三法解说·(1) 三不善根
17. 小事分别 · 245 段
(1) 三不善根
(1) Tīṇi akusalamūlāni
909于此,什么是三不善根?贪、嗔、痴。
Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni? Lobho, doso, moho.
(甲)于此,什么是贪?凡是贪、贪求、随顺、随从、喜、喜贪、心的贪求、欲、迷醉、耽著、贪著、执贪著、执著、泥、诳、生母、生者、缝者、网者、流、执著、流出、积集、第二者、希求、有之爱、林、林性、亲爱、爱、希望、系缚、愿、愿求、愿求性、色愿、声愿、香愿、味愿、触愿、利愿、财愿、子愿、命愿、喃喃、喃喃说、喃喃语、喃喃性、贪婪、贪婪性、贪婪状态、摇尾、欲善、非法贪、不平等贪、喜好、喜乐、希求、渴望、希望、欲爱、有爱、无有爱、色爱、无色爱、灭爱、声爱、色爱、香爱、味爱、触爱、法爱、暴流、轭、结、取、障、盖、覆、缚、随烦恼、随眠、缠、蔓、杂染、苦根、苦因、苦之生起、魔索、魔饵、魔境、渴爱河、渴爱网、渴爱泥、渴爱海、贪欲、贪、不善根——这称为“贪”。
(Ka) tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṃ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā rūpataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘lobho’’.
(乙)于此,什么是嗔?“他对我作了无益”而生嗔恨,“他对我正作无益”而生嗔恨,“他对我将作无益”而生嗔恨,“对我所爱、所喜者作了无益”……正作无益……“将作无益”而生嗔恨,“对我所不爱、所不喜者作了利益”……正作利益……“将作利益”而生嗔恨,或者于无处而生嗔恨。凡是如此的心之嗔恨、恼害、恼、对抗、忿、激怒、大激怒、嗔、憎嗔、大憎嗔、心的恶意、意恶意、怒、忿怒、忿怒性、嗔、嗔恚、嗔恚性、恶意、恶意行、恶意性、对抗、反对、凶暴、阿修罗性、心的不悦——这称为“嗔”。
(Kha) tattha katamo doso? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… ‘‘anatthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari’’…pe… atthaṃ carati…pe… ‘‘atthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘doso’’.
(丙)于此,什么是痴?于苦无智,于苦集无智,于苦灭无智,于导至苦灭之道无智,于前际无智,于后际无智,于前际后际无智,于此缘性、缘起诸法无智,凡是如此的无智、不见……无明之锁、痴、不善根——这称为“痴”。这些是三不善根。
(Ga) tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ, yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘moho’’. Imāni tīṇi akusalamūlāni.
(2) 三不善寻
(2) Tayo akusalavitakkā
910于此,什么是三不善寻?欲寻、嗔恚寻、害寻。
Tattha katame tayo akusalavitakkā? Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko.
(甲)于此,什么是欲寻?与欲相应的推度、寻、邪思惟——这称为“欲寻”。
(Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’.
(乙)于此,什么是嗔恚寻?与嗔恚相应的推度、寻、邪思惟——这称为“嗔恚寻”。
(Kha) tattha katamo byāpādavitakko? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’.
(丙)于此,什么是害寻?与害相应的推度、寻、邪思惟——这称为“害寻”。这些是三种不善寻。
(Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Ime tayo akusalavitakkā.
(3) 三不善想
(3) Tisso akusalasaññā
911于此,什么是三种不善想?欲想、嗔恚想、害想。
Tattha katamā tisso akusalasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā.
(甲)于此,什么是欲想?与欲相应的想、认知、认知性——这称为“欲想”。
(Ka) tattha katamā kāmasaññā? Kāmapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmasaññā’’.
(乙)于此,什么是嗔恚想?与嗔恚相应的想、认知、认知性——这称为“嗔恚想”。
(Kha) tattha katamā byāpādasaññā? Byāpādapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādasaññā’’.
(丙)于此,什么是害想?与害相应的想、认知、认知性——这称为“害想”。这些是三种不善想。
(Ga) tattha katamā vihiṃsāsaññā? Vihiṃsāpaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāsaññā’’. Imā tisso akusalasaññā.
(4) 三不善界
(4) Tisso akusaladhātuyo
912于此,什么是三种不善界?欲界、嗔恚界、害界。
Tattha katamā tisso akusaladhātuyo? Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu.
于此,什么是欲界?欲寻即是欲界。嗔恚寻即是嗔恚界。害寻即是害界。
Tattha katamā kāmadhātu? Kāmavitakko kāmadhātu. Byāpādavitakko byāpādadhātu. Vihiṃsāvitakko vihiṃsādhātu.
(甲)于此,什么是欲寻?与欲相应的寻、思惟、邪思惟——这被称为“欲寻”。
(Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’.
(乙)于此,什么是嗔恚寻?与嗔恚相应的寻、思惟、邪思惟——这被称为“嗔恚寻”。
(Kha) tattha katamo byāpādavitakko ? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’.
(丙)于此,什么是害寻?与伤害相应的寻、思惟、邪思惟——这被称为“害寻”。这些是三不善界。
(Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Imā tisso akusaladhātuyo.
(5) 三恶行
(5) Tīṇi duccaritāni
913于此,什么是三恶行?身恶行、语恶行、意恶行。
Tattha katamāni tīṇi duccaritāni? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ.
(甲)于此,什么是身恶行?杀生、不与取、欲邪行——这被称为“身恶行”。
(Ka) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro – idaṃ vuccati ‘‘kāyaduccaritaṃ’’.
