缘起经
Paṭiccasamuppādasutta
提问:贤友,世尊……正自觉者在因缘相应中最初结集的《缘起经》,是在哪里、依什么基础、于什么地点、又是怎样宣说的?
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena nidānavaggasaṃyutte paṭhamaṃ saṃgītaṃ paṭiccasamuppādasuttaṃ kattha taṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kathañca bhāsitaṃ.
回答:尊者,这部经是在舍卫城,针对五百位地方比丘而说的。尊者,那五百位地方比丘全都是能迅速领悟教法的人,他们持守头陀支,勤修精进,专心投入修行,修习内观,希求关于微细、空性、缘起法的教说。他们礼敬世尊之后,围绕在世尊身边坐下。就在那个因缘中,世尊以“诸比丘,我要为你们宣说缘起,你们要听,要好好作意,我要说了”等话而宣说。
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcasate janapadavāsino bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Pañcasatā bhante janapadavāsino bhikkhū sabbe ugghāṭitaññuno dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vipassakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ paccayākāradhammadesanaṃ patthayamānā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Tasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘paṭiccasamuppādaṃ vo bhikkhave desessāmi, taṃ suṇātha sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti evamādinā bhante bhagavatā bhāsitaṃ.
比丘们,什么是缘起呢?比丘们,以无明为缘而有行,以行为缘而有识……以生为缘而有老、死、愁、悲、苦、忧、恼生起。这样,这整个苦蕴就集起来了。比丘们,这叫做缘起。
Katamo ca bhikkhave paṭiccasamuppādo. Avijjāpaccayā bhikkhave saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ (peyyāla) jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhandhassa samudayo hoti. Ayaṃ vuccati bhikkhave paṭiccasamuppādo.
无明彻底褪去、消尽而灭,于是行也灭了;……由生的灭,老、死、愁、悲、苦、忧、恼也就灭了。这样,这整个苦蕴就灭尽了。
Avijjāya tveva asesavirāganirodho saṅkhāranirodho (peyyāla) jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti –
问:贤友,第二结集里的《分别经》,世尊是在哪里、针对谁、以什么为因缘、又是怎样宣说的?
Pucchā – tatthāvuso dutiyaṃ saṃgītaṃ vibhaṅgasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kathañca bhāsitaṃ.
说明——尊者,这是在舍卫城,针对五百位住在乡野、需要详述才能领悟的比丘而说的。尊者,那五百位住在乡野的比丘修持头陀支,精勤努力,勤修瑜伽,善于观照。他们希望听到微细、精细、与空性相应的缘起法教,于是围绕在世尊身边坐下。就在那个场合,世尊这样说:“诸比丘,我要为你们宣说、分别缘起。你们要听,好好作意,我要说了。”等等。
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcasate janapadavāsino vipañcitaññuno bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Pañcasatā bhante janapadavāsikā bhikkhū vipañcitaññuno dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vissakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññatapaṭisaṃyuttaṃ paccayākāradhammadesanaṃ patthayamānā bhagavantaṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Tasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘paṭicca samuppādaṃ vo bhikkhave dedessāmi vibhajissāmi, taṃ suṇātha sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti evamādinā bhante bhagavatā bhāsitaṃ.
五怖畏经
Pañcaverabhayasutta
问:贤友,世尊是在哪里、以谁为所缘、怎样宣说《五怖畏经》的?
Pucchā – pañcaverabhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kathañca bhāsitaṃ.
回答:尊者,世尊在舍卫城,是针对给孤独长者而说的:“居士,当圣弟子的五种怖畏和怨敌已经止息,又具备四个入流支,并且以智慧清楚地看见、彻底通达圣者之法时,他若愿意,就可以自己为自己作证说:‘我已灭尽地狱,已灭尽畜生道,已灭尽饿鬼道,已灭尽恶趣、恶道、堕落处;我是入流者,不再堕入恶道,决定趣向正觉。’”尊者,世尊就是这样宣说的。
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ ārabbha ‘‘yato kho gahapati ariyasāvakassa pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti, catūhi ca sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti, ariyo cassa ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho, so ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya khīṇanirayomi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano’’ti evaṃ kho bhante bhagavatā bhāsitaṃ.
问:贤友,那么在这里,世尊是怎样开示圣弟子五种怖畏与五种怨敌的止息的?
Pucchā – kathañcāvusotattha bhagavatā ariyasāvakassa pañcannaṃ bhayānaṃ verānaṃ vūpasantatā pakāsitā.
回答:尊者,世尊在那里通过“哪五种恐惧和怨仇已经止息?居士,杀生的人因为杀生,今生就招来恐惧和怨仇,来世也招来恐惧和怨仇,内心还感受痛苦和忧愁。远离杀生的人,那些恐惧和怨仇就这样止息了”等说法,开示了圣弟子五种恐惧和怨仇的止息。
Vissajjanā – ‘‘katamāni pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti. Yaṃ gahapati pāṇātipātī pāṇātipātapaccayā diṭṭhadhammikampi bhayaṃ veraṃ pasavati, samparāyikampi bhayaṃ veraṃ pasavati, cetasikampi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayati. Pāṇātipātā ṭiviratassa evaṃ taṃ bhayaṃ veraṃ vūpasantaṃ hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā ariyasāvakassa pañcannaṃ bhayānaṃ verānaṃ vūpasantatā pakāsitā.
问:那么,贤友,世尊在那里是怎样开示圣弟子具足四入流支的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā ariyasāvakassa catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgatatā pakāsitā.
回答:具备哪四种入流支呢?居士,在这里,圣弟子对佛具有不动净信:“这位世尊是阿拉汉、正自觉者、明行足、善逝、世间解、无上调御丈夫、天人师、佛陀、世尊。”尊者,世尊在那里就是以这样的方式,说明了圣弟子具备四种入流支。
Vissajjanā – katamehi catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti. Idha gahapati ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti ‘‘itipiso bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaropurisadammasārathi satthādevamanussānaṃ buddho bhagavā’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā ariyasāvakassa catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgatatā pakāsitā.
问:贤友,世尊在那里是怎样以圣弟子的慧善见、善通达圣正道而开示的呢?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā ariyasāvakena ariyassa ñāyassa paññāya sudiṭṭhatā suppaṭividdhatā pakāsitā.
回答:这位圣者的理趣,怎样才算被智慧好好看见、彻底通达呢?居士,在这里,圣弟子认真如理地作意缘起本身:“有这个,就有那个;没有这个,就没有那个。这个生起,那个就生起;这个灭去,那个就灭去。也就是:以无明为缘……(中略)……这样,这整个苦蕴就灭尽。”尊者,世尊就是这样开示:在那里,圣弟子以智慧善见、善通达圣者的理趣。
Vissajjanā – katamo cassa ariyo ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho. Idha gahapati ariyasāvako paṭiccasamuppādaññeva sādhukaṃ yoniso manasi karoti ‘‘iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati, imassa nirodhā idaṃ nirujjhati, yadidaṃ avijjāpaccayā (peyyāla) evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti, evaṃ kho bhante bhagavatā tattha ariyasāvakena ariyassa ñāyassa paññāya sudiṭṭhatā suppaṭividdhatā pakāsitā.
居士,当圣弟子这五种恐惧和怨恨已经平息,他具备这四种入流支,并且他对这个圣理趣已经用智慧清楚地看见、透彻地通达——
Yato kho gahapati ariyasāvakassa imāni pañca bhayāni verāni vūpasantāni honti. Imehi catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato hoti. Ayañcassa ariyo ñāyo paññāya sudiṭṭho hoti suppaṭividdho–
提问:尊者,世尊是在哪里、针对谁、怎样宣说《苦经》的?
Pucchā – dukkhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kathañca bhāsitaṃ.
宣布:尊者,在舍卫城,世尊对众多比丘这样说道:“比丘们,我要宣说苦的集起与灭没。”
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha ‘‘dukkhassa bhikkhave samudayañca atthaṅgamañca desessāmī’’ti evamādinā bhagavatā bhāsitaṃ.
提问:朋友,在那里,世尊是怎样开示苦的集起的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā dukkhasamudayo pakāsito.
回答:比丘们,什么是苦的集起呢?依靠眼和诸色,眼识生起,三者的会合就是触;以触为条件而有受,以受为条件而有渴爱。比丘们,这就是苦的集起。依靠耳和诸声,耳识生起……依靠鼻和诸香……依靠舌和诸味……依靠身和诸所触……依靠意和诸法,意识生起,三者的会合就是触;以触为条件而有受,以受为条件而有渴爱。比丘们,这就是苦的集起。尊者,世尊在那里就是这样开示了苦的集起。
Vissajjanā – katamo ca bhikkhave dukkhassa samudayo. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ kho bhikkhave dukkhassa samudayo. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ…pe… ghānañca paṭicca gandhe ca…pe… jivhañca paṭicca rase ca…pe… kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṃ kho bhikkhave dukkhassa samudayoti evaṃkho bhante tattha bhagavatā dukkhassa samudayo pakāsito.
问:贤友,世尊在那里是怎样开示苦的灭的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā dukkhassa atthaṅgamo pakāsito.
回答:比丘们,什么是苦的灭呢?依靠眼和诸色,生起眼识,三者的和合就是触;以触为条件而有受,以受为条件而有渴爱。正是对这渴爱的完全离贪、灭尽,就有取灭;由取灭而有有灭;由有灭而有生灭;由生灭,老死、忧悲苦恼愁恼就灭尽。这样,整个苦蕴就灭尽了。尊者,世尊在那里就是以这种方式开示了苦的灭。
Vissajjanā – katamo ca bhikkhave dukkhassa atthaṅgamo. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā dukkhassa atthaṅgamo pakāsito.
《子肉喻经》
Puttamaṃsūpamasutta
问:尊者,世尊是在哪里、针对谁、以什么事为缘由、怎样宣说《子肉喻经》的?
Pucchā – puttamaṃsūpamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kathañca bhāsitaṃ.
辩说:尊者,这是在舍卫城,针对许多刚出家不久的比丘而说的。尊者,当时世尊和比丘僧团获得了大量的利养和恭敬,而有些刚出家不久的良家子弟比丘,没有观察就吃食物。尊者,正是在这件事情上,世尊这样说道:“比丘们,有四种食,能让已生众生维持存续,也能帮助将要出生[受生]的众生。哪四种呢?第一种是段食,粗的或细的;第二种是触食;第三种是意思食;第四种是识食。”
Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule adhunā pabbajite bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca mahālābhasakkāro udapādi, ekacce ca bhante bhikkhū navā acirapabbajitā kulaputtā āhāraṃ apaccavekkhitvā paribhuñjiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ ‘‘cattārome bhikkhave āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā phasso dutiyo manosañcetanā tatiyā viññāṇaṃ catuttha’’nti evaṃ kho bhante bhagavatā bhāsitaṃ.
问:尊者,在那里,世尊是怎样开示段食所应看待的方式的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha kabaḷīkārassa āhārassa daṭṭhabbākāro bhagavatā pakāsito.
回答:尊者,世尊在那里用这样的比喻来说明段食应当如何看待:“比丘们,譬如有一对夫妻,带着少量干粮,走上一条旷野险路。他们有一个独生子,是他们心爱的、可意的孩子……”
Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave dve jāyampatikā parittaṃ sambalaṃ ādāya kantāramaggaṃ paṭipajjeyyuṃ. Tesamassa ekaputtako piyo manāpoti evamādinā bhante tattha bhagavatā kabaḷīkārassa āhārassa daṭṭhabbākāro pakāsito.
问:贤友,世尊在那里是怎样开示触食应当如何看待的方式的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā phassāhārassa daṭṭhabbākāro pakāsito.
回答:比丘们,就像一头被剥了皮的母牛,如果它靠着墙站着,那些依墙而住的众生就会来啃咬它;如果它靠着树站着……如果它靠着水站着……如果它靠着虚空站着,那些依虚空而住的众生就会来啃咬它。尊者,世尊在那里就是用了这样的一番话,详细开示出应当如何看待触食。
Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave gāvī niccammā kuṭṭaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye kuṭṭanissitā pāṇā, te naṃ khādeyyuṃ. Rukkhaṃ ce nissāya tiṭṭheyya. Udakaṃ ce nissāya tiṭṭheyya. Ākāsaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye ākāsanissitā pāṇā, te naṃ khādeyyunti evamādinā bhante tattha bhagavatā phassassa āhārassa daṭṭhabbākāro vitthāretvā pakāsito.
同样地,比丘们,我说触食也应该这样看待。
Evameva khvāhaṃ bhikkhave phassāhāro daṭṭhabboti vadāmi.
问:尊者,世尊在那里是怎样开示应当如何看待意思食的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā manosañcetanāhārassa daṭṭhabbākāro pakāsito.
回答:比丘们,就像有一个超过一人深的火坑,里面装满了没有火焰、没有烟气的炭火。这时,有一个人走过来,他想活命,不想死,想要快乐,厌恶痛苦。尊者,世尊在那里正是以这样的方式,详细开示了应当如何看待意思食。
Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukha kāmo dukkhappaṭikūloti evamādinā bhante tattha bhagavatā manosañcetanāhārassa daṭṭhabbākāro vitthārena pakāsito.
问:尊者,世尊在那里是怎样开示识食应当如何观察的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā viññāṇāhārassa daṭṭhabbākāro pakāsito.
回答:比丘们,就像有人抓住一个惯犯盗贼,带去给国王看,说:“大王,这是个惯犯盗贼,该怎么罚他,您想怎么处置就怎么处置。”尊者,世尊在那里就是用这类方式,说明了识食应当怎样观察。
Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ ‘‘ayaṃ te devacoro āgucārī, imassa yaṃ icchasi, taṃ daṇḍaṃ paṇehī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññāṇāhārassa daṭṭhabbākāro pakāsito.
《苏斯玛游方者经》
Susimaparibbājakasutta
问:尊者,那位世尊……那位正自觉者所宣说的《苏斯玛游方者经》,是在哪里说的?是针对谁说的?是以什么为因缘?又是怎样说的?
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena susimaparibbājaka suttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kathañca bhāsitaṃ.
回答:尊者,这是在王舍城,就苏斯玛而说的。尊者,具寿苏斯玛与比丘们所有的交谈内容,全都禀告了世尊。就在这件事上,世尊这样说道:“苏斯玛,先有法住智,后有涅槃智。”如此等等。
Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ susimaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante susimo yāvatako bhikkhūhi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘pubbe kho susima dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, pacchā nibbāne ñāṇa’’nti evamādinā bhante bhagavatā bhāsitaṃ.
问:尊者,在那里,世尊是怎样针对刚证得阿拉汉果的具寿苏斯玛,以反复追问的方式,进一步为他广说法要的?
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā āyasmato susimattherassa sampatiarahattapattassa anuyogavasena paṭipucchitvā paṭipucchitvā uttari dhammadesanaṃ vitthāretvā desesi.
回答——“苏斯玛,你看见‘以生为缘而有老死’吗?”——“是的,尊者。”——“苏斯玛,你看见‘以有为缘而有生’吗?”——“是的,尊者。”尊者,世尊就在那里,用这样反复追问的方式,对刚刚证得阿拉汉果的苏斯玛尊者,进一步详细地宣说了法。
Vissajjanā – jātipaccayā jarāmaraṇanti susima passasīti. Evaṃ bhante. Bhavapaccayā jātīti susima passasīti. Evaṃ bhanteti evamādinā bhante bhagavā tattha āyasmato susimassa sampatiarahattapattassa uttaripi anuyogavasena paṭipucchitvā paṭipucchitvā vitthārato dhammaṃ desesi.
尊者,请世尊接受我的过失,把它看作过失,以便未来防护。
Tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃsaṃvarāya–