6. 六法的分别论
6. Chakkaniddeso
17. 小事分别 · 30 段
(1) 六诤论根
(1) Cha vivādamūlāni
944于此,什么是六种诤论根?忿、恨、嫉、谄诈、恶欲、固执己见——这些是六种诤论根。
Tattha katamāni cha vivādamūlāni? Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṃ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā – imāni cha vivādamūlāni.
(2) 六欲贪
(2) Cha chandarāgā
于此,什么是六种欲贪?欲贪是在家法。对可意诸色的在家贪、有贪、心的有贪,对可意诸声……(中略)……对可意诸香……(中略)……对可意诸味……(中略)……对可意诸触……(中略)……对可意诸法的在家贪、有贪、心的有贪——这些是六种欲贪。
Tattha katame cha chandarāgā? Chandarāgā gehasitā dhammā. Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ime cha chandarāgā.
(3) 六对抗事
(3) Cha virodhavatthūni
其中,什么是六种对抗事?于不可意的诸色,心的恼害、抵触、粗暴、不悦、心的不满意;于不可意的诸声……于不可意的诸香……于不可意的诸味……于不可意的诸触……于不可意的诸法,心的恼害、抵触、粗暴、不悦、心的不满意——这些是六种对抗事。
Tattha katamāni cha virodhavatthūni? Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – imāni cha virodhavatthūni.
(4) 六渴爱身
(4) Cha taṇhākāyā
其中,什么是六渴爱身?色渴爱、声渴爱、香渴爱、味渴爱、触渴爱、法渴爱——这些是六渴爱身。
Tattha katame cha taṇhākāyā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā – ime cha taṇhākāyā.
(5) 六不恭敬
(5) Cha agāravā
945其中,什么是六种不恭敬?对导师住于不恭敬、不尊重;对法住于不恭敬、不尊重;对僧团住于不恭敬、不尊重;对学住于不恭敬、不尊重;对不放逸住于不恭敬、不尊重;对款待住于不恭敬、不尊重——这些是六种不恭敬。
Tattha katame cha agāravā? Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso – ime cha agāravā.
(6) 六退失法
(6) Cha parihāniyā dhammā
其中,什么是六种退失法?喜好作务、喜好言谈、喜好睡眠、喜好结交、喜好交际、喜好戏论——这些是六种退失法。
Tattha katame cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṃsaggārāmatā, papañcārāmatā – ime cha parihāniyā dhammā.
(7) 另六退失法
(7) Aparepi cha parihāniyā dhammā
946其中,什么是另外的六种退失法?喜好作务、喜好言谈、喜好睡眠、喜好结交、难以劝告、恶友性——这些是六种退失法。
Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā – ime cha parihāniyā dhammā.
(8) 六喜伺察
(8) Cha somanassupavicārā
其中,什么是六种喜伺察?以眼见色后,伺察喜之处的色;以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触触后……以意了知法后,伺察喜之处的法——这些是六种喜伺察。
Tattha katame cha somanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha somanassupavicārā.
(9) 六忧伺察
(9) Cha domanassupavicārā
其中,什么是六种忧伺察?以眼见色后,伺察忧之处的色;以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触触后……以意了知法后,伺察忧之处的法——这些是六种忧伺察。
Tattha katame cha domanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā …pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha domanassupavicārā.
(10) 六舍伺察
(10) Cha upekkhupavicārā
其中,什么是六种舍伺察?以眼见色后,伺察舍之处的色;以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触触后……以意识知法后,伺察舍之处的法——这些是六种舍伺察。
Tattha katame cha upekkhupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha upekkhupavicārā.
(11) 六在家喜
(11) Cha gehasitāni somanassāni
947于此,什么是六种居家的喜?于可意的色,居家的心所的愉悦、心所的乐、意触所生的愉悦乐的感受、意触所生的愉悦乐受;于可意的声……于可意的香……于可意的味……于可意的触……于可意的法,居家的心所的愉悦、心所的乐、意触所生的愉悦乐的感受、意触所生的愉悦乐受——这些是六种居家的喜。
Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni? Manāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – imāni cha gehasitāni somanassāni.
(12) 六在家忧
(12) Cha gehasitāni domanassāni
于此,什么是六种居家的忧?于不可意的色,居家的心所的不愉悦、心所的苦、意触所生的不愉悦苦的感受、意触所生的不愉悦苦受;于不可意的声……于不可意的香……于不可意的味……于不可意的触……于不可意的法,居家的心所的不愉悦、心所的苦、意触所生的不愉悦苦的感受、意触所生的不愉悦苦受——这些是六种居家的忧。
Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni? Amanāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – imāni cha gehasitāni domanassāni.
(13) 六在家舍
(13) Cha gehasitā upekkhā
于此,什么是六种居家的舍?于舍处的色,居家的心所的非愉悦非不愉悦、意触所生的不苦不乐的所感受、意触所生的不苦不乐受;于舍处的声……于舍处的香……于舍处的味……于舍处的触……于舍处的法,居家的心所的非愉悦非不愉悦、意触所生的不苦不乐的所感受、意触所生的不苦不乐受——这些是六种居家的舍。
Tattha katamā cha gehasitā upekkhā? Upekkhāṭṭhāniyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā, upekkhāṭṭhāniyesu saddesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu gandhesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu rasesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu phoṭṭhabbesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – imā cha gehasitā upekkhā.
(14) 六见
(14) Cha diṭṭhiyo
948于此,什么是六种见?他生起“我有我”作为真实、确定的见,或者他生起“我无我”作为真实、确定的见,或者他生起“我以我想我”作为真实、确定的见,或者他生起“我以我想无我”作为真实、确定的见,或者他生起“我以无我想我”作为真实、确定的见;或者他有如此见:“这是我的我,能说、能感受,在各处长时体验善恶诸业的果报。彼非因生而曾不存在过,彼非因生而将不存在,是常、恒、永恒、不变易法”,他生起作为真实、确定的见。这些是六种见。
Tattha katamā cha diṭṭhiyo? ‘‘Atthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘natthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā anattānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘anattanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; atha vā panassa evaṃdiṭṭhi hoti – ‘‘so me ayaṃ attā vado vedeyyo tatra tatra dīgharattaṃ kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paccanubhoti. Na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’’ti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati. Imā cha diṭṭhiyo.