(乙)于此,什么是语恶行?妄语、两舌、粗恶语、杂秽语——这被称为“语恶行”。
(Kha) tattha katamaṃ vacīduccaritaṃ? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – idaṃ vuccati ‘‘vacīduccaritaṃ’’.
(丙)于此,什么是意恶行?贪欲、嗔恚、邪见——这被称为“意恶行”。
(Ga) tattha katamaṃ manoduccaritaṃ? Abhijjhā , byāpādo, micchādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘manoduccaritaṃ’’.
(甲-丙)于此,什么是身恶行?不善的身业是身恶行,不善的语业是语恶行,不善的意业是意恶行。
(Ka-ga) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Akusalaṃ kāyakammaṃ kāyaduccaritaṃ, akusalaṃ vacīkammaṃ vacīduccaritaṃ, akusalaṃ manokammaṃ manoduccaritaṃ.
于此,什么是不善身业?不善的身思是不善身业,不善的语思是不善语业,不善的意思是不善意业。这些是三种恶行。
Tattha katamaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ? Akusalā kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakammaṃ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṃ vacīkammaṃ, akusalā manosañcetanā akusalaṃ manokammaṃ. Imāni tīṇi duccaritāni.
914于此,什么是三漏?欲漏、有漏、无明漏。
Tattha katame tayo āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.
(甲)于此,什么是欲漏?凡于诸欲中的欲贪、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲亲、欲热恼、欲迷醉、欲耽著——这称为“欲漏”。
(Ka) tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’.
(乙)于此,什么是有漏?凡于诸有中的有欲……(中略)……有耽著——这称为“有漏”。
(Kha) tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’.
(丙)于此,什么是无明漏?于苦的无智……(中略)……无明之闩、痴、不善根——这称为“无明漏”。这些是三漏。
(Ga) tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime tayo āsavā.
(7) 三结
(7) Tīṇi saṃyojanāni
915于此,什么是三结?有身见、疑、戒禁取。
Tattha katamāni tīṇi saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
(甲)于此,什么是有身见?于此,未受教导的凡夫,不见诸圣者、不熟练圣法、未受圣法调御,不见诸善人、不熟练善人法、未受善人法调御——随观色为我,或随观我为有色,或随观色在我中,或随观我在色中。随观受……(中略)……随观想……(中略)……随观诸行……(中略)……随观识为我,或随观我为有识,或随观识在我中,或随观我在识中。凡如是见、见取……(中略)……颠倒执取——这称为“有身见”。
(Ka) tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sakkāyadiṭṭhi’’.
(乙)于此,什么是疑?对导师怀疑、犹豫,对法怀疑、犹豫,对僧团怀疑、犹豫,对学处怀疑、犹豫,对过去怀疑、犹豫,对未来怀疑、犹豫,对过去与未来怀疑、犹豫,对此缘性缘起的诸法怀疑、犹豫。凡如此的疑、疑惑、疑惑性、心的僵硬、意的困惑——这称为“疑”。
(Kha) tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati , idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’.
(丙)其中,什么是戒禁取?“在此外,沙门、婆罗门以戒清净、以禁清净、以戒禁清净”——凡如是见、见取……(中略)……颠倒执取——这称为“戒禁取”。这些是三结。
(Ga) tattha katamo sīlabbataparāmāso? ‘‘Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sīlabbataparāmāso’’. Imāni tīṇi saṃyojanāni.
(8) 三种渴爱
(8) Tisso taṇhā
916其中,什么是三渴爱?欲爱、有爱、无有爱。
Tattha katamā tisso taṇhā? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.
其中,什么是有爱?与有见俱行的贪、染贪、心的染贪——这称为“有爱”。
Tattha katamā bhavataṇhā? Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’.
其中,什么是无有爱?与断见俱行的贪、染贪、心的染贪——这称为“无有爱”。其余的渴爱是欲爱。
Tattha katamā vibhavataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Avasesā taṇhā kāmataṇhā.
其中,什么是欲爱?与欲界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“欲爱”。
Tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’.
与色界、无色界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“有爱”。
( ) Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’.
与断见俱行的贪、染贪、心的染贪——这称为“无有爱”。这些是三种爱。
( ) Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
(9) 另外三种渴爱
(9) Aparāpi tisso taṇhā
917其中,什么是另外的三渴爱?欲爱、色爱、无色爱。
Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.
(甲)于此,什么是欲爱?与欲界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“欲爱”。
(Ka) tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’.
(乙)于此,什么是色爱?与色界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“色爱”。
(Kha) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’.
(丙)于此,什么是无色爱?与无色界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“无色爱”。这些是三种渴爱。
(Ga) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
(10) 另外三种渴爱
(10) Aparāpi tisso taṇhā
918于此,什么是另外三种渴爱?色爱、无色爱、灭爱。
Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.
(甲)于此,什么是色爱?与色界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“色爱”。
(Ka) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’.
(乙)于此,什么是无色爱?与无色界相应的贪、染贪、心的染贪——这称为“无色爱”。
(Kha) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’.
(丙)于此,什么是灭爱?与断见俱行的贪、染贪、心的染贪——这称为“灭爱”。这些是三种渴爱。
(Ga) tattha katamā nirodhataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘nirodhataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
(11) 三种寻求
(11) Tisso esanā
919于此,什么是三种寻求?欲寻求、有寻求、梵行寻求。
Tattha katamā tisso esanā? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.
(甲)于此,什么是欲寻求?凡于诸欲的欲贪……(中略)……欲的耽著——这称为“欲寻求”。
(Ka) tattha katamā kāmesanā? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’.
(乙)于此,什么是有寻求?凡于诸有的有贪……(中略)……有的耽著——这称为“有寻求”。
(Kha) tattha katamā bhavesanā? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’.
