嗜法者品解释
Dhammasoṇḍakavaggo
全篇 635 段
这是嗜法者故事里的次第讲说。
1. Dhammasoṇḍakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
在这里,那些事的起源有两种情况:在阎浮提洲和锡兰岛。其中,阎浮提洲有四十种,锡兰岛有六十三种。在这些当中,先说说阎浮提洲起源的事,就从嗜法者的事开始。
怎么回事呢?据说,在我们的世尊之前,就在这个贤劫中,有一位名叫迦叶的导师出现在世间。那位世尊的教法隐没后不久,我们的菩萨就投生到波罗奈国王正妃的胎中。他出生的那一刻,一切众生的心中就生起了对法的善思和法想,因此大家就叫他“嗜法者”。
这位王子在庞大的随从簇拥下长大,精通一切技艺,受到父王以副王之位相待,修习布施等十种善业道。父王去世后,大臣们为他灌顶,立他为王。这位嗜法者大王在犹如天宫般的波罗奈城里,像转轮王一样治理波罗奈国。过了一个月或半个月,他躺在华丽的床上这样想:我这样享受王权的荣华,却与法分离,这并不光彩,就像天空失去了太阳一样。他以种种方式这样思惟。
Tattha tesaṃ vatthūna muppattiyo dvidhā bhavanti jambudīpe sīhaḷadīpecāti, tattha jambudīpe tāḷīsa, sīhaḷadīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvi bhavissanti, tatopi dhammasoṇḍakassa vatthu ādi, kathaṃ, amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃyeva bhaddakappe kassaponāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato na cireneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārāṇasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, tassu ppatti kālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi, tasmāssa dhammasoṇḍotināma makaṃsu, so paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi rajjenābhisiñcito ahosi, so panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi, mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati dhammaviyogena, divākara virahito nabho viyātiādinā nānākāraṇaṃ cintesi, tenettha.
过去世由布施、持戒等所成的功德,
我凭不懈的努力,达成了所应达成的事。
如天王于摩萨迦娑罗,
于最胜都城,王权荣盛之中。
Puññena sīlādimayena pubbe, Katena pattosmi atanditena, Masakkasāre viya devarājā; Rājattamiddhe puramuttamamhi.
以色为迷眼之导引,
以声为正闻之甘露。
以芬芳令鼻根欣悦庄严,
亦以滋味令知味者生福。
Rūpena hārīnayanussavena, Saddena sammā savaṇāmatena, Gandhena ghānussavasobhanena, Rasaññapuññena rasenacāpi.
以善触触身,
我已得成就,具足大神通。
了知“不应以任何程度而陷入放逸”后,
不以任何程度而有放逸状态。
Phassena gattassa suphassadena, Samiddhipattosmi mahiddhikohaṃ, Nevettakeneva pamādabhāva, Mā pajjituṃ yuttarūpanti ñatvā.
我将献出肢体,甚至生命,
以清净的信心,献上谷物与财富,
我将聆听带来安稳吉祥之法,
此是胜者所宣、能断生老之法。
Dassāmi aṅgaapi jīvitañca, Dhaññaṃ dhanaṃ cāpi pasannacitto, Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ, Jineritaṃ jātijarāpahāṇaṃ.
如虚空无日则不美,
我的王权也一样,没有正法就不光彩。
Na sobhati yathākāsaṃ, jalaṃ dhāmapatiṃvinā, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
正如没有月亮的夜晚,夜晚从来都不好看。
我的王权也一样,没有正法就不光彩。
Na sobhati hathā ratti, nisānāthaṃ vinā sadā, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
就算大象打扮得再漂亮,没有象牙也不好看。
我的王权也一样,没有正法就不光彩。
Alaṅkatopi ce hatthī, vinā dāṭhā na sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.
就像浪花环绕的海洋,
没有海岸,就显不出光彩。
我的治国理政也是如此,
离开法,就不光彩。
Yathā kallolamālīyaṃ, Vinā velā na sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, Vinā dhammā na sobhati.
譬如盛装严饰的国王,
身披粗劣弊衣便不显光彩。
我的治国理政也是这样,
没有法,就不庄严。
Yathā sumaṇḍito rājā, Kupaṭo neva sobhati, Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, Vinā dhammā na sobhati.
我只听法,我的心也只在法中感到欢喜。
确实没有比法更高的,法才是三种圆满的根本。
Dhammameva suṇissāmi, dhamme me ramatī mano, Na hi dhammā paraṃ atthi, dhammamūlaṃ tisampadanti.
这样想过之后,他清早从吉祥宫出来,坐在装饰整齐、张着白伞的王家高座上,被大臣们围绕,像天王一样威光显耀。坐下后,国王对大臣们这样说:诸位,如果这里有谁在佛陀所说的法里知道某些法,就请说出来,我想听法。他们全都说:大王,我们不知道。听了这话,国王不悦,这样想:不如我在象背上放一千金币,在城里击鼓宣告,也许有人因为贪财,哪怕只为了四句偈也愿意说法。这对我长久以来都会带来利益和安乐。于是他就那样做了,却还是找不到说法的人,于是又说:我给两千、三千、四千、五千、千万、百亿。接着又到村庄、市镇、乡野,又到长者之位、将军之位、副王之位等等,再说:我给白伞,舍弃王者的装束,宣称自己是奴仆,给为我说法的人。这样击鼓宣告之后,仍然找不到说法的人,他心生警醒:没有法,我要这王位做什么?于是把王位交给大臣们,这位渴求正法、嗜好正法的国王,便进入大树林,辗转经过村庄、市镇和王都。
Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussitasetacchatte rājapalleṅke amaccagaṇa parivuto nisīdi devarājāviya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāha, yo panettha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñcidhammaṃ jānāti, so bhāsatu, sotumicchāmidhammanti, te sabbepi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu, taṃ sutvā a na tta ma no rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃcarāpeyyaṃ, yaṃ appevanāma koci dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya. Taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti, tato so tathā katvāpi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ticatupañcasahassantiyāvakoṭippakoṭiṃdammīti, tato gāma nigama janapade, tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānā dayopi, puna setacchattaṃ dammi, rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammadesentassa dammiti vatvā bheri carāpetvāpi dhamma desakamalabhitvā saṃviggo kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ nīyyātetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāma nigama rājadhāni paramparāya, tenettha.
过去让人击鼓巡行宣告之后,
热爱正法的人主;
向导师祈请正法的人
用千万财富也没能得到。
Pure bheriṃ carāpetvā, Dhammasoṇḍo narādhipo; Saddhammajjhesakaṃ satthu, Aladdhā dhanakoṭihi.
我舍王位,
为说法者之奴。
大地之主如是言:
奇哉!于诸法之热忱。
Dāso homi pahāyāhaṃ, Rājattaṃ desakassa me; Iccāha so mahīpālo, Aho dhammesu lolatā.
把令人心悦的王位交给了大臣们,
那位国王进入森林,寻求无上之法。
Rajjaṃ nīyyātayitvāna, amaccānaṃ manoramaṃ, Vanaṃ pāvisi so rājā, gavesaṃ dhammamuttamanti.
菩萨进入大森林的那一刻,凭借他的福德威力,帝释天神的宝座发热了。于是天王心想:“我这张黄色毛毯的石座无缘无故发热,这是什么原因?”于是帝释天王观察世间,发现那位嗜法大王找遍了整个赡部洲,都找不到能为他讲正法的人,已经进入了森林。这位嗜法大王为了正法,舍弃了王位、财富、亲友,甚至生命,进入了森林。他绝不是普通人,在这一劫中他必将成佛。这位即将成佛的菩萨今天刚进入大林,如果找不到正法,就会遭受极大的痛苦,这实在不应该。今天我应该到那里去,用正法甘露之味为他灌顶,让他安住于王位之中。这样想完之后,天王舍弃了自己的天身,化作一个巨大可怕的罗刹形象,在菩萨不远处显现出来。
Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambala silāsanaṃ uṇhamahosi, kinnukho kāraṇanti lokaṃ olokento sakko devarājā dhammasoṇḍaka mahārājānaṃ sakalajambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ addasa, dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajja dhana bandhu jīvitampi pahāya araññaṃ paviṭṭho, na so vatāyaṃ yovā sovā satto, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, buddhabodhisatto cāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya, na cetaṃ yuttaṃ, ajja mayā tattha ganthabbaṃ dhammāmatarasena tamabhisiñcitvā rajje pahiṭṭhāpetunti cintetvā attabhāvaṃ vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimmiṇitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi, tenettha.
虎、熊、狮、水牛、蛇、象、豹,
野兽群栖的荆棘岩与树
乐法之人王,步入林间,
从此至彼,游荡徘徊。
Byagghacchasīhamahiso ragahatthidīpi, Migākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ; Narānamindo pavisitvakānanaṃ, Itocito vibbhami dhammakāmo.
赖彼修行者威神之力,
帝释天神之石座灼然发烫。
正因为这样,他观察着世间,
他看见那位智者正在林中行走。
Tassānubhāvena purindadassa, Silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ; Teneva so lokamudikkhamāno, Addakkhi dhīraṃ vipine carantaṃ.
今我以法味,正令汝饱足;
汝当择离去。
观想那极其可怖、如眼药膏堆般的形色,
大嘴,露出可怕的獠牙。
Mayajja taṃ dhammarasena sammā, Santappayitvā gamanaṃ varanti; Mantvā subhīmañjanakūṭavaṇṇaṃ, Mahāmukhaṃ niggata bhīmadāṭhaṃ.
双目宽广,犹如炽火;
鼻梁中折,鼻端扁平。
牙齿粗糙,像赤铜一样,胡须浓密下垂。
青黑腹部、发出如雷般可怕吼声者。
Dittaggisaṅkāsa visālanettaṃ, Majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ; Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvantaṃ, Nīlodaraṃ gajjitabhīmaghosaṃ.
指甲修长结实,带血而锐利舒展。
手持一把宽大、洁净、修长的宝剑。
另一臂以槌为兵器作标记,
咬唇可怖,额头皱纹纵横。
Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ, Visāladhotāyatakhaggahatthaṃ; Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ, Daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.
食人肉与饮血。
令人恐惧的粗暴夜叉模样;
在森林中化现完毕后,
他向那位人中之王展示了自己。
Manussamaṃsādanarattapānaṃ, Bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ; Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ, Dassesi attaṃ sa narādhipassāti.
这时,大士看见离自己不远的罗刹。见到之后,他既没有恐惧,也没有身毛竖立,也没有心惊胆战。他心里想:说不定这样的罗刹也懂得法,不如我到他那裡去听法,这对我长久以来都会有利益和安乐。这样想后,他又想:今天我应该走近他、向他提问。于是便走过去,与罗刹交谈着说道。
Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi, taṃ disvānāssa bhayaṃvā chambhitattaṃvā citthutrāsamattaṃvā nāhosi, kimatra cintesi, apināma evarūpo pirakkhaso dhammaṃ jāneyya, yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi, tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti cintesi. Cintetvā capana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchitaṃ vaṭṭatīti gantvā rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.
在这座被树丛点缀的森林里;
开满了繁盛茂密、纵横交错的藤蔓。
你这位具大神力者已被支配,
我请问你,天人,请为我解除疑惑。
Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍa maṇḍite; Suphullitānekalatākulākule; Adhiggahīto si mahānubhāva, Pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.
我来到林中寻求正法,
舍弃了王位,也舍弃了亲族大众;
如果你知道,朋友,就请告诉我。
哪怕只有一偈,只要是善逝所说的,
Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgatomhi, Pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ; Jānāsi ce samma vadehi mayhaṃ, Ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.
我了知法的一部分,
由胜者所说、比一切味道都更美好的
如果我为你宣说正法之道,
那你又能对说法的人怎么样呢?
Dhammaṃ pajānāmahamekadesaṃ, Jineritaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ, Desemi cehaṃ tava dhamma maggaṃ, Tuvañhi kiṃ kāhasi desakassāti.
如果我安住于王位,贤者们,
我献上数量众多的供养。
如今我只身来到密林深处,
除了舍下这具身骨,还能做什么呢?
Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho, Anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ; Idāni eko vanamajjhapatto, Karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā.
你要是想要我的血肉,
我今天以此行摄受。
没有其他可供奉你的了。
请宣说善逝所赞叹的法。
Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ, Karomahaṃ saṅgahamajja tena, Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ, Desehi dhammaṃ sugata ppasatthanti.
食肉已,如饱足而安住;
断渴已,饮血而后畅然。
我能为你宣说正法,
我饿得受不了,说不出话来。
Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo, Hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā; Dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ, Vattuṃ na sakkomi khudāparetoti.
夜叉,你若先吃了我,
随后又将为谁说这法?
我的法,你的得肉之利。
你自己清楚该怎么做。
Bhutvā tuvaṃ maṃ pathamañhi yakkha, Pacchā tu desessasi kassa dhammaṃ; Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ, Tvameva jānāhi yathā bhaveyyāti.
听了这话,帝释天王说:“萨度,大王!只有我自己知道怎样才合适。”说完,就在离他不远的地方,化现出一座高三俱卢舍、颜色像眼药一样黑亮的大山,然后说:“大王,你爬上这座山,站在山顶上,跳进我嘴里来。你往下跳的时候,我就为你说法。这样一来,你能得到法,我能得到肉。”大士听了这话,心想:“我在无始的轮回中流转,曾无数次投生为狮子、老虎、豹、鱼、龟、鸟等众生的食物,这个数目无法计量。今天为了正觉者的法,我应当舍弃性命。”他这样想过后,就说了下面的话。
Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmīti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhaniṭṭhito mama mukhe patatu, ahaṃ patanthassa te dhammaṃ desessāmi, evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho, mayhaṃca maṃsapaṭilābho bhavissatīti. Taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhabyagghacchamacchakacchapavihaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamāṇaṃ natti, ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatīti cintetvā evamāha.
在轮回的流转中不断轮转,
众多众生陷入痛苦。
贤者们,这确实是自己的或他人的,
并非为了利益,而是徒劳空过的。
Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā, Papponti dukkhaṃ janatā anekā; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
你是偷盗者,也是邪淫者,
你杀生,还说妄语;
你喝了酒,犯了过错,
他们努力地大量给予痛苦。
Tvamadinnahārī tica pāradāriko, Pāṇātipātīsi musā abhāsi; Tva majjapāyīti akāsi dosaṃ, Paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.
贤者,此既非为自利,亦非为他利,
徒然空过而已。
有些树从悬崖上掉了下来,
因为附着不牢而艰难枯萎凋落。
Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ; Rukkhā papātā papatitvakeci, Dubbandhiyā duggavisādanena.
被各种疾病和种种苦受折磨,
众生因为冷热等感受而死亡。
这确实,贤者们,是自己的或他人的。
并非为了利益,而是徒劳空过的。
Byādhīhi nānākharavedanāhi, Maranti sattā utuvedanāhi; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
堕虎熊鱼蛇之腹,我命尽其中;
如是丧身之数,无可计量。
贤者们,这确实或为自己,或为他人。
非有益,亦空。
Byagghacchamaccho ragakucchiyañhi, Matassa me natthi pamāṇasaṅkhā; Etañhi bho attano vā parassa, Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.
今日我此难舍之肉施,
非为天界主权等。
而证得一切知的状态之后,
为了让众生从轮回中解脱出来,
Etajja me ducca ja mattadānaṃ, Na hoti devissariyādikāya; Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā, Saṃsārato nittaraṇāya satte.
朋友,你多次帮过我。
所以,我听从你的话。
请你毫无疑虑地为我开示佛法。
你的心愿现在实现了。
Tvaṃ samma mayhaṃ bahuso pakārī, Tasmā tavetaṃ vacanaṃ karomi; Asaṃkito desaya mayhadhammaṃ, Samijjhate dāni manoratho teti.
大士这样说完,就爬上山顶,站在那里说道:“今天,为了正法,我把王位、生命和身上的血肉都布施出去。”他心生欢喜,又说:“朋友,请为我说法吧。”那时,那头巨兽正张着大嘴、露出巨牙站在那里,他便朝它面前跳了下去。这时,帝释天神——众神之王——满心欢喜,生起稀有之感,舍弃原本的身形,化现出装饰庄严的天神之身,像初升的太阳一样在天空中放光,用双手稳稳接住从空中坠落的大士,把他带到天界,让他坐在黄色毛毯的石座上,用天上的香、花等物供养他,自己听了法之后,生起净信,表达敬意。这是由迦叶十力世尊所宣说的、阐明无常等道理的法。
Evañca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha, ahamajja rajjena saddhiṃ jīvitañca sarīramaṃsañca saddhammatthāya dammīti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehīti vatvā tasmiṃ mahādāṭhaṃ mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhite tassābhimukho upapati. Atha sakko devānamindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse taruṇasuriyo viya obhāsamāno ākāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃ netvā paṇḍukambala silāsane nisīdāpetvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjetvā sayaṃ dhammaṃ sutvā pasanno pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitāya aniccādiparidīpikāya.
诸行确实是无常的,具有生起与坏灭的性质。
它们生起之后又灭去,它们止息下来就是快乐。
Aniccāva ta saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.
他用偈颂说法,让那位国王的心愿达到圆满,又示现天界广大的富贵庄严,然后把他带回来,安立在他自己的王位上,教导他说:“大王,不要放逸!”之后,他自己就回天界去了。
Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hoti mahārājāti ovaditvā devalokameva agamāsīti.
无量荣华乃至身命,寂静之人皆不忆念;
唯依可赞之正法而行。
微薄财产、短暂寿命者们啊。
在这教法里,像你这样的人,怎么会对善法放逸懈怠呢?
Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vāpi santo, Na sumariya pasatthaṃ dhammamevā caranti; Tanutara vibhavānaṃ appamāyūnamambho, Iha kusalapamādo ko nu tumhādisānanti.