蛇品·8. 慈经注释
1. 蛇品义注 · 70 段
8. 慈经注释巴利
8. Mettasuttavaṇṇanā
“应当由善巧于义利的人去做”——这就是《慈经》。它的起因是什么?据说,有些比丘在雪山边被诸天神骚扰,便来到舍卫城世尊跟前。世尊为了给他们作护卫诵,也为了给他们作禅修业处,就说了这部经。以上是简略说明。巴利
Karaṇīyamatthakusalenāti mettasuttaṃ. Kā uppatti? Himavantapassato kira devatāhi ubbāḷhā bhikkhū bhagavato santikaṃ sāvatthiṃ āgacchiṃsu. Tesaṃ bhagavā parittatthāya kammaṭṭhānatthāya ca imaṃ suttaṃ abhāsi. Ayaṃ tāva saṅkhepo.
这段的详细说明是这样的:有一次,世尊住在舍卫城,那时临近雨安居。当时,许多来自不同地区的比丘从世尊那里领受了禅修业处后,想去各处入雨安居,就来拜见世尊。世尊便根据他们的根性,为贪行者讲说有识和无识共十一种不净业处,为嗔行者讲说慈心等四种业处,为痴行者讲说死随念等业处,为寻行者讲说入出息念、地遍等业处,为信行者讲说佛随念等业处,为慧行者讲说四界差别等业处。就这样,世尊依照八万四千种行性的差别,讲说了与各自根性相应的禅修业处。巴利
Ayaṃ pana vitthāro – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya. Tena kho pana samayena sambahulā nānāverajjakā bhikkhū bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha tattha vassaṃ upagantukāmā bhagavantaṃ upasaṅkamanti. Tatra sudaṃ bhagavā rāgacaritānaṃ saviññāṇakāviññāṇakavasena ekādasavidhaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ, dosacaritānaṃ catubbidhaṃ mettādikammaṭṭhānaṃ, mohacaritānaṃ maraṇassatikammaṭṭhānādīni, vitakkacaritānaṃ ānāpānassatipathavīkasiṇādīni, saddhācaritānaṃ buddhānussatikammaṭṭhānādīni, buddhicaritānaṃ catudhātuvavatthanādīnīti iminā nayena caturāsītisahassappabhedacaritānukūlāni kammaṭṭhānāni katheti.
那时,大约五百位比丘从世尊那里学了禅修业处后,一边寻找合适的住处和托钵的村庄,一边次第前行。他们来到边地,看见一座与雪山相连的山:岩石地面像蓝宝石一样,清凉浓密的绿林点缀其间,地面铺满细沙,如同珍珠和银片散落,四周环绕着清澈、舒适、清凉的水池。比丘们就在那里住了一夜。第二天天亮后,他们整理好身体,进入不远处的一个村庄乞食。那个村庄房舍密集,约有上千户人家,人们有信心、心地清净。因为边地很难见到出家人,村民们一看到比丘们,就生起欢喜和喜悦,供养他们饮食后请求道:“尊者们,请在这里住满三个月吧。”然后他们让人建了五百间精进小屋,并在那里备好了床、椅子、饮用水、洗用水壶等一切必需品。巴利
Atha kho pañcamattāni bhikkhusatāni bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sappāyasenāsanañca gocaragāmañca pariyesamānāni anupubbena gantvā paccante himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ nīlakācamaṇisannibhasilātalaṃ sītalaghanacchāyanīlavanasaṇḍamaṇḍitaṃ muttātalarajatapaṭṭasadisavālukākiṇṇabhūmibhāgaṃ sucisātasītalajalāsayaparivāritaṃ pabbatamaddasaṃsu. Atha kho te bhikkhū tatthekarattiṃ vasitvā pabhātāya rattiyā sarīraparikammaṃ katvā tassa avidūre aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Gāmo ghananivesasanniviṭṭhakulasahassayutto, manussā cettha saddhā pasannā, te paccante pabbajitadassanassa dullabhatāya bhikkhū disvā eva pītisomanassajātā hutvā te bhikkhū bhojetvā ‘‘idheva, bhante, temāsaṃ vasathā’’ti yācitvā pañcapadhānakuṭisatāni kārāpetvā tattha mañcapīṭhapānīyaparibhojanīyaghaṭādīni sabbūpakaraṇāni paṭiyādesuṃ.
比丘们在第二天进入另一个村庄乞食。那里的人们也同样供养他们,并请求他们留下来过雨安居。比丘们心想“如果没有障碍的话”,就答应了。他们进入那片树林,日夜不停地精勤努力,敲响报时的木板,以如理作意为主而安住,走到树底下坐了下来。持戒比丘们的威德之力,把树神们的威力压了下去。树神们从各自的天宫下来,抱着孩子到处走来走去。就像国王或大臣来到村里住下,村民的房屋被占用,屋主们只好离开自己的家,住到别处去,远远地望着,心想:“他们什么时候才走啊?”同样,这些天神也丢下各自的天宫,到处走来走去,远远地望着,心想:“这些尊者什么时候才走啊?”于是她们这样商量:“这些比丘刚入雨安居,肯定会住满三个月。我们却要抱着孩子躲来躲去,没法长久住下去。来吧,我们给比丘们看些可怕的东西。”于是,到了夜里比丘们修沙门法的时候,她们变出恐怖的夜叉形象,站在他们面前,还发出吓人的声音。比丘们看到那些形象、听到那些声音,心怦怦直跳,脸色变得很难看,像得了黄疸一样苍白。因此他们没法让心专注下来。心一散乱,又被恐惧反复惊吓,正念就丢失了。对正念丢失的比丘们,她们又放出恶臭的东西。他们的脑髓像被那恶臭搅碎了一样,剧烈地头痛起来,但他们彼此之间没有把这件事告诉对方。巴利
Bhikkhū dutiyadivase aññaṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tatthāpi manussā tatheva upaṭṭhahitvā vassāvāsaṃ yāciṃsu. Bhikkhū ‘‘asati antarāye’’ti adhivāsetvā taṃ vanasaṇḍaṃ pavisitvā sabbarattindivaṃ āraddhavīriyā hutvā yāmagaṇḍikaṃ koṭṭetvā yonisomanasikārabahulā viharantā rukkhamūlāni upagantvā nisīdiṃsu. Sīlavantānaṃ bhikkhūnaṃ tejena vihatatejā rukkhadevatā attano attano vimānā oruyha dārake gahetvā ito cito ca vicaranti. Seyyathāpi nāma rājūhi vā rājamahāmattehi vā gāmakāvāsaṃ gatehi gāmavāsīnaṃ gharesu okāse gahite gharamānusakā gharā nikkhamitvā aññatra vasantā ‘‘kadā nu kho gamissantī’’ti dūrato olokenti; evameva devatā attano attano vimānāni chaḍḍetvā ito cito ca vicarantiyo dūratova olokenti – ‘‘kadā nu kho bhadantā gamissantī’’ti. Tato evaṃ samacintesuṃ ‘‘paṭhamavassūpagatā bhikkhū avassaṃ temāsaṃ vasissanti. Mayaṃ pana tāva ciraṃ dārake gahetvā okkamma vasituṃ na sakkhissāma. Handa mayaṃ bhikkhūnaṃ bhayānakaṃ ārammaṇaṃ dassemā’’ti. Tā rattiṃ bhikkhūnaṃ samaṇadhammakaraṇavelāya bhiṃsanakāni yakkharūpāni nimminitvā purato purato tiṭṭhanti, bheravasaddañca karonti. Bhikkhūnaṃ tāni rūpāni passantānaṃ tañca saddaṃ suṇantānaṃ hadayaṃ phandi, dubbaṇṇā ca ahesuṃ uppaṇḍupaṇḍukajātā. Tena te cittaṃ ekaggaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu. Tesaṃ anekaggacittānaṃ bhayena ca punappunaṃ saṃviggānaṃ sati sammussi. Tato nesaṃ muṭṭhassatīnaṃ duggandhāni ārammaṇāni payojesuṃ. Tesaṃ tena duggandhena nimmathiyamānamiva matthaluṅgaṃ ahosi, bāḷhā sīsavedanā uppajjiṃsu, na ca taṃ pavattiṃ aññamaññassa ārocesuṃ.
有一天,僧团上座接受侍奉的时候,所有比丘都聚集在一起。僧团上座问他们:“贤友们,你们刚进入这片丛林的那几天,肤色非常清净,容光焕发,诸根也很明亮澄净,可现在你们却消瘦、难看,脸色苍白得像得了黄疸。你们在这里是有什么不适吗?”于是,一位比丘说:“尊者,我夜里看到、听到这样那样的恐怖景象和声音,又闻到这样那样的气味,所以我的心没法入定。”其他所有比丘也同样的方式讲述了各自遇到的情况。僧团上座说:“贤友们,世尊制定了两个入雨安居的日期,而我们这个住处并不合适。来吧,贤友们,我们去世尊那里,请问另一个合适的住处。”比丘们回答:“好的,尊者。”他们听从上座的话,全体收拾好住处,拿着钵和衣,因为对村落人家毫无染着,也不向任何人告辞,就径直朝舍卫城的方向出发游行。他们渐次行至舍卫城,来到世尊身边。巴利
Athekadivasaṃ saṅghattherassa upaṭṭhānakāle sabbesu sannipatitesu saṅghatthero pucchi – ‘‘tumhākaṃ, āvuso, imaṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭhānaṃ katipāhaṃ ativiya parisuddho chavivaṇṇo ahosi pariyodāto, vippasannāni ca indriyāni etarahi panattha kisā dubbaṇṇā uppaṇḍupaṇḍukajātā, kiṃ vo idha asappāya’’nti? Tato eko bhikkhu āha – ‘‘ahaṃ, bhante, rattiṃ īdisañca īdisañca bheravārammaṇaṃ passāmi ca suṇāmi ca, īdisañca gandhaṃ ghāyāmi, tena me cittaṃ na samādhiyatī’’ti. Eteneva upāyena sabbe taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Saṅghatthero āha – ‘‘bhagavatā āvuso dve vassūpanāyikā paññattā, amhākañca idaṃ senāsanaṃ asappāyaṃ, āyāmāvuso bhagavato santikaṃ, gantvā aññaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti te bhikkhū therassa paṭissuṇitvā sabbe senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anupalittattā kulesu kañci anāmantetvā eva yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkamiṃsu. Anupubbena sāvatthiṃ gantvā bhagavato santikaṃ agamiṃsu.
世尊看见那些比丘,就对他们说:“比丘们,我已经制定了学处:‘雨安居期间不应该外出游方。’你们为什么还在游方?”那些比丘就把整件事都禀告了世尊。世尊观察整个赡部洲,发现连一块能放下四脚凳那么大的合适住处都找不到。于是世尊对那些比丘说:“比丘们,你们没有别的合适住处了。你们就住在那里,就能证得漏尽。去吧,比丘们,就依止那个住处而住。如果你们希望得到诸天神的保护、无所畏惧,就学这篇护卫经,它会成为你们的护卫,也会成为你们的业处。”接着便宣说了这篇经。巴利
Bhagavā te bhikkhū disvā etadavoca – ‘‘na, bhikkhave, antovassaṃ cārikā caritabbāti mayā sikkhāpadaṃ paññattaṃ, kissa tumhe cārikaṃ carathā’’ti. Te bhagavato sabbaṃ ārocesuṃ. Bhagavā āvajjento sakalajambudīpe antamaso catuppādapīṭhakaṭṭhānamattampi tesaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ nāddasa. Atha te bhikkhū āha – ‘‘na, bhikkhave, tumhākaṃ aññaṃ sappāyaṃ senāsanaṃ atthi, tattheva tumhe viharantā āsavakkhayaṃ pāpuṇeyyātha. Gacchatha, bhikkhave, tameva senāsanaṃ upanissāya viharatha. Sace pana devatāhi abhayaṃ icchatha, imaṃ parittaṃ uggaṇhatha, etañhi vo parittañca kammaṭṭhānañca bhavissatī’’ti imaṃ suttamabhāsi.
另有一些论师这样说:诸比丘,去吧,就依止那个住处而住。世尊说了这句话之后,又说:不过,林野住者应当知道护持的方法。具体来说,就是在早晚两个时段,修两种慈心、两种护卫、两种不净、两种死随念,以及思察八种大悚惧事。所谓八种大悚惧事,就是生、老、病、死,以及四种恶趣之苦。或者也可以说,生、老、病、死这四种,加上恶趣之苦为第五种,再加上以过去轮回为根源的苦、以未来轮回为根源的苦、现在为了谋食而生的苦。世尊这样开示了护持的方法之后,为了那些比丘在慈心上的利益、在护卫上的利益,以及作为观禅基础的禅那的利益,宣说了这部经。巴利
Apare panāhu – ‘‘gacchatha, bhikkhave, tameva senāsanaṃ upanissāya viharathā’’ti idañca vatvā bhagavā āha – ‘‘apica kho āraññakena pariharaṇaṃ ñātabbaṃ. Seyyathidaṃ – sāyaṃpātaṃ karaṇavasena dve mettā, dve parittā, dve asubhā, dve maraṇassatī aṭṭha mahāsaṃvegavatthusamāvajjanañca. Aṭṭha mahāsaṃvegavatthūni nāma jāti jarā byādhi maraṇaṃ cattāri apāyadukkhānīti . Atha vā jātijarābyādhimaraṇāni cattāri, apāyadukkhaṃ pañcamaṃ, atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃ dukkha’’nti. Evaṃ bhagavā pariharaṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ mettatthañca parittatthañca vipassanāpādakajhānatthañca imaṃ suttaṃ abhāsīti.
143 143. 其中,“了知义利者应作之事”这一句,先对第一首偈颂作词语解释:“应作”就是应当去做的、值得去做的,意思是应当实行。“义利”指行道,或者指任何属于自己的利益,这一切因为应当追求而称为“义利”;所谓应当追求,就是应当靠近、达到。“了知义利者”就是在义利上善巧的人,意思是精通义利的人。“yaṃ”是不定的体格,“taṃ”是确定的宾格;或者两者都可以是体格。“寂静之迹”是宾格。其中,从特征上说是寂静,从可达上说是迹,这是涅槃的同义词。“证知”指已经到达、已经现证。“能”指有能力者,意为堪能、有力之人。“正直”指具备正直;“极正直”指非常正直。“善语”指言语和善;“应如是”指应成为如此;“柔和”指具足柔和;“不骄慢”指不骄傲自大。巴利
143. Tattha karaṇīyamatthakusalenāti imissā paṭhamagāthāya tāva ayaṃ padavaṇṇanā – karaṇīyanti kātabbaṃ, karaṇārahanti attho. Atthoti paṭipadā, yaṃ vā kiñci attano hitaṃ, taṃ sabbaṃ araṇīyato atthoti vuccati, araṇīyato nāma upagantabbato. Atthe kusalena atthakusalena, atthachekenāti vuttaṃ hoti. Yanti aniyamitapaccattaṃ. Nti niyamitaupayogaṃ. Ubhayampi vā yaṃ tanti paccattavacanaṃ. Santaṃ padanti upayogavacanaṃ. Tattha lakkhaṇato santaṃ, pattabbato padaṃ, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. Abhisameccāti abhisamāgantvā. Sakkotīti sakko, samattho paṭibaloti vuttaṃ hoti. Ujūti ajjavayutto. Suṭṭhu ujūti suhuju. Sukhaṃ vaco asminti suvaco. Assāti bhaveyya. Mudūti maddavayutto. Na atimānīti anatimānī.
这里对含义的解释是:“了知义利者,为了完全通达那寂静之境,应当做这件事。”在这里,有应当做的事,也有不应当做的事。其中,简要来说,三学是应当做的;戒的败坏、见的败坏、行为的败坏、生计的败坏等,是不应当做的。同样地,有了知义利的人,也有不了知义利的人。巴利
Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – karaṇīyamatthakusalena yanta santaṃ padaṃ abhisameccāti. Ettha tāva atthi karaṇīyaṃ, atthi akaraṇīyaṃ. Tattha saṅkhepato sikkhattayaṃ karaṇīyaṃ, sīlavipatti, diṭṭhivipatti, ācāravipatti, ājīvavipattīti evamādi akaraṇīyaṃ. Tathā atthi atthakusalo, atthi anatthakusalo.
在这里,如果有人在这教法中出家后,不好好地策励自己,戒行破损,靠着二十一种不正当的谋生方式来活命。这些就是:送竹子、送钵、送花、送果、送嚼齿木、送洗脸水、送洗澡水、送香粉、送泥土、拍马屁讨好、煮豆汤巴结、当跟班伺候、替人跑腿、行医看病、当信差、替人传话跑腿、以食换食变相送礼、看风水宅地、看星象吉凶、看手相体相。他还出入六种不该去的地方:妓女出没之处、寡妇住处、成年少女住处、黄门住处、比丘尼住处、酒馆。他还跟国王、国王的大臣、外道和外道的弟子们混在一起,做那些不符合出家人身份的、跟在家人纠缠不清的交往。还有些人家,没有信仰、没有净信、不是能接受布施的好容器,喜欢骂人、喜欢侮辱人,巴不得比丘们倒霉、没有好处、不得安宁、得不到修行的安稳,对在家女信众也是这样。他却去亲近那样的人家、跟人家厮混、去侍奉他们。这种人就是不懂什么是义利的人。巴利
Tattha yo imasmiṃ sāsane pabbajitvā na attānaṃ sammā payojeti, khaṇḍasīlo hoti, ekavīsatividhaṃ anesanaṃ nissāya jīvikaṃ kappeti. Seyyathidaṃ – veḷudānaṃ, pattadānaṃ, pupphadānaṃ, phaladānaṃ, dantakaṭṭhadānaṃ, mukhodakadānaṃ, sinānadānaṃ, cuṇṇadānaṃ, mattikādānaṃ, cāṭukamyataṃ, muggasūpyataṃ, pāribhaṭutaṃ, jaṅghapesaniyaṃ, vejjakammaṃ, dūtakammaṃ, pahiṇagamanaṃ, piṇḍapaṭipiṇḍadānānuppadānaṃ, vatthuvijjaṃ, nakkhattavijjaṃ, aṅgavijjanti. Chabbidhe ca agocare carati . Seyyathidaṃ – vesiyagocare vidhavāthullakumārikapaṇḍakabhikkhunipānāgāragocareti. Saṃsaṭṭho ca viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena gihisaṃsaggena. Yāni vā pana tāni kulāni asaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitaaphāsukaayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ…pe… upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati. Ayaṃ anatthakusalo.
如果有人在这教法里出家之后,正确地策励自己,舍弃各种邪命,想要在四遍清净戒上站稳脚跟,他就以信为首,圆满持守巴帝摩卡防护;以念为首,圆满守护根门;以精进为首,圆满活命遍净;以慧为首,圆满受用资具。这种人就是了知义利的人。巴利
Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā attānaṃ sammā payojeti, anesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhātukāmo saddhāsīsena pātimokkhasaṃvaraṃ, satisīsena indriyasaṃvaraṃ, vīriyasīsena ājīvapārisuddhiṃ, paññāsīsena paccayapaṭisevanaṃ pūreti ayaṃ atthakusalo.
有人以清净七种罪聚为目的来守护巴帝摩卡防护;在六门接触各种所缘时,以不让贪等不善法生起为目的来守护根律仪;以避开非分的求索为目的,受用智者称赞、佛陀与佛弟子所称扬的资具,从而守护活命遍净;以省察为目的来受用资具,按照前面所说的方式;在行住坐卧四种威仪的变化中,以省察是否有利益等来净化正知。这样的人,也是了知义利的人。巴利
Yo vā sattāpattikkhandhasodhanavasena pātimokkhasaṃvaraṃ, chadvāre ghaṭṭitārammaṇesu abhijjhādīnaṃ anuppattivasena indriyasaṃvaraṃ, anesanaparivajjanavasena viññupasatthabuddhabuddhasāvakavaṇṇitapaccayapaṭisevanena ca ājīvapārisuddhiṃ, yathāvuttapaccavekkhaṇavasena paccayapaṭisevanaṃ, catuiriyāpathaparivattane sātthakādīnaṃ paccavekkhaṇavasena sampajaññañca sodheti, ayampi atthakusalo.
又或者,有人这样明白:就像靠碱水能把脏衣服洗干净,靠灰能把镜子擦亮,靠炉口能把金子炼纯;同样,靠智慧能让戒清净。他明白这个道理后,就用智慧之水洗涤,使戒清净。又像蓝松鸦护着自己的蛋,牦牛护着自己的尾巴,只有一个孩子的女人护着她心爱的独子,独眼的人护着自己唯一的那只眼睛;同样,他极其不放逸地守护自己的戒蕴,早晚都反复省察,连极微小的过失都看不到。这样的人,也是懂得义利的人。巴利
Yo vā yathā ūsodakaṃ paṭicca saṃkiliṭṭhaṃ vatthaṃ pariyodāyati, chārikaṃ paṭicca ādāso, ukkāmukhaṃ paṭicca jātarūpaṃ, tathā ñāṇaṃ paṭicca sīlaṃ vodāyatīti ñatvā ñāṇodakena dhovanto sīlaṃ pariyodāpeti. Yathā ca kikī sakuṇikā aṇḍaṃ, camarīmigo vāladhiṃ, ekaputtikā nārī piyaṃ ekaputtakaṃ, ekanayano puriso taṃ ekanayanaṃ rakkhati, tathā ativiya appamatto attano sīlakkhandhaṃ rakkhati, sāyaṃpātaṃ paccavekkhamāno aṇumattampi vajjaṃ na passati, ayampi atthakusalo.
又或者,有人立足于能带来无悔的戒,进而把握镇伏烦恼的修行方法;把握之后,修习遍业处的准备工作;完成遍业处的准备工作后,证得各种定成就。这样的人,也是了知义利的人。又或者,有人从定成就出定后,全面观照诸行,从而证得阿拉汉果。这样的人,在了知义利的人当中是最上的。巴利
Yo vā pana avippaṭisārakarasīle patiṭṭhāya kilesavikkhambhanapaṭipadaṃ paggaṇhāti, taṃ paggahetvā kasiṇaparikammaṃ karoti, kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbatteti, ayampi atthakusalo. Yo vā pana samāpattito vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti, ayaṃ atthakusalānaṃ aggo.
在这里,所谓“了知义利者”,就是从安住于能带来无悔的戒开始,进而通过把握镇伏烦恼的修行方法,乃至以道果而受到称赞的那些人;依照这段经文的含义,所指的正是他们。而那些比丘正是这样的人。因此,世尊针对那些比丘,以一人代表多人的开示方式,说出了“了知义利者应作之事”这句话。巴利
Tattha ye ime yāva avippaṭisārakarasīle patiṭṭhānena, yāva vā kilesavikkhambhanapaṭipadāya paggahaṇena maggaphalena vaṇṇitā atthakusalā, te imasmiṃ atthe atthakusalāti adhippetā. Tathāvidhā ca te bhikkhū. Tena bhagavā te bhikkhū sandhāya ekapuggalādhiṭṭhānāya desanāya ‘‘karaṇīyamatthakusalenā’’ti āha.
于是,对那些心中生起“该做什么”这个疑问的人,世尊说:“你应该彻证那寂静之境。”这里的意思是:若有人想通过亲证而彻证那为诸佛与随觉者所赞叹的寂静涅槃之境,并安住其中,那么对他来说,什么是该做的呢?这里“你应该”这个词,正如这首偈颂开头已经说过的,指的就是“该做的事”。从上下文来看,语义延续为“为了彻证那寂静之境”。不过,因为这是一种语意未尽、需要补充的读法,所以应当理解为其中包含了“想要安住的人”这个意思。巴利
Tato ‘‘kiṃ karaṇīya’’nti tesaṃ sañjātakaṅkhānaṃ āha ‘‘yanta santaṃ padaṃ abhisameccā’’ti. Ayamettha adhippāyo – taṃ buddhānubuddhehi vaṇṇitaṃ santaṃ nibbānapadaṃ paṭivedhavasena abhisamecca viharitukāmena yaṃ karaṇīyanti. Ettha ca yanti imassa gāthāpādassa ādito vuttameva karaṇīyanti. Adhikārato anuvattati taṃ santaṃ padaṃ abhisameccāti. Ayaṃ pana yasmā sāvasesapāṭho attho, tasmā ‘‘viharitukāmenā’’ti vuttanti veditabbaṃ.
或者,另一种理解方式是这样:有人通过传闻等途径,用世间的智慧知道涅槃的境界是寂静的,于是想要证得它,那么从上下文来看,“应当做的事”这个意思就顺接下来了,也就是“那件事正是追求真正利益的人应当去做的”。这里应当这样理解其用意。或者,当说到“这是追求真正利益的人应当去做的”时,有人会想“那到底是什么呢”,于是回答说“那寂静的境界,彻证之后”。对此应当这样理解其用意:用世间智慧彻证寂静的境界之后,那件应当做的事,就是“那”。也就是说,凡是应当做的,那就是应当去做的,正是值得去做的事。巴利
Atha vā santaṃ padaṃ abhisameccāti anussavādivasena lokiyapaññāya nibbānapadaṃ santanti ñatvā taṃ adhigantukāmena yantaṃ karaṇīyanti adhikārato anuvattati, taṃ karaṇīyamatthakusalenāti evampettha adhippāyo veditabbo. Atha vā ‘‘karaṇīyamatthakusalenā’’ti vutte ‘‘ki’’nti cintentānaṃ āha ‘‘yanta santaṃ padaṃ abhisameccā’’ti. Tassevaṃ adhippāyo veditabbo – lokiyapaññāya santaṃ padaṃ abhisamecca yaṃ karaṇīyaṃ, tanti. Yaṃ kātabbaṃ, taṃ karaṇīyaṃ, karaṇārahameva tanti vuttaṃ hoti.
那么,“那”又是指什么呢?除了证得它的方法之外,还能是别的什么吗?其实,这件事在开头那个词里就已经说到了,因为那个词表示“应当做的事”,显示了三种学。正如我们在解释它的含义时所说:“有应当做的事,有不应做的事。其中,简要地说,三种学就是应当做的事。”但是,因为说法太简略,那些比丘当中,有些人听懂了,有些人没听懂。于是,为了让没听懂的人明白,特别展开林住比丘应当做的事,先说了这半偈:“他应当有能力、正直、极其正直,应当容易受教、柔和、不傲慢。”巴利
Kiṃ pana tanti? Kimaññaṃ siyā aññatra tadadhigamūpāyato. Kāmañcetaṃ karaṇārahatthena sikkhattayadīpakena ādipadeneva vuttaṃ. Tathā hi tassa atthavaṇṇanāyaṃ avocumhā ‘‘atthi karaṇīyaṃ atthi akaraṇīyaṃ. Tattha saṅkhepato sikkhattayaṃ karaṇīya’’nti. Atisaṅkhepadesitattā pana tesaṃ bhikkhūnaṃ kehici viññātaṃ, kehici na viññātaṃ. Tato yehi na viññātaṃ, tesaṃ viññāpanatthaṃ yaṃ visesato āraññakena bhikkhunā kātabbaṃ, taṃ vitthārento ‘‘sakko ujū ca suhujū ca, suvaco cassa mudu anatimānī’’ti imaṃ tāva upaḍḍhagāthaṃ āha.
这段话要说明的是什么呢?一个林住比丘,如果想亲证寂静的道而安住其中,或者想以世间智慧亲证它、为了证得它而修行,那么他应当具备第二和第四种勤行支,对身体和生命都不执着,能够为了证悟真理而修行;同样,在修习遍处相、持守仪轨等事上,在整理自己的钵和衣等事上,以及在处理同梵行者们的各种大小应做之事和其他类似事务时,他也应当是有能力的、善巧的、不懒惰的、堪任的。虽然有能力,他还应当具备第三种勤行支,也就是正直。虽然正直,也不应因为一时的正直就感到满足,而应终身一次又一次地不懈怠,使自己更加正直。或者,因不狡诈而正直,因不虚伪而极正直。或者,因舍弃身语的歪曲而正直,因舍弃心的歪曲而极正直。或者,因不彰显自己实际没有的功德而正直,因不容忍由不实功德所得到的利养而极正直。这样,通过对所缘和特相的审察,通过前二学处和第三学处,通过努力和心意的清净,他应当正直而且极正直。巴利
Kiṃ vuttaṃ hoti? Santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmo lokiyapaññāya vā taṃ abhisamecca tadadhigamāya paṭipajjamāno āraññako bhikkhu dutiyacatutthapadhāniyaṅgasamannāgamena kāye ca jīvite ca anapekkho hutvā saccapaṭivedhāya paṭipajjituṃ sakko assa, tathā kasiṇaparikammavattasamādānādīsu, attano pattacīvarapaṭisaṅkharaṇādīsu ca yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃ karaṇīyāni, tesu aññesu ca evarūpesu sakko assa dakkho analaso samattho. Sakko hontopi ca tatiyapadhāniyaṅgasamannāgamena uju assa. Uju hontopi ca sakiṃ ujubhāvena santosaṃ anāpajjitvā yāvajīvaṃ punappunaṃ asithilakaraṇena suṭṭhutaraṃ uju assa. Asaṭhatāya vā uju, amāyāvitāya suhuju. Kāyavacīvaṅkappahānena vā uju, manovaṅkappahānena suhuju. Asantaguṇassa vā anāvikaraṇena uju, asantaguṇena uppannassa lābhassa anadhivāsanena suhuju. Evaṃ ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānehi purimadvayatatiyasikkhāhi payogāsayasuddhīhi ca uju ca suhuju ca assa.
他不仅正直、非常正直,还应当容易接受劝导。因为,如果有人对他说“这件事不该做”,他却反问:“你看见了什么?听到了什么?你是我的什么人,凭什么对我说这些?难道你是我的戒师、轨范师,或是我的亲近好友吗?”或者用沉默来让对方难受,或者嘴上答应了却不照着做,那么这个人离殊胜的证悟还很远。反过来,如果有人被教导时能说:“太好了,尊者,您说得真好!自己的过失确实很难看到。以后您再看到我这样,请出于慈悲再告诉我。我很久以来才从您这里得到一次教导。”并且按照教导去做,那么这个人就离殊胜的证悟不远了。所以,能这样接受别人的话并付诸行动,就是容易接受劝导。巴利
Na kevalañca uju ca suhuju ca, apica pana subbaco ca assa. Yo hi puggalo ‘‘idaṃ na kātabba’’nti vutto ‘‘kiṃ te diṭṭhaṃ, kiṃ te sutaṃ, ko me hutvā vadasi, kiṃ upajjhāyo ācariyo sandiṭṭho sambhatto vā’’ti vadati, tuṇhībhāvena vā taṃ viheṭheti, sampaṭicchitvā vā na tathā karoti, so visesādhigamassa dūre hoti. Yo pana ovadiyamāno ‘‘sādhu, bhante, suṭṭhu vuttaṃ, attano vajjaṃ nāma duddasaṃ hoti, punapi maṃ evarūpaṃ disvā vadeyyātha anukampaṃ upādāya, cirassaṃ me tumhākaṃ santikā ovādo laddho’’ti vadati, yathānusiṭṭhañca paṭipajjati, so visesādhigamassa avidūre hoti. Tasmā evaṃ parassa vacanaṃ sampaṭicchitvā karonto subbaco ca assa.
就像“易受劝导”一样,他也应当是柔和的。所谓柔和,就是当在家人派他去传话、办事等时,不表现出柔和,而是强硬固执,但在履行义务和整个梵行生活中都保持柔和,像一块经过精心锻造的金子,到哪里都能随顺适用。或者,所谓柔和,就是不皱眉、面容舒展、容易交谈、待人亲切,像一处修整良好的渡口那样容易亲近。不仅柔和,他还应当不自大,不因为出身、种姓等能让人生起傲慢的事而轻视他人,应当像舍利弗长老那样,以等同旃陀罗童子的心而安住。巴利
Yathā ca suvaco, evaṃ mudu assa. Mudūti gahaṭṭhehi dūtagamanappahiṇagamanādīsu niyuñjiyamāno tattha mudubhāvaṃ akatvā thaddho hutvā vattapaṭipattiyaṃ sakalabrahmacariye ca mudu assa suparikammakatasuvaṇṇaṃ viya tattha tattha viniyogakkhamo. Atha vā mudūti abhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso paṭisanthāravutti sutitthaṃ viya sukhāvagāho assa. Na kevalañca mudu, apica pana anatimānī assa, jātigottādīhi atimānavatthūhi pare nātimaññeyya, sāriputtatthero viya caṇḍālakumārakasamena cetasā vihareyyāti.
144 144. 世尊这样对已证悟寂静的涅槃而想要安住的人,或者对正在修行以求证得它的人——尤其是住在林野的比丘——先说了某些应当做的事,然后还想再进一步宣说,于是说出第二首偈颂:“易知足者……”巴利
144. Evaṃ bhagavā santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa tadadhigamāya vā paṭipajjamānassa visesato āraññakassa bhikkhuno ekaccaṃ karaṇīyaṃ vatvā puna tatuttaripi vattukāmo ‘‘santussako cā’’ti dutiyaṃ gāthamāha.
在这里,所谓“知足与感恩”当中,按照前面所说的分类,有十二种知足。因为知足,所以叫知足者。或者也可以这样理解:满足就叫满足者;以自己所得而满足,就是以自己所得满足者;以已有之物而满足,就是以已有之物满足者;以平等心而满足,就是以平等心满足者;合起来就是知足者。其中,“自己所得”是指受具足戒的戒坛上诵出、并且自己接受了的四种资具,也就是所谓“依靠团食而活”。无论这些资具是好是坏,是恭敬供养还是不被恭敬供养,在接受和受用时都不表现出异样的神情,只靠它们维持生活,这就叫以自己所得满足者。“已有之物”是指已经得到、现前存在的东西。只以已有的东西满足,不再希求更多,舍弃过度的贪求,这就叫以已有之物满足者。“平等”是指在可意和不可意的境界上,舍弃贪随和嗔恨。以这种平等心,在一切所缘上都满足,这就叫以平等心满足者。巴利
Tattha ‘‘santuṭṭhī ca kataññutā’’ti ettha vuttappabhedena dvādasavidhena santosena santussatīti santussako. Atha vā tussatīti tussako, sakena tussako, santena tussako, samena tussakoti santussako. Tattha sakaṃ nāma ‘‘piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāyā’’ti (mahāva. 73) evaṃ upasampadamāḷake uddiṭṭhaṃ attanā ca sampaṭicchitaṃ catupaccayajātaṃ. Tena sundarena vā asundarena vā sakkaccaṃ vā asakkaccaṃ vā dinnena paṭiggahaṇakāle paribhogakāle ca vikāramadassetvā yāpento ‘‘sakena tussako’’ti vuccati. Santaṃ nāma yaṃ laddhaṃ hoti attano vijjamānaṃ, tena santeneva tussanto tato paraṃ na patthento atricchataṃ pajahanto ‘‘santena tussako’’ti vuccati. Samaṃ nāma iṭṭhāniṭṭhesu anunayapaṭighappahānaṃ. Tena samena sabbārammaṇesu tussanto ‘‘samena tussako’’ti vuccati.
因为容易养活,所以叫“易养”;也就是说,容易供养。假如有比丘,别人把满满一钵米饭、肉饭等递给他,他却露出不高兴的脸色和不满意的样子;或者当着施主的面嫌弃那钵饭,说“你们给的是什么呀”,然后转手送给沙弥、在家人等——这种人就是“难养”。人们看到这种情形,远远就躲开,心想:“这个比丘太难养了,我们养不起。”反过来,如果有人不管拿到的是粗劣还是精美、少还是多,都心满意足、面容欢喜地过日子,这种人就是“易养”。人们看到这种情形,会对他非常信任,心里认定:“我们的尊者真好养,一点点就满足,我们一定要亲自供养他。”于是便承担起供养他的责任。这里所说的,就是这种“易养”的人。巴利
Sukhena bharīyatīti subharo, suposoti vuttaṃ hoti. Yo hi bhikkhu sālimaṃsodanādīnaṃ patte pūretvā dinnepi dummukhabhāvaṃ anattamanabhāvameva ca dasseti, tesaṃ vā sammukhāva taṃ piṇḍapātaṃ ‘‘kiṃ tumhehi dinna’’nti apasādento sāmaṇeragahaṭṭhādīnaṃ deti, esa dubbharo. Etaṃ disvā manussā dūratova parivajjenti ‘‘dubbharo bhikkhu na sakkā positu’’nti. Yo pana yaṃkiñci lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā appaṃ vā bahuṃ vā labhitvā attamano vippasannamukho hutvā yāpeti, esa subharo. Etaṃ disvā manussā ativiya vissatthā honti – ‘‘amhākaṃ bhadanto subharo thokathokenapi tussati, mayameva naṃ posessāmā’’ti paṭiññaṃ katvā posenti. Evarūpo idha subharoti adhippeto.
他的事务少,所以叫“少务者”,不是那种沉迷于各种事务的人——比如热衷于干活、热衷于闲聊、热衷于扎堆聚会等等。或者也可以这样理解:他在整个寺院里,不用操心盖新房、管理僧团财物、差遣沙弥和寺男、分配住处等种种事务,只管处理好自己的事——剃头、剪指甲、打理衣钵等等——然后就一心投入沙门该做的修行。这就是这句话的意思。巴利
Appaṃ kiccamassāti appakicco, na kammārāmatābhassārāmatāsaṅgaṇikārāmatādianekakiccabyāvaṭo. Atha vā sakalavihāre navakammasaṅghabhogasāmaṇeraārāmikavosāsanādikiccavirahito, attano kesanakhacchedanapattacīvaraparikammādiṃ katvā samaṇadhammakiccaparo hotīti vuttaṃ hoti.
他的生活方式很轻便,所以叫“生活轻便”。不像有些比丘带一大堆东西,要离开去别处时,让一大堆人用头顶、用腰背帮他搬钵、袈裟、坐具、油、糖块等等,这样才走——他不是那样,而是资具很少,只带着钵、袈裟等八种沙门资具,要离开去别处时,就像鸟儿一样,随身带着就飞走了。这里说的就是这种生活轻便的人。他的诸根寂静,所以叫“诸根寂静”,意思是面对可意的对象等时,不会因为贪等烦恼而使诸根变得浮躁。这就是“诸根寂静”。所谓“贤善者”,是指明智、有辨识、具智慧者,具备护戒之慧、省察衣等资具之慧,以及了知住所等七种合宜之慧——这便是其意趣。巴利
Sallahukā vutti assāti sallahukavutti. Yathā ekacco bahubhaṇḍo bhikkhu disāpakkamanakāle bahuṃ pattacīvarapaccattharaṇatelaguḷādiṃ mahājanena sīsabhārakaṭibhārādīhi uccārāpetvā pakkamati, evaṃ ahutvā yo appaparikkhāro hoti, pattacīvarādiaṭṭhasamaṇaparikkhāramattameva pariharati, disāpakkamanakāle pakkhī sakuṇo viya samādāyeva pakkamati, evarūpo idha sallahukavuttīti adhippeto. Santāni indriyāni assāti santindriyo, iṭṭhārammaṇādīsu rāgādivasena anuddhatindriyoti vuttaṃ hoti. Nipakoti viññū vibhāvī paññavā, sīlānurakkhaṇapaññāya cīvarādivicāraṇapaññāya āvāsādisattasappāyaparijānanapaññāya ca samannāgatoti adhippāyo.
不是鲁莽,意思就是远离鲁莽:远离八种场合的身鲁莽、四种场合的语鲁莽,以及多种场合的意鲁莽。巴利
Na pagabbhoti appagabbho, aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitoti attho.
所谓八种场合的身鲁莽(《大义疏》87),就是在僧团中、团体中、个人面前,以及在食堂、暖房、浴场、乞食路上、进入人家时,用身体做出不恰当的行为。比如:有人坐在僧团中间时抱膝而坐,或者把一只脚叠在另一只脚上,诸如此类;在团体中间也是这样——“团体中间”指的是四众聚集的地方;在年长的人面前也是如此。在食堂里,不给年长者让座,还挡住新来者的座位;在暖房里也是这样,而且不先问过年长的人就点火等。在浴场,不遵守“不论年少年长,都应按先来后到的顺序洗澡”的规矩,后来的人直接下水,妨碍年长者和年少者。在乞食路上,为了抢最好的座位、最好的水、最好的食物而走在年长者前面,用手臂互相推挤;进入人家时,抢在年长者前面进去,和年少者打闹嬉戏等等。巴利
Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ (mahāni. 87) nāma saṅghagaṇapuggalabhojanasālājantāgharanhānatitthabhikkhācāramaggaantaragharapavesanesu kāyena appatirūpakaraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe pallatthikāya vā nisīdati, pāde pādamodahitvā vāti evamādi, tathā gaṇamajjhe, gaṇamajjheti catuparisasannipāte, tathā vuḍḍhatare puggale. Bhojanasālāyaṃ pana vuḍḍhānaṃ āsanaṃ na deti, navānaṃ āsanaṃ paṭibāhati, tathā jantāghare. Vuḍḍhe cettha anāpucchā aggijālanādīni karoti. Nhānatitthe ca yadidaṃ ‘‘daharo vuḍḍhoti pamāṇaṃ akatvā āgatapaṭipāṭiyā nhāyitabba’’nti vuttaṃ , tampi anādiyanto pacchā āgantvā udakaṃ otaritvā vuḍḍhe ca nave ca bādheti. Bhikkhācāramagge pana aggāsanaaggodakaaggapiṇḍatthaṃ vuḍḍhānaṃ purato purato yāti bāhāya bāhaṃ paharanto, antaragharappavesane vuḍḍhānaṃ paṭhamataraṃ pavisati, daharehi kāyakīḷanaṃ karotīti evamādi.
什么是“四种场合的语鲁莽”?就是在僧团中、在团体中、在个人面前、在俗人家里,说出不合适的言语。具体来说:有人在大众僧团中不先请求允许就说法;同样,在前面说过的团体中、在年长的人面前也是这样。在那里,有人被问到一个问题,他不先请求年长者的允许就回答。而在俗人家里,则说:“某某人那里有什么?有粥吗?还是有嚼食、有啖食?你会给我什么?我今天要嚼什么、吃什么、喝什么?”诸如此类的话。巴利
Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ. Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe anāpucchā dhammaṃ bhāsati, tathā pubbe vuttappakāre gaṇe vuḍḍhatare puggale ca. Tattha manussehi pañhaṃ puṭṭho vuḍḍhataraṃ anāpucchā vissajjeti. Antaraghare pana ‘‘itthannāme kiṃ atthi, kiṃ yāgu udāhu khādanīyaṃ bhojanīyaṃ, kiṃ me dassasi, kimajja khādissāmi, kiṃ bhuñjissāmi, kiṃ pivissāmī’’ti edamādiṃ bhāsati.
所谓“多种场合的意鲁莽”,就是虽然在这些场合里没有通过身体或言语做出越轨的行为,但仅仅在心里生起欲寻等各种各样不适当的念头。巴利
Anekaṭṭhānaṃ manopāgabbhiyaṃ nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasā eva kāmavitakkādinānappakāraappatirūpavitakkanaṃ.
对任何家族都不贪恋,意思是:无论他亲近哪些家族,都不会因为对供养的贪求,或者因为不合适的在家交往而贪恋他们;不会和他们一起忧愁,也不会和他们一起欢喜;不会在他们快乐时跟着快乐,也不会在他们痛苦时跟着痛苦;不会在他们有事要办时主动掺和进去。还有,这首偈里“应善语”这个地方出现的“应”字,要和所有词连在一起理解,也就是“应知足、应易养”这样。巴利
Kulesvananugiddhoti yāni kulāni upasaṅkamati, tesu paccayataṇhāya vā ananulomiyagihisaṃsaggavasena vā ananugiddho, na sahasokī, na sahanandī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, na uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogamāpajjitāti vuttaṃ hoti. Imissā ca gāthāya yaṃ ‘‘suvaco cassā’’ti ettha vuttaṃ ‘‘assā’’ti vacanaṃ, taṃ sabbapadehi saddhiṃ ‘‘santussako ca assa, subharo ca assā’’ti evaṃ yojetabbaṃ.
145 145. 世尊这样为想要证得寂静境界并安住其中,或者想要为了证得该境界而修行的比丘——尤其是林居比丘——开示了应当做的事之后,现在又想开示不应当做的事,于是说了这半首偈:“不应造作任何微小的恶行,以免被智者责备。”它的含义是:这样践行应当做的事时,那种被称为“微小”“低劣”的身恶行、语恶行、意恶行,都不应去做。而不做,并不只是说不做粗重的,而是说任何一点都不应做,哪怕极微细的也不应做——这就是这里要表达的意思。巴利
145. Evaṃ bhagavā santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa tadadhigamāya vā paṭipajjitukāmassa visesato āraññakassa bhikkhuno tatuttaripi karaṇīyaṃ ācikkhitvā idāni akaraṇīyampi ācikkhitukāmo ‘‘na ca khuddamācare kiñci, yena viññū pare upavadeyyu’’nti imaṃ upaḍḍhagāthamāha. Tassattho – evamimaṃ karaṇīyaṃ karonto yaṃ taṃ kāyavacīmanoduccaritaṃ khuddaṃ lāmakanti vuccati, taṃ na ca khuddaṃ samācare. Asamācaranto ca na kevalaṃ oḷārikaṃ, kiṃ pana kiñci na samācare, appamattakaṃ aṇumattampi na samācareti vuttaṃ hoti.
接着,为了说明这种行持本身当下就能见到的过患,而说“会被智者所呵责”。在这里,愚者不能作为标准,因为他们会把没有过失的说成有过失,或者把小过失说成大过失。只有智者才是标准,他们经过审察和深入判断之后,对应该受批评的人说批评的话,对应该受称赞的人说称赞的话,因此说“智者”。巴利
Tato tassa samācāre sandiṭṭhikamevādīnavaṃ dasseti ‘‘yena viññū pare upavadeyyu’’nti. Ettha ca yasmā aviññū pare appamāṇaṃ. Te hi anavajjaṃ vā sāvajjaṃ karonti, appasāvajjaṃ vā mahāsāvajjaṃ. Viññū eva pana pamāṇaṃ. Te hi anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsanti, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsanti, tasmā ‘‘viññū pare’’ti vuttaṃ.
世尊就这样用这两首半偈,讲说了应做与不应做的区别,以及业处的近行。讲说的对象,是想亲证寂静境界而安住的人,或是为了证得它而想修行的人,其中特别是林居比丘,并以林居比丘为代表,也包括一切想受持业处而安住的人。讲完这些之后,现在,为了帮那些比丘消除对天神的恐惧,为了护佑,也为了让他们以观的基础禅那作为业处,世尊便以“愿他们快乐、安稳……”这样的方式,开始讲说慈心。巴利
Evaṃ bhagavā imāhi aḍḍhateyyāhi gāthāhi santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa, tadadhigamāya vā paṭipajjitukāmassa visesato āraññakassa āraññakasīsena ca sabbesampi kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharitukāmānaṃ karaṇīyākaraṇīyabhedaṃ kammaṭṭhānūpacāraṃ vatvā idāni tesaṃ bhikkhūnaṃ tassa devatābhayassa paṭighātāya parittatthaṃ vipassanāpādakajjhānavasena kammaṭṭhānatthañca ‘‘sukhino va khemino hontū’’tiādinā nayena mettakathaṃ kathetumāraddho.
在这里,“快乐的人”指拥有快乐的人。“安稳的人”指没有危险、无所畏惧、没有灾祸的人,这就是所说的意思。“一切”指没有剩余的。“众生”指有生命者。“心乐的人”指内心快乐的人。在这里应当知道:因为身体上的快乐而称为“快乐的人”,因为心理上的快乐而称为“心乐的人”,或者因为两者兼具或远离一切恐惧和灾祸而称为“安稳的人”。为什么要这样说呢?是为了显示慈心修习的方式。因为慈心应当这样修习:“愿一切众生快乐”,或者“愿他们安稳”,或者“愿他们心乐”。巴利
Tattha sukhinoti sukhasamaṅgino. Kheminoti khemavanto, abhayā nirupaddavāti vuttaṃ hoti. Sabbeti anavasesā. Sattāti pāṇino. Sukhitattāti sukhitacittā. Ettha ca kāyikena sukhena sukhino, mānasena sukhitattā, tadubhayenāpi sabbabhayūpaddavavigamena vā kheminoti veditabbā. Kasmā pana evaṃ vuttaṃ? Mettābhāvanākāradassanatthaṃ. Evañhi mettā bhāvetabbā ‘‘sabbe sattā sukhino hontū’’ti vā, ‘‘khemino hontū’’ti vā, ‘‘sukhitattā hontū’’ti vā.
146 146. 这样,先用简要的方式说明了慈心修习从近行定一直到安止定的顶点,现在为了从详细方面也展示它,说出了“凡是……”这两首偈。或者,因为心在种种不同的所缘上已熟习时,不会一开始就安住在单一所缘上,而是随着所缘的种种差别逐渐安住下来,所以为了说明心能一再跟随动摇与不动等二类、三类所缘的差别而逐渐安住,说出了“凡是……”这两首偈。又或者,因为对某位比丘来说,哪种所缘清晰显现,他的心就容易在那个所缘上安乐而住,所以为了让那些比丘的心安住在各自清晰显现的所缘上,说出了“凡是……”这两首偈,用以阐明动摇与不动等二类、三类所缘的种种差别。巴利
146. Evaṃ yāva upacārato appanākoṭi, tāva saṅkhepena mettābhāvanaṃ dassetvā idāni vitthāratopi taṃ dassetuṃ ‘‘ye kecī’’ti gāthādvayamāha. Atha vā yasmā puthuttārammaṇe paricitaṃ cittaṃ na ādikeneva ekatte saṇṭhāti, ārammaṇappabhedaṃ pana anugantvā kamena saṇṭhāti, tasmā tassa tasathāvarādidukatikappabhede ārammaṇe anugantvā anugantvā saṇṭhānatthampi ‘‘ye kecī’’ti gāthādvayamāha. Atha vā yasmā yassa yaṃ ārammaṇaṃ vibhūtaṃ hoti, tassa tattha cittaṃ sukhaṃ tiṭṭhati. Tasmā tesaṃ bhikkhūnaṃ yassa yaṃ vibhūtaṃ ārammaṇaṃ, tassa tattha cittaṃ saṇṭhāpetukāmo tasathāvarādidukattikaārammaṇappabhedadīpakaṃ ‘‘ye kecī’’ti imaṃ gāthādvayamāha.
在这里,确实有四种二法组:动摇者与不动者的二法组、已见的与未见的二法组、远的与近的二法组、已生的与求生的二法组。另外,借“长”等六个词句说明了三组三法组:长-短-中三法组、大-微-中三法组、粗-微-中三法组;因为“中”这个词语在三组三法组中都成立其义,“微”这个词语则在两组三法组中成立其义。其中,“凡是”这个词是没有遗漏的说法。有呼吸的就是已生有情;或者说,有呼吸所以叫有情。通过这个,摄取了与入出息相应的五蕴众生。“存在”就是已生,通过这个,摄取了一蕴和四蕴的众生。“有”就是存在,就是现起、可得。巴利
Ettha hi tasathāvaradukaṃ diṭṭhādiṭṭhadukaṃ dūrasantikadukaṃ bhūtasambhavesidukanti cattāri dukāni, dīghādīhi ca chahi padehi majjhimapadassa tīsu, aṇukapadassa ca dvīsu tikesu atthasambhavato dīgharassamajjhimattikaṃ mahantāṇukamajjhimattikaṃ thūlāṇukamajjhimattikanti tayo tike dīpeti. Tattha ye kecīti anavasesavacanaṃ. Pāṇā eva bhūtā pāṇabhūtā. Atha vā pāṇantīti pāṇā. Etena assāsapassāsapaṭibaddhe pañcavokārasatte gaṇhāti. Bhavantīti bhūtā. Etena ekavokāracatuvokārasatte gaṇhāti. Atthīti santi, saṃvijjanti.
像这样,先用“凡是已生有情存在”这句话,把应当由各种两法和三法所统摄的一切众生合在一起显示出来;现在再用“动或不动、无余”这一对,把它们全都统摄起来显示。巴利
Evaṃ ‘‘ye keci pāṇabhūtatthī’’ti iminā vacanena dukattikehi saṅgahetabbe sabbe satte ekajjhaṃ dassetvā idāni sabbepi te tasā vā thāvarā vā anavasesāti iminā dukena saṅgahetvā dasseti.
在这里,“颤栗者”就是指会恐惧的人,这是对有渴爱、有怖畏者的称呼。“安住者”就是指稳定不动的人,这是对已断除渴爱与怖畏的阿拉汉的称呼。“他们再无剩余”,就是“无余”,意思是“全部”。第二首偈颂末尾所说的内容,应当和那些成双、成三的组合联系起来理解:“凡是已生的有情存在,无论是颤栗者还是安住者,无一例外,愿这一切众生都内心快乐。”同样地,一直到“已生者或寻求再生者,愿这一切众生都内心快乐。”巴利
Tattha tasantīti tasā, sataṇhānaṃ sabhayānañcetaṃ adhivacanaṃ. Tiṭṭhantīti thāvarā, pahīnataṇhābhayānaṃ arahataṃ etaṃ adhivacanaṃ. Natthi tesaṃ avasesanti anavasesā, sabbepīti vuttaṃ hoti. Yañca dutiyagāthāya ante vuttaṃ, taṃ sabbadukatikehi sambandhitabbaṃ – ye keci pāṇabhūtatthi tasā vā thāvarā vā anavasesā, imepi sabbe sattā bhavantu sukhitattā. Evaṃ yāva bhūtā vā sambhavesī vā imepi sabbe sattā bhavantu sukhitattāti.
现在,在说明“长、短、中等”这三组三类的时候,对于“长”等六个词句中的“长”,指的是身体长的众生,比如龙、鱼、蜥蜴等。因为在大海里,龙的身体有几百寻那么长,鱼、蜥蜴等的身体也有好几由旬那么长。“大”指的是身体大的众生,比如水里的鱼、鳖等,陆地上的象王等,非人中的达纳瓦等。经中也说:“有身者中,拉胡最上。”他的有身高度是四千八百由旬,手臂长一千二百由旬,两眉之间宽五十由旬,指间也是这样,两只手掌各二百由旬。“中等”指的是马、牛、水牛、猪等的身体。“短”指的是在各类众生中,像侏儒等这样身体矮小的众生,比起长和中等的身量来,体量更小。“微”指的是肉眼看不到、只有天眼才能看到的众生,比如在水中等处受生的微细身体的众生,或者虱子之类。另外,在各类众生中,比起大、中以及粗、中来体量更小的众生,应当知道就是“微”。“粗”指的是身体呈圆团状的众生,比如鱼、鳖、蚌、螺等。巴利
Idāni dīgharassamajjhimāditikattayadīpakesu dīghā vātiādīsu chasu padesu dīghāti dīghattabhāvā nāgamacchagodhādayo. Anekabyāmasatappamāṇāpi hi mahāsamudde nāgānaṃ attabhāvā anekayojanappamāṇāpi macchagodhādīnaṃ attabhāvā honti. Mahantāti mahantattabhāvā jale macchakacchapādayo, thale hatthināgādayo, amanussesu dānavādayo. Āha ca – ‘‘rāhuggaṃ attabhāvīna’’nti (a. ni. 4.15). Tassa hi attabhāvo ubbedhena cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni, bāhū dvādasayojanasataparimāṇā, paññāsayojanaṃ bhamukantaraṃ, tathā aṅgulantarikā, hatthatalāni dve yojanasatānīti. Majjhimāti assagoṇamahiṃsasūkarādīnaṃ attabhāvā. Rassakāti tāsu tāsu jātīsu vāmanādayo dīghamajjhimehi omakappamāṇā sattā. Aṇukāti maṃsacakkhussa agocarā, dibbacakkhuvisayā udakādīsu nibbattā sukhumattabhāvā sattā, ūkādayo vā. Apica ye tāsu tāsu jātīsu mahantamajjhimehi thūlamajjhimehi ca omakappamāṇā sattā, te aṇukāti veditabbā. Thūlāti parimaṇḍalattabhāvā macchakummasippikasambukādayo sattā.
147 就这样,先用三种三法毫无遗漏地显示出一切众生之后,现在又用“见过的或没见过的”等三种二法把它们总摄起来显示。巴利
147. Evaṃ tīhi tikehi anavasesato satte dassetvā idāni ‘‘diṭṭhā vā yeva adiṭṭhā’’tiādīhi tīhi dukehipi te saṅgahetvā dasseti.
在这里,“见过的”是指那些曾经通过进入自己眼门范围而被见过的人。“没见过的”是指住在其他大海、其他山、其他轮围界等处的人。而“远住、近住”这一对,则是在显示住在自己身体远处和近处的众生。应当依照他们所依止的地方来理解。因为住在自己身体内的众生是近,住在身体外的是远。同样,住在内行境范围内的众生是近,住在外行境范围内的是远。住在自己的寺院、村庄、地区、洲、轮围界里的众生是近,住在其他轮围界里的则被称为远住。巴利
Tattha diṭṭhāti ye attano cakkhussa āpāthamāgatavasena diṭṭhapubbā. Adiṭṭhāti ye parasamuddaparaselaparacakkavāḷādīsu ṭhitā. ‘‘Yeva dūre vasanti avidūre’’ti iminā pana dukena attano attabhāvassa dūre ca avidūre ca vasante satte dasseti. Te upādāyupādāvasena veditabbā. Attano hi kāye vasantā sattā avidūre, bahikāye vasantā dūre. Tathā antoupacāre vasantā avidūre, bahiupacāre vasantā dūre. Attano vihāre gāme janapade dīpe cakkavāḷe vasantā avidūre, paracakkavāḷe vasantā dūre vasantīti vuccanti.
已生,是指已经出生、已经显现。那些已经出生、不会再出生,因此被算作“不再再生”的众生,这是对诸漏尽者的称呼。寻求再生,就是“求有”。因为还没有断除有结,未来仍会寻求再生,这是对有学圣者和凡夫的称呼。或者,在四种出生方式中,卵生和胎生的众生,只要还没有破开卵壳或胎膜,就叫做“求有”;破开卵壳或胎膜、出来之后,就叫做“已生”。湿生和化生的众生,在第一个心识刹那叫做“求有”;从第二个心识刹那开始,就叫做“已生”。或者,以某种姿势出生,只要还没有获得其他姿势,这期间叫做“求有”;此后就叫做“已生”。巴利
Bhūtāti jātā, abhinibbattā. Ye bhūtā eva, na puna bhavissantīti saṅkhyaṃ gacchanti, tesaṃ khīṇāsavānametaṃ adhivacanaṃ. Sambhavamesantīti sambhavesī. Appahīnabhavasaṃyojanattā āyatimpi sambhavaṃ esantānaṃ sekkhaputhujjanānametaṃ adhivacanaṃ. Atha vā catūsu yonīsu aṇḍajajalābujā sattā yāva aṇḍakosaṃ vatthikosañca na bhindanti, tāva sambhavesī nāma. Aṇḍakosaṃ vatthikosañca bhinditvā bahi nikkhantā bhūtā nāma. Saṃsedajā opapātikā ca paṭhamacittakkhaṇe sambhavesī nāma. Dutiyacittakkhaṇato pabhuti bhūtā nāma. Yena vā iriyāpathena jāyanti, yāva tato aññaṃ na pāpuṇanti, tāva sambhavesī nāma. Tato paraṃ bhūtāti.
148 148. 世尊这样用“愿他们快乐”等两偈半,从各种角度为那些比丘说明:以希望他们获得利益和快乐的方式,对众生修习慈心。现在,他又以希望他们不遭遇不利和痛苦的方式来说明这一点,于是说“不欺诳他人”。这是古本的读法,但现在也有人读作“paraṃ hī”,这种读法不好看。巴利
148. Evaṃ bhagavā ‘‘sukhino vā’’tiādīhi aḍḍhateyyāhi gāthāhi nānappakārato tesaṃ bhikkhūnaṃ hitasukhāgamapatthanāvasena sattesu mettābhāvanaṃ dassetvā idāni ahitadukkhānāgamapatthanāvasenāpi taṃ dassento āha ‘‘na paro paraṃ nikubbethā’’ti. Esa porāṇapāṭho, idāni pana ‘‘paraṃ hī’’tipi paṭhanti, ayaṃ na sobhano.
在这里,“他人”就是指别人。“他”就是指其他的人。“不欺诳”就是不应欺骗。“不轻慢”就是不应自视超越而轻视他。“于任何处”就是在任何地方,比如在村庄、市镇、田地、亲族中间或人群中间等等。“他”就是指这个。“任何”就是指任何一个刹帝利、婆罗门、在家者、出家者、幸福者或不幸者等等。“以嗔怒与嗔恚想”:通过身语的变化来表现的是嗔怒,通过意的变化来表现的是嗔恚想。本来应该说“由嗔怒、由嗔恚想”,却说成“嗔怒、嗔恚想”,就像本来应该说“由正智而解脱”,却说成“正智解脱”,又像本来应该说“由次第学、次第作、次第行道”,却说成“次第学、次第作、次第行道”一样。“不应彼此期望对方痛苦”就是不应该互相希望对方受苦。这话说的是什么意思呢?意思是,不应该仅仅以“愿他们快乐、安稳”等这样的作意来修慈心,还应该这样作意而修:“但愿任何一个他人,都不以欺骗等诡计去欺骗任何一个他人;不在任何地方,借着出身等九种慢的根据去轻视任何一个他人;而且彼此之间,不因为嗔怒或嗔恚想而希望对方痛苦。”巴利
Tattha paroti parajano. Paranti parajanaṃ. Na nikubbethāti na vañceyya. Nātimaññethāti na atikkamitvā maññeyya. Katthacīti katthaci okāse, gāme vā nigame vā khette vā ñātimajjhe vā pūgamajjhe vātiādi. Nanti etaṃ. Kañcīti yaṃ kañci khattiyaṃ vā brāhmaṇaṃ vā gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā sugataṃ vā duggataṃ vātiādi. Byārosanā paṭighasaññāti kāyavacīvikārehi byārosanāya ca, manovikārena paṭighasaññāya ca. ‘‘Byārosanāya paṭighasaññāyā’’ti hi vattabbe ‘‘byārosanā paṭighasaññā’’ti vuccati yathā ‘‘samma daññāya vimuttā’’ti vattabbe ‘‘samma daññā vimuttā’’ti, yathā ca ‘‘anupubbasikkhāya anupubbakiriyāya anupubbapaṭipadāyā’’ti vattabbe ‘‘anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā’’ti (a. ni. 8.19; udā. 45; cūḷava. 385). Nāññamaññassa dukkhamiccheyyāti aññamaññassa dukkhaṃ na iccheyya. Kiṃ vuttaṃ hoti? Na kevalaṃ ‘‘sukhino vā khemino vā hontū’’tiādi manasikāravaseneva mettaṃ bhāveyya. Kiṃ pana ‘‘aho vata yo koci parapuggalo yaṃ kañci parapuggalaṃ vañcanādīhi nikatīhi na nikubbetha, jātiādīhi ca navahi mānavatthūhi katthaci padese yaṃ kañci parapuggalaṃ nātimaññeyya, aññamaññassa ca byārosanāya vā paṭighasaññāya vā dukkhaṃ na iccheyyā’’ti evampi manasi karonto bhāveyyāti.
149 从不希望伤害与痛苦到来的祈愿角度,依义说明了慈心修习之后,现在以比喻来阐明它,说道:“就像母亲对待自己的独子。”巴利
149. Evaṃ ahitadukkhānāgamapatthanāvasena atthato mettābhāvanaṃ dassetvā idāni tameva upamāya dassento āha ‘‘mātā yathā niyaṃ putta’’nti.
这句话的意思是:就像母亲守护自己亲生的儿子——她的独子,为了挡住儿子可能遭遇的痛苦,甚至愿意舍弃自己的性命来保护他;同样地,应当对一切众生修习这份慈心,让它一次又一次地生起、增长。而且,这慈心以无量众生为所缘,或者以毫无遗漏地遍满的方式,对一个众生也修成无量。巴利
Tassattho – yathā mātā niyaṃ puttaṃ attani jātaṃ orasaṃ puttaṃ, tañca ekaputtameva āyusā anurakkhe, tassa dukkhāgamapaṭibāhanatthaṃ attano āyumpi cajitvā taṃ anurakkhe, evampi sabbabhūtesu idaṃ mettamānasaṃ bhāvaye, punappunaṃ janaye vaḍḍhaye, tañca aparimāṇasattārammaṇavasena ekasmiṃ vā satte anavasesapharaṇavasena aparimāṇaṃ bhāvayeti.
150 已经用一切方式说明了慈心修习,现在要说明它的增长,所以说:慈心遍及一切世间。巴利
150. Evaṃ sabbākārena mettābhāvanaṃ dassetvā idāni tasseva vaḍḍhanaṃ dassento āha ‘‘mettañca sabbalokasmī’’ti.
在这里,“朋友”(mitto)是从“润泽、保护”来的:因为怀着利益他人的心意而亲爱,并且保护对方不受伤害,这就是它的含义。朋友的状态就是慈(mettā)。“于一切中”是指没有遗漏。“世间”是指有情世间。存在于意中的就是“心”,之所以这样说,是因为它与心相应。“修习”就是增长。“没有它的限量”就是无量,这是说它以无量有情为所缘。“上方”就是上面,以此涵盖无色有。“下方”就是下面,以此涵盖欲有。“横向”就是中间,以此涵盖色有。“不狭窄”就是没有拥挤、没有逼迫,意思是破除了界限。所谓界限,是指敌对者,意思是慈心即使对敌对者也能转起。“无怨”就是没有怨,意思是即使偶尔也不生起敌意。“无怨敌”就是没有敌对者。因为住于慈的补特伽罗为人所爱、为非人所爱,没有谁是那补特伽罗的敌对者,所以他的那个心由于没有敌对者,被称为“无怨敌”。这是一种迂回说法,即所谓敌对者就是怨敌。这是逐句的义释。巴利
Tattha mijjati tāyati cāti mitto, hitajjhāsayatāya siniyhati, ahitāgamato rakkhati cāti attho. Mittassa bhāvo mettaṃ. Sabbasminti anavasese. Lokasminti sattaloke. Manasi bhavanti mānasaṃ. Tañhi cittasampayuttattā evaṃ vuttaṃ. Bhāvayeti vaḍḍhaye. Nāssa parimāṇanti aparimāṇaṃ, appamāṇasattārammaṇatāya evaṃ vuttaṃ. Uddhanti upari. Tena arūpabhavaṃ gaṇhāti. Adhoti heṭṭhā. Tena kāmabhavaṃ gaṇhāti. Tiriyanti vemajjhaṃ. Tena rūpabhavaṃ gaṇhāti. Asambādhanti sambādhavirahitaṃ, bhinnasīmanti vuttaṃ hoti. Sīmā nāma paccatthiko vuccati, tasmimpi pavattanti attho. Averanti veravirahitaṃ, antarantarāpi veracetanāpātubhāvavirahitanti vuttaṃ hoti. Asapattanti vigatapaccatthikaṃ. Mettāvihārī hi puggalo manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hoti, nāssa koci paccatthiko hoti, tenassa taṃ mānasaṃ vigatapaccatthikattā ‘‘asapatta’’nti vuccati. Pariyāyavacanañhi etaṃ, yadidaṃ paccatthiko sapattoti. Ayaṃ anupadato atthavaṇṇanā.
这里要说明的是所意指的含义:也就是“应当这样对一切众生修习无量之心”这句话所说的。这个无量慈心,应当在一切世间修习、增长,使它达到增长、壮大、广大的地步。怎么修呢?向上、向下和横向:向上直到有顶天,向下直到无间地狱,横向遍及剩余的一切方向。或者也可以说,向上遍及无色界,向下遍及欲界,横向遍及色界,毫无遗漏地遍满。当他这样修习时,为了让这慈心变得无障碍、无怨恨、无敌对,就要通过消除障碍、怨恨、敌对来修习。或者说,当慈心达到了修习的成就,因为遍及一切处而获得空间,所以叫无障碍;因为消除了自己对他人的愤恨,所以叫无怨恨;因为消除了他人对自己的愤恨,所以叫无敌对。这样的无障碍、无怨恨、无敌对的无量慈心,应当在向上、向下、横向这三种划分所涵盖的一切世间中修习、增长。巴利
Ayaṃ panettha adhippetatthavaṇṇanā – yadetaṃ ‘‘evampi sabbabhūtesu mānasaṃ bhāvaye aparimāṇa’’nti vuttaṃ. Tañcetaṃ aparimāṇaṃ mettaṃ mānasaṃ sabbalokasmiṃ bhāvaye vaḍḍhaye, vuḍḍhiṃ, virūḷhiṃ, vepullaṃ gamaye. Kathaṃ? Uddhaṃ adho ca tiriyañca, uddhaṃ yāva bhavaggā, adho yāva avīcito, tiriyaṃ yāva avasesadisā. Uddhaṃ vā āruppaṃ, adho kāmadhātuṃ, tiriyaṃ rūpadhātuṃ anavasesaṃ pharanto. Evaṃ bhāventopi ca taṃ yathā asambādhaṃ, averaṃ, asapattañca, hoti tathā sambādhaverasapattābhāvaṃ karonto bhāvaye. Yaṃ vā taṃ bhāvanāsampadaṃ pattaṃ sabbattha okāsalābhavasena asambādhaṃ. Attano paresu āghātapaṭivinayena averaṃ, attani ca paresaṃ āghātapaṭivinayena asapattaṃ hoti, taṃ asambādhaṃ averaṃ asapattaṃ aparimāṇaṃ mettaṃ mānasaṃ uddhaṃ adho tiriyañcāti tividhaparicchede sabbalokasmiṃ bhāvaye vaḍḍhayeti.
151 讲完慈心修习的增长之后,现在要说明:一个专心投入这种修习而安住的人,在行住坐卧的姿势上并没有固定限制,所以说“站着、走着……乃至……应当安住”。巴利
151. Evaṃ mettābhāvanāya vaḍḍhanaṃ dassetvā idāni taṃ bhāvanamanuyuttassa viharato iriyāpathaniyamābhāvaṃ dassento āha ‘‘tiṭṭhaṃ caraṃ…pe… adhiṭṭheyyā’’ti.
它的意思是:这样修习慈心时,他并不像“结跏趺坐,把身体端正挺直”等说法那样,对威仪姿势设定固定限制,而是随自己舒适,消除各种威仪姿势所带来的疲劳,不论是站着、走着、坐着还是躺着,只要清醒没有睡眠,就应当把心定住在慈心禅那的这一念上。巴利
Tassattho – evametaṃ mettaṃ mānasaṃ bhāvento so ‘‘nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā, ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā’’tiādīsu (dī. ni. 2.374; ma. ni. 1.107; vibha. 508) viya iriyāpathaniyamaṃ akatvā yathāsukhaṃ aññataraññatarairiyāpathabādhanavinodanaṃ karonto tiṭṭhaṃ vā caraṃ vā nisinno vā sayāno vā yāvatā vigatamiddho assa, atha etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭheyya.
又或者,这样显示了慈心修习的增长之后,现在为了显示自在的境界而说“站着、走着”。因为已经获得自在的人,不论是站着、走着、坐着还是躺着,只要他想以任何一种威仪安住于这慈心修习之念,就都能做到。又或者,“站着或走着”是说:站立等姿势不会成为他的障碍;只要他想安住于这慈心修习之念,他就能远离昏沉睡眠而安住,在此之中没有迟滞。因此说:“站着、走着、坐着或躺着,只要他远离昏沉睡眠,就应当安住于这念。”巴利
Atha vā evaṃ mettābhāvanāya vaḍḍhanaṃ dassetvā idāni vasībhāvaṃ dassento āha ‘‘tiṭṭhaṃ cara’’nti. Vasippatto hi tiṭṭhaṃ vā caraṃ vā nisinno vā sayāno vā yāvatā iriyāpathena etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo hoti. Atha vā tiṭṭhaṃ vā caraṃ vāti na tassa ṭhānādīni antarāyakarāni honti, apica kho so yāvatā etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo hoti, tāvatā vitamiddho hutvā adhiṭṭhāti, natthi tassa tattha dandhāyitattaṃ. Tenāha ‘‘tiṭṭhaṃ caraṃ nisinno va sayāno, yāvatāssa vitamiddho. Etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti.
这段话的意思是:所谓“应当在一切世间修习慈心”,就要这样去修习——不论是在站立等任何一种姿势中,还是不拘于站立等姿势,只要他想把心定住在慈心禅那的这份念上,就在那时远离昏沉睡眠,把心定住在这份念上。巴利
Tassāyamadhippāyo – yaṃ taṃ ‘‘mettañca sabbalokasmi, mānasaṃ bhāvaye’’ti vuttaṃ, taṃ tathā bhāvaye, yathā ṭhānādīsu yāvatā iriyāpathena, ṭhānādīni vā anādiyitvā yāvatā etaṃ mettājhānassatiṃ adhiṭṭhātukāmo assa, tāvatā vitamiddho hutvā etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyāti.
就这样,为了显示在慈心修习中达到自在,先以“应当安住于此念”这句话把他引向慈心住;现在为了赞叹这种住,又说:“这在法中被称为梵住。”巴利
Evaṃ mettābhāvanāya vasībhāvaṃ dassento ‘‘etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti tasmiṃ mettāvihāre niyojetvā idāni taṃ vihāraṃ thunanto āha ‘‘brahmametaṃvihāramidhamāhū’’ti.
这段话的意思是:从“愿他们快乐、安稳”等开始,一直到“应安住于此念”所赞叹的慈心住,在四种住——天住、梵住、圣住、威仪住——当中,因为它没有过失,又能利益自己和他人,所以在这圣者的法与律中,被称为梵住,也被称为最胜住。因此,应当恒常、持续、不间断地,不论站着、走着、坐着或躺着,只要还没有被睡眠压倒,就安住于此念。巴利
Tassattho – yvāyaṃ ‘‘sukhinova khemino hontū’’tiādiṃ katvā yāva ‘‘etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyā’’ti saṃvaṇṇito mettāvihāro, etaṃ catūsu dibbabrahmaariyairiyāpathavihāresu niddosattā attanopi paresampi atthakarattā ca idha ariyassa dhammavinaye brahmavihāramāhu, seṭṭhavihāramāhūti. Yato satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ tiṭṭhaṃ caraṃ nisinno vā sayāno vā yāvatāssa vitamiddho, etaṃ satiṃ adhiṭṭheyyāti.
152 世尊这样从各种角度为那些比丘开示了慈心修习。现在,因为慈心以有情为所缘,容易接近我见,所以为了遮止他们执取邪见,世尊便以那慈心修习本身作为基础,为他们显示到达圣者境界的方法,于是说:“不执取见”。他以这首偈颂结束了这次开示。巴利
152. Evaṃ bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ nānappakārato mettābhāvanaṃ dassetvā idāni yasmā mettā sattārammaṇattā attadiṭṭhiyā āsannā hoti tasmā diṭṭhigahaṇanisedhanamukhena tesaṃ bhikkhūnaṃ tadeva mettājhānaṃ pādakaṃ katvā ariyabhūmippattiṃ dassento āha ‘‘diṭṭhiñca anupaggammā’’ti. Imāya gāthāya desanaṃ samāpesi.
这段话的意思是:那位被赞叹为“这是梵住,所以称为梵住”的慈心禅那住——从那里出定后,他把握了当时生起的寻、伺等诸法,并依照它们所依的处所等,也把握了色法。他这样区分名色,知道“这只是纯粹诸行的积聚,在这里找不到真实的众生”,却不执取这种见解。然后他依次以出世间戒而具戒,并具足一种见,此见与出世间戒相应,称为入流道正见。此后,对于对象欲中尚未断除的贪着,即烦恼欲,他也通过一来道和不来道加以调伏、除去、止息,或以变薄的方式,或以无余断除的方式断尽。因此,确实不再入母胎,决定不再入母胎;在净居天化生后,就在那里证得阿拉汉果,入般涅槃。巴利
Tassattho – yvāyaṃ ‘‘brahmametaṃ vihāramidhamāhū’’ti saṃvaṇṇito mettājhānavihāro, tato vuṭṭhāya ye tattha vitakkavicārādayo dhammā, te, tesañca vatthādianusārena rūpadhamme pariggahetvā iminā nāmarūpaparicchedena ‘‘suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, na idha sattūpalabbhatī’’ti (saṃ. ni. 1.171) evaṃ diṭṭhiñca anupaggamma anupubbena lokuttarasīlena sīlavā hutvā lokuttarasīlasampayutteneva sotāpattimaggasammādiṭṭhisaṅkhātena dassanena sampanno. Tato paraṃ yopāyaṃ vatthukāmesu gedho kilesakāmo appahīno hoti, tampi sakadāgāmianāgāmimaggehi tanubhāvena anavasesappahānena ca kāmesu gedhaṃ vineyya vinayitvā vūpasametvā na hi jātu gabbhaseyya puna reti ekaṃseneva puna gabbhaseyyaṃ na eti, suddhāvāsesu nibbattitvā tattheva arahattaṃ pāpuṇitvā parinibbātīti.
世尊结束开示后,对那些比丘说:“去吧,比丘们,就在那片丛林里住下来。每个月八天闻法日,敲响犍槌集合大众,诵持这部经,讲说法义,互相讨论,随喜。就以此作为禅修业处,反复亲近、修习、多多实践。那些非人也不会再向你们显现恐怖的景象,反而会成为希望你们得到利益、希望你们得到安乐的存在。”比丘们回答“善哉”,从座位上起身,顶礼世尊,右绕后前往那里,照做了。天神们心想“这些长老比丘是希望我们得到利益、希望我们得到安乐的”,生起喜悦和欢喜,就亲自打扫住处,准备好热水,为他们做背部和脚部的护理,并安排守护。那些比丘就以慈心为根本,着手修观。在雨季安居这三个月内,所有人都证得了最高的果位——阿拉汉果,之后在大自恣日举行了清净自恣。巴利
Evaṃ bhagavā desanaṃ samāpetvā te bhikkhū āha – ‘‘gacchatha, bhikkhave, tasmiṃyeva vanasaṇḍe viharatha. Imañca suttaṃ māsassa aṭṭhasu dhammassavanadivasesu gaṇḍiṃ ākoṭetvā ussāretha, dhammakathaṃ karotha, sākacchatha, anumodatha, idameva kammaṭṭhānaṃ āsevatha, bhāvetha, bahulīkarotha. Tepi vo amanussā taṃ bheravārammaṇaṃ na dassessanti, aññadatthu atthakāmā hitakāmā bhavissantī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti bhagavato paṭissuṇitvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā, padakkhiṇaṃ katvā, tattha gantvā, tathā akaṃsu. Devatāyo ca ‘‘bhadantā amhākaṃ atthakāmā hitakāmā’’ti pītisomanassajātā hutvā sayameva senāsanaṃ sammajjanti, uṇhodakaṃ paṭiyādenti, piṭṭhiparikammapādaparikammaṃ karonti, ārakkhaṃ saṃvidahanti. Te bhikkhū tatheva mettaṃ bhāvetvā tameva ca pādakaṃ katvā vipassanaṃ ārabhitvā sabbeva tasmiṃyeva antotemāse aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇitvā mahāpavāraṇāya visuddhipavāraṇaṃ pavāresunti.
如是,由善达义利之如来、法主,
宣说所应行之义。
做了之后,又亲身享受了内心至高无上的寂静,
智慧圆满的人,能通达那寂静的境界。
是故,欲亲证那不死、稀有、圣者所爱之寂静境,
并安住其中者,
有智慧的人,具备无垢的戒、定与慧,
应当始终去做应当进行的辨析。巴利
Evañhi atthakusalena tathāgatena, Dhammissarena kathitaṃ karaṇīyamatthaṃ; Katvānubhuyya paramaṃ hadayassa santiṃ, Santaṃ padaṃ abhisamenti samattapaññā. Tasmā hi taṃ amatamabbhutamariyakantaṃ, Santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmo; Viññū jano vimalasīlasamādhipaññā, Bhedaṃ kareyya satataṃ karaṇīyamatthanti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13