(丙)于此,什么是梵行寻求?“世间是常”或“世间是无常”……(中略)……“如来死后非有非非有”,或凡如此的见、见处……(中略)……颠倒执取——这称为“梵行寻求”。
(Ga) tattha katamā brahmacariyesanā? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti – vā…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’.
(甲)于此,什么是欲求?欲贪,以及与彼同类的不善身业、语业、意业——这称为“欲求”。
(Ka) tattha katamā kāmesanā, kāmarāgo, tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’.
(乙)于此,什么是有求?有贪,以及与彼同类的不善身业、语业、意业——这称为“有求”。
(Kha) tattha katamā bhavesanā, bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’.
(丙)于此,什么是梵行求?边执见,以及与彼同类的不善身业、语业、意业——这称为“梵行求”。这些是三求。
(Ga) tattha katamā brahmacariyesanā, antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’. Imā tisso esanā.
(12) 三种
(12) Tisso vidhā
920于此,什么是三慢?“我较胜”之慢,“我相等”之慢,“我较劣”之慢——这些是三慢。
Tattha katamā tisso vidhā? ‘‘Seyyohamasmī’’ti vidhā, ‘‘sadisohamasmī’’ti vidhā, ‘‘hīnohamasmī’’ti vidhā – imā tisso vidhā.
(13) 三种怖畏
(13) Tīṇi bhayāni
921于此,什么是三怖畏?生怖畏、老怖畏、死怖畏。
Tattha katamāni tīṇi bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, maraṇabhayaṃ.
(甲)于此,什么是生怖畏?缘于生的怖畏、可怖、惊慌、毛竖、心的恐惧——这称为“生怖畏”。
(Ka) tattha katamaṃ jātibhayaṃ? Jātiṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jātibhayaṃ’’.
(乙)于此,什么是老怖畏?缘于老的怖畏、可怖、惊慌、毛竖、心的恐惧——这称为“老怖畏”。
(Kha) tattha katamaṃ jarābhayaṃ? Jaraṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jarābhayaṃ’’.
(丙)于此,什么是死怖畏?缘于死的怖畏、可怖、惊慌、毛竖、心的恐惧——这称为“死怖畏”。这些是三种怖畏。
(Ga) tattha katamaṃ maraṇabhayaṃ? Maraṇaṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘maraṇabhayaṃ’’. Imāni tīṇi bhayāni.
(14) 三种黑暗
(14) Tīṇi tamāni
922其中,什么是三暗?对过去时疑惑、犹豫、不确信、不净信,对未来时疑惑、犹豫、不确信、不净信,对现在时疑惑、犹豫、不确信、不净信——这些是三暗。
Tattha katamāni tīṇi tamāni? Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – imāni tīṇi tamāni.
(15) 三种外道立场
(15) Tīṇi titthāyatanāni
923于此,什么是三种外道处?此处某位沙门或婆罗门如是说、如是见——“凡此人士补特伽罗所感受的乐或苦或不苦不乐,一切都是以过去所作为因”;此处又某位沙门或婆罗门如是说、如是见——“凡此人士补特伽罗所感受的乐或苦或不苦不乐,一切都是以自在天创造为因”;此处又某位沙门或婆罗门如是说、如是见——“凡此人士补特伽罗所感受的乐或苦或不苦不乐,一切都是无因无缘”——这些是三种外道处。
Tattha katamāni tīṇi titthāyatanāni? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbe katahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ issaranimmānahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ ahetu appaccayā’’ti – imāni tīṇi titthāyatanāni.
(16) 三种障碍
(16) Tayo kiñcanā
924于此,什么是三种障碍?贪是障碍,嗔是障碍,痴是障碍——这些是三种障碍。
Tattha katame tayo kiñcanā ? Rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ – ime tayo kiñcanā.
(17) 三种垢秽
(17) Tīṇi aṅgaṇāni
于此,什么是三种垢秽?贪是垢秽,嗔是垢秽,痴是垢秽——这些是三种垢秽。
Tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni? Rāgo aṅgaṇaṃ, doso aṅgaṇaṃ, moho aṅgaṇaṃ – imāni tīṇi aṅgaṇāni.
(18) 三种垢
(18) Tīṇi malāni
于此,什么是三种垢?贪是垢,嗔是垢,痴是垢——这些是三种垢。
Tattha katamāni tīṇi malāni? Rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ – imāni tīṇi malāni.
(19) 三种不平等
(19) Tīṇi visamāni
于此,什么是三种不平等?贪是不平等,嗔是不平等,痴是不平等——这些是三种不平等。
Tattha katamāni tīṇi visamāni? Rāgo visamaṃ, doso visamaṃ, moho visamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
(20) 另外三种不平等
(20) Aparānipi tīṇi visamāni
于此,什么是另外三种不平等?身不平等,语不平等,意不平等——这些是三种不平等。
Tattha katamāni aparānipi tīṇi visamāni? Kāyavisamaṃ, vacīvisamaṃ, manovisamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
于此,什么是三火?贪火,嗔火,痴火——这些是三火。
Tattha katame tayo aggī? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime tayo aggī.
(22) 三种染污
(22) Tayo kasāvā
于此,什么是三垢?贪垢,嗔垢,痴垢——这些是三垢。
Tattha katame tayo kasāvā? Rāgakasāvo, dosakasāvo, mohakasāvo – ime tayo kasāvā.
(23) 另外三种染污
(23) Aparepi tayo kasāvā
于此,什么是另外三垢?身垢,语垢,意垢——这些是三垢。
Tattha katame aparepi tayo kasāvā? Kāyakasāvo, vacīkasāvo, manokasāvo – ime tayo kasāvā.
(24. 甲) 味着见
(24. Ka) assādadiṭṭhi
925于此,什么是味着见?于此,某位沙门或婆罗门是如是说者、如是见者——“诸欲中无过患。”他在诸欲中陷入沉溺。这被称为“味着见”。
Tattha katamā assādadiṭṭhi? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘natthi kāmesu doso’’ti. So kāmesu pātabyataṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati ‘‘assādadiṭṭhi’’.
(乙) 我随见
(Kha) attānudiṭṭhi
于此,什么是随我见?于此,未受教导的凡夫,不见圣者,不熟练圣法,未受圣法调御,不见善人,不熟练善人法,未受善人法调御——随观色为我,或随观我为有色者,或随观色在我中,或随观我在色中。随观受……随观想……随观诸行……随观识为我,或随观我为有识者,或随观识在我中,或随观我在识中。凡如是之见、见处……颠倒执取——这被称为“随我见”。
Tattha katamā attānudiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘attānudiṭṭhi’’.
(丙) 邪见
(Ga) micchādiṭṭhi
于此,什么是邪见?“无布施,无供养……凡那些以自己的证智作证后宣说此世与他世者”——凡如是之见、见处……颠倒执取——这被称为“邪见”。常见、味着见;有身见、随我见;断见、邪见。
Tattha katamā micchādiṭṭhi? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘micchādiṭṭhi’’. Sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi, sakkāyadiṭṭhi attānudiṭṭhi, ucchedadiṭṭhi micchādiṭṭhi.
(25. 甲) 不乐
(25. Ka) arati
926其中,什么是不乐?于远离的住所或于某某增上善法,不乐、不乐性、不喜乐、不欢喜、焦躁、忧虑——这称为“不乐”。
Tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘arati’’.
其中,什么是恼害?于此,某人以手、以土块、以棍、以刀、以绳或以某某方式恼害众生,凡如此的恼害、恼乱、伤害、损害、激怒、触怒、对他人的伤害——这称为“恼害”。
Tattha katamā vihesā? Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti, yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā virosanā parūpaghāto – ayaṃ vuccati ‘‘vihesā’’.
(丙) 非法行
(Ga) adhammacariyā
其中,什么是非法行?身的非法行、邪行,语的非法行、邪行,意的非法行、邪行——这称为“非法行”。
Tattha katamā adhammacariyā? Kāyena adhammacariyāvisamacariyā, vācāya adhammacariyāvisamacariyā, manasā adhammacariyāvisamacariyā – ayaṃ vuccati ‘‘adhammacariyā’’.
(26. 甲) 难劝
(26. Ka) dovacassatā
927其中,什么是难劝?当如法之语被宣说时,难劝、难劝性、难劝状态、执取相违、乐于反对、不恭敬、不恭敬性、不尊重、不敬重——这称为“难劝”。
Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
(乙) 恶友性
(Kha) pāpamittatā
其中,什么是恶友性?凡那些无信、破戒、少闻、悭吝、劣慧的人,对他们的亲近、常亲近、遍亲近、交往、常交往、爱好、常爱好、倾向于彼——这称为“恶友性”。
Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
(丙) 种种想
(Ga) nānattasaññā
其中,什么是种种想?欲想、嗔恨想、恼害想——这称为“种种想”。一切不善想都是种种想。
Tattha katamā nānattasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā – ayaṃ vuccati ‘‘nānattasaññā’’. Sabbāpi akusalā saññā nānattasaññā.
(27. 甲) 掉举
(27. Ka) uddhaccaṃ
928于此,什么是掉举?凡心的掉举、心的不寂静、心的散乱、心的散动——这称为“掉举”。
Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
其中,什么是懈怠?于身恶行、或于语恶行、或于意恶行、或于五欲,心的放纵、随顺放纵;于诸善法的修习不恭敬作、不持续作、不坚固作、怠惰状态、舍弃意欲、舍弃重担、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸——这称为“懈怠”。
Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
于此,什么是放逸?于身恶行、或语恶行、或意恶行、或于五欲功德,心的放纵、随顺放纵,对诸善法的修习不恭敬作、不持续作、不坚固作、怠惰状态、舍弃意欲、舍弃重担、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修,放逸,凡如是的放逸、放逸性、放逸状态——这称为“放逸”。
Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
(28. 甲) 不知足
(28. Ka) asantuṭṭhitā
929于此,什么是不知足?对于任何衣、钵食、住处、病缘医药资具,或对于五欲,不知足者的更多欲求;凡如是的欲、欲的状态、不知足、贪、有贪、心的有贪——这称为“不知足”。
Tattha katamā asantuṭṭhitā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā asantuṭṭhitā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘asantuṭṭhitā’’.
(乙) 不正知
(Kha) asampajaññatā
于此,什么是不正知?凡无智、不见……(中略)……无明之锁、痴、不善根——这称为“不正知”。
Tattha katamā asampajaññatā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘asampajaññatā’’.
于此,什么是多欲?对于任何衣、钵食、住处、病缘医药资具,或对于五欲,不知足者的更多欲求;凡如是的欲、欲的状态、多欲、贪、有贪、心的有贪——这称为“多欲”。
Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘mahicchatā’’.
(29. 甲) 无惭
(29. Ka) ahirikaṃ
930于此,什么是无惭?凡对应惭之事不惭,对从事诸恶不善法不惭——这称为“无惭”。
Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hirīyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ahirikaṃ’’.
于此,什么是无愧?凡对应当愧之事而不愧,对诸恶不善法的获得不愧——这称为无愧。
Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘anottappaṃ’’.
于此,什么是放逸?于身恶行、或语恶行、或意恶行、或于五欲功德,心的放纵、给予放纵,对诸善法的修习不恭敬作、不持续作、不坚固作、怠惰的行为、舍弃欲、舍弃重担、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修,是放逸,凡如是的放逸、放逸性、放逸状态——这称为“放逸”。
Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
(30. 甲) 不恭敬
(30. Ka) anādariyaṃ
931于此,什么是不恭敬?凡不恭敬、不恭敬性、无尊重、无敬重、不关怀、不关怀性、不关怀状态、无礼、不敬重——这称为“不恭敬”。
Tattha katamaṃ anādariyaṃ? Yaṃ anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā anaddā anaddāyanā anaddāyitattaṃ asīlyaṃ acittīkāro – idaṃ vuccati ‘‘anādariyaṃ’’.
(乙) 难劝
(Kha) dovacassatā
其中,什么是难教诫性?当被如法劝告时,难教诫、难教诫性、难教诫状态、采取逆反的态度、喜好对抗、不恭敬、不恭敬性、无尊重、无敬重——这称为“难教诫性”。
Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
(丙) 恶友性
(Ga) pāpamittatā
其中,什么是恶友性?凡那些无信、破戒、少闻、悭吝、劣慧的人,对他们的亲近、常亲近、遍亲近、再亲近、交往、共交往、亲爱、共亲爱、倾向于他们——这称为“恶友性”。
Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā paṭisevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
(31. 甲) 无信
(31. Ka) assaddhiyaṃ
932其中,什么是无信?这里,某人无信,不信佛、法、僧,凡如是的无信、不信、不信受、不净信——这称为“无信”。
Tattha katamaṃ assaddhiyaṃ? Idhekacco assaddho hoti, na saddahati buddhaṃ vā dhammaṃ vā saṅghaṃ vā, yaṃ evarūpaṃ assaddhiyaṃ assaddahanā anokappanā anabhippasādo – idaṃ vuccati ‘‘assaddhiyaṃ’’.
(乙) 不施性
(Kha) avadaññutā
其中,什么是不施性?五种悭:住处悭、家悭、利养悭、称赞悭、法悭。凡如此的悭、悭吝、悭吝状态、吝啬、悭贪、悭贪性、心的不施与——这称为“不施性”。
Tattha katamā avadaññutā? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘avadaññutā’’.
其中,什么是懈怠?于身恶行或语恶行或意恶行,或于五欲功德,心的放纵;对于诸善法的舍弃、不承续;于修习不恭敬作、不持续作、不坚固作、行为下劣、舍弃意欲、舍弃重担、不亲近、不修习、不多作、不决意、不勤修、放逸——这称为“懈怠”。
Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo, vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
(32. 甲) 掉举
(32. Ka) uddhaccaṃ
933其中,什么是掉举?凡心的掉举、心的不平静、心的散乱、心的散动状态——这称为“掉举”。
Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhavantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
其中,什么是不律仪?于此,某人以眼见色后,成为取相者、取随相者。由于他住于不防护眼根之因,贪忧、诸恶不善法会流入,他不为其防护而行,不守护眼根,于眼根不达到律仪。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识知法后,成为取相者、取随相者。由于他住于不防护意根之因,贪忧、诸恶不善法会流入,他不为其防护而行,不守护意根,于意根不达到律仪——这称为“不律仪”。
Tattha katamo asaṃvaro? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘asaṃvaro’’.
其中,什么是恶戒?身的违犯、语的违犯、身语的违犯——这称为“恶戒”。
Tattha katamaṃ dussīlyaṃ? Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘dussīlyaṃ’’.
(33. 甲) 不欲见圣者
(33. Ka) ariyānaṃ adassanakamyatā
934于此,什么是不欲见圣者?于此,什么是圣者?诸佛与诸佛弟子被称为圣者。凡对这些圣者的不欲见、不欲看见、不欲会见、不欲相遇——这被称为“不欲见圣者”。
Tattha katamā ariyānaṃ adassanakamyatā? Tattha katame ariyā? Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca. Yā imesaṃ ariyānaṃ adassanakamyatā adaṭṭhukamyatā asametukamyatā asamāgantukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘ariyānaṃ adassanakamyatā’’.
(乙) 不欲闻正法
(Kha) saddhammaṃ asotukamyatā
于此,什么是不欲听闻正法?于此,什么是正法?四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道——这称为“正法”。对此正法的不欲听闻、不欲听、不欲领受、不欲受持——这称为“不欲听闻正法”。
Tattha katamā saddhammaṃ asotukamyatā? Tattha katamo saddhammo? Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammo’’. Yā imassa saddhammassa asotukamyatā asavanakamyatā anuggahetukamyatā adhāretukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammaṃ asotukamyatā’’.
(丙) 挑剔心
(Ga) upārambhacittatā
于此,什么是挑剔心?于此,什么是挑剔?凡是挑剔、再挑剔、挑剔性、再挑剔性、挑剔成性、轻蔑、轻视、藐视、寻找过失——这被称为“挑剔心”。
Tattha katamā upārambhacittatā? Tattha katamo upārambho? Yo upārambho anupārambho upārambhanā anupārambhanā anupārambhitattaṃ uññā avaññā paribhavo randhagavesitā – ayaṃ vuccati ‘‘upārambhacittatā’’.
(34. 甲) 失念
(34. Ka) muṭṭhassaccaṃ
935于此,什么是失念?凡是不念、不随念、不忆念、不念、不忆念性、不受持性、忘失、遗忘——这被称为“失念”。
Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘muṭṭhassaccaṃ’’.
(乙) 不正知
(Kha) asampajaññaṃ
于此,什么是不正知?凡是无智、不见……(中略)……无明闩、痴、不善根——这被称为“不正知”。
Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘asampajaññaṃ’’.
(丙) 心散乱
(Ga) cetaso vikkhepo
于此,什么是心散乱?凡是心的掉举、不寂止、心的散乱、心的散动——这被称为“心散乱”。
Tattha katamo cetaso vikkhepo? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘cetaso vikkhepo’’.
(35. 甲) 不如理作意
(35. Ka) ayoniso manasikāro
936其中,什么是非如理作意?对无常作“常”想的非如理作意,对苦作“乐”想的非如理作意,对无我作“我”想的非如理作意,对不净作“净”想的非如理作意,或以与真实相违的方式,心的转向、不转向、倾向、执取、作意——这称为“非如理作意”。
Tattha katamo ayoniso manasikāro? Anicce ‘‘nicca’’nti ayoniso manasikāro, dukkhe ‘‘sukha’’nti ayoniso manasikāro, anattani ‘‘attā’’ti ayoniso manasikāro, asubhe ‘‘subha’’nti ayoniso manasikāro, saccavippaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro – ayaṃ vuccati ‘‘ayoniso manasikāro’’.
(乙) 亲近恶道
(Kha) kummaggasevanā
于此,什么是亲近恶道?于此,什么是恶道?邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定——这被称为“恶道”。凡对这恶道的亲近、常亲近、遍亲近、交往、常交往、爱好、常爱好、倾向于彼——这被称为“亲近恶道”。
Tattha katamā kummaggasevanā? Tattha katamo kummaggo? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggo’’. Yā imassa kummaggassa sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggasevanā’’.
(丙) 心沉滞
(Ga) cetaso ca līnattaṃ
于此,什么是心的沉滞?凡是心的不健全、不适作、沉下、沉没、沉滞、沉滞性、沉滞状态、惛沉、惛沉性、惛沉状态——这称为“心的沉滞”。
Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘cetaso ca līnattaṃ’’.
4. 四法之分别论
4. Catukkaniddeso
(1) 四种漏
(1) Cattāro āsavā
937于此,什么是四漏?欲漏、有漏、见漏、无明漏。
Tattha katame cattāro āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
于此,什么是欲漏?凡是于诸欲中的欲贪欲、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲爱着、欲热恼、欲迷醉、欲耽著——这称为“欲漏”。
Tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’.
于此,什么是有漏?凡是于诸有中的有欲……(中略)……有耽著——这称为“有漏”。
Tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’.
于此,什么是见漏?“世间是常”或“世间是无常”或“世间是有边”或“世间是无边”或“命即是身”或“命是一身是另一”或“如来死后存在”或“如来死后不存在”或“如来死后既存在又不存在”或“如来死后既非存在又非不存在”。凡是如此的见、见处……(中略)……颠倒执取——这称为“见漏”。一切邪见都是见漏。
Tattha katamo diṭṭhāsavo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘diṭṭhāsavo’’. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhāsavo.
于此,什么是无明漏?于苦无智,于苦集无智,于苦灭无智,于导至苦灭之道无智,于前际无智,于后际无智,于前际后际无智,于此缘性、缘起诸法无智。凡是如此的无智、不见……(中略)……无明之锁、痴、不善根——这称为“无明漏”。这些是四漏。
Tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ , dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime cattāro āsavā.
(2-5) 四结等
(2-5) Cattāro ganthādī
938于此,什么是四结……(中略)……四暴流……(中略)……四轭……(中略)……四取?欲取、见取、戒禁取、我论取。
Tattha katame cattāro ganthā …pe… cattāro oghā…pe… cattāro yogā…pe… cattāri upādānāni? Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.
其中,什么是欲取?凡于诸欲的欲贪……(中略)……欲的耽著——这称为“欲取”。
Tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘kāmupādānaṃ’’.
(乙)见取
(Kha) diṭṭhupādānaṃ
其中,什么是见取?“无布施,无供养……(中略)……凡那些以自己的证智作证后而宣说此世与他世者”。凡如此的见、见处……(中略)……颠倒执——这称为“见取”。除了戒禁取与我论取之外,一切邪见都是见取。
Tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘diṭṭhupādānaṃ’’. Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ.
(丙)戒禁取
(Ga) sīlabbatupādānaṃ
其中,什么是戒禁取?于此外的沙门婆罗门“以戒而清净,以禁而清净,以戒禁而清净”。凡如此的见、见处……(中略)……颠倒执——这称为“戒禁取”。
Tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘sīlabbatupādānaṃ’’.
(丁)我论取
(Gha) attavādupādānaṃ
其中,什么是我论取?于此,未受教导的凡夫,不见圣者,不熟练圣法,未受圣法调御,不见善人,不熟练善人法,未受善人法调御——随观色为我,或随观我为有色者,或随观色在我中,或随观我在色中。随观受……(中略)……想……(中略)……诸行……(中略)……随观识为我,或随观我为有识者,或随观识在我中,或随观我在识中。凡如此的见、见处……(中略)……颠倒执——这称为“我论取”。这些是四取。
Tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘attavādupādānaṃ’’. Imāni cattāri upādānāni.
(6) 四渴爱生起
(6) Cattāro taṇhuppādā
939其中,什么是四种渴爱的生起?因衣之故,比丘的渴爱生起;因食物之故,比丘的渴爱生起;因住所之故,比丘的渴爱生起;因如此有或无有之故,比丘的渴爱生起——这些是四种渴爱的生起。
Tattha katame cattāro taṇhuppādā? Cīvarahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, piṇḍapātahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, senāsanahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, itibhavābhavahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati – ime cattāro taṇhuppādā.
(7) 四非道行
(7) Cattāri agatigamanāni
其中,什么是四种非理之行?因欲而行非理,因嗔而行非理,因痴而行非理,因怖畏而行非理。凡如此的非理、非理之行、欲之行、邪行、邪道之行——这些是四种非理之行。
Tattha katamāni cattāri agatigamanāni? Chandāgatiṃ gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Yā evarūpā agati agatigamanaṃ chandagamanaṃ vaggagamanaṃ vārigamanaṃ – imāni cattāri agatigamanāni.
(8) 四颠倒
(8) Cattāro vipariyāsā
其中,什么是四颠倒?对无常作“常”想的想颠倒、心颠倒、见颠倒,对苦作“乐”想的想颠倒、心颠倒、见颠倒,对无我作“我”想的想颠倒、心颠倒、见颠倒,对不净作“净”想的想颠倒、心颠倒、见颠倒——这些是四颠倒。
Tattha katame cattāro vipariyāsā? Anicce ‘‘nicca’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, dukkhe ‘‘sukha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, anattani ‘‘attā’’ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, asubhe ‘‘subha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso – ime cattāro vipariyāsā.
(9) 四非圣言说
(9) Cattāro anariyavohārā
其中,什么是四种非圣者之说?于未见说已见,于未闻说已闻,于未觉说已觉,于未识说已识——这些是四种非圣者之说。
Tattha katame cattāro anariyavohārā? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
(10) 另四非圣言说
(10) Aparepi cattāro anariyavohārā
于此,什么是另外四种非圣者之说?于所见说为未见,于所闻说为未闻,于所觉说为未觉,于所识说为未识——这是四种非圣者之说。
Tattha katame aparepi cattāro anariyavohārā? Diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
(11) 四恶行
(11) Cattāri duccaritāni
于此,什么是四种恶行?杀生、不与取、欲邪行、妄语——这是四种恶行。
Tattha katamāni cattāri duccaritāni? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo – imāni cattāri duccaritāni.
(12) 另四恶行
(12) Aparānipi cattāri duccaritāni
于此,什么是另外四种恶行?妄语、两舌、粗恶语、杂秽语——这是四种恶行。
Tattha katamāni aparānipi cattāri duccaritāni? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – imāni cattāri duccaritāni.
(13) 四怖畏
(13) Cattāri bhayāni
于此,什么是四种怖畏?生怖畏、老怖畏、病怖畏、死怖畏——这是四种怖畏。
Tattha katamāni cattāri bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, byādhibhayaṃ, maraṇabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
(14) 另四怖畏
(14) Aparānipi cattāri bhayāni
于此,什么是另外四种怖畏?王怖畏、贼怖畏、火怖畏、水怖畏——这是四种怖畏。
Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Rājabhayaṃ, corabhayaṃ, aggibhayaṃ, udakabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
于此,什么是另外四种怖畏?波浪怖畏、鳄鱼怖畏、漩涡怖畏、鲨鱼怖畏——这是四种怖畏。
Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Ūmibhayaṃ, kumbhīlabhayaṃ , āvaṭṭabhayaṃ, susukābhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
于此,什么是另外四种怖畏?自责怖畏、他责怖畏、刑罚怖畏、恶趣怖畏——这是四种怖畏。
Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Attānuvādabhayaṃ, parānuvādabhayaṃ, daṇḍabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
(15) 四见
(15) Catasso diṭṭhiyo
于此,什么是四种见?“苦乐是自作”之见作为真实、确定而生起,“苦乐是他作”之见作为真实、确定而生起,“苦乐是自作与他作”之见作为真实、确定而生起,“苦乐非自作、非他作、无因而生”之见作为真实、确定而生起——这是四种见。
Tattha katamā catasso diṭṭhiyo? ‘‘Sayaṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘paraṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘asayaṅkāraṃ aparaṅkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati – imā catasso diṭṭhiyo.
5. 五法之解说
5. Pañcakaniddeso
(1) 五下分结
(1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
940于此,什么是五下分结?有身见、疑、戒禁取、欲贪、嗔恚——这些是五下分结。
Tattha katamāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo – imāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni.
(2) 五上分结
(2) Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni
于此,什么是五上分结?色贪、无色贪、慢、掉举、无明——这些是五上分结。
Tattha katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni.
(3) 五悭
(3) Pañca macchariyāni
于此,什么是五悭?住处悭、家悭、利养悭、称赞悭、法悭——这些是五悭。
Tattha katamāni pañca macchariyāni? Āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ – imāni pañca macchariyāni.
于此,什么是五缚?贪缚、嗔缚、痴缚、慢缚、见缚——这些是五缚。
Tattha katame pañca saṅgā? Rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo – ime pañca saṅgā.
于此,什么是五箭?贪箭、嗔箭、痴箭、慢箭、见箭——这些是五箭。
Tattha katame pañca sallā? Rāgasallaṃ, dosasallaṃ, mohasallaṃ, mānasallaṃ, diṭṭhisallaṃ – ime pañca sallā.
(6) 五心荒芜
(6) Pañca cetokhilā
941其中,什么是五心荒芜?对导师疑惑、犹豫、不确信、不净信,对法疑惑、犹豫、不确信、不净信,对僧团疑惑、犹豫、不确信、不净信,对学处疑惑、犹豫、不确信、不净信,对同梵行者愤怒、不满、心怀伤害、生起荒芜——这些是五心荒芜。
Tattha katame pañca cetokhilā? Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, dhamme kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto – ime pañca cetokhilā.
(7) 五心束缚
(7) Pañca cetaso vinibandhā
于此,什么是五心栓?对诸欲未离贪、未离欲、未离爱、未离渴、未离热恼、未离渴爱;对身未离贪……对色未离贪……随欲饱食、填满肚腹后,耽于卧乐、侧卧乐、睡眠乐而住;期望某天众而行梵行:“我以此戒、或誓愿、或苦行、或梵行,将成为天人或某一类天人。”——这些是五心栓。
Tattha katame pañca cetaso vinibandhā? Kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho; kāye avītarāgo hoti… rūpe avītarāgo hoti… yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati; aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’’ti – ime pañca cetasovinibandhā.
(8) 五盖
(8) Pañca nīvaraṇāni
于此,什么是五盖?欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖——这些是五盖。
Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ – imāni pañca nīvaraṇāni.
(9) 五无间业
(9) Pañca kammāni ānantarikāni
其中,什么是五无间业?母亲被夺去生命,父亲被夺去生命,阿拉汉被夺去生命,以恶心使如来出血,僧团被破——这些是五无间业。
Tattha katamāni pañca kammāni ānantarikāni? Mātā jīvitā voropitā hoti, pitā jīvitā voropito hoti, arahanto jīvitā voropito hoti, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṃ uppāditaṃ hoti , saṅgho bhinno hoti – imāni pañca kammāni ānantarikāni.
(10) 五见
(10) Pañca diṭṭhiyo
于此,什么是五见?有些人主张:“有想的我于死后无病”,有些人主张:“无想的我于死后无病”,有些人主张:“非想非非想的我于死后无病”;或者他们施设存在的有情之断灭、消灭、无有;或者有些人主张现法涅槃——这些是五见。
Tattha katamā pañca diṭṭhiyo? ‘‘Saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘asaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññāpenti, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti – imā pañca diṭṭhiyo.
942于此,什么是五怨?杀生、不与取、欲邪行、妄语、放逸之因的诸酒类——这些是五怨。
Tattha katame pañca verā? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā – ime pañca verā.
(12) 五衰损
(12) Pañca byasanā
于此,什么是五衰损?亲族衰损、财富衰损、疾病衰损、戒衰损、见衰损——这些是五衰损。
Tattha katame pañca byasanā? Ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ – ime pañca byasanā.
(13) 五不堪忍之过患
(13) Pañca akkhantiyā ādīnavā
于此,什么是不堪忍的五种过患?为众多人所不喜、不爱,多怨、多过失,迷乱而命终,身坏命终后投生到苦界、恶趣、堕处、地狱——这些是不堪忍的五种过患。
Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā? Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṅkaroti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati – ime pañca akkhantiyā ādīnavā.
(14) 五怖畏
(14) Pañca bhayāni
于此,什么是五怖畏?生计怖畏、恶名怖畏、众中怯懦怖畏、死亡怖畏、恶趣怖畏——这些是五怖畏。
Tattha katamāni pañca bhayāni? Ājīvakabhayaṃ, asilokabhayaṃ, parisasārajjabhayaṃ, maraṇabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni pañca bhayāni.
(15) 五现法涅槃论者
(15) Pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
943于此,什么是五种现法涅槃论者?
Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā?
(甲)于此,某位沙门或婆罗门如是说、如是见——“贤友,当此我具备、具足五种欲功德而受用时,贤友,此我即达到现法涅槃的最高境界。”如此,某些人为有情施设现法涅槃的最高境界。
(Ka) idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘‘yato kho, bho , ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
(乙)另一人对他如是说——“贤友,确实有你所说的那个我,我不说它不存在。然而,贤友,此我并非以此达到现法涅槃的最高境界。那是什么原因呢?答:贤友,诸欲是无常的、苦的、变易法。由于它们的变易、变异,生起愁、悲、苦、忧、恼。贤友,当此我离诸欲……(中略)……证入初禅那而住时,贤友,此我即达到现法涅槃的最高境界。”如此,某些人为有情施设现法涅槃的最高境界。
(Kha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā. Tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Yato kho, bho, ayaṃ attā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
(丙)另一人对他如是说——“贤友,确实有你所说的那个我,我不说它不存在。然而,贤友,此我并非以此达到现法涅槃的最高境界。那是什么原因呢?答:在那里,凡有寻、有伺者,以此而称为粗的。贤友,当此我由于寻、伺的止息……(中略)……证入第二禅那而住时,贤友,此我即达到现法涅槃的最高境界。”如此,某些人为有情施设现法涅槃的最高境界。
(Ga) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha vitakkitaṃ vicāritaṃ etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
(丁)另一人对他如是说——“贤友,确实有你所说的那个我,我不说它不存在。然而,贤友,此我并非以此达到现法涅槃的最高境界。那是什么原因呢?答:在那里,凡有喜所生的心的踊跃者,以此而称为粗的。贤友,当此我由于喜的离去……(中略)……证入第三禅那而住时,贤友,此我即达到现法涅槃的最高境界。”如此,某些人为有情施设现法涅槃的最高境界。
(Gha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha pītigataṃ cetaso uppilāvitaṃ, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
(戊)另一人对他如是说——“贤友,确实有你所说的那个我,我不说它不存在。然而,贤友,此我并非以此达到现法涅槃的最高境界。那是什么原因呢?答:在那里,凡有乐与喜的心的倾向者,以此而称为粗的。贤友,当此我由于乐的舍断……(中略)……证入第四禅那而住时,贤友,此我即达到现法涅槃的最高境界。”如此,某些人为有情施设现法涅槃的最高境界。这些是五种现法涅槃论。
(Ṅa) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.