7. 理趣会合之地·8. 经分别
藏释 · 78 段
8. 经分别巴利
8. Suttavebhaṅgiyaṃ
118 无明与有爱的起始不可知。在此,被无明覆盖、被渴爱系缚的众生,其起始不可知。在此,那些被渴爱系缚的众生,偏重执取,观照薄弱;而见解强盛的众生,则偏重观照,执取薄弱。巴利
Pubbā koṭi na paññāyati avijjāya ca bhavataṇhāya ca. Tattha avijjānīvaraṇānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sattānaṃ pubbakoṭi na paññāyati. Tattha ye sattā taṇhāsaṃyojanā, te ajjhosānabahulā mandavipassakā. Ye pana ussannadiṭṭhikā sattā, te vipassanābahulā mandajjhosānā.
于此,渴爱行的众生执持众生想,不见生灭。他们于五蕴中观我:“我拥有色,或色在我中,或我在色中。”如此遍及五蕴。他们亦以其他诸蕴观我。那些见解强盛的众生修观时,则直接从诸蕴观我。他们观色为我:凡是色,便是我;凡是我,便是彼色。当他见到色的坏灭,即成为断见论者。如此,于五蕴的第一种执取,有五种身见导向断见:“命即是身。”于每一蕴中,后三种执取则导向常见:“命是一,身是另一。”除此之外,那些出家的渴爱行者,热衷于耽溺欲乐;而由此引生,见行者则热衷于自我折磨。仅仅以此见为乐,这一切不过是外在的勤修。巴利
Tattha taṇhācaritā sattā sattasaññābhiniviṭṭhā anuppādavayadassino. Te pañcasu khandhesu attānaṃ samanupassanti ‘‘rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attāna’’nti. Evaṃ pañcakkhandhā. Aññehi khandhehi attānaṃ samanupassanti tassa ussannadiṭṭhikā sattā vipassamānā khandhe ujuṃ attato samanupassanti. Te rūpaṃ attako samanupassanti. Yaṃ rūpaṃ, so attā. Yo ahaṃ, taṃ rūpaṃ. So rūpavināsaṃ passati, ayaṃ ucchedavādī . Iti pañcannaṃ khandhānaṃ paṭhamābhinipātā sakkāyadiṭṭhiyo pañca ucchedaṃ bhajanti ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti. Ekamekamhi khandhe tīhi padehi pacchimakehi sassataṃ bhajati ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti. Ito bahiddhāte pabbajitā taṇhācaritā kāmasukhallikānuyogamanuyuttā viharanti. Tena ye ca nissandena diṭṭhicaritā attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti. Tena yeva diṭṭhisukhena ettāvatā bāhirako payogo.
于此,见行的众生进入圣法律时,成为随法行者;渴爱行的众生进入圣法律时,成为随信行者。巴利
Tattha diṭṭhicaritā sattā ye ariyadhammavinayaṃ otaranti, te dhammānusārino honti. Ye taṇhācaritā sattā ariyaṃ dhammavinayaṃ otaranti, te saddhānusārino honti.
其中,那些见行的众生,是见诸欲过患者,而不是诸欲上的随眠已被根除者,他们依止于自我折磨而住。对于他们,导师或某位弟子宣说“诸欲无有利益”。他们先前早已对诸欲无所欲求,因此能以少力舍断诸欲。他们不因内心的痛苦而起执着,因此称为“乐行道”。而那些爱行的众生,执著于诸欲,对于他们,导师或某位比丘宣说“诸欲无有利益”。他们以苦舍断可意之色,因此称为“苦行道”。如此,这一切众生皆摄于两种行道:苦行道与乐行道。巴利
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā, te kāmesu dosadiṭṭhī, na ca ye kāmesu anusayā samūhatā, te attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti. Tesaṃ satthā dhammaṃ deseti. Añño vā sāvako kāmehi natthi atthoti te ca pubbeyeva kāmehi anatthikā iti kāme appakasirena paṭinissajjanti. Te cetasikena dukkhena anajjhositā. Tena vuccati ‘‘sukhā paṭipadā’’ti . Ye pana taṇhācaritā sattā, te kāmesu ajjhositā, tesaṃ satthā vā dhammaṃ deseti. Aññataro vā bhikkhu kāmehi natthi atthoti, te piyarūpaṃ dukkhena paṭinissajjanti. Tena vuccati ‘‘dukkhā paṭipadā’’ti. Iti ime sabbasattā dvīsu paṭipadāsu samosaraṇaṃ gacchanti dukkhāyañca sukhāyañca.
其中,见行的众生又分为两种:钝根与利根。其中,那些见行而利根的众生,以乐舍断,迅速证悟,因此称为“速通智乐行道”。其中,那些见行而钝根的众生,比先前的利根者证悟较为迟缓,他们以乐舍断,证悟迟缓,因此称为“乐行道迟通智”。爱行的众生同样有两种:利根与钝根。其中,那些爱行而利根的众生,以苦舍断,迅速证悟,因此称为“苦行道速通智”。其中,那些爱行而钝根的众生,比先前的利根者证悟较为迟缓,他们以苦舍断,证悟迟缓,因此称为“苦行道迟通智”。这四种行道,没有第五种,也没有第六种。凡是已般涅槃或当般涅槃者,皆由此四种行道成就,更无其他。这便是以行道四法阐明诸烦恼。应在圣法中以此四法解说,此即名为狮子游戏之法。巴利
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā, te dvidhā mudindriyā ca tikkhindriyā ca. Tattha ye diṭṭhicaritā sattā tikkhindriyā sukhena paṭinissajjanti, khippañca abhisamenti, tena vuccati ‘‘khippābhiññā sukhā paṭipadā’’ti. Tattha ye diṭṭhicaritā sattā mudindriyā paṭhamaṃ tikkhindriyaṃ upādāya dandhataraṃ abhisamenti, te sukhena paṭinissajjanti, dandhañca abhisamenti. Tena vuccati ‘‘sukhā paṭipadā dandhābhiññā’’ti. Tattha taṇhācaritā sattā dvidhā tikkhindriyā ca mudindriyā ca. Tattha ye taṇhācaritā sattā tikkhindriyā dukkhena paṭinissajjanti, khippañca abhisamenti. Tena vuccati ‘‘dukkhā paṭipadā khippābhiññā’’ti. Tattha ye taṇhācaritā sattā mudindriyā paṭhamaṃ tikkhindriyaṃ upādāya dandhataraṃ abhisamenti, te dukkhena paṭinissajjanti, dandhañca abhisamenti. Tena vuccati ‘‘dukkhā paṭipadā dandhābhiññā’’ti. Imā catasso paṭipadāyo apañcamā achaṭṭhā. Ye hi keci nibbutā nibbāyissanti vā imāhi catūhi paṭipadāhi anaññāhi ayaṃ paṭipadācatukkena kilese niddisati. Yā catukkamaggena ariyadhammesu niddisitabbā, ayaṃ vuccati sīhavikkīḷito nāma nayo.
119 此中,四食、四颠倒,以及诸取、诸轭、诸结、诸漏、诸暴流、诸箭、诸识住、诸恶行,如此合为十法。这便是此经的对应连结。巴利
Tatrime cattāro āhārā. Cattāro vipallāsā upādānā yogā ganthā āsavā oghā sallā viññāṇaṭṭhitiyo agatigamanāti, evaṃ imāni sabbāni dasa padāni. Ayaṃ suttassa saṃsandanā.
有四食。其中,段食与触食,当由渴爱行者舍断;意思食与识食,当由见行者舍断。巴利
Cattāro āhārā. Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro yo ca phasso āhāro, ime taṇhācaritena pahātabbā. Tattha yo ca manosañcetanāhāro yo ca viññāṇāhāro, ime diṭṭhicaritena pahātabbā.
第一食即是第一颠倒,第二食即是第二颠倒,第三食即是第三颠倒,第四食即是第四颠倒。这四种颠倒,并无第五、第六。这便是四食之量。巴利
Paṭhamo āhāro paṭhamo vipallāso, dutiyo āhāro dutiyo vipallāso, tatiyo āhāro tatiyo vipallāso, catuttho āhāro catuttho vipallāso. Ime cattāro vipallāsā apañcamā achaṭṭhā. Idañca pamāṇā cattāro āhārā.
其中,住于第一颠倒者,执取诸欲,这便是欲取。住于第二颠倒者,执取未来之有,这便是戒禁取。住于第三颠倒者,执取颠倒之见,这便是见取。住于第四颠倒者,执取诸蕴为我,这便是我论取。巴利
Tattha paṭhame vipallāse ṭhito kāme upādiyati, idaṃ kāmupādānaṃ. Dutiye vipallāse ṭhito anāgataṃ bhavaṃ upādiyati, idaṃ sīlabbatupādānaṃ. Tatiye vipallāse ṭhito viparīto diṭṭhiṃ upādiyati, idaṃ diṭṭhupādānaṃ. Catutthe vipallāse ṭhito khandhe attato upādiyati, idaṃ attavādupādānaṃ.
其中,安住于欲取者,对诸欲贪求系缚,这是贪欲身结。安住于戒禁取者,系缚于嗔恚,这是嗔恚身结。安住于见取者,系缚于执取,这是执取身结。安住于我论取者,戏论系缚,这是“此实谛执”身结。巴利
Tattha kāmupādāne ṭhito kāme abhijjhāyati ganthati, ayaṃ abhijjhākāyagantho. Sīlabbatupādāne ṭhito byāpādaṃ ganthati, ayaṃ byāpādakāyagantho. Diṭṭhupādāne ṭhito parāmāsaṃ ganthati, ayaṃ parāmāsakāyagantho. Attavādupādāne ṭhito papañcanto ganthati, ayaṃ idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.
这些被系缚的烦恼,便漏泄而出。然而,什么称为追悔呢?那些追悔即是随眠。其中,由贪欲身结而有欲漏,由嗔恚身结而有有漏,由执取身结而有见漏,由“此实谛执”身结而有无明漏。巴利
Tassa ganthitā kilesā āsavanti. Kiñci pana vuccati vippaṭisāro. Ye vippaṭisārā te anusayā. Tattha abhijjhākāyaganthena kāmāsavo, byāpādakāyaganthena bhavāsavo, parāmāsakāyaganthena diṭṭhāsavo, idaṃ saccābhinivesakāyaganthena avijjāsavo.
这四漏增长广大,成为暴流,因此称为“诸暴流”。其中,欲漏是欲流,有漏是有流,无明漏是无明流,见漏是见流。巴利
Te cattāro āsavā vepullabhāvaṃ gatā oghā honti, tena vuccanti ‘‘oghā’’ti. Tattha kāmāsavo kāmogho, bhavāsavo bhavogho, avijjāsavo avijjogho, diṭṭhāsavo diṭṭhogho.
这四种暴流潜入所依,与随眠俱行,故称为箭;它们刺穿心而住立。其中,欲流为贪箭,有流为嗔箭,无明流为痴箭,见流为见箭。巴利
Te cattāro oghā āsayamanupaviṭṭhā anusayasahagatā vuccanti. Sallāti hadayamāhacca tiṭṭhantā. Tattha kāmogho rāgasallaṃ, bhavogho dosasallaṃ, avijjogho mohasallaṃ, diṭṭhogho diṭṭhisallaṃ.
被这四支箭所取,识便住立于四法:色、受、想、行。这便是四识住。其中,由贪箭、以喜浇灌,识住立于趋向色;由嗔箭,识住立于趋向受;由痴箭,识住立于趋向想;由见箭、以喜浇灌,识住立于趋向行。巴利
Imehi catūhi sallehi pariyādinnaṃ viññāṇaṃ catūsu dhammesu tiṭṭhati rūpe vedanāya saññāya saṅkhāresu. Imā catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Tattha rāgasallena nandūpasecanaṃ rūpūpagaṃ viññāṇaṃ tiṭṭhati. Dosasallena vedanūpagaṃ mohasallena saññūpagaṃ diṭṭhisallena nandūpasecanaṃ saṅkhārūpagaṃ viññāṇaṃ tiṭṭhati.
依四识住,有四种非道而行:欲、嗔、怖、痴。依贪,则行欲非道;依嗔,则行嗔非道;依痴,则行痴非道;依见,则行怖非道。如是,此业与这些烦恼,即是轮回之因。巴利
Catūhi viññāṇaṭṭhitīhi catubbidhaṃ agatiṃ gacchanti chandā dosā bhayā mohā. Rāgena chandā agatiṃ gacchati, dosena dosā agatiṃ gacchati, mohena mohā agatiṃ gacchati, diṭṭhiyā bhayā agatiṃ gacchati. Iti idañca kammaṃ ime ca kilesā. Ayaṃ saṃsārassa hetu.
120 在此,这第一方是:段食、“于不净中见净”的颠倒、欲取、欲轭、贪欲身结、欲漏、欲流、贪箭、以色为趣的识住、贪的非道而行。这是第一方。巴利
Tatthimā catasso disā kabaḷīkārāhāro ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso kāmupādānaṃ kāmayogo abhijjhākāyagantho kāmāsavo kāmogho rāgasallaṃ rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti chandā agatigamanaṃ. Ayaṃ paṭhamā disā.
触食、“于苦中见乐”的颠倒、戒禁取、有轭、嗔恚身结、有漏、有流、嗔箭、以受为趣的识住、嗔的非道而行。这是第二方。巴利
Phasso āhāro ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso sīlabbatupādānaṃ bhavayogobyāpādo kāyagantho bhavāsavo bhavogho dosasallaṃ vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti dosā agatigamanaṃ, ayaṃ dutiyā disā.
意思食、“于无我中见我”的颠倒、见取、见轭、执取身结、见漏、见流、见箭、以想为趣的识住、怖畏的非道而行。这是第三方。巴利
Manosañcetanāhāro ‘‘anattani attā’’ti vipallāso diṭṭhupādānaṃ diṭṭhiyogo parāmāsakāyagantho diṭṭhāsavo diṭṭhogho diṭṭhisallaṃ saññūpagā viññāṇaṭṭhiti bhayā agatigamanaṃ. Ayaṃ tatiyā disā.
识食即是“于无常中计常”的颠倒,是我论取,是无明轭,是此实执身结,是无明漏,是无明流,是痴箭,是行所趣入的识住,是痴,是堕恶趣——这是第四方。如此,以这十部经的第一句观照第一方。这便称为观方。巴利
Viññāṇāhāro ‘‘anicce nicca’’nti vipallāso attavādupādānaṃ avijjāyogo idaṃsaccābhiniveso kāyagantho avijjāsavo avijjogho mohasallaṃ saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti mohā agatigamanaṃ, ayaṃ catutthī disā. Iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ paṭhamena padena paṭhamāya disāya ālokanaṃ. Ayaṃ vuccati disālokanā.
依四颠倒,于不善方中观方、结缚烦恼,此即不善方观方的基础。于五组十经中,那些作为第一句的诸法,其意义为何?其意义同一,只是文句有别。如是第二、如是第三、如是第四。这是第一会合。巴利
Catūhi vipallāsehi akusalapakkhe disāvilokanā kilesaṃ saṃyojetvā ayaṃ akusalapakkhe disāvilokanāya bhūmi pañcannaṃ dasannaṃ suttānaṃ yāni paṭhamāni padāni imesaṃ dhammānaṃ ko attho? Eko attho, byañjanameva nānaṃ. Evaṃ dutiyā evaṃ tatiyā evaṃ catutthī. Ayaṃ paṭhamā saṃsandanā.
以此略说,应将一切烦恼收入四种足处。进而,于善法方面有:四种行道、四种禅那、四念处、四种住——天住、梵住、圣住、不动住、四正勤、四种稀有未曾有法、四决意、四种定:欲定、精进定、心定、观定。四种能引生安乐之法:无觉支则无、无苦行则无、无诸根律仪则无、无一切舍弃则无。四无量。巴利
Iminā peyyālena sabbe kilesā catūsu padesu pakkhipitabbā. Tato kusalapakkhe catasso paṭipadā cattāri jhānāni cattāro satipaṭṭhānā cattāro vihārā dibbo brahmā ariyo āneñjo cattāro sammappadhānā cattāro acchariyā abbhutadhammā cattāro adhiṭṭhānā cattāro samādhayo chandasamādhi vīriyasamādhi cittasamādhi vīmaṃsāsamādhi. Cattāro dhammā sukhabhāgiyā nāññatra bojjhaṅgā nāññatra tapasā nāññatindriyasaṃvarā nāññatra sabbanissaggā cattāri appamāṇāni.
其中,苦道迟通智,修习多作之后,能圆满初禅;初禅圆满时,则圆满初念处;初念处圆满时,则圆满初住;初住圆满时,则圆满初正勤;初正勤圆满时,则圆满初稀未曾有法;初稀未曾有法圆满时,则圆满初决意;初决意圆满时,则圆满欲定;欲定圆满时,则圆满根律仪;根律仪圆满时,则圆满初慈无量。如此渐次,乃至以一切舍弃圆满第四无量。巴利
Tattha dukkhā paṭipadā dandhābhiññā bhāviyamānā bahulīkariyamānā paṭhamaṃ jhānaṃ paripūreti, paṭhamaṃ jhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti , paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ vihāraṃ paripūreti, paṭhamo vihāro paripuṇṇo paṭhamaṃ sammappadhānaṃ paripūreti, paṭhamaṃ sammappadhānaṃ paripuṇṇaṃ paṭhamaṃ acchariyaṃ abbhutadhammaṃ paripūreti, paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo paripuṇṇo paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ paripūreti, paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ paripuṇṇaṃ chandasamādhiṃ paripūreti, chandasamādhi paripuṇṇo indriyasaṃvaraṃ paripūreti, indriyasaṃvaro paripuṇṇo paṭhamaṃ mettāappamāṇaṃ paripūreti. Evaṃ yāva sabbanissaggo catutthaṃ appamāṇaṃ paripūreti.
于此,第一行道、初禅、初念处、初住、初正勤、初稀未曾有法、真实决意、欲定、根律仪与慈无量,这便是第一方。巴利
Tattha paṭhamā ca paṭipadā paṭhamañca jhānaṃ paṭhamañca satipaṭṭhānaṃ paṭhamo ca vihāro paṭhamañca sammappadhānaṃ paṭhamo ca acchariyo abbhuto dhammo saccādhiṭṭhānañca chandasamādhi ca indriyasaṃvaro ca mettā ca appamāṇaṃ. Ayaṃ paṭhamā disā.
苦道速通智、第二禅那、第二念处、第二住、第二正勤、第二稀未曾有法、舍决意、心定、四神足及悲无量,这便是第二方。巴利
Dukkhā ca paṭipadā khippābhiññā dutiyaṃ jhānaṃ dutiyañca satipaṭṭhānaṃ dutiyo ca vihāro dutiyañca sammappadhānaṃ dutiyo ca acchariyo abbhuto dhammo cāgādhiṭṭhānaṃ cittasamādhi cattāro iddhipādā karuṇā ca appamāṇaṃ, ayaṃ dutiyā disā.
乐行道而迟通智、第三禅那、第三念处、第三住处、第三正勤、第三稀有未曾有法、慧增上、精进定与觉支、喜无量。这是第三方。巴利
Sukhā ca paṭipadā dandhābhiññā tatiyañca jhānaṃ tatiyañca satipaṭṭhānaṃ tatiyo ca vihāro tatiyañca sammappadhānaṃ tatiyo ca acchariyo abbhuto dhammo paññādhiṭṭhānañca vīriyasamādhi ca bojjhaṅgā ca muditā ca appamāṇaṃ. Ayaṃ tatiyā disā.
乐行道而速通智、第四禅那、第四念处、第四住处、第四正勤、第四稀有未曾有法、寂止增上、思择定、一切舍与舍无量。这是第四方。对这四个方向的观察,便称为方向观察法。巴利
Sukhā ca paṭipadā khippābhiññā catutthaṃ jhānaṃ catutthañca satipaṭṭhānaṃ catuttho ca vihāro catutthañca sammappadhānaṃ catuttho ca acchariyo abbhuto dhammo upasamādhiṭṭhānañca vīmaṃsāsamādhi ca sabbanissaggo ca upekkhā appamāṇañca. Ayaṃ catutthī disā. Imāsaṃ catassannaṃ disānaṃ ālokanā. Ayaṃ vuccati disālokano nāma nayo.
于此,其衔接方式为:四食与四行道,四颠倒与四念处,四取与四禅那,四轭与四住处,四结与四正勤,四漏与四稀有未曾有法,四暴流与四增上,四刺与四定,四识住与四喜分法,四恶趣行与四无量。如是,以善对治不善的次序而衔接,这便称为方向显了法。巴利
Tatthāyaṃ yojanā. Cattāro ca āhārā catasso ca paṭipadā, cattāro ca vipallāsā cattāro ca satipaṭṭhānā, cattāri ca upādānāni cattāri ca jhānāni cattāro ca yogā vihārā ca, ganthā ca sammappadhānā ca, āsavā ca acchariyā abbhutadhammā ca, oghā ca adhiṭṭhānāni ca, sallā ca samādhayo, viññāṇaṭṭhitiyo cattāro ca sukhabhāgiyā dhammā, cattāri ca agatigamanāni cattāri ca appamāṇāni iti kusalākusalānaṃ paṭipakkhavasena yojanā, ayaṃ vuccati disālokano nayo.
它以四沙门果为究竟。而在善与不善的阐说中,第一部分之阐说,以入流果为究竟;第二部分以一来果,第三部分以不来果,第四部分以阿拉汉果。巴利
Tassa cattāri sāmaññaphalāni pariyosānaṃ, yo ca dhammo kusalākusalaniddese paṭhamo disāniddeso, imassa sotāpattiphalaṃ pariyosānaṃ dutiyaṃ sakadāgāmiphalaṃ, tatiyaṃ anāgāmiphalaṃ, catutthaṃ arahattaphalaṃ.
于此,什么是三轮辐之法?即:以苦行道、迟通智与速通智而出离的两种人;以乐行道、迟通智与速通智而出离的两种人。巴利
Tattha katamo tipukkhalo nayo? Ye ca dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā, ye ca sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā.
在这四种人中,以乐行道、迟通智出离的人,与以苦行道、速通智出离的人,此二者为一类;以乐行道、速通智出离的人,是俊慧者;最后一种人——即共通者,是广演知者;以苦行道、迟通智出离的人,是所引导者。如是,这四种人成为三种。其中,俊慧者的观以止为先,所引导者的止以观为先,广演知者的止与观双连并运。俊慧者的教导柔软,所引导者的教导锐利,广演知者的教导既锐利又柔软。巴利
Imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ yo puggalo sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti, yo ca puggalo dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti. Ime dve puggalā bhavanti. Tattha yo sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti , ayaṃ ugghaṭitaññū. Yo pacchimo puggalo sādhāraṇo, ayaṃ vipañcitaññū. Yo puggalo dandhābhiññāya dukkhāya paṭipadāya niyyāti, ayaṃ neyyo. Ime cattāro bhavitvā tīṇi honti, tattha ugghaṭitaññussa samathapubbaṅgamā vipassanā, neyyassa vipassanāpubbaṅgamo samatho, vipañcitaññussa samathavipassanā yuganaddhā. Ugghaṭitaññussa mudukā desanā, neyyassa tikkhā desanā, vipañcitaññussa tikkhamudukā desanā.
俊慧者依增上慧学,所引导者依增上心学,广演知者依增上戒学。如是,此诸行人以四种行道而得度脱。巴利
Ugghaṭitaññussa adhipaññāsikkhā, neyyassa adhicittasikkhā, vipañcitaññussa adhisīlasikkhā. Iti imesaṃ puggalānaṃ catūhi paṭipadāhi niyyānaṃ.
于此,此即是杂染:三不善根、三触、三受、三随寻、三杂染、三寻、三热恼、三有为相、三苦性。巴利
Tattha ayaṃ saṃkileso, tīṇi akusalamūlāni tayo phassā tisso vedanā tayo upavicārā tayo saṃkilesā tayo vitakkā tayo pariḷāhā tīṇi saṅkhatalakkhaṇāni tisso dukkhatāti.
三不善根者,贪为不善根,嗔为不善根,痴为不善根。三触者,乐受触、苦受触、不苦不乐受触。三受者,乐受、苦受、不苦不乐受。三随寻者,喜随寻、忧随寻、舍随寻。三杂染者,贪、嗔、痴。三寻者,欲寻、嗔恚寻、害寻。三热恼者,贪生、嗔生、痴生。三有为相者,生、住、灭。三苦性者,苦苦性、坏苦性、行苦性。巴利
Tīṇi akusalamūlānīti lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ. Tayo phassāti sukhavedanīyo phasso, dukkhavedanīyo phasso, adukkhamasukhavedanīyo phasso. Tisso vedanāti sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. Tayo upavicārāti somanassopavicāro domanassopavicāro upekkhopavicāro. Tayo saṃkilesāti rāgo doso moho. Tayo vitakkāti kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko. Tayo pariḷāhāti rāgajo dosajo mohajo. Tīṇi saṅkhatalakkhaṇānīti uppādo ṭhiti vayo. Tisso dukkhatāti dukkhadukkhatā vipariṇāmadukkhatā saṅkhatadukkhatā.
贪不善根从何处生起?有三种所缘:可意所缘、不可意所缘与舍处所缘。其中,以可意所缘为缘,贪不善根生起。如是,以可意所缘为缘,有乐受触;以乐受触为缘,生起乐受;以乐受为缘,生起喜随寻;以喜随寻为缘,生起贪;以贪为缘,生起欲寻;以欲寻为缘,生起贪所生热恼;以贪所生热恼为缘,生起“生”这一有为相;以“生”这一有为相为缘,生起坏苦性。巴利
Tattha lobho akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ? Tividhaṃ ārammaṇaṃ manāpikaṃ amanāpikaṃ upekkhāṭhāniyañca. Tattha manāpikena ārammaṇena lobho akusalamūlaṃ samuṭṭhahati. Iti manāpikā ārammaṇā sukhavedanīyo phasso, sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate sukhavedanā, sukhavedanaṃ paṭicca uppajjate somanassūpavicāro, somanassūpavicāraṃ paṭicca uppajjate rāgo, rāgaṃ paṭicca uppajjate kāmavitakko, kāmavitakkaṃ paṭicca uppajjate rāgajo pariḷāho rāgajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate uppādo saṅkhatalakkhaṇo, uppādaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate vipariṇāmadukkhatā.
嗔不善根从何处生起?以不可意所缘为缘,嗔不善根生起。如是,以不可意所缘为缘,有苦受触;以苦受触为缘,生起苦受;以苦受为缘,生起忧随寻;以忧随寻为缘,生起嗔;以嗔为缘,生起嗔寻;以嗔寻为缘,生起嗔所生热恼;以嗔所生热恼为缘,生起住之异这一有为相;以住之异这一有为相为缘,生起苦苦性。巴利
Doso akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ? Amanāpikena ārammaṇena doso akusalamūlaṃ samuṭṭhitaṃ. Iti amanāpikā ārammaṇā dukkhavedanīyo phasso, dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate dukkhavedanā, dukkhavedanaṃ paṭicca uppajjate domanassūpavicāro, domanassūpavicāraṃ paṭicca uppajjate doso, dosaṃ paṭicca uppajjate byāpādavitakko, byāpādavitakkaṃ paṭicca uppajjate dosajo pariḷāho, dosajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate ṭhitassa aññathattaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ, ṭhitassa aññathattaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate dukkhadukkhatā vedanā.
痴不善根从何处生起?以舍处所缘为缘,痴不善根生起。如是,以舍处所缘为缘,有不苦不乐受触;以不苦不乐受触为缘,生起不苦不乐受;以不苦不乐受为缘,生起舍随寻;以舍随寻为缘,生起痴;以痴为缘,生起害寻;以害寻为缘,生起痴所生热恼;以痴所生热恼为缘,生起灭这一有为相;以灭这一有为相为缘,生起行苦性。这便是三种烦恼的解说,称为善方面的三轮辐论式。巴利
Moho akusalamūlaṃ kuto samuṭṭhitaṃ? Upekkhāṭhāniyena ārammaṇena moho akusalamūlaṃ samuṭṭhitaṃ. Iti upekkhāṭhāniyā ārammaṇā adukkhamasukhavedanīyo phasso, adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjate adukkhamasukhā vedanā, adukkhamasukhavedanaṃ paṭicca uppajjate upekkhūpavicāro, upekkhūpavicāraṃ paṭicca uppajjate moho, mohaṃ paṭicca uppajjate vihiṃsāvitakko, vihiṃsāvitakkaṃ paṭicca uppajjate mohajo pariḷāho, mohajaṃ pariḷāhaṃ paṭicca uppajjate vayo saṅkhatalakkhaṇaṃ, vayaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ paṭicca uppajjate saṅkhatadukkhatā, iti ayaṃ tiṇṇaṃ kilesānaṃ niddeso, ayaṃ vuccate kusalapakkhe tipukkhalo nayo.
如是,三不善根,非四非五;三触、三受,乃至行苦性——凡任何不善品,皆完全摄入于三不善根。巴利
Iti tīṇi akusalamūlāni na catutthāni na pañcamāni, tayo phassāti tisso vedanā yāva saṅkhatadukkhatāti, yo koci akusalapakkho, sabbo so tīsu akusalamūlesu samosarati.
于此,何为善品?即三善根;三慧:闻所成慧、思所成慧、修所成慧;三定:有寻有伺定等;三学:增上戒学等;三相:止相、策励相、舍相;三寻:出离寻等,乃至无害寻;三根:未知当知根等;三随寻:出离随寻、无嗔随寻、无害随寻;三求:欲求、有求、梵行求;三蕴:戒蕴、定蕴、慧蕴。巴利
Tattha katamo kusalapakkho? Tīṇi kusalamūlāni, tisso paññā sutamayī paññā cintāmayī paññā bhāvanāmayī paññā. Tayo samādhī savitakkasavicāro…pe… tisso sikkhā adhisīlasikkhā…pe… sikkhā. Tīṇi nimittāni samathanimittaṃ paggahanimittaṃ upekkhānimittaṃ. Tayo vitakkā nekkhammavitakko…pe… avihiṃsāvitakko. Tīṇi indriyāni anaññātaññassāmītindriyanti vitthāro. Tayo upavicārā nekkhammūpavicāro abyāpādūpavicāro avihiṃsūpavicāro. Tisso esanā kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā. Tayo khandhā sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho.
于此,无贪善根能令闻所成慧圆满;闻所成慧圆满则能令有寻有伺定圆满;有寻有伺定圆满则能令增上心学圆满;增上心学圆满则能令止相圆满;止相圆满则能令出离寻圆满;出离寻圆满则能令未知当知根圆满;未知当知根圆满则能令出离随寻圆满;出离随寻圆满则能舍断欲求;舍断欲求则能令定蕴圆满。巴利
Tattha yaṃ alobho kusalamūlaṃ, taṃ sutamayipaññaṃ paripūreti, sutamayī paññā paripuṇṇā savitakkaṃ savicāraṃ samādhiṃ paripūreti, savitakko savicāro samādhi paripuṇṇo adhicittasikkhaṃ paripūreti, adhicittasikkhā paripuṇṇā samathanimittaṃ paripūreti, samathanimittaṃ paripuṇṇaṃ nekkhammavitakkaṃ paripūreti, nekkhammavitakko paripuṇṇo anaññātaññassāmītindriyaṃ paripūreti, anaññātaññassāmītindriyaṃ paripuṇṇaṃ nekkhammūpavