu yogakammabhāvato yogino sukhavisesānaṃ kāraṇabhāvato ca ‘‘asubhakammaṭṭhāna’’nti vuccati. Kevalanti iminā ārammaṇaṃ nivatteti. Paṭivedhavasenāti jhānapaṭivedhavasena. Jhānañhi bhāvanāvisesena ijjhantaṃ attano visayaṃ paṭivijjhantameva pavattati yathāsabhāvato paṭivijjhīyati cāti paṭivedhoti vuccati. Oḷārikārammaṇattāti bībhacchārammaṇattā. Paṭikūlārammaṇattāti jigucchitabbārammaṇattā. Pariyāyenāti kāraṇena lesantarena vā. Ārammaṇasantatāyapīti anukkamena vicetabbataṃ pattārammaṇassa paramasukhumataṃ sandhāyāha. Sante hi sannisinne ārammaṇe pavattamāno dhammo sayampi sannisinnova hoti. Tenāha – ‘‘santo vūpasanto nibbuto’’ti, nibbutasabbapariḷāhoti attho. Ārammaṇasantatāya tadārammaṇānaṃ dhammānaṃ santatā lokuttaradhammārammaṇāhi paccavekkhaṇāhi dīpetabbā.
它没有任何能带来寂静与殊胜状态的浇灌,所以是“无浇灌”;因为无浇灌,所以是“未被浇灌”;正因为未被浇灌,所以是“不混杂”“不与遍作等相杂”;也正因如此,它是“各别”“单独”“独特”“不共”的。这一切都是就自性本身来说明其寂静的状态,或者也可说遍作是寂静之因。所谓“遍作”,是指从作遍开始,直到相的生起为终点;这里并没有那样的东西,这就是其意旨。因为那时业处没有滋味,就可能是不寂静、不殊胜的。或者,与近行定相比,这里没有寂静性,这样来理解。就像在近行定的刹那,由于盖的离去和支的显现,对其他禅那来说有寂静性,对这个禅那则不是这样。然而,这个禅那从最初作意起就是殊胜的,这样来理解。“有些人”是就北寺(无畏山寺)的住众而说的。“未被浇灌”是指没有以浇灌而浇灌。因此说“有滋养”,意思是类似有滋养。“甘美”即可爱。能带来心所之乐的获得,应依三禅、四禅之力,或因舍的寂静状态而趋向乐,所以应知这也是依于一切禅那而言。然而,能带来身乐的获得,则应理解为依于由禅那等起的殊胜色所触之身的状态,而且那是在出禅那之时。在这个观点下,“于每……”这里的“于每”应看作表示原因处的格。巴利
Nāssa santapaṇītabhāvāvahaṃ kiñci secananti asecanako, asecanakattā anāsittako, anāsittakattā eva abbokiṇṇo asammisso parikammādinā, tatoyeva pāṭiyekko, visuṃyeveko āveṇiko asādhāraṇo. Sabbametaṃ sarasato eva santabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ, parikammaṃ vā santabhāvanimittaṃ. Parikammanti ca kasiṇakaraṇādinimittuppādapariyosānaṃ, tādisaṃ idha natthīti adhippāyo. Tadā hi kammaṭṭhānaṃ nirassādattā asantaṃ appaṇītaṃ siyā. Upacārena vā natthi ettha santatāti yojanā. Yathā upacārakkhaṇe nīvaraṇavigamena aṅgapātubhāvena ca paresaṃ santatā hoti, na evamimassa. Ayaṃ pana ādimanasi…pe… paṇīto cāti yojanā. Kecīti uttaravihāravāsike sandhāyāha. Anāsittakoti upasecanena anāsittako. Tenāha ‘‘ojavanto’’ti, ojavantasadisoti attho. Madhuroti iṭṭho. Cetasikasukhappaṭilābhasaṃvattanaṃ tikacatukkajjhānavasena upekkhāya vā santabhāvena sukhagatikattā sabbesampi vasena veditabbaṃ. Jhānasamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭasarīratāvasena pana kāyikasukhappaṭilābhasaṃvattanaṃ daṭṭhabbaṃ, tañca kho jhānato vuṭṭhitakāle. Imasmiṃ pakkhe appitappitakkhaṇeti idaṃ hetumhi bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
“未镇伏”是指没有靠禅那从自己的相续中去除、还没有断除。“由不巧便所生”里,不巧便就是无明,意思是从它而生。因为一切恶法都以无明为先导。“仅于刹那”就是仅在自己生起的那个刹那。“令消失”在这里,消失就是毁灭。不过,因为这里指的是修禅那者自身的情况,所以那是镇伏了缠缚烦恼,因此说“镇伏”。“令寂止”就是特别地令其寂止。而特别地寂止就是正确地寂止,所以说“善令寂止”。巴利
Avikkhambhiteti jhānena sakasantānato anīhaṭe appahīne. Akosallasambhūteti akosallaṃ vuccati avijjā, tato sambhūte. Avijjāpubbaṅgamā hi sabbe pāpadhammā. Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva. Antaradhāpetīti ettha antaradhāpanaṃ vināsanaṃ. Taṃ pana jhānakattukassa idhādhippetattā pariyuṭṭhānappahānaṃ hotīti āha ‘‘vikkhambhetī’’ti. Vūpasametīti visesena upasameti. Visesena upasamanaṃ pana sammadeva upasamanaṃ hotīti āha ‘‘suṭṭhu upasametī’’ti.
难道其他定不也是在自己生起的那个刹那,就让敌对的法消失、止息吗?那为什么偏偏只把这种定特别提出来说呢?因为从前行阶段开始,它就有止息种种寻思的特性。经里确实这样说过:“应当修习入出息念,以断除寻思。”(《增支部》9.1;《优陀那》31)再说,这是利慧者、以智慧为最上者的业处,而以智慧为最上者断除烦恼,比其他类型的人更为殊胜,就像见至者比信解者更殊胜一样。所以,针对这一殊胜之处,才说它“彻底地令消失、止息”。或者也可以说,因为当相显现时,诸支在那一刹那就全部具足,所以唯独这种定被称为“彻底地令消失、止息”,就像大非时云突然涌起、降下大雨,地面的尘土垢秽在那一刹那就被止息了一样。因此他说:“诸比丘,譬如大非时云涌起……”等等。教法中的禅那修习,大多是顺决择分的,所以说“因为是顺决择分的”。但对诸佛来说,则必定是顺决择分的。因为正是修习这个业处,一切正自觉者才证得正等觉。这种定作为圣道的基础,次第增长之后,就好像达到了圣道的状态,所以说“次第达到圣道的增长”。而这个义理,依离贪、灭尽、舍遣随观来说,是完全成立的。巴利
Nanu ca aññopi samādhi attano pavattikkhaṇeneva paṭipakkhadhamme antaradhāpeti vūpasameti, atha kasmā ayameva samādhi evaṃ visesetvā vuttoti? Pubbabhāgato paṭṭhāya nānāvitakkavūpasamanasabbhāvato. Vuttañhetaṃ ‘‘ānāpānassati bhāvetabbā vitakkupacchedāyā’’ti (a. ni. 9.1; udā. 31). Apica tikkhapaññassa ñāṇuttarassetaṃ kammaṭṭhānaṃ, ñāṇuttarassa ca kilesappahānaṃ itarehi sātisayaṃ yathā saddhādhimuttehi diṭṭhippattassa, tasmā imaṃ visesaṃ sandhāya ‘‘ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametī’’ti vuttaṃ. Atha vā nimittapātubhāve sati khaṇeneva aṅgapātubhāvasabbhāvato ayameva samādhi ‘‘ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametī’’ti vutto yathā taṃ mahato akālameghassa uṭṭhitassa dhārānipāte khaṇeneva pathaviyaṃ rajojallassa vūpasamo. Tenevāha ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, mahā akālamegho uṭṭhito’’tiādi. Sāsanikassa jhānabhāvanā yebhuyyena nibbedhabhāgiyāva hotīti āha ‘‘nibbedhabhāgiyattā’’ti. Buddhānaṃ pana ekaṃsena nibbedhabhāgiyāva hoti. Imameva hi kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā sabbepi sammāsambuddhā sammāsambodhiṃ adhigacchanti, ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘anupubbena ariyamaggavuḍḍhippatto’’ti. Ayaṃ panattho virāganirodhapaṭinissaggānupassanānaṃ vasena sammadeva yujjati.
“如何”这个词,是显示提问方式的用语。这里提问是因为想要宣说,由于其他人没有这种能力,而这个提问又涵盖了上面将要讲述的一切种类差别。为了说明这个意思,他说“如何……中略……是想要详细阐明的提问”。在“如何多修习”这里,也要把“入出息念定”这个词引过来连接。其中,“如何”是想要从种种方面详细说明入出息念定多修习的提问;“多修习的入出息念定”则是指示所问的法。为了显示这个意思,他用“同样的方法”来指示。为了便于把握,把前面详细讲述的内容归纳起来显示,他说“而这里的略义是”,意思就是总括义。巴利
Kathanti idaṃ pucchanākāravibhāvanapadaṃ, pucchā cettha kathetukamyatāvasena aññesaṃ asambhavato, sā ca upari desanaṃ āruḷhānaṃ sabbesaṃ pakāravisesānaṃ āmasanavasenāti imamatthaṃ dassento ‘‘kathanti…pe… vitthāretukamyatāpucchā’’ti āha. Kathaṃ bahulīkatoti etthāpi ānāpānassatisamādhīti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Tattha kathanti ānāpānassatisamādhibahulīkāraṃ nānappakārato vitthāretukamyatāpucchā. Bahulīkato ānāpānassatisamādhīti tathā puṭṭhadhammanidassananti imamatthaṃ ‘‘eseva nayo’’ti imināyeva atidissati. Heṭṭhā papañcavasena vuttamatthaṃ sukhaggahaṇatthaṃ saṅgahetvā dassento ‘‘ayaṃ panettha saṅkhepattho’’ti āha, piṇḍatthoti vuttaṃ hoti.
“那个义理”指的是以“如何修习”等提问方式简略说出的义理。在“此处如来出现于世间”这类句子中,“此处”一词是就世间而说的。在“就住立于此”这类句子中,是指处所。在“诸比丘,我于此已食、已满足”这类句子中,只是起凑足音节的作用。而在“此处比丘学得法”这类句子中,则是指教法。他说“诸比丘,在此教法中比丘”,是为了说明“诸比丘,此处比丘”这里的“此处”也是指教法;接着又说“因为此”等话,则是为了把这一意思显示得更清楚。其中,“能产生一切种类入出息念定者”中的“一切种类”,是针对十六种方式说的。因为这十六种方式只存在于这个教法中。外道即使知道,也只知道最初四种方式。因此他说“是遮止其他教法有如此状态”,意思是:前面所说的那种人具有这些依止的情况,正是所要遮止的。由此表明“诸比丘,此处”这个词里已经包含了“唯”的意思,因为确实有些单个词本身就表示限定,比如“食风者”。因此他说“诸比丘,唯此处有沙门”等。因为能圆满成就沙门的法,就是能产生一切种类入出息念定的法。“外道之说”是指其他外道的种种说法,也就是外道的立足处。巴利
Tamatthanti taṃ ‘‘kathaṃ bhāvito’’tiādinā pucchāvasena saṅkhepato vuttamatthaṃ. ‘‘Idha tathāgato loke uppajjatī’’tiādīsu (ma. ni. 1.291; a. ni. 3.61) idha-saddo lokaṃ upādāya vutto. ‘‘Idheva tiṭṭhamānassā’’tiādīsu (dī. ni. 2.369) okāsaṃ. ‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, bhuttāvī assaṃ pavārito’’tiādīsu (ma. ni. 1.30) padapūraṇamattaṃ. ‘‘Idha bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇātī’’tiādīsu (a. ni. 5.73) pana sāsanaṃ. ‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhū’’ti idhāpi sāsanamevāti dassento ‘‘bhikkhave, imasmiṃ sāsane bhikkhū’’ti vatvā tamevatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ayaṃ hī’’tiādimāha. Tattha sabbappakāraānāpānassatisamādhinibbattakassāti sabbappakāraggahaṇaṃ soḷasa pakāre sandhāya. Te hi imasmiṃyeva sāsane. Bāhirakā hi jānantā ādito catuppakārameva jānanti. Tenāha ‘‘aññasāsanassa tathābhāvappaṭisedhano’’ti, yathāvuttassa puggalassa nissayabhāvappaṭisedhanoti attho. Etena ‘‘idha, bhikkhave’’ti idaṃ antogadhaeva-saddanti dasseti. Santi hi ekapadānipi avadhāraṇāni yathā vāyubhakkhoti. Tenevāha ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo’’tiādi. Paripuṇṇasamaṇakaraṇadhammo hi yo, so sabbappakāraānāpānassatisamādhinibbattako. Parappavādāti paresaṃ aññatitthiyānaṃ nānappakāravādā titthāyatanāni.
为了说明像林野这样的住处确实适合修行,说了“因为对此……”这一段。难以调伏、没有进入调伏状态的牛,叫作倔牛。就像用乳房完全挤不出奶一样,阻碍挤奶的母牛就是倔母牛。“他的”指牧牛人的。依靠色、声等而生起的滋味,就是以色等为所缘的滋味。“以前习惯的所缘”,指出家以前,或者在无始轮回中早已熟悉的所缘。应当这样连接理解:以近行定的方式靠近,以安止定的方式安住。巴利
Araññādikasseva bhāvanānurūpasenāsanataṃ dassetuṃ ‘‘imassa hī’’tiādi vuttaṃ. Duddamo damathaṃ anupagato goṇo kūṭagoṇo. Yathā thanehi sabbaso khīraṃ na paggharati, evaṃ dohapaṭibandhinī kūṭadhenu. Assāti gopassa. Rūpasaddādike paṭicca uppajjanakaassādo rūpārammaṇādiraso. Pubbe āciṇṇārammaṇanti pabbajitato pubbe, anādimati vā saṃsāre paricitārammaṇaṃ. Upacāravasena upanisīdati, appanāvasena upanipajjatīti yojetabbaṃ.
这里指的就是这个教法。“应当系缚”就是绑住。“以念”是指以正确认取业处相的作用而现起的念。“于所缘”是指以业处为所缘。“坚固”就是稳固,意思是把它变得有力量,使得具念者的近行定和安止定等定能够成就。巴利
Idhāti imasmiṃ sāsane. Nibandheyyāti bandheyya. Satiyāti sammadeva kammaṭṭhānasallakkhaṇavasappavattāya satiyā. Ārammaṇeti kammaṭṭhānārammaṇe. Daḷhanti thiraṃ, yathā satokārissa upacārappanābhedo samādhi ijjhati, tathā thāmagataṃ katvāti attho.
像山顶一样:因为具备寂静等殊胜功德,又因为被佛陀等圣者们所亲近,所以像山顶一样,意思是最高。殊胜证得和现法乐住的足处:是一切佛、某些独觉以及佛弟子的殊胜证得的足处,也是那些通过其他业处已证得殊胜者的现法乐住的足处。世尊就像宅相师,能为瑜伽行者指示适合居住的地方。比丘像豹一样,独自住在林中,通过摧破敌对而达成所愿。最上果:说的是沙门果。精进速度适宜的场地:成为修习精勤速度的适宜之地。巴利
Muddhabhūtanti santatādivisesaguṇavantatāya buddhādīhi ariyehi samāsevitabhāvato ca muddhasadisaṃ, uttamanti attho. Visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānanti sabbesaṃ buddhānaṃ ekaccānaṃ paccekabuddhānaṃ buddhasāvakānañca visesādhigamassa ceva aññakammaṭṭhānena adhigatavisesānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārassa ca padaṭṭhānabhūtaṃ. Vatthuvijjācariyo viya bhagavā yogīnaṃ anurūpanivāsaṭṭhānupadissanato. Bhikkhu dīpisadiso araññe ekako viharitvā paṭipakkhanimmathanena icchitatthasādhanato. Phalamuttamanti sāmaññaphalamāha. Parakkamajavayoggabhūminti bhāvanussāhajavassa yoggakaraṇabhūmibhūtaṃ.
按阿毗达摩的教说方式和经的教说方式所说的那些特征。树附近,就是像这样说的树的近处:中午时分,周围到处都被树荫覆盖,无风的地方树叶落下,到这个范围就称为树下。其余七种住处,就是所说的山、岩洞、山洞、墓地、林丛、露地、草堆。适合三季、适合界与性格,就是适合热季等三季、适合痰等三界、适合痴等三种性格。确实如此,热季时林野适合,因为它柔和清凉;寒季时树下适合,因为它能挡雪;雨季时空寂之处适合,因为有能遮雨的屋。痰界、痰性者,林野适合,因为远行乞食使痰平息;胆界者,树下适合,因为接触凉风;风界者,空寂之处适合,因为能挡风。痴性者,林野适合。在大林野中,心不退缩,因为开阔空旷;瞋性者,树下适合,因为能令心生净信;贪性者,空寂之处适合,因为能防止异类所缘进入。属于不昏沉不掉举的一边,属于不萎缩不散乱的一边。躺卧确实属于懈怠一边,站立和经行属于掉举一边,坐则不是这样。因此,坐是相续的。以结跏趺坐显示坐的坚固,以上身正直显示入出息运行的安乐,以将念置于面前显示执取所缘的方便。巴利
Evaṃ vuttalakkhaṇesūti abhidhammapariyāyena suttantapariyāyena vuttalakkhaṇesu. Rukkhasamīpanti ‘‘yāvatā majjhanhike kāle samantā chāyā pharati, nivāte paṇṇāni patanti, ettāvatā rukkhamūlanti vuccatī’’ti evaṃ vuttaṃ rukkhassa samīpaṭṭhānaṃ. Avasesasattavidhasenāsananti pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanappatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjanti evaṃ vuttaṃ. Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti gimhādiututtayassa semhādidhātuttayassa mohādicaritattayassa ca anukūlaṃ. Tathā hi gimhakāle araññaṃ anukūlaṃ sommasītalabhāvato, hemante rukkhamūlaṃ himapātanivāraṇato, vassakāle suññāgāraṃ vassanivāraṇagehasambhavato. Semhadhātukassa semhapakatikassa araññaṃ anukūlaṃ dūraṃ gantvā bhikkhācaraṇena semhassa vūpasamanato, pittadhātukassa rukkhamūlaṃ anukūlaṃ sītavātasamphassasambhavato , vātadhātukassa suññāgāraṃ anukūlaṃ vātanivāraṇato. Mohacaritassa araññaṃ anukūlaṃ. Mahāaraññe hi cittaṃ na saṅkucati vivaṭaṅgaṇabhāvato, dosacaritassa rukkhamūlaṃ anukūlaṃ pasādanīyabhāvato, rāgacaritassa suññāgāraṃ anukūlaṃ visabhāgārammaṇānaṃ pavesanivāraṇato. Alīnānuddhaccapakkhikanti asaṅkocāvikkhepapakkhikaṃ. Sayanañhi kosajjapakkhikaṃ, ṭhānacaṅkamanāni uddhaccapakkhikāni, na evaṃ nisajjā. Tato eva tassā santatā. Nisajjāya daḷhabhāvaṃ pallaṅkābhujanena, assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ uparimakāyassa ujukaṭṭhapanena, ārammaṇapariggahūpāyaṃ parimukhaṃ satiyā ṭhapanena dassento.
结大腿坐是指把大腿下方绑紧而坐。让下半身不弯曲地放着,仅凭“坐”这个词就能让人知道。在“让身体端正”这里,“身”这个词指的是上半身,所以说“把上半身放正”。为了从样子和作用两方面说明那端正的放置,才说了“十八”等。“不弯下”就是不向前倾。“不散落”就是不消失、不越出道路,正因为如此,前后之间生起殊胜,增长、兴旺。这里的“pari”和“abhi”意思相同,所以说“面向业处”,意思是挡住向外散乱于种种所缘,只将业处放在前面。“pari”是摄持之义,如“pariṇāyikā”等中那样。出离之义是从对立面出来之义,因此“摄持出离”是于一切时中持守而不忘失,断除忘失之念,令最上念与正知现前。“念而入息”是唯具念者、唯正念者入息,他没有一刻入息的运作是远离念的。“念而出息”在这里也应加上“唯”字而说“唯念者出息”。“念作者”是唯作念者,或依念而作应作之事者,或如此修习之习性者。巴利
Ūrubaddhāsananti ūrūnamadhobandhanavasena nisajjā. Heṭṭhimakāyassa anujukaṃ ṭhapanaṃ nisajjāvacaneneva bodhitanti. Ujuṃ kāyanti ettha kāya-saddo uparimakāyavisayoti āha – ‘‘uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā’’ti. Taṃ pana ujukaṭṭhapanaṃ sarūpato payojanato ca dassetuṃ ‘‘aṭṭhārasā’’tiādi vuttaṃ. Na paṇamantīti na oṇamanti. Na paripatatīti na vigacchati vīthiṃ na vilaṅgheti, tato eva pubbenāparaṃ visesuppattiyā vuḍḍhiṃ phātiṃ upagacchati. Idha pari-saddo abhi-saddena samānatthoti āha ‘‘kammaṭṭhānābhimukha’’nti, bahiddhā puthuttārammaṇato nivāretvā kammaṭṭhānaṃyeva purakkhatvāti attho. Parīti pariggahaṭṭho ‘‘pariṇāyikā’’tiādīsu (dha. sa. 16, 20) viya. Niyyānaṭṭho paṭipakkhato niggamanaṭṭho, tasmā pariggahitaniyyānanti sabbathā gahitāsammosaṃ pariccattasammosaṃ satiṃ katvā, paramaṃ satinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho. Satovāti satiyā samannāgato eva saranto eva assasati, nāssa kāci sativirahitā assāsappavatti hotīti attho. Sato passasatīti etthāpi satova passasatīti eva-saddo ānetvā vattabbo. Satokārīti sato eva hutvā satiyā eva vā kātabbassa kattā, karaṇasīlo vā.
“以三十二种行相”:在四组四法当中,把长、短等十六句按入息和出息分成两类,从“长入息”开始,一直到“随观舍遣的出息”为止,这样所说的三十二种行相。如果在“具念者入息,具念者出息”这个分别里已经说过了,那为什么不说“入息、出息”,而说“念行者”呢?是为了让教说成为一味。因为在第一组四法里,只有两句是用现在时说的,其余都是用未来时说的,所以为了让教说成为一味,就处处都说“念行者”。“依长入息”:就是依长入息,是省略语尾变化而作的说明。或者说“长”是依世尊所说的入息。“心一境性、无散乱”:因为与散乱相对立,所以称为无散乱,了知心一境性者,念现起,趣入所缘而住立。“依彼念、依彼智”:依如前所说的念与如前所说的智。这里所说的是:对于作为所缘的长入息,心不散乱者、或由于不迷而了知者,于彼处念确实现起;对于了知彼者,依作所缘或不迷而有了知,依彼所依的念与了知,具足彼的瑜伽行者名为念行者。“观舍遣之入息”:成为观舍遣者而入息的意思。或者说“观舍遣之入息”是读法,彼观舍遣者的入息是观舍遣之入息,依彼等的意思。巴利
Bāttiṃsāya ākārehīti catūsu catukkesu āgatāni dīgharassādīni soḷasa padāni assāsapassāsavasena dvidhā vibhajitvā vuttehi dīghamassāsaṃ ādiṃ katvā paṭinissaggānupassipassāsapariyantehi bāttiṃsākārehi. Yadi ‘‘satova assasati, sato passasatī’’ti etassa vibhaṅge vuttaṃ, atha kasmā ‘‘assasati passasati’’cceva avatvā ‘‘satokārī’’ti vuttaṃ? Ekarasaṃ desanaṃ kātukāmatāya. Paṭhamacatukke padadvayameva hi vattamānakālavasena āgataṃ, itarāni anāgatakālavasena, tasmā ekarasaṃ desanaṃ kātukāmatāya sabbattha ‘‘satokāri’’cceva vuttaṃ. Dīghaṃassāsavasenāti dīghaassāsavasena, vibhattialopaṃ katvā niddeso. Dīghanti vā bhagavatā vuttaassāsavasena. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti vikkhepassa paṭipakkhabhāvato avikkhepoti laddhanāmaṃ cittassa ekaggabhāvaṃ pajānato sati upaṭṭhitā ārammaṇaṃ upagantvā ṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇenāti yathāvuttāya satiyā yathāvuttena ca ñāṇena. Idaṃ vuttaṃ hoti – dīghaṃ assāsaṃ ārammaṇabhūtaṃ avikkhittacittassa asammohato vā sampajānantassa tattha sati upaṭṭhitāva hoti, taṃ sampajānantassa ārammaṇakaraṇavasena asammohavasena vā sampajaññaṃ, tadadhīnasatisampajaññena taṃsamaṅgī yogāvacaro satokārī nāma hotīti. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti paṭinissaggānupassī hutvā assasanassa vasena. ‘‘Paṭinissaggānupassiassāsavasenā’’ti vā pāṭho, tassa paṭinissaggānupassino assāsā paṭinissaggānupassiassāsā, tesaṃ vasenāti attho.
有人说“入息就是向外呼出去的风,出息就是向内吸进来的风”,所以经文里说“入息就是向外呼出的风”等等。但在经藏注释里,则是反过来讲的:即使已经向外呼出之后,只要还是从内部吸进来,就叫入息;即使已经向内吸入之后,只要还是向外部呼出去,就叫出息。另一种说法是:在母胎里的鼻风本来没有向外出去的空间,一旦从母胎出来,它首先就向外出去,所以律藏注释按照生起的先后顺序说“最初的气息是入息”,指的是向外呼出的风。因此说“一切胎生者”等等。但在经藏注释里,就相续而言,在开始修习之时,鼻风首先被向内吸进来,然后才向外呼出去,所以按照相续的顺序说“最初的气息是入息”,指的是向内进入的风。而这里正是经藏的主张与这段经文相符:“随念入息的初、中、后,以内心散乱之心,身与心都紧张、动摇、颤动;随念出息的初、中、后,以向外散乱之心,身与心都紧张、动摇、颤动。”他们说:“因为在开始修习时,所希望的正是相续的顺序,所以更为殊胜。”触腭而止息,就是触腭而灭。据说因此刚出生的婴儿会做出抛掷的动作。如是至,等等,是对如上所说之义的总结。有些人说:“如是至,以此相续顺序,入息应当理解为向外呼出的风,这是其意趣。”巴利
Anto uṭṭhitasasanaṃ assāso, bahi uṭṭhitasasanaṃ passāsoti āha – ‘‘assāsoti bahinikkhamanavāto’’tiādi. Suttantaṭṭhakathāyaṃ pana bahi uṭṭhahitvāpi anto sasanato assāso, anto uṭṭhahitvāpi bahi sasanato passāsoti katvā uppaṭipāṭiyā vuttaṃ. Atha vā mātukucchiyaṃ bahi nikkhamituṃ aladdhokāso nāsikāvāto mātukucchito nikkhantamatte paṭhamaṃ bahi nikkhamatīti vinayaṭṭhakathāyaṃ uppattikkamena ‘‘ādimhi sāso assāso’’ti bahinikkhamanavāto vutto. Tenevāha ‘‘sabbesampi gabbhaseyyakāna’’ntiādi. Suttantaṭṭhakathāyaṃ pana pavattiyaṃ bhāvanārambhasamaye paṭhamaṃ nāsikāvātassa anto ākaḍḍhitvā pacchā bahi vissajjanato pavattikkamena ‘‘ādimhi sāso assāso’’ti antopavisanavāto vutto. Suttantanayoyeva cettha ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca, passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti (paṭi. ma. 1.157) imāya pāḷiyā sameti. ‘‘Bhāvanārambhe pavattikkamasseva icchitattā sundarataro’’ti vadanti. Tāluṃ āhacca nibbāyatīti tāluṃ āhacca nirujjhati. Tena kira sampatijāto bāladārako khipitaṃ karoti. Evaṃ tāvātiādi yathāvuttassa atthassa nigamanaṃ. Keci ‘‘evaṃ tāvāti anena pavattikkamena assāso bahinikkhamanavātoti gahetabbanti adhippāyo’’ti vadanti.
“依长时”是指依时间上的长时。因为“addhāna”这个词既表示时间,也表示处所。在这里,先以处所长时作为例子来展示,然后依时间上的长时来说明入出息的长短,所以说了“正如”等话。其中,“处所长时”是指作为处所的长远。“遍满”就是周遍。即使碎成微尘,也因为有许多缠束的缘故,“长时”就是指长的区域。因此,由于缓慢地转起而有长续不断性,所以称为长。这里应当知道,在象等和狗等的身体中,入出息的长短是依时间上的长时来说的,而不是依处所长时,因为有“缓慢地充满后缓慢地出去,快速地充满后快速地出去”这样的说法。“于人中”是指在同等大小的人类身体中。“长入息”的意思是长的入息之流在转起。“出息”在这里也是同样的道理。至于狗、兔等,则连接为短入息和短出息。然而,这些入出息的长与短,应当看作那些众生身体的本性。“他们”指那些众生。“彼”指入出息。“短暂长时”就是很少的时间。“以九种行相”是就修习业处而尚未获得前后殊胜的人来说的,最初所说的只有三种行相,而这三种实际上是依三种人而说:有的人善巧观察入息,有的人善巧观察出息,有的人善巧观察这两者。也有人这样说:“‘入息与出息’合在一起说,是为了显示修习无间断地转起。”依欲乐而有如前所说的三种,同样依欢喜也有三种,这就是九种行相。巴利
Addhānavasenāti kāladdhānavasena. Ayañhi addhāna-saddo kālassa desassa ca vācakoti. Tattha desaddhānaṃ udāharaṇabhāvena dassetvā kāladdhānassa vasena assāsapassāsānaṃ dīgharassataṃ vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha okāsaddhānanti okāsabhūtaṃ addhānaṃ. Pharitvāti byāpetvā. Cuṇṇavicuṇṇāpi anekakalāpabhāvena, dīghamaddhānanti dīghaṃ padesaṃ. Tasmāti saṇikaṃ pavattiyā dīghasantānatāya dīghāti vuccanti. Ettha ca hatthiādisarīre sunakhādisarīre ca assāsapassāsānaṃ desaddhānavisiṭṭhena kāladdhānavaseneva dīgharassatā vuttāti veditabbā ‘‘saṇikaṃ pūretvā saṇikameva nikkhamanti, sīghaṃ pūretvā sīghameva nikkhamantī’’ti vacanato. Manussesūti samānappamāṇesupi manussasarīresu. Dīghaṃ assasantīti dīghaṃ assāsappabandhaṃ pavattentīti attho. Passasantīti etthāpi eseva nayo. Sunakhasasādayo viya rassaṃ assasanti passasanti cāti yojanā. Idaṃ pana dīghaṃ rassañca assasanaṃ passasanañca tesaṃ sattānaṃ sarīrassa sabhāvoti daṭṭhabbaṃ. Tesanti tesaṃ sattānaṃ. Teti assāsapassāsā. Ittaramaddhānanti appakaṃ kālaṃ. Navahākārehīti bhāvanamanuyuñjantassa pubbenāparaṃ aladdhavisesassa kevalaṃ addhānavasena ādito vuttā tayo ākārā, te ca kho ekacco assāsaṃ suṭṭhu sallakkheti, ekacco passāsaṃ, ekacco tadubhayanti imesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena. Keci pana ‘‘assasatipi passasatipīti ekajjhaṃ vacanaṃ bhāvanāya nirantaraṃ pavattidassanattha’’nti vadanti. Chandavasena pubbe viya tayo, tathā pāmojjavasenāti imehi navahi ākārehi.
在这里,虽然对某一位修行者来说,只可能得到三种行相,但按照传承,因为一切都已收在巴利圣典里,而且应当依照它们来作预备修行,所以世尊说“在这里,这位比丘以九种行相”。像这样了知,就是指依照上面所说的那些行相,对入息和出息了知,并在那里持续作意。“以一种行相”,是指在长入息等四种行相当中以一种行相,或者在九种、三种当中以一种。因为下面将会这样说:巴利
Kāmañcettha ekassa puggalassa tayo eva ākārā labbhanti, tantivasena pana sabbesaṃ pāḷiāruḷhattā tesaṃ vasena parikammassa kātabbattā ca ‘‘tatrāyaṃbhikkhu navahākārehī’’ti vuttaṃ. Evaṃ pajānatoti evaṃ yathāvuttehi ākārehi assāsapassāse pajānato, tattha manasikāraṃ pavattentassa. Ekenākārenāti dīghaṃassāsādīsu catūsu ākāresu ekena ākārena, navasu tīsu vā ekena. Tathā hi vakkhati –
“ 入息有长有短,
出息也是同样的情况。
四种形态存在,
就在比丘的鼻尖上。”巴利
‘‘Dīgho rasso ca assāso, Passāsopi ca tādiso; Cattāro vaṇṇā vattanti, Nāsikaggeva bhikkhuno’’ti. (pārā. aṭṭha. 2.165);
这个修习就是随观入出息之身,因此说“身随观的念处修习得以成就”。巴利
Ayaṃ bhāvanā assāsapassāsakāyānupassanāti katvā vuttaṃ ‘‘kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā sampajjatī’’ti.
现在,为了纯粹按照圣典的方式,说明那九种行相以及修习的方法,所以开始讲“如……”等文。其中,“如何了知?”是想要说明了知的方法而发问。“长入息”,就是具有前面所说的那种特征的长入息。“称为长时”,是指被称为长时的时间,也就是长刹那的意思。或者,“称为”这个词就像“称为盗窃”等说法里那样,是部分、区块的同义词,所以“称为长时”就是长时的部分、地方的部分,这是它的意思。“欲生起”,是因为修习能带来前后殊胜,已引生喜乐,因而于彼生起以殊胜欲作性为特征的善欲。“依欲”,是依止于如此转起的欲,而对于修习殊胜业处、令业处增长广大者。“从此更微细”,是因前述之欲的转起,而变得比先前更微细。因为依修习力,身体疲劳热恼止息,所以身的出入息变得更微细而转起。“喜悦生起”,是因出入息更微细、所缘更寂静,且业处已入行道,而与修习心俱起的、以微小等为差别的稚嫩喜得以生起。“心转回”,有人说:由于出入息渐次达到极其微细而不现前,成为须加寻索之行相,因此心从那些出入息转回、退离。然而,依修习力,当出入息达到更微细,而在那里生起似相时,心从平常的出入息转回。“舍安住”,当在那似相上生起近行、安止之别的定时,因为不再有为了再生起禅那的加行,所以成为舍置;然而这舍应知即是彼处中舍。巴利
Idāni pāḷivaseneva te nava ākāre bhāvanāvidhiñca dassetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha ‘‘kathaṃ pajānātī’’ti pajānanavidhiṃ kathetukamyatāya pucchati. Dīghaṃ assāsanti vuttalakkhaṇaṃ dīghaṃ assāsaṃ. Addhānasaṅkhāteti addhānanti saṅkhaṃ gate dīghe kāle, dīghaṃ khaṇanti attho. Koṭṭhāsapariyāyo vā saṅkhāta-saddo ‘‘theyyasaṅkhāta’’ntiādīsu viya, tasmā addhānasaṅkhāteti addhānakoṭṭhāse desabhāgeti attho. Chando uppajjatīti bhāvanāya pubbenāparaṃ visesaṃ āvahantiyā laddhassādattā tattha sātisayo kattukāmatālakkhaṇo kusalacchando uppajjati. Chandavasenāti tathāpavattachandassa vasena visesabhāvanamanuyuñjantassa kammaṭṭhānaṃ vuḍḍhiṃ phātiṃ gamentassa. Tato sukhumataranti yathāvuttachandappavattiyā purimakato sukhumataraṃ. Bhāvanābalena hi paṭippassaddhadarathapariḷāhatāya kāyassa assāsapassāsā sukhumatarā hutvā pavattanti. Pāmojjaṃ uppajjatīti assāsapassāsānaṃ sukhumatarabhāvena ārammaṇassa santataratāya kammaṭṭhānassa ca vīthippaṭipannatāya bhāvanācittasahagato pamodo khuddikādibhedā taruṇapīti uppajjati. Cittaṃ vivattatīti anukkamena assāsapassāsānaṃ ativiya sukhumatarabhāvappattiyā anupaṭṭhahane vicetabbākārappattehi tehi cittaṃ vinivattatīti keci. Bhāvanābalena pana sukhumatarabhāvappattesu assāsapassāsesu tattha paṭibhāganimitte uppanne pakatiassāsapassāsato cittaṃ nivattati. Upekkhā saṇṭhātīti tasmiṃ paṭibhāganimitte upacārappanābhede samādhimhi uppanne puna jhānanibbattanatthaṃ byāpārābhāvato ajjhupekkhanaṃ hoti, sā panāyaṃ upekkhā tatramajjhattupekkhāti veditabbā.
“以这九种行相”:就是以如上所说的这九种方式生起的。“长入出息之身”:长的入出息,即使碎成微尘,从聚集的意义上说也是“身”。依于入出息而生起的相,在这里也按照入出息的通称来说。“念的现起”:念到达那个所缘之后安住下来,所以叫“现起”。“随观之智”:以止的方式随观相,以观的方式把入出息以及依于它的身确定为“色”,把心以及与心相应的诸法确定为“无色”,这样对名色进行随观,这里的智就是对它的如实了知。“身是现起”:那个身以作所缘的方式到达之后,念在这里安住,所以叫“现起”。在这里,以“身是现起”这句话,也摄受了其他身,因为这里也希求那样说的遍取行相。不是念:那个身不是念。念既是现起,也是念,因为具有忆念之义和现起之义。以那个念:以如上所说的念。以那个智:以如上所说的智。那个身:那个入出息身以及依于它的色身。随观:以与禅相应的智和以观智,一再地随观。因此说于身随观身之念处修习:通过那种随观,对于前面所说的身,这就叫作于身随观身的念处修习。这里所说的是:对于如前所说的入出息身以及作为它所依的业生身,只是对身的随观,不像对阳焰作水想那样,不是对无常等法性的身作常等随观,而是如其所应地随观其无常、苦、无我、不净之性。或者,因为在身中不存在可执取为“我”或“我的”、“女人”或“男人”的任何东西,所以不那样随观,而只是对身本身的随观,这就是身随观;与那种身随观相应的念本身就是现起,就是念处;对它修习、增长,就是于身随观身之念处修习。巴利
Imehi navahi ākārehīti imehi yathāvuttehi navahi pakārehi pavattā. Dīghaṃ assāsapassāsā kāyoti dīghākārā assāsapassāsā cuṇṇavicuṇṇāpi samūhaṭṭhena kāyo. Assāsapassāse nissāya uppannanimittampi ettha assāsapassāsasāmaññavasena vuttaṃ. Upaṭṭhānaṃ satīti taṃ ārammaṇaṃ upagantvā tiṭṭhatīti sati upaṭṭhānaṃ nāma. Anupassanā ñāṇanti samathavasena nimittassa anupassanā vipassanāvasena assāsapassāse tannissayañca kāyaṃ ‘‘rūpa’’nti, cittaṃ taṃsampayuttadhamme ca ‘‘arūpa’’nti vavatthapetvā nāmarūpassa anupassanā ca ñāṇaṃ tattha yathābhūtāvabodho. Kāyo upaṭṭhānanti so kāyo ārammaṇakaraṇavasena upagantvā sati ettha tiṭṭhatīti upaṭṭhānaṃ nāma. Ettha ca ‘‘kāyo upaṭṭhāna’’nti iminā itarakāyassapi saṅgahoti tathā vuttaṃ sammasanacārassapi idha icchitattā. No satīti so kāyo sati nāma na hoti. Sati upaṭṭhānañceva sati ca saraṇaṭṭhena upaṭṭhānaṭṭhena ca. Tāya satiyāti yathāvuttāya satiyā. Tena ñāṇenāti yathāvutteneva ñāṇena. Taṃ kāyanti taṃ assāsapassāsakāyañceva tannissayarūpakāyañca. Anupassatīti jhānasampayuttañāṇena ceva vipassanāñāṇena ca anu anu passati. Tena vuccati kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti tena anupassanena yathāvutte kāye ayaṃ kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti vuccati. Idaṃ vuttaṃ hoti – yā ayaṃ yathāvutte assāsapassāsakāye tassa nissayabhūte karajakāye ca kāyasseva anupassanā anudakabhūtāya marīciyā udakānupassanā viya na aniccādisabhāve kāye niccādibhāvānupassanā, atha kho yathārahaṃ aniccadukkhānattā subhabhāvasseva anupassanā. Atha vā kāye ‘‘ahanti vā, mamanti vā, itthīti vā, puriso’’ti vā gahetabbassa kassaci abhāvato tādisaṃ ananupassitvā kāyamattasseva anupassanā kāyānupassanā, tāya kāyānupassanāya sampayuttā satiyeva upaṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ, tassa bhāvanā vaḍḍhanā kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti.
正是这个方法:以“九种行相”等所说的方式,在短呼吸的部分也显示出来。此处:在这个如所显示的、以“如何长入息”等引出的巴利教法中。于此:在这个以短呼吸部分引出的巴利教法中。此:指瑜伽行者。以长时间:即以长久的时间。以短时间:即以短暂的时间。以这些行相:即以这九种行相。巴利
Eseva nayoti ‘‘navahi ākārehī’’tiādinā vuttavidhiṃ rassa-pade atidissati. Etthāti etasmiṃ yathādassite ‘‘kathaṃ dīghaṃ assasanto’’tiādinā āgate pāḷinaye. Idhāti imasmiṃ rassapadavasena āgate pāḷinaye. Ayanti yogāvacaro. Addhānavasenāti dīghakālavasena. Ittaravasenāti parittakālavasena. Imehi ākārehīti imehi navahi ākārehi.
所谓“那样的”,就是指长和短。“四种”是指四种形态,也就是长等这些。“比丘在鼻端”:这是为了让偈颂读起来顺畅,所以省略来说。“或者在鼻端”:这里的“或”字表示不确定,用它来把上唇也包括进去。巴利
Tādisoti dīgho rasso ca. Cattāro vaṇṇāti cattāro ākārā te ca dīghādayo eva. Nāsikaggeva bhikkhunoti gāthāsukhatthaṃ rassaṃ katvā vuttaṃ. Nāsikagge vāti vā-saddo aniyamattho, tena uttaroṭṭhaṃ saṅgaṇhāti.
觉知全身:就是对整个身体,一处一处、如实地去感受、去了知;或者说,他对于每一处都如实地有感受,或者说,他正对每一处都如实地感受着,这就是这句话的意思。在这里,虽然用“一切”这个说法已经能说明对入息等身体没有遗漏地全部涵盖,但因为身体是由许多微粒聚集合成的,为了显示对它的所有部分都有感受,所以又用了“paṭi”(逐一、各别)这个词;为了显示在这件事上是认真去做的,所以又用了“saṃ”(好好地、正确地)这个词。为了说明这个意思,说了“sakalassa”(整个的)等语。在这里,虽然入出息是相同的,但为了说明瑜伽行者于修行方法中应一处一处、认真地去修行,所以作了分别的开示;同样,为了阐明这个意思,虽然意义相同,仍以“sakalassa”等语对两个词分别作了义释,应当知道。“令明显”:令显著,令全然明了,这是其义。令明显、令明了,在那里,正是以不痴智令彼等转起,为了说明这一点,说了“evaṃ viditaṃ karonto”(如是令知)等语。“因此”:因为是以与智相应的心令入出息转起,而非以与智不相应的心,因此,如是状态者被称为“觉知全身,我当入息、出息而学”,这是诸佛等所说——应如此连接。“碎为微尘而散”:因众多聚的状态,以碎为微尘的状态而散。“开始明显”:由于依于念与智,先前已作之行作已转起。“应成为那样的”:应成为与第四人相似的状态,意思是:更何况先令念与智现前之后,于三处都应令唯与智相应之心转起。巴利
Sabbakāyappaṭisaṃvedīti sabbassa kāyassa paṭi paṭi paccekaṃ sammadeva vedanasīlo jānanasīlo, tassa vā paṭi paṭi sammadeva vedo etassa atthi, taṃ vā paṭi paṭi sammadeva vedamānoti attho. Tattha tattha sabba-ggahaṇena assāsādikāyassa anavasesapariyādāne siddhepi anekakalāpasamudāyabhāvato tassa sabbesampi bhāgānaṃ saṃvedanadassanatthaṃ paṭi-saddaggahaṇaṃ, tattha sakkaccakāribhāvadassanatthaṃ saṃ-saddaggahaṇanti imamatthaṃ dassento ‘‘sakalassā’’tiādimāha. Tattha yathā samānesupi assāsapassāsesu yogino paṭipattividhāne paccekaṃ sakkaccaṃyeva paṭipajjitabbanti dassetuṃ visuṃ desanā katā, evaṃ tamevatthaṃ dīpetuṃ satipi atthassa samānatāya ‘‘sakalassā’’tiādinā padadvayassa visuṃ visuṃ atthavaṇṇanā katāti veditabbā. Pākaṭaṃ karontoti vibhūtaṃ karonto, sabbaso vibhāventoti attho. Pākaṭīkaraṇaṃ vibhāvanaṃ tattha asammuyhanañāṇeneva nesaṃ pavattanena hotīti dassento ‘‘evaṃ viditaṃ karonto’’tiādimāha . Tattha tasmāti yasmā ñāṇasampayuttacitteneva assāsapassāse pavatteti, na vippayuttacittena, tasmā evaṃbhūto sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi passasissāmīti sikkhatīti vuccati buddhādīhīti yojanā. Cuṇṇavicuṇṇavisaṭeti anekakalāpatāya cuṇṇavicuṇṇabhāvena visaṭe. Ādi pākaṭohoti satiyā ñāṇassa ca vasena katapubbābhisaṅkhārassa pavattattā. Tādisena bhavitabbanti catutthapuggalasadisena bhavitabbaṃ, pageva satiṃ ñāṇañca paccupaṭṭhapetvā tīsupi ṭhānesu ñāṇasampayuttameva cittaṃ pavattetabbanti adhippāyo.
“如此”是指以刚才所说的方式,也就是依遍身感受。
“努力”就是能够承担、敢于去做。
“策励”就是发起精进,也就是让作意运转起来。
“于如是状态者”是指正在修习入出息念的人。
“防护”是指念,也可以指精进。
“以彼念”是指以那依入出息而生起的念。
“以彼作意”是指那以念为前导的修习作意,意思是与它一起。
“习行”是指在所说的“三学”中修习增上善法。因为在这里,这种习行就被称为“学”。
“前一种方式”是指在先前那种修习方式中,最初两种事项,这就是所要表达的意思。
在那里,虽然由于如实了知入出息的长短,确实能够生起智慧,但这并不难,因为只是如其生起而执取它们而已,所以那里用了现在时的表达。
但这一点却很难,就像人走在刀刃上一样。因此,为了表明这里应当先有前方便,才会有更殊胜的修习,便用了未来时的表达。为了显示这个意思,才说“在那里,因为……”等。
其中,“于智的生起等”里的“等”字,包含了身行寂止、喜的感受等。不过有些人在此说:“这是防护与正受的摄集。”巴利
Evanti vuttappakārena sabbakāyappaṭisaṃvedanavaseneva. Ghaṭatīti ussahati. Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti, manasikāraṃ pavattetīti attho. Tathābhūtassāti ānāpānassatiṃ bhāventassa. Saṃvaroti sati vīriyampi vā. Tāya satiyāti yā sā ānāpāne ārabbha pavattā sati, tāya. Tena manasikārenāti yo so tattha satipubbaṅgamo bhāvanāmanasikāro, tena saddhinti adhippāyo. Āsevatīti ‘‘tisso sikkhāyo’’ti vutte adhikusaladhamme āsevati. Tadāsevanañhettha sikkhananti adhippetaṃ. Purimanayeti purimasmiṃ bhāvanānaye, paṭhamavatthudvayeti adhippāyo. Tatthāpi kāmaṃ ñāṇuppādanaṃ labbhateva assāsapassāsānaṃ yāthāvato dīgharassabhāvāvabodhasabbhāvato, tathāpi taṃ na dukkaraṃ yathāpavattānaṃ tesaṃ gahaṇamattabhāvatoti tattha vattamānakālappayogo kato. Idaṃ pana dukkaraṃ purisassa khuradhārāyaṃ gamanasadisaṃ, tasmā sātisayenettha pubbābhisaṅkhārena bhavitabbanti dīpetuṃ anāgatakālappayogo katoti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘tattha yasmā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ñāṇuppādanādīsūti ādi-saddena kāyasaṅkhārapassambhanapītipaṭisaṃvedanādiṃ saṅgaṇhāti. Keci panettha ‘‘saṃvarasamādānānaṃ saṅgaho’’ti vadanti.
所谓身行,就是入出息。它虽然也是由心产生的,但因为它是依靠这个业报身才能运作,所以被这个业报身所造作,因此称为身行。不过,另一种说法——像“身行、语行”那样提到的、以思为特征的身行,虽然它也在其他感官门中产生,但主要是通过身门运作、经常通过身门运作,所以以身门为特征——那种身行在这里并不是要说的意思。“令寂止”等说法中,后一个词是前一个词的含义说明。因此,寂止就是令平静下来,应当理解为:在这样用功的时候,由于用功到位,本来会生起的粗的身行就不再产生了。“其中”指的是“令粗的身行寂止”这句话里面。“未执取时”是指业处还没有开始修的时候,也正是身和心都还没有被执取的时候。因为“盘腿坐好,把身体端正,把念放在面前”这句话说的是对身的执取,“把念安立在面前”说的是对心的执取。所以论中说:“身和心都被执取了。”“身”就是业报所生的身体。“有燥热”就是带有热恼。而它们这种有燥热的性质,就像因为粗重而离不开粗的性质一样,所以说“粗的”。“更强”就是更有力、更粗大。“成为寂静”:首先,心因为没有向外散乱而变得专一,执取业处而运作,就变得寂静、平静;正因如此,由那个心生起的色法就达到了轻快、柔软、适合运作的状态;与那相应,其余的三类相续色法也是如此。这样,当心和身都寂静地运作时,依靠它们的入出息就具有寂静的性质,逐渐变得细微、越来越细微、最极细微地运作。因此说“然而,当他的身……”等等。“我令寂止”是最初的转向。“弯曲”是倾向,“正持”是正确地一再持取,“作意”就是在同一个意义上前后不断地转向,就是对这个意义作意、把心放在上面,“审察”就是观察。巴利
Kāyasaṅkhāranti assāsapassāsaṃ. So hi cittasamuṭṭhānopi samāno karajakāyapaṭibaddhavuttitāya tena saṅkharīyatīti kāyasaṅkhāroti vuccati. Yo pana ‘‘kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro’’ti (ma. ni. 1.102) evamāgato kāyasaṅkhāro cetanālakkhaṇo satipi dvārantaruppattiyaṃ yebhuyyavuttiyā tabbahulavuttiyā ca kāyadvārena lakkhito, so idha nādhippeto. Passambhentotiādīsu pacchimaṃ pacchimaṃ padaṃ purimassa purimassa atthavacanaṃ. Tasmā passambhanaṃ nāma vūpasamanaṃ, tañca tathāpayoge asati uppajjanārahassa oḷārikassa kāyasaṅkhārassa payogasampattiyā anuppādananti daṭṭhabbaṃ . Tatrāti ‘‘oḷārikaṃ kāyasaṅkhāraṃ passambhento’’ti ettha. Apariggahitakāleti kammaṭṭhānassa anāraddhakāle, tato eva kāyacittānampi apariggahitakāle. ‘‘Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā’’ti hi iminā kāyapariggaho , ‘‘parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti iminā cittapariggaho vutto. Tenevāha – ‘‘kāyopi cittampi pariggahitā hontī’’ti. Kāyoti karajakāyo. Sadarathāti sapariḷāhā. Sā ca nesaṃ sadarathatā garubhāvena viya oḷārikatāya avinābhāvinīti āha ‘‘oḷārikā’’ti. Balavatarāti sabalā thūlā. Santā hontīti cittaṃ tāva bahiddhā vikkhepābhāvena ekaggaṃ hutvā kammaṭṭhānaṃ pariggahetvā pavattamānaṃ santaṃ hoti vūpasantaṃ, tato eva taṃsamuṭṭhānā rūpadhammā lahumudukammaññabhāvappattā, tadanuguṇatāya sesaṃ tisantatirūpanti evaṃ citte kāye ca vūpasante pavattamāne tannissitā assāsapassāsā santasabhāvā anukkamena sukhumasukhumatarasukhumatamā hutvā pavattanti. Tena vuttaṃ ‘‘yadā panassa kāyopī’’tiādi. Passambhemīti paṭhamāvajjanā. Ābhujanaṃ ābhogo, sammā anu anu āharaṇaṃ samannāhāro, tasmiṃyeva atthe aparāparaṃ pavattaāvajjanā tasseva atthassa manasikaraṇaṃ citte ṭhapanaṃ manasikāro, vīmaṃsā paccavekkhaṇā.
有燥热,就是带着热恼。增盛,就是强而粗,这是就词性变异而说的。因为这里指的其实是身行。或者说,“成为增盛而转起”是对动作的限定。细,在这里也是同样的道理。于身,这里应当连带于心一起来理解。巴利
Sāraddheti sadarathe sapariḷāhe. Adhimattanti balavaṃ oḷārikaṃ, liṅgavipallāsena vuttaṃ. Kāyasaṅkhāro hi adhippeto. ‘‘Adhimattaṃ hutvā pavattatī’’ti kiriyāvisesanaṃ vā etaṃ. Sukhumanti etthāpi eseva nayo. Kāyamhīti ettha citte cāti ānetvā sambandhitabbaṃ.
从初禅出定后,为进入第二禅而进行的种种转向和预备修习,因为像初禅一样,已经把敌对法远远推开,所以由它产生的身行,在初禅和第二禅的近行中都被说为粗的。这个道理也适用于其余两种近行。或者,为了证得第二禅等而修行的瑜伽行者,因为走的是苦行道等而疲惫不堪,由于身体疲劳、心受损伤,以及寻等法的扰动而使心散乱波动,所以在第二禅等的近行中,应当知道身行是粗的。极细:在其他地方还能生起的身行,在第四禅中则是超越细的。在那里连细的状态都没有,更不用说粗了,因为它已不再转起。因此说达到不再转起。巴利
Paṭhamajjhānato vuṭṭhāya kariyamānaṃ dutiyajjhānassa nānāvajjanaṃ parikammaṃ paṭhamajjhānaṃ viya dūrasamussāritapaṭipakkhanti katvā taṃsamuṭṭhāno kāyasaṅkhāro paṭhamajjhāne ca dutiyajjhānūpacāre ca oḷārikoti sadiso vutto. Esa nayo sesupacāradvayepi. Atha vā dutiyajjhānādīnaṃ adhigamāya paṭipajjato dukkhāpaṭipadādivasena kilamato yogino kāyakilamathacittupaghātādivasena vitakkādisaṅkhobhena saparipphandatāya ca cittappavattiyā dutiyajjhānādiupacāresu kāyasaṅkhārassa oḷārikatā veditabbā. Atisukhumoti aññattha labbhamāno kāyasaṅkhāro catutthajjhāne atikkantasukhumo. Sukhumabhāvopissa tattha natthi kuto oḷārikatā appavattanato. Tenāha ‘‘appavattimeva pāpuṇātī’’ti.
中部诵者主张:当获得禅那的人依次进入各种等至时,或者在一座之中就证得全部禅那时,从下下禅那到上上禅那的近行,身行也变得越来越微细。因为在那些连同近行在内的禅那中,上上的禅那确实可能具有更殊胜、更寂静的性质;或者,这是针对单一次转向的近行而说的。这样一来,这个说法和前面所说的主张并不矛盾,因为二者所讨论的范围不同,所以能够成立。“一切”指的是这两者。因为所有那些禅那,按照所说的方式,确实都趋向寂止。“未执取时生起的身行,在执取时寂止”,这是就相续的相似性来说的。因为并不是那些粗的入出息等本身变成了微细,而是它们寂止的方式,正如前面所说的那样。巴利
Lābhissa sato anupubbasamāpattisamāpajjanavelaṃ ekāsaneneva vā sabbesaṃ jhānānaṃ paṭilābhaṃ sandhāya majjhimabhāṇakā heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato uparūparijhānūpacārepi sukhumataraṃ icchanti. Tattha hi sopacārānaṃ jhānānaṃ uparūpari visesavantatā santatā ca sambhaveyya, ekāvajjanūpacāraṃ vā sandhāya evaṃ vuttaṃ. Evañhi heṭṭhā vuttavādena imassa vādassa avirodho siddho bhinnavisayattā. Sabbesaṃyevāti ubhayesampi. Yasmā te sabbepi vuccamānena vidhinā passaddhimicchantiyeva . Apariggahitakāle pavattakāyasaṅkhāro pariggahitakāle paṭippassambhatīti idaṃ sadisasantānatāya vuttaṃ. Na hi te eva oḷārikā assāsādayo sukhumā honti. Passambhanākāro pana tesaṃ heṭṭhā vuttoyeva.
在把握大种时说“微细”,这是针对通过四界差别门投入观禅而说的。在把握一切色法时,因为修习层层递进、越来越殊胜,所以是微细。因此他说“在把握色与无色时是微细”。所谓“以相为所缘的观禅”,说的是对聚的遍察。从厌随观开始是强力观禅,在那之前是弱力观禅。依照前面所说的方法,就是像“未把握时”等那样,按照止禅的方法所说的。这就是说,在观禅的方法中,也应该像“未把握时转起的身行,在把握大种时寂止”等那样,把这种寂止配合起来理解。巴利
Mahābhūtapariggahe sukhumoti catudhātumukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ. Sakalarūpapariggahe sukhumo bhāvanāya uparūpari paṇītabhāvato. Tenevāha ‘‘rūpārūpapariggahe sukhumo’’ti. Lakkhaṇārammaṇikavipassanāyāti kalāpasammasanamāha. Nibbidānupassanāto paṭṭhāya balavavipassanā, tato oraṃ dubbalavipassanā. Pubbe vuttanayenāti ‘‘apariggahitakāle’’tiādinā samathanaye vuttanayena. ‘‘Apariggahe pavatto kāyasaṅkhāro mahābhūtapariggahe paṭippassambhatī’’tiādinā vipassanānayepi paṭippassaddhi yojetabbāti vuttaṃ hoti.
Assā是指“令身行止息”这一句里的这个词。Codanāsodhanāhi是通过追问和解答的方式。Evaṃ是指现在正要说明的那种方式。Kathaṃ是说:对于所讲的“令……止息……修习”,为了要说明身行是怎样止息、修行者又是怎样修习的,先提出问题以表示想要解释,然后从身行的自性、粗与细、寂止以及追问和解答这几个方面来展示,于是开始说“什么是身行”等等。其中,kāyikā是指存在于色身之中的。Kāyappaṭibaddhā是指依止于身的。身存在时它们才存在,身不存在时它们就不存在,因此,它们虽然不是由身所生起,却仍由身而造作,所以称为身行。Passambhento是指令粗而又粗的身行渐次止息。巴利
Assāti imassa ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāra’’nti padassa. Codanāsodhanāhīti anuyogaparihārehi. Evanti idāni vuccamānākārena. Kathanti yaṃ idaṃ ‘‘passambhayaṃ…pe… sikkhatī’’ti vuttaṃ, taṃ kathaṃ kena pakārena kāyasaṅkhārassa passambhanaṃ yogino ca sikkhanaṃ hotīti kathetukāmatāya pucchitvā kāyasaṅkhāre sarūpato oḷārikasukhumato vūpasamato anuyogaparihārato ca dassetuṃ ‘‘katame kāyasaṅkhārā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha kāyikāti rūpakāye bhavā. Kāyappaṭibaddhāti kāyasannissitā. Kāye sati honti, asati na honti, tato eva te akāyasamuṭṭhānāpi kāyena saṅkharīyantīti kāyasaṅkhārā. Passambhentoti oḷārikoḷārikaṃ passambhento.
剩下两个词是同一个意思的不同说法。因为让粗的身行——那种还没有平息下来的状态——沉静下来,就称为“令止息”;让它达到不再生起的灭尽,就称为“令灭”;把它引向完全寂静的状态,就称为“令寂止”。巴利
Sesapadadvayaṃ tasseva vevacanaṃ. Oḷārikañhi kāyasaṅkhāraṃ avūpasantasabhāvaṃ sannisīdāpento ‘‘passambhento’’ti vuccati, anuppādanirodhaṃ pāpento ‘‘nirodhento’’ti, suṭṭhu santasabhāvaṃ nayanto ‘‘vūpasamento’’ti.
“像那样的”是指“如同那一类的”。“身行”是指粗的身行。“向前弯”是身体朝前方弯曲。“向侧弯”是朝各个不同方向弯曲。“向一切弯”是朝一切方向弯曲,或者说是充分地弯曲。“向后弯”是朝后方弯曲。“动”等是“向前弯”等的同义词;或者,“向前弯”等是向前移动等较强的动作,“动”等是较弱的动作。“令身行止息”是指:使那种作为向前弯等动作之因的粗身行止息。因为当那粗身行止息时,向前弯等也就止息了。巴利
Yathārūpehīti yādisehi. Kāyasaṅkhārehīti oḷārikehi kāyasaṅkhārehi. Ānamanāti abhimukhena kāyassa namanā. Vinamanāti visuṃ visuṃ passato namanā. Sannamanāti sabbato, suṭṭhu vā namanā. Paṇamanāti pacchato namanā. Iñjanādīni ānamanādīnaṃ vevacanāni, adhimattāni vā abhimukhacalanādīni ānamanādayo, mandāni iñjanādayo. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti tathārūpaṃ ānamanādīnaṃ kāraṇabhūtaṃ oḷārikaṃ kāyasaṅkhāraṃ paṭippassambhento. Tasmiñhi passambhite ānamanādayopi passambhitā eva honti.
寂静、微细,意思是:由于那样的身行——也就是让身体不再躁动的因——弯曲等动作不再生起,所以它因为没有恼害而寂静,因为不粗重而微细。令身行止息,这是总体上把身行说为一个。或者,先让粗重再粗重的身行止息,渐次生起那些能令身体不躁动的、越来越微细的身行,再把这些也止息,直到令达到最极微细顶点的身行止息,针对这个意思才说令寂静、微细的身行止息。巴利
Santaṃ sukhumanti yathārūpehi kāyasaṅkhārehi kāyassa aparipphandanahetūhi ānamanādayo na honti, tathārūpaṃ darathābhāvato santaṃ, anoḷārikatāya sukhumaṃ. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti sāmaññato ekaṃ katvā vadati. Atha vā pubbe oḷārikoḷārikaṃ kāyasaṅkhāraṃ paṭippassambhento anukkamena kāyassa aparipphandanahetubhūte sukhumasukhumatare uppādetvā tepi paṭippassambhetvā paramasukhumatāya koṭippattaṃ yaṃ kāyasaṅkhāraṃ paṭippassambheti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘santaṃ sukhumaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāra’’nti.
“Iti”等是质难者的话。其中,“iti”是表示方式的助词,“kira”表示不认可,意思是“据说如此”。这里要表达的意思是:“如果按照所说的方式,即使极微细的身行也能令它止息。” “Evaṃ sante”是说:如果按照你所说的方式可以成立的话。“Vātūpaladdhiyā”是指风的获得。“Ca”这个词表示集合,意思是:以出入息等风为所缘的心,它的产生、生起、运作不会发生,而那些风也应该被他止息——这就是要表达的意思。“出入息的产生”是指:通过修习令粗的出入息止息之后,微细的出入息也不会产生,因为两者都应该被他止息。“入出息念”是指:以入出息为所缘的念的运作也不会发生,因为入出息已经不存在了。正因为如此,与它相应的入出息念定的产生、生起也不会发生。因为有所缘的法,任何时候都不可能没有所缘而生起。“Na ca naṃ taṃ”这里,“naṃ”只是助词。智者、有智慧的人既不进入所说的那种等至,也不从那里出定——应该这样连接。这样,质难者就是以“止息就是一切都归于不存在”的意思来提出质难。巴利
Itītiādi codakavacanaṃ. Tattha itīti pakāratthe nipāto, kirāti arucisūcane, evañceti attho. Ayañhettha adhippāyo ‘‘vuttappakārena yadi atisukhumampi kāyasaṅkhāraṃ passambhetī’’ti. Evaṃ santeti evaṃ sati tayā vuttākāre labbhamāne. Vātūpaladdhiyāti vātassa upaladdhiyā. Ca-saddo samuccayattho, assāsādivātārammaṇassa cittassa pabhāvanā uppādanā pavattanā na hoti, te ca tena passambhetabbāti adhippāyo. Assāsapassāsānañca pabhāvanāti oḷārike assāsapassāse bhāvanāya paṭippassambhetvā sukhumānaṃ tesaṃ pabhāvanā ca na hoti ubhayesaṃ tesaṃ tena paṭippassambhetabbato. Ānāpānassatiyāti ānāpānārammaṇāya satiyā ca pavattanaṃ na hoti ānāpānānaṃ abhāvato. Tato eva taṃsampayuttassa ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā uppādanāpi na hoti. Na hi kadāci ārammaṇena vinā sārammaṇā dhammā sambhavanti. Na ca naṃ tanti ettha nanti nipātamattaṃ. Taṃ vuttavidhānaṃ samāpattiṃ paṇḍitā paññavanto na ceva samāpajjantipi tato na vuṭṭhahantipīti yojanā. Evaṃ codako sabbena sabbaṃ abhāvūpanayanaṃ passambhananti adhippāyena codeti.
再者,“iti kira”等语,是对前面所说的责难作出的回答。其中,“kira”这个词,是表示“如果”这个意思的虚词。“iti kira sikkhati”的意思是:如果按照我所说的方式去修习。“evaṃ sante”的意思是:在这样止息的情况下。“pabhāvanā hoti”是说:虽然粗的身行止息了,但微细的身行仍然存在,随着逐渐达到最极微细的状态,由于相的生起,入出息念和入出息念定的修成确实能够实现——这就是这段话的意旨。巴利
Puna iti kirātiādi yathāvuttāya codanāya vissajjanā. Tattha kirāti yadīti etassa atthe nipāto. Iti kira sikkhati, mayā vuttākārena yadi sikkhatīti attho. Evaṃ santeti evaṃ passambhane sati. Pabhāvanā hotīti yadipi oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, sukhumā pana atthevāti anukkamena paramasukhumabhāvappattassa vasena nimittuppattiyā ānāpānassatiyā ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā ijjhatevāti adhippāyo.
“如那样如何”应当理解为:按照所说的方式,那应当像什么那样来看待?在说明这个道理时,是否有什么譬喻可用?这就是这里的意旨。现在为了显示譬喻,所以说“譬如”等话。其中,“譬如”是表达譬喻义的助词。“在铜器里”指在铜制的器皿中。“相”指相,也就是那些声音生起的行相,这是它的意思。这里是以属格的意义来使用业格。“因善执取”是因为善于执取。“因善作意”是因为善于安放在心中。“因善持守”是因为完全正确地持守、善加标记。“微细的声音”是指随声,也就是那些微小的声音,因为这里的“ka”音有微小的含义。“以微细声相为所缘”是说微细的声音本身就是相,即微细声相,以它为所缘,这样说。虽然那时微细的声音也已灭去,但由于声相被善加执取,心便以更加微细的声相为所缘而转起。从最初开始,对于逐一灭去的声音,以不散乱的心持守其相,次第推进,最终心便以极其微细的声相为所缘而转起。心不散乱,是因为在那现起的相上具有等持。巴利
Yathākathaṃ viyāti yathāvuttavidhānaṃ taṃ kathaṃ viya daṭṭhabbaṃ, atthi kiñci tadatthasampaṭipādane opammanti adhippāyo. Idāni opammaṃ dassetuṃ ‘‘seyyathāpī’’tiādi vuttaṃ. Tattha seyyathāpīti opammatthe nipāto. Kaṃseti kaṃsabhājane. Nimittanti nimittassa, tesaṃ saddānaṃ pavattākārassāti attho. Sāmiatthe hi idaṃ upayogavacanaṃ. Suggahitattāti suṭṭhu gahitattā. Sumanasikatattāti suṭṭhu citte ṭhapitattā. Sūpadhāritattāti sammadeva upadhāritattā sallakkhitattā. Sukhumakā saddāti anurave āha, ye appakā. Appattho hi ayaṃ ka-saddo. Sukhumasaddanimittārammaṇatāpīti sukhumo saddova nimittaṃ sukhumasaddanimittaṃ, tadārammaṇatāyapīti vuttaṃ hoti. Kāmaṃ tadā sukhumāpi saddā niruddhā, saddanimittassa pana suggahitattā sukhumatarasaddanimittārammaṇabhāvenapi cittaṃ pavattati. Ādito paṭṭhāya hi tassa tassa niruddhassa saddassa nimittaṃ avikkhittena cittena upadhārentassa anukkamena pariyosāne atisukhumasaddanimittampi ārammaṇaṃ katvā cittaṃ pavattateva. Cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati tasmiṃ yathāupaṭṭhite nimitte samādhānasabbhāvato.
“如此成立时”等语,是为了总结前面所说的内容而说的。其中,为了把与诘问和辨明一起解释过义理的经文句子提取出来,按身随观的分类加以显示,所以说了“令身行轻安”等语。在这里,“令身行轻安”应当理解为:所说的入出息就是身,要这样连接。或者,在“令身行轻安”这个地方,应当看到它的意思是:入出息就是身。因为在《大念处经》中开示身随观时,只说了最初的四个法;而且在《入出息念经》中也说:“诸比丘,比丘在什么时候入息长,就了知‘我入息长’……乃至……学习‘我令身行轻安而呼出’。诸比丘,那时比丘就在身上随观身而住。”所以说了“这是依身随观而说的最初四法”。巴利
Evaṃ santetiādi vuttassevatthassa nigamanavasena vuttaṃ. Tattha yassa suttapadassa saddhiṃ codanāsodhanāhi attho vutto, taṃ uddharitvā kāyānupassanāsatipaṭṭhānāni vibhāgato dassetuṃ ‘‘passambhaya’’ntiādi vuttaṃ . Tattha passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti vuttaassāsapassāsā kāyoti yojanā veditabbā. Atha vā passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti ettha assāsapassāsā kāyoti evamattho daṭṭhabbo. Mahāsatipaṭṭhānasutte (dī. ni. 2.372 ādayo; ma. ni. 1.105 ādayo) kāyānupassanaṃ kathentena paṭhamacatukkasseva vuttattā, ānāpānassatisuttepi ‘‘yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti…pe… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati. Kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī’’ti (ma. ni. 2.149) vuttattā ca ‘‘kāyānupassanāvasena vuttassa paṭhamacatukkassā’’ti vuttaṃ.
“依初学者业处”这句话,是就止业处说的;而观业处,在其余的四组里也同样可以得到。“此处”指的是第一组四法。“与无碍解俱行”这只是举例说明,对于有福德、具足亲依止的人来说,神通也确实能够成就。“四种”是指依巴帝摩卡防护等而分的四种。“不犯”是指不违犯七种犯聚中的任何一种。“已犯的出离”是指:对于已犯、可作对治的罪,通过如法作对治而出离;对于靠说戒出离的罪,通过说戒而出离;对于靠出离出离的罪,通过别住等律仪作法而出离——这样说。因为通过说戒也能从已犯的罪中出离,所以它也包含在出离之中。“不被烦恼所迫”是指不被忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、慢、过慢、憍、放逸等恶法所迫,也就是不让它们生起。巴利
Ādikammikassa kammaṭṭhānavasenāti samathakammaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, vipassanākammaṭṭhānaṃ pana itaracatukkesupi labbhateva. Etthāti paṭhamacatukke. Saha paṭisambhidāhīti nidassanamattametaṃ, puññavantānaṃ pana upanissayasampannānaṃ abhiññāpi sijjhatiyeva. Catubbidhanti pātimokkhasaṃvarādivasena catubbidhaṃ. Anāpajjananti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññatarassa anāpajjanaṃ. Āpannavuṭṭhānanti āpannasappaṭikammāpattito yathādhammaṃ paṭikammakaraṇena vuṭṭhānaṃ, desanāgāminito desanāya, vuṭṭhānagāminito parivāsādivinayakammakaraṇena vuṭṭhānanti vuttaṃ hoti . Desanāyapi hi āpannāpattito vuṭṭhānaṃ hotīti sāpi vuṭṭhāneneva saṅgahitā. Kilesehi ca appaṭipīḷananti kodho upanāho makkho palāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādoti evamādīhi pāpadhammehi appaṭipīḷanaṃ, tesaṃ anuppādananti vuttaṃ hoti.
“这被称为增上戒”是连接上下文的话。在八十二种犍度义务和十四种大义务当中,这里说的大义务,是指犍度篇里讲到的这些义务:客比丘义务、常住比丘义务、出行比丘义务、随喜义务、食堂义务、乞食义务、阿兰若义务、住所义务、浴室义务、厕所义务、和尚义务、共住弟子义务、阿阇梨义务、门人义务,一共十四种。除此之外,还有一些犍度义务,比如被呵责羯磨之类的特定情况下才应行的,并不是一切情况下都要行持,所以不算在大义务里面。其中,从“我要为别住比丘制定义务”开始,到“不应授具足戒……中略……不应在地上经行时在经行处经行”为止,所说的义务有六十六种。再往后,从“诸比丘,别住比丘不应与比自己别住更年长的别住比丘、应退回原本的比丘、应行敬悦的比丘、正在行敬悦的比丘、应出罪的比丘同住一个屋檐下”等文句所说的内容,因为和正常比丘所应行的没有差别,所以不单独计算,而是按别住更年长者等不同个人来行持,把它们合并起来,每一种算一个,共五种,这样就成了七十一种义务。在受摈羯磨者的义务中,按照制定义务的方式所说的“不应接受正常比丘的礼拜……中略……沐浴时不应接受擦背”,这不接受礼拜等算一种,加上“正常比丘不应以戒坏来举发”等十种,这样一共八十二种。不过,这里面有些属于呵责羯磨等的义务,有些属于别住等的义务,以不取不舍的方式计算,正好是八十二种。而在其他义注的地方,稍有增减就不纳入计数,所以说为八十种犍度义务。关于“增上戒”这个词,这里的“增上行”就是最上的行为;“增上行”本身就是“增上戒”;或者,是依增上行而制定的,所以叫增上戒;那本身就是戒,所以叫增上戒。这是对犍度义务所摄之戒的另一种称呼。在“我护持戒,要增上戒做什么”等语句中,“戒”应当理解为属于两部巴帝摩卡分别所摄的戒,因为犍度义务所摄的戒已经被“增上戒”这个说法涵盖进去了。“圆满”就是已圆满,或者已满足的意思。巴利
Yamidaṃ ābhisamācārikasīlaṃ vuccatīti sambandho. Dveasīti khandhakavattāni cuddasavidhaṃ mahāvattanti ettha mahāvattaṃ nāma vattakkhandhake vuttāni āgantukavattaṃ āvāsikagamikaanumodanabhattaggapiṇḍacārikaāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyasaddhivihārikaācariyaantevāsikavattanti cuddasa vattāni. Tato aññāni pana kadāci tajjanīyakammakatādikāleyeva caritabbāni dvāsīti khandhakavattāni, na sabbāsu avatthāsu caritabbāni, tasmā mahāvattesu agaṇitāni. Tattha ‘‘pārivāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññapessāmī’’ti ārabhitvā ‘‘na upasampādetabbaṃ…pe… na chamāyaṃ caṅkamante caṅkame caṅkamitabba’’nti (cūḷava. 76) vuttavattāni chasaṭṭhi, tato paraṃ ‘‘na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikavuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ mūlāyapaṭikassanārahena, mānattārahena, mānattacārikena, abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabba’’ntiādinā (cūḷava. 82) vuttāni pakatatte caritabbehi anaññattā visuṃ tāni agaṇetvā pārivāsikavuḍḍhatarādīsu puggalantaresu caritabbattā tesaṃ vasena sampiṇḍetvā ekekaṃ katvā gaṇitāni pañcāti ekasattati vattāni, ukkhepanīyakammakatavattesu vattapaññāpanavasena vuttaṃ ‘‘na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ…pe… nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabba’’nti (cūḷava. 51) idaṃ abhivādanādīnaṃ asādiyanaṃ ekaṃ, ‘‘na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo’’tiādīni (cūḷava. 51) ca dasāti evametāni dvāsīti. Etesveva pana kānici tajjanīyakammādivattāni kānici pārivāsikādivattānīti aggahitaggahaṇena dvāsīti eva. Aññattha pana aṭṭhakathāpadese appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti asīti khandhakavattānīti vuccati. Ābhisamācārikasīlanti ettha abhisamācāroti uttamasamācāro, abhisamācārova ābhisamācārikaṃ, abhisamācāraṃ vā ārabbha paññattaṃ ābhisamācārikaṃ, tadeva sīlanti ābhisamācārikasīlaṃ. Khandhakavattapariyāpannassa sīlassetaṃ adhivacanaṃ. Ahaṃ sīlaṃ rakkhāmi, kiṃ ābhisamācārikenātiādīsu sīlanti ubhatovibhaṅgapariyāpannameva gahetabbaṃ khandhakavattapariyāpannassa ābhisamācārikaggahaṇena gahitattā. Paripūreti paripuṇṇe, paripūriteti vā attho.
从“戒清净”之后,即如前所说的戒清净之后。住处,是指住处的障碍。族姓等也是这样。其中,住处可以是一间小屋,也可以是一座院落,或者整个僧园。但它并不是对所有人都构成障碍。只有在这里忙着新建工程等事务,或者囤积了很多物品,或者因为某种原因而有所期待、心被系缚的人,住处才成为他的障碍;对其他人则不是。巴利
Tatoti yathāvuttasīlavisodhanato paraṃ. Āvāsoti āvāsapalibodho. Kulantiādīsupi eseva nayo. Tattha (visuddhi. 1.41) āvāsoti ekopi ovarako vuccati ekampi pariveṇaṃ sakalopi saṅghārāmo. Svāyaṃ na sabbasseva palibodho hoti, yo panettha navakammādiussukkaṃ vā āpajjati, bahubhaṇḍasannicayo vā hoti, yena kenaci vā kāraṇena apekkhavā paṭibaddhacitto, tasseva palibodho hoti, na itarassa.
家族,是指亲戚家族或护持者家族。对某些人来说,即使只是和护持者家族亲密相处,以“快乐的人我也快乐”这样的方式生活,也会成为障碍。他离开那些家族的人以后,甚至连去附近的寺院听法都不去。对某些人来说,即使父母也不是障碍,就像住在戈兰达迦寺的长老的外甥——那位年轻的比丘一样。巴利
Kulanti ñātikulaṃ vā upaṭṭhākakulaṃ vā. Ekaccassa hi upaṭṭhākakulampi ‘‘sukhite sukhito’’tiādinā nayena saṃsaṭṭhassa viharato palibodho hoti, so kulamānusakehi vinā dhammassavanāya sāmantavihārampi na gacchati. Ekaccassa mātāpitaropi palibodhā na honti koraṇḍakavihāravāsittherassa bhāgineyyadaharabhikkhuno viya.
利得,就是四种资具。它们怎么会成为障碍呢?一位有福德的比丘,所到之处,人们都会带着大批随从送来资具。他一边随喜他们、一边为他们说法,就找不到时间修习沙门法。从破晓一直到初夜,跟人的交往一直断不了。到了凌晨,又有许多惯于多求的乞食比丘跑来对他说:尊者,某某护持者、近事男、近事女、大臣、大臣的女儿想见您。他就说:贤友,拿衣钵来吧。随时都准备动身,一直忙个不停。那些资具就成了他的障碍。所以,他应该离开僧众,到没人认识他的地方,独自游行。这样,那种障碍就断除了。巴利
Lābhoti cattāro paccayā. Te kathaṃ palibodhā honti? Puññavantassa hi bhikkhuno gatagataṭṭhāne manussā mahāparivāre paccaye denti, so tesaṃ anumodento dhammaṃ desento samaṇadhammaṃ kātuṃ okāsaṃ na labhati, aruṇuggamanato yāva paṭhamayāmo, tāva manussasaṃsaggo na upacchijjati, puna balavapaccūseyeva bāhullikapiṇḍapātikā āgantvā ‘‘bhante, asuko upaṭṭhāko upāsako upāsikā amacco amaccadhītā tumhākaṃ dassanakāmā’’ti vadanti, so ‘‘gaṇhāvuso pattacīvara’’nti gamanasajjova hoti niccabyāvaṭo, tasseva te paccayā palibodhā honti. Tena gaṇaṃ pahāya yattha naṃ na jānanti, tattha ekakena caritabbaṃ. Evaṃ so palibodho upacchijjati.
众,是指经师众或论师众。如果因为给他们讲说或解答问题,而得不到修习沙门法的机会,那么这些众人就成了他的障碍。他应当这样把它断除:如果那些比丘已经做了很多,剩下不多,那就把它做完再进森林。如果做得少,剩下还很多,那就不该走到超过一由旬之外,而应在一由旬范围内去找另一位能教导这群人的法师,对他说:“请尊者用讲说等来摄受他们。”如果这样也找不到,就应该说:“贤友们,我有一件事要办,你们各自去觉得方便的地方吧。”然后舍弃这群人,去做自己的事。巴利
Gaṇoti suttantikagaṇo vā ābhidhammikagaṇo vā. Yo tassa uddesaṃ vā paripucchaṃ vā dento samaṇadhammassa okāsaṃ na labhati, tassa gaṇo palibodho hoti. Tena so evaṃ upacchinditabbo – sace tesaṃ bhikkhūnaṃ bahu kataṃ hoti, appaṃ avasiṭṭhaṃ, taṃ niṭṭhapetvā araññaṃ pavisitabbaṃ. Sace appaṃ kataṃ, bahu avasiṭṭhaṃ, yojanato paraṃ agantvā antoyojanaparicchede aññaṃ gaṇavācakaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ime āyasmā uddesādīhi saṅgaṇhatū’’ti vattabbaṃ. Evampi alabhamānena ‘‘mayhaṃ, āvuso, ekaṃ kiccaṃ atthi, tumhe yathāphāsukaṭṭhānāni gacchathā’’ti gaṇaṃ pahāya attano kammaṃ kātabbaṃ.
所谓“业”,就是业的障碍。也有写成“业以及第五”的版本。这里,“业”指的是新建工程。在做这件事的时候,必须了解从木匠等人那里得到或没得到什么,对已经做完和还没做完的事都得操心,这样一来,在各方面都成了障碍。这种障碍也应该这样断除:如果剩下不多,就该把它做完。如果还剩很多,若是僧团的工程,就该交给僧团或者负责担事的比丘。若是自己的,就该交给自己那边负责担事的人。如果找不到这样的人,就把它舍给僧团,然后离开。巴利
Kammenāti kammapalibodhena. ‘‘Kammañca pañcama’’ntipi pāṭho. Tattha kammanti navakammaṃ. Taṃ karontena vaḍḍhakīādīhi laddhāladdhaṃ jānitabbaṃ, katākate ussukkaṃ āpajjitabbanti sabbathāpi palibodho hoti. Sopi evaṃ upacchinditabbo – sace appaṃ avasiṭṭhaṃ hoti, niṭṭhapetabbaṃ. Sace bahu, saṅghikaṃ ce, navakammaṃ saṅghassa vā bhārahārakabhikkhūnaṃ vā niyyātetabbaṃ. Attano santakaṃ ce, attano bhārahārakānaṃ niyyātetabbaṃ. Tādisaṃ alabhantena saṅghassa pariccajitvā gantabbaṃ.
“路途”指的是赶路。如果有人在某处想出家,或者有些生活用品需要去拿,要是拿不到就没法安心待下去,那么即使他进了山林修沙门法,这种想走的心也很难除掉。所以,应该先去把事情办完,然后再在沙门法上用心努力。巴利
Addhānanti maggagamanaṃ. Yassa hi katthaci pabbajjāpekkho vā hoti, paccayajātaṃ vā kiñci laddhabbaṃ hoti. Sace taṃ alabhanto na sakkoti adhivāsetuṃ, araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karontassapi gamikacittaṃ nāma duppaṭivinodayaṃ hoti, tasmā gantvā taṃ kiccaṃ tīretvāva samaṇadhamme ussukkaṃ kātabbaṃ.
亲属,指的是精舍里的戒师、依止师、共住弟子、门徒、同戒师者、同依止师者,以及家中的母亲、父亲、兄弟等。他们生病了,就成了这个人的牵挂障碍。所以要照顾他们、让他们恢复正常,以此来断除这个障碍。其中,戒师生了病,如果不能很快康复,就应当终身照料。出家时的老师、授具足戒的老师、共住弟子、所授具足戒者、所度出家者、门徒、同戒师者,也一样。依止师、教授师、依止弟子、教授弟子、同依止师者,只要依止和教授的关系还没有中断,就应当照料。如果有能力,即使关系已经断了,也还是应当继续照料。对父母应当像对戒师一样照料。即使他们身为国王,如果期望儿子来照顾自己,也应当去做。他们没有药时,应当拿自己的药给他们。自己也没有的话,就算去乞食寻求,也应当给了再算。兄弟姊妹的话,先用他们自己的财物来安排给药;如果没有,就暂时拿自己的给他们,以后他们有了再拿回来,如果始终拿不回来,也不应当去催讨。对于不是亲戚的姊妹的丈夫,不应当为他配药,也不应当直接给他药,但可以对姊妹说“给你丈夫”,然后把药交给姊妹。兄弟的妻子也是这样。不过,他们的孩子是这个人的亲属,所以可以为这些孩子配药。巴利
Ñātīti vihāre ācariyupajjhāyasaddhivihārikaantevāsikasamānupajjhāyakasamānācariyakā, ghare mātā pitā bhātāti evamādikā. Te gilānā imassa palibodhā honti. Tasmā so palibodho te upaṭṭhahitvā tesaṃ pākatikakaraṇena upacchinditabbo. Tattha upajjhāyo tāva gilāno sace lahuṃ na vuṭṭhāti, yāvajīvaṃ paṭijaggitabbo, tathā pabbajjācariyo upasampadācariyo saddhivihāriko upasampāditapabbājitaantevāsikasamānupajjhāyakā ca. Nissayācariyauddesācariyanissayantevāsikauddesantevāsikasamānācariyakā pana yāva nissayauddesā anupacchinnā, tāva paṭijaggitabbā. Pahontena tato uddhampi paṭijaggitabbā eva. Mātāpitūsu upajjhāye viya paṭijaggitabbaṃ. Sacepi hi te rajje ṭhitā honti, puttato ca upaṭṭhānaṃ paccāsīsanti, kātabbameva. Atha tesaṃ bhesajjaṃ natthi, attano santakaṃ dātabbaṃ. Asati, bhikkhācariyāya pariyesitvāpi dātabbameva. Bhātubhaginīnaṃ pana tesaṃ santakameva yojetvā dātabbaṃ. Sace natthi, attano santakaṃ tāvakālikaṃ datvā pacchā labhantena gaṇhitabbaṃ, alabhantena na codetabbā. Aññātakassa bhaginiyā sāmikassa bhesajjaṃ neva kātuṃ, na dātuṃ vaṭṭati, ‘‘tuyhaṃ sāmikassa dehī’’ti vatvā pana bhaginiyā dātabbaṃ. Bhātu jāyāyapi eseva nayo, tesaṃ pana puttā imassa ñātakāyevāti tesaṃ kātuṃ vaṭṭati.
疾病,就是任何一种病痛。当它折磨人的时候,就成了修行的障碍,所以要用治疗把它断除。如果治了好几天还是不见好,就该责备这个身体:我不是你的奴仆,也不是你雇来的人,正是我养育着你,才在无始的轮回流转中受尽痛苦。这样责备身体之后,就该继续修沙门法。巴利
Ābādhoti yo koci rogo. So bādhayamāno palibodho hoti, tasmā bhesajjakaraṇena upacchinditabbo. Sace pana katipāhaṃ bhesajjaṃ karontassapi na vūpasammati, ‘‘nāhaṃ tuyhaṃ dāso, na bhatako, taṃyevamhi posento anamatagge saṃsāravaṭṭe dukkhappatto’’ti attabhāvaṃ garahitvā samaṇadhammo kātabbo.
“结”指的是对教法的受持。只有对经常忙于诵习等事务的人来说,它才会成为障碍,对其他人则不会。巴利
Ganthoti pariyattipariharaṇaṃ. Taṃ sajjhāyādīhi niccabyāvaṭasseva palibodho hoti, na itarassa.
关于“神通”:是指以神通作为障碍。也有写成“神通有十种”的读法。这里“神通”指凡夫的神通。它就像仰面躺着的婴儿,又像刚长出的嫩苗,很难照料,稍微一点小事就能把它毁掉。不过,它只是修观的障碍,不是修定的障碍,因为那是在证得禅定之后才可能遇到的。所以,想修观的人应当切断神通的障碍,另一类人则应当切断其余的障碍。障碍,就是遮蔽、阻挠修习业处,不让它进行下去;这是把ra音转成la音来说的,意思是妨碍。应当切断,意思是通过等至和摄受来抑制它,使它不再成为障碍。巴利
Iddhiyāti iddhipalibodhena. ‘‘Iddhīti te dasā’’tipi pāṭho. Tattha iddhīti pothujjanikā iddhi. Sā hi uttānaseyyakadārako viya taruṇasassaṃ viya ca dupparihārā hoti, appamattakena ca bhijjati. Sā pana vipassanāya palibodho hoti, na samādhissa samādhiṃ patvā pattabbato, tasmā vipassanātthikena iddhipalibodho upacchinditabbo, itarena avasesāti. Kammaṭṭhānabhāvanaṃ paribundheti uparodheti pavattituṃ na detīti palibodho, ra-kārassa la-kāraṃ katvā vutto, paripanthoti attho. Upacchinditabboti samāpanena saṅgahaṇena uparundhitabbo, apalibodho kātabboti attho.
致力于业处的人就是业处者,也就是精勤修习禅修的人。“由这位业处者”——即指上面所说的这位业处者。“限定之后”,是指像这样划定范围:“这座精舍里的所有比丘。”“同住者”,是指共同居住的比丘们。“令生起柔软心”,是指在自己心中生起柔软的心。而这里“对同住者生起柔和心等”的含义,应当依据《慈心功德经》(增支部8.1)中“为人所爱”等广泛开示的经文来说明。巴利
Kammaṭṭhāne niyutto kammaṭṭhāniko, bhāvanamanuyuñjanto. Tena kammaṭṭhānikena. Paricchinditvāti ‘‘imasmiṃ vihāre sabbepi bhikkhū’’ti evaṃ paricchinditvā. Sahavāsīnanti sahavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ. Muducittataṃ janetīti attani muducittataṃ uppādeti. Ayañca sahavāsīnaṃ cittamaddavajananādiattho ‘‘manussānaṃ piyo hotī’’tiādinayappavattena mettānisaṃsasuttena (a. ni. 8.1) dīpetabbo.
“成为不懈怠而住者”的意思是:在正确的修行中,他不是退缩而住、精进低劣的人,而是已发起精进的人。其含义是:即使对天界的所缘也是如此,对其他所缘就更不用说了。“在一切处”是指在一切沙门应做的事中,或在一切业处的修习中。“应当亲近”是指应当以先前反复修习的方式去亲近。致力于瑜伽的修习,便是“瑜伽实践”;这瑜伽实践本身,就其“应当去做”之义而称为“业”,也就是那瑜伽实践之业。“因为是近因”的意思是:因为是成就之因。巴利
Anolīnavuttiko hotīti sammāpaṭipattiyaṃ olīnavuttiko hīnavīriyo na hoti, āraddhavīriyo hotīti attho. Dibbesupi ārammaṇesu, pageva itaresūti adhippāyo. Sabbatthāti sabbasmiṃ samaṇakaraṇīye, sabbasmiṃ vā kammaṭṭhānānuyoge. Atthayitabbanti pubbāsevanavasena atthayitabbaṃ. Yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ yogānuyogo, tadeva karaṇīyaṭṭhena kammaṃ, tassa yogānuyogakammassa. Padaṭṭhānattāti nipphattihetuttā.
把光明遍归入白遍,把限定虚空遍归入除去遍之虚空遍,这样合并之后,由于经典中只按地遍等八种色界禅那所缘的遍各自的自性来讲述,所以此处排除虚空遍与光明遍,只依经典中“三十八种所缘”的说法来讲。不过,按照注释书的方法,把虚空遍和光明遍单独计入时,业处正好有四十种。这四十种业处就是:十遍、十不净、十随念、四梵住、四无色、一想、一差别。其中,地遍、水遍、火遍、风遍、青遍、黄遍、赤遍、白遍、光明遍、限定虚空遍,这十种是遍。膨胀相、青瘀相、脓烂相、断坏相、食残相、散乱相、斩斫离散相、血涂相、虫聚相、骨相,这十种是不净。佛随念、法随念、僧随念、戒随念、舍随念、天随念、死随念、身至念、入出息念、寂止随念,这十种是随念。慈、悲、喜、舍,这四种是梵住。空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处,这四种是无色。食厌想是一种想。四界差别是一种差别。巴利
Odātakasiṇe ālokakasiṇaṃ, kasiṇugghāṭimākāsakasiṇe paricchinnākāsakasiṇañca antogadhaṃ katvā pāḷiyaṃ pathavīkasiṇādīnaṃ rūpajjhānārammaṇānaṃ aṭṭhannaṃyeva kasiṇānaṃ sarūpato vuttattā ākāsakasiṇaṃ ālokakasiṇañca vajjetvā ‘‘aṭṭhatiṃsārammaṇesū’’ti pāḷiyaṃ āgatanayeneva vuttaṃ. Aṭṭhakathānayena pana ākāsakasiṇe ālokakasiṇe ca visuṃ gahite cattālīsaṃyeva kammaṭṭhānāni. Tatrimāni cattālīsa kammaṭṭhānāni – dasa kasiṇā, dasa asubhā , dasa anussatiyo, cattāro brahmavihārā, cattāro āruppā, ekā saññā, ekaṃ vavatthānanti. Tattha pathavīkasiṇaṃ āpokasiṇaṃ tejokasiṇaṃ vāyokasiṇaṃ nīlakasiṇaṃ pītakasiṇaṃ lohitakasiṇaṃ odātakasiṇaṃ ālokakasiṇaṃ paricchinnākāsakasiṇanti ime dasa kasiṇā. Uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakaṃ vicchiddakaṃ vikkhāyitakaṃ vikkhittakaṃ hatavikkhittakaṃ lohitakaṃ puḷavakaṃ aṭṭhikanti ime dasa asubhā. Buddhānussati dhamma saṅgha sīla cāga devatānussati maraṇassati kāyagatāsati ānāpānassati upasamānussatīti imā dasa anussatiyo. Mettā karuṇā muditā upekkhāti ime cattāro brahmavihārā. Ākāsānañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanaṃ ākiñcaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatananti ime cattāro āruppā. Āhāre paṭikūlasaññā ekā saññā. Catudhātuvavatthānaṃ ekaṃ vavatthānanti.
对于“凡是适合某人习性的”,这里先说:对贪行者来说,十种不净观和身至念,这十一种业处是适合的;对嗔行者来说,四梵住和四种颜色遍,这八种是适合的;对痴行者和寻行者来说,只有入出息念这一种业处;对信行者来说,前六种随念是适合的;对觉行者来说,死随念、寂止随念、四界差别和食厌想,这四种是适合的;其余的遍和四无色对一切行者都适合。在诸遍中应当知道:任何一种有限的遍适合寻行者,无量的遍适合痴行者。这里是以刚才所说的方式,即“因为是瑜伽实践之业的近因”,来进一步说明这个意思。巴利
Yaṃ yassa caritānukūlanti ettha rāgacaritassa tāva dasa asubhā kāyagatāsatīti ekādasa kammaṭṭhānāni anukūlāni, dosacaritassa cattāro brahmavihārā cattāri vaṇṇakasiṇānīti aṭṭha, mohacaritassa ca vitakkacaritassa ca ekaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānameva, saddhācaritassa purimā cha anussatiyo, buddhicaritassa maraṇassati upasamānussati catudhātuvavatthānaṃ āhāre paṭikūlasaññāti cattāri, sesakasiṇāni cattāro ca āruppā sabbacaritānaṃ anukūlāni. Kasiṇesu ca yaṃ kiñci parittaṃ vitakkacaritassa, appamāṇaṃ mohacaritassa anukūlanti veditabbaṃ. Yathāvutteneva nayenāti ‘‘yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā’’ti imamatthaṃ atidisati.
想要受持某个业处的人,应当就依着那个业处,修成四禅和五禅,以禅那作为近因来增长观智,然后在证得漏尽的漏尽者面前受取这个业处。所以说:“应当就以这个业处……而学习。”接下来“阿拉汉等”这一段,是为了说明:在授予业处这件事上,比起某些漏尽者,多闻者更为殊胜。所谓“如同开辟大象走的道路”,就像把业处这块地显示成大象行走的大道一样。所谓“辨别适合与不适合”,意思是:对向他讲说业处的人,用合乎道理的方法,替他分辨清楚哪些有帮助、哪些没有帮助。巴利
Yaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetukāmo hoti, tasseva vasena catukkapañcakajjhānāni nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā āsavakkhayappattassa khīṇāsavassa santike gahetabbanti āha – ‘‘imināva kammaṭṭhānena…pe… uggahetabba’’nti. Arahantādayo hītiādi ekaccakhīṇāsavato bahussutova kammaṭṭhānadāne seyyoti dassanatthaṃ āraddhaṃ. Mahāhatthipathaṃ nīharanto viyāti kammaṭṭhānapathaviṃ mahāhatthipathaṃ katvā dassento viya. Sappāyāsappāyaṃ paricchinditvāti yassa kammaṭṭhānaṃ ācikkhati, tassa upakārānupakāraṃ yuttimagganena paricchinditvā.
现在,要去业处老师那里的人,不应该以这样的方式前往:先洗好脚、在脚上涂了油,穿上凉鞋、拿起伞,让人带上油筒、蜂蜜、糖浆等,再由弟子们簇拥着去;而应该先完成远行者的义务,自己拿好衣钵,在路上每进一座精舍,进去时就履行客僧的义务,离开时就履行远行者的义务,随宜完成这些义务,以轻便的资具、极度少欲的方式前往。为了总结这个意思,所以说“以轻便的生活方式、具足律仪与行仪”。这样前往后,进入那座精舍时,应该在路上就让人准备好允许的齿木并带上再进去。不应该怀着“先歇一会儿,做完洗脚、涂油等,再去老师那里”的想法而进入别的僧舍。为什么呢?如果那里有和老师意见不合的比丘,他们盘问来意后,会宣扬老师的过失,让他后悔:“你要是去了他那里就完了”,这样他可能就从那里折返。所以,应该问清老师住的地方,直接去那里。巴利
Idāni kammaṭṭhānadāyakassa santikaṃ gacchantena dhotamakkhitehi pādehi upāhanā āruhitvā chattaṃ gahetvā telanāḷimadhuphāṇitādīni gāhāpetvā antevāsikaparivutena na gantabbaṃ, gamikavattaṃ pana pūretvā attano pattacīvaraṃ sayameva gahetvā antarāmagge yaṃ yaṃ vihāraṃ pavisati, sabbattha paviṭṭhakāle āgantukavattaṃ, nikkhamanakāle gamikavattanti yathārahaṃ taṃ taṃ vattaṃ pūrentena sallahukaparikkhārena paramasallekhavuttinā hutvā gantabbanti imamatthaṃ saṅkhipitvā dassento ‘‘sallahukavuttinā vinayācārasampannenā’’ti āha. Evaṃ pana gantvā taṃ vihāraṃ pavisantena antarāyeva dantakaṭṭhaṃ kappiyaṃ kārāpetvā gahetvā pavisitabbaṃ, na ca muhuttaṃ vissamitvā pādadhovanamakkhanādīni katvā ācariyassa santikaṃ gamissāmīti aññaṃ pariveṇaṃ pavisitabbaṃ. Kasmā? Sace hissa tatra ācariyassa visabhāgā bhikkhū bhaveyyuṃ, taṃ te āgamanakāraṇaṃ pucchitvā ācariyassa avaṇṇaṃ pakāsetvā ‘‘naṭṭhosi, sace tassa santikaṃ āgato’’ti vippaṭisāraṃ uppādeyyuṃ, yena tatova paṭinivatteyya, tasmā ācariyassa vasanaṭṭhānaṃ pucchitvā ujukaṃ tattheva gantabbaṃ.
就像前面所说的那样一位老师:巴利
Vuttappakāramācariyanti –
“ 让人喜爱、受人敬重、值得培养,说话得体,也能接受别人的劝告;
能讲说深奥的话,又不把人引到不适当的地方去。”巴利
‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako’’ti. (a. ni. 7.37; netti. 113) –
像这样,按照上面所说的方式——具备信等功德、一心为了利益、站在增长一边的善知识老师。对于以履行侍奉义务而令其心生欢喜的人:这里,如果老师比较年轻,就不应该允许他接取钵和衣等;如果老师比较年长,就应该先走过去礼敬老师,然后站着。如果被说“贤友,放下钵和衣”,就应该放下。如果被说“喝水”,如果自己想喝就可以喝。如果被说“洗脚”,就不应该马上洗——因为如果水是老师亲自拿来的,那就不合适。但如果被说“洗吧,贤友,不是我拿来的,是别人拿来的”,那就在老师看不到的地方,或者在隐蔽的角落,或者在露天住处的偏僻处坐下来洗脚。如果老师拿来油瓶,就应该站起来用双手恭敬地接过来,因为如果不接,老师心里可能会产生变化:“这个比丘从今以后要破坏共享了。”接过来之后,不应该一开始就涂脚,因为如果那是老师涂身体用的油,就不合适,所以应该先涂头,再涂肩膀等部位。但如果被说“贤友,这是全身都能用的油,脚上也涂吧”,那就涂了脚之后说“尊者,我把这个油瓶放在这里”,等老师来接时就交给他。巴利
Evamādinā vuttappakāraṃ saddhādiguṇasamannāgataṃ ekantahitesiṃ vuḍḍhipakkhe ṭhitaṃ kalyāṇamittaṃ ācariyaṃ. Vattapaṭipattiyā ārādhitacittassāti ettha sace ācariyo daharataro hoti, pattacīvarapaṭiggahaṇādīni na sāditabbāni. Sace vuḍḍhataro, gantvā ācariyaṃ vanditvā ṭhātabbaṃ. ‘‘Nikkhipāvuso, pattacīvara’’nti vuttena nikkhipitabbaṃ. ‘‘Pānīyaṃ pivā’’ti vuttena sace icchati, pātabbaṃ. ‘‘Pāde dhovā’’ti vuttena na tāva dhovitabbā. Sace hi ācariyena ābhatamudakaṃ bhaveyya, na sāruppaṃ siyā. ‘‘Dhovāvuso, na mayā ābhataṃ, aññehi ābhata’’nti vuttena pana yattha ācariyo na passati, evarūpe paṭicchanne vā okāse abbhokāsavihārassapi vā ekamante nisīditvā pādā dhovitabbā. Sace ācariyo telanāḷiṃ āharati, uṭṭhahitvā ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetabbā. Sace hi na gaṇheyya, ‘‘ayaṃ bhikkhu ito eva paṭṭhāya sambhogaṃ kopetī’’ti ācariyassa aññathattaṃ bhaveyya. Gahetvā pana na āditova pādā makkhetabbā. Sace hi taṃ ācariyassa gattabbhañjanatelaṃ bhaveyya, na sāruppaṃ siyā, tasmā paṭhamaṃ sīsaṃ makkhetvā khandhādīni makkhetabbāni. ‘‘Sabbapārihāriyatelamidaṃ, āvuso, pādepi makkhehī’’ti vuttena pana pāde makkhetvā ‘‘imaṃ telanāḷiṃ ṭhapemi, bhante’’ti vatvā ācariye gaṇhante dātabbā.
从第二天开始,不应当说“尊者,请为我讲业处”。但从第二天起,如果老师有固定的侍者,就应当先向他请求,然后再履行侍奉的义务。如果请求了还是不让做,那就只有在得到机会时才做。做的时候,应当奉上小、中、大三种齿木,还要准备好冷、热两种洗脸水和洗澡水。此后,老师连续三天用什么样的齿木,就应当经常准备同样的;如果不固定,那就随老师用什么就奉上什么。何必多说呢?凡是世尊在犍度中制定的:“诸比丘,弟子应当对老师正行侍奉。这里的正行是:清晨早起,脱掉鞋子,偏袒上衣,奉上齿木,奉上洗脸水,铺设座位。如果有粥,洗净钵后奉上粥”等等,这一切都应当做。应当知道,像这样按照上面所说的方式去做的人,就是以履行侍奉仪轨来让老师心里满意。巴利
Gatadivasato paṭṭhāya ‘‘kammaṭṭhānaṃ me, bhante, kathetha’’iccevaṃ na vattabbaṃ. Dutiyadivasato pana paṭṭhāya sace ācariyassa pakatiupaṭṭhāko atthi, taṃ yācitvā vattaṃ kātabbaṃ. Sace yācitopi na deti, okāse laddheyeva kātabbaṃ. Karontena ca khuddakamajjhimamahantāni tīṇi dantakaṭṭhāni upanāmetabbāni. Sītaṃ uṇhanti duvidhaṃ mukhadhovanudakañca nhānodakañca paṭiyādetabbaṃ. Tato yaṃ ācariyo tīṇi divasāni paribhuñjati, tādisameva niccaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, niyamaṃ akatvā yaṃ vā taṃ vā paribhuñjantassa yathāladdhaṃ upanāmetabbaṃ. Kiṃ bahunā vuttena, yaṃ taṃ bhagavatā ‘‘antevāsikena, bhikkhave, ācariyamhi sammā vattitabbaṃ. Tatrāyaṃ sammāvattanā – kālasseva vuṭṭhāya upāhanā omuñcitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dantakaṭṭhaṃ dātabbaṃ, mukhodakaṃ dātabbaṃ, āsanaṃ paññapetabbaṃ. Sace yāgu hoti, bhājanaṃ dhovitvā yāgu upanāmetabbā’’tiādikaṃ (mahāva. 66) khandhake vattaṃ paññattaṃ, taṃ sabbampi kātabbaṃ. Iti iminā yathāvuttena nayena paṭipajjanto vattapaṭipattiyā cittaṃ ārādhetīti daṭṭhabbaṃ.
“五连结”是指五个部分,也就是五节的意思。“业处的学习”是指学习业处的典籍;为了弄清其中的含义而提问,就是对业处的询问。或者也可以说,从文本和义理两方面学习业处,叫做“学”;对其中生起的疑惑提问,叫做“问”。“业处的现起”是指禅相现起,也就是对这样精进修习的人加以确认:“这个相是这样现起的”;同样,业处的安止是指:“这样入定”。“业处的特相”是指通过计数、随逐、触等方式精勤修习之后,达到安住的成就,或者更进一步通过观察等方式达到究竟,这就是对业处本质的观察。因此说:“所说的就是对业处本质的审察。”巴利
Pañcasandhikanti pañcapabbaṃ, pañcabhāganti attho. Kammaṭṭhānassa uggaṇhananti kammaṭṭhānaganthassa uggaṇhanaṃ, tadatthaparipucchā kammaṭṭhānassa paripucchanā. Atha vā ganthato atthato ca kammaṭṭhānassa uggaṇhanaṃ uggaho, tattha saṃsayaparipucchanā paripucchā. Kammaṭṭhānassa upaṭṭhānanti nimittupaṭṭhānaṃ, evaṃ bhāvanamanuyuñjantassa ‘‘evamidaṃ nimittaṃ upaṭṭhātī’’ti upadhāraṇaṃ, tathā kammaṭṭhānappanā ‘‘evaṃ jhānamappetī’’ti. Kammaṭṭhānassa lakkhaṇanti gaṇanānubandhanāphusanānaṃ vasena bhāvanaṃ ussukkāpetvā ṭhapanāya sampatti, tato parampi vā sallakkhaṇādivasena matthakappattīti kammaṭṭhānasabhāvassa sallakkhaṇaṃ. Tenāha – ‘‘kammaṭṭhānasabhāvupadhāraṇanti vuttaṃ hotī’’ti.
自己也不会因为逐个学习业处而疲劳,但正因为这样,既不会打扰老师,也能通过修习把法的利益推到顶点。因此,这个理由就是:自己不疲劳、不令老师困扰。少许,就是一点一点。在那里,就是指老师居住的地方。适合,是指因为得到住所适合等条件,作意轻松、修习顺利。以一由旬为限,这句话也把半由旬、一伽浮他包括在内。然而,钝根的人如果住在半由旬、一伽浮他或一由旬的地方,在业处某处生起疑惑或忘失正念时,清晨在精舍里做完义务后,途中乞食,吃完饭就前往老师住的地方,当天在老师面前把业处弄清楚,第二天礼敬老师后出发,途中乞食,就能不疲劳地回到自己的住处。所以说:钝根的人以一由旬为限而前往。如果利根的人在一由旬内找不到舒适的地方,就应该断除业处中的一切疑难结缚,把业处变得纯净、与作意相系之后,即使前往超过一由旬的远处也可以。因此说:利根的人即使远行也可以。巴利
Attanāpina kilamati odhiso kammaṭṭhānassa uggaṇhanato, tato eva ācariyampi na viheṭheti dhammādhikaraṇampi bhāvanāya matthakaṃ pāpanato. Tasmāti taṃnimittaṃ attanoakilamanaācariyāviheṭhanahetu. Thokanti thokaṃ thokaṃ. Tatthāti yattha ācariyo vasati, tattha. Sappāyaṃ hotīti āvāsasappāyādilābhena manasikāraphāsutā bhāvanānukūlatā hoti. Yojanaparamanti iminā gāvutaaḍḍhayojanānipi saṅgaṇhāti. Yasmā pana mandapañño gāvute aḍḍhayojane yojanamatte vā vasanto kammaṭṭhānassa kismiñcideva ṭhāne sandehe vā satisammose vā jāte kālasseva vihāre vattaṃ katvā antarāmagge piṇḍāya caritvā bhattakiccapariyosāneyeva ācariyassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā taṃ divasaṃ ācariyassa santike kammaṭṭhānaṃ sodhetvā dutiyadivase ācariyaṃ vanditvā nikkhamitvā antarāmagge piṇḍāya caritvā akilamantoyeva attano vasanaṭṭhānaṃ āgantuṃ sakkhissati, tasmā vuttaṃ ‘‘mandapañño yojanaparamaṃ gantvā’’ti. Sace tikkhapañño yojanaparame phāsukaṭṭhānaṃ na labhati, tena kammaṭṭhāne sabbaṃ gaṇṭhiṭṭhānaṃ chinditvā visuddhaṃ āvajjanapaṭibaddhaṃ kammaṭṭhānaṃ katvā yojanaparamato dūrampi gantuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘tikkhapañño dūrampi gantvā’’ti.
远离十八种住所过失,是指:太大、太新、太旧、紧靠道路、有岩池、有叶子、有花、有果、被人贪求、靠近城市、靠近木材、靠近田地、有不合意的人存在、靠近商埠、靠近边境、靠近国界、不合适、得不到善友。具备这十八种过失中的任何一种,这样的住所就不适合用来修行。巴利
Aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitanti mahattaṃ, navattaṃ, jiṇṇattaṃ, panthanissitattaṃ, soṇḍī, paṇṇaṃ, pupphaṃ, phalaṃ, patthanīyatā, nagarasannissitatā, dārusannissitatā, khettasannissitatā, visabhāgānaṃ puggalānaṃ atthitā, paṭṭanasannissitatā, paccantasannissitatā, rajjasīmasannissitatā, asappāyatā, kalyāṇamittānaṃ alābhoti imehi aṭṭhārasahi senāsanadosehi vivajjitaṃ. Imesañhi aṭṭhārasannaṃ dosānaṃ aññatarena samannāgataṃ senāsanaṃ bhāvanāya ananurūpaṃ.
为什么这么说呢?在大寺里,首先有许多想法各不相同的人聚在一起。他们彼此对立,不履行应尽的义务,结果菩提树园等地方没人打扫,饮用水和用水也没人准备。在这种情况下,有比丘心想“我要去乞食的村庄乞食”,于是拿着衣钵出门,如果看到义务没做,或者水瓶空了,他就必须去做义务、准备饮用水;如果不做,就犯了违越义务的恶作罪。如果去做,时间就过去了,过了正午才进村,乞食已经结束,什么都得不到。即使他去独自静修,也会被沙弥和年轻比丘的高声喧哗以及僧团事务打扰。但如果在一个地方,一切义务都已经做好,也没有其他干扰,那么即使是这样的大寺,也应该住。巴利
Kasmā? Mahāvihāre (visuddhi. 1.52) tāva bahū nānāchandā sannipatanti, te aññamaññaṃ paṭiviruddhatāya vattaṃ na karonti, bodhiyaṅgaṇādīni asammaṭṭhāneva honti, anupaṭṭhāpitaṃ pānīyaṃ paribhojanīyaṃ. Tatrāyaṃ ‘‘gocaragāme piṇḍāya carissāmī’’ti pattacīvaramādāya nikkhantopi sace passati vattaṃ akataṃ, pānīyaghaṭaṃ vā rittaṃ, athānena vattaṃ kātabbaṃ hoti, pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ , akaronto vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati. Karontassa kālo atikkamati, atidivā paviṭṭho niṭṭhitāya bhikkhāya kiñci na labhati. Paṭisallānagatopi sāmaṇeradaharabhikkhūnaṃ uccāsaddena saṅghakammehi ca vikkhipati. Yattha pana sabbaṃ vattaṃ katameva hoti, avasesāpi ca ghaṭṭanā natthi, evarūpe mahāvihārepi vihātabbaṃ.
在新寺院里,有很多新的工程事务。如果不参与,就会被人指责。但如果那里的比丘们这样说:“尊者,您随意修习沙门法就好,这些新的工程事务由我们来做。”像这样的寺院,就可以住。巴利
Navavihāre bahu navakammaṃ hoti, akarontaṃ ujjhāyanti. Yattha pana bhikkhū evaṃ vadanti ‘‘āyasmā yathāsukhaṃ samaṇadhammaṃ karotu, mayaṃ navakammaṃ karissāmā’’ti, evarūpe vihātabbaṃ.
住在破旧的寺院里,需要照料打理的事情很多,哪怕只是不整理自己的坐卧处,也会被人指责;可要是去打理,修行的业处又会退失。巴利
Jiṇṇavihāre pana bahu paṭijaggitabbaṃ hoti, antamaso attano senāsanamattampi appaṭijaggantaṃ ujjhāyanti, paṭijaggantassa kammaṭṭhānaṃ parihāyati.
住在靠近大路的住处时,来来往往的客人昼夜不停地聚集。过了午后才到的客人来了,就得把自己的住处让给他们,自己只能住在树下或石头上,第二天也还是这样,于是根本没有修行的机会。但如果那个地方没有这种来客拥挤的干扰,就可以住在那里。巴利
Panthanissite mahāpathavihāre rattindivaṃ āgantukā sannipatanti. Vikāle āgatānaṃ attano senāsanaṃ datvā rukkhamūle vā pāsāṇapiṭṭhe vā vasitabbaṃ hoti, punadivasepi evamevāti kammaṭṭhānassa okāso na hoti. Yattha pana evarūpo āgantukasambādho na hoti, tattha vihātabbaṃ.
有个叫索尼迪的石砌水池。那里,大众为了喝水而聚集过来,城里居民中亲近王族的长老们的弟子们为了染衣的事来到这里。当他们问起器皿、木槽之类的东西放在哪里时,就得给他们指出来“在某处某处”。就这样,他一切时都一直忙个不停。巴利
Soṇḍī nāma pāsāṇapokkharaṇī hoti. Tattha pānīyatthaṃ mahājano samosarati, nagaravāsīnaṃ rājakulūpakattherānaṃ antevāsikā rajanakammatthāya āgacchanti, tesaṃ bhājanadārudoṇikādīni pucchantānaṃ ‘‘asuke ca asuke ca ṭhāne’’ti dassetabbāni honti. Evaṃ sabbakālampi niccabyāvaṭo hoti.
在长着各种菜叶的地方,即使比丘已经取好业处、坐在日间住处,附近那些一边唱歌一边采叶的妇女,也会因各种声音杂乱相触而障碍他的业处。巴利
Yattha nānāvidhaṃ sākapaṇṇaṃ hoti, tatthassa kammaṭṭhānaṃ gahetvā divāvihāraṃ nisinnassapi santike sākahārikā gāyamānā paṇṇaṃ uccinantiyo visabhāgasaddasaṅghaṭṭanena kammaṭṭhānantarāyaṃ karonti.
而在各种花丛开得正盛的地方,也同样有这种干扰。巴利
Yattha pana nānāvidhā mālāgacchā supupphitā honti, tatrāpi tādisoyeva upaddavo.
在长着各种芒果、阎浮果、菠萝蜜等果实的地方,想要果子的人会来讨要;如果不给,他们就发火,或者强行抢夺。傍晚时分,在寺院中间经行的比丘看见他们后,对他们说:“近事男们,你们为什么这样做?”他们被这样说了之后,便随心所欲地辱骂,甚至想办法逼得他住不下去。巴利
Yattha nānāvidhaṃ ambajambupanasādiphalaṃ hoti, tattha phalatthikā āgantvā yācanti, adentassa kujjhanti, balakkārena vā gaṇhanti, sāyanhasamaye vihāramajjhe caṅkamantena te disvā ‘‘kiṃ upāsakā evaṃ karothā’’ti vuttā yathāruci akkosanti, avāsāyapissa parakkamanti.
不过,如果住在像南山、象腹、塔山、心多罗山那样被人们公认向往的精舍里,人们会把他当作“这位是应供”来推崇,想来礼拜的人从四面八方涌进来,他就住得不安稳了。但对有些人来说,那种环境是合适的,那么他就该白天到别处去,晚上再回来住。巴利
Patthanīye pana lokasammate dakkhiṇagirihatthikucchicetiyagiricittalapabbatasadise vihāre viharantaṃ ‘‘ayaṃ arahā’’ti sambhāvetvā vanditukāmā manussā samantā osaranti, tenassa na phāsu hoti. Yassa pana taṃ sappāyaṃ hoti, tena divā aññattha gantvā rattiṃ vasitabbaṃ.
住在靠近城镇的地方,各种不相应的对象会进入视野:挑水的婢女们提着水罐互相碰撞着走过,也不让路;有权势的人还会在寺院中间围起布幔,坐在里面。巴利
Nagarasannissite visabhāgārammaṇāni āpāthamāgacchanti, kumbhadāsiyopi ghaṭehi nighaṃsantiyo gacchanti, okkamitvā maggaṃ na denti, issaramanussāpi vihāramajjhe sāṇiṃ parikkhipitvā nisīdanti.
至于靠近木材的地方,如果那里有柴薪,也有可以当建材用的树木,那么拾柴的人就会像前面说的采菜采花的人一样,弄出很多麻烦。精舍里有树的话,人们会来说“砍下来盖房子”,然后就来砍。如果比丘傍晚从禅修房出来,在精舍中间经行,看到他们就说“近事男们,你们怎么能这样做?”,他们就会随心所欲地辱骂,甚至想办法把他逼得没地方住。巴利
Dārusannissaye pana yattha kaṭṭhāni ca dabbupakaraṇarukkhā ca santi, tattha kaṭṭhahārikā pubbe vuttasākapupphahārikā viya aphāsukaṃ karonti. Vihāre rukkhā santi, te ‘‘chinditvā gharāni karissāmā’’ti manussā āgantvā chindanti. Sace sāyanhasamaye padhānagharā nikkhamitvā vihāramajjhe caṅkamanto te disvā ‘‘kiṃ upāsakā evaṃ karothā’’ti vadati, yathāruci akkosanti, avāsāyapissa parakkamanti.
如果寺院坐落在田地当中,四周都被田地包围,人们就会直接在寺院中间弄出一块打谷场来碾稻谷,睡在寺院门口,还做很多其他让人不安的事。如果那里有僧团的大量财产,人们还会拦住净人家里的牛,不让他们取水,拿着稻穗到僧团面前说:“你们看看净人家里干的好事。”因为这样那样的原因,还得跑到国王和大臣家门口去(告状)。这种情况也算在“依田地而住”里面。巴利
Yo pana khettasannissito hoti samantā khettehi parivārito, tattha manussā vihāramajjheyeva khalaṃ katvā dhaññaṃ maddanti, pamukhesu sayanti, aññampi bahuṃ aphāsuṃ karonti. Yatrapi mahāsaṅghabhogo hoti, ārāmikakulānaṃ gāvo rundhanti, udakavāraṃ paṭisedhenti, manussā vīhisīsaṃ gahetvā ‘‘passatha tumhākaṃ ārāmikakulānaṃ kamma’’nti saṅghassa dassenti. Tena tena kāraṇena rājarājamahāmattānaṃ gharadvāraṃ gantabbaṃ hoti, ayampi khettasannissiteneva saṅgahito.
在有些比丘彼此不和、互相怀有敌意而住在一起的地方,当他们争吵时,别人劝他们说“尊者,请不要这样”,他们就回嘴说:“自从这个穿粪扫衣的人来了以后,我们就完了。”巴利
Yattha aññamaññavisabhāgā verī bhikkhū viharanti, ye kalahaṃ karontā ‘‘mā, bhante, evaṃ karothā’’ti vāriyamānā ‘‘etassa paṃsukūlikassa āgatakālato paṭṭhāya naṭṭhāmhā’’ti vattāro bhavanti.
如果有人依靠的是水边码头或者陆地码头,那里经常会有乘船和跟着商队来的人,他们推推搡搡地喊着“让个地方,给点水,给点盐”,把那里弄得不得安宁。巴利
Yopi udakapaṭṭanaṃ vā thalapaṭṭanaṃ vā sannissito hoti, tattha abhiṇhaṃ nāvāhi ca satthehi ca āgatamanussā ‘‘okāsaṃ detha, pānīyaṃ detha, loṇaṃ dethā’’ti ghaṭṭayantā aphāsuṃ karonti.
不过,依附于边境地区的人,对佛等则没有敬信。巴利
Paccantasannissite pana manussā buddhādīsu appasannā honti.
在靠近国界的地方,会有来自国王的危险。因为对那一带地方,一个国王会以“它不归我管辖”为理由出兵攻打,另一个国王也会以“它不归我管辖”为理由出兵攻打。在那里,这位比丘有时在这位国王的领地游走,有时在那位国王的领地游走,于是人们以为“这是个探子”,就让他遭遇不幸和灾祸。巴利
Rajjasīmasannissite rājabhayaṃ hoti. Tañhi padesaṃ eko rājā ‘‘na mayhaṃ vase vattatī’’ti paharati, itaropi ‘‘na mayhaṃ vase vattatī’’ti. Tatrāyaṃ bhikkhu kadāci imassa rañño vijite vicarati, kadāci etassa, atha naṃ ‘‘carapuriso aya’’nti maññamānā anayabyasanaṃ pāpenti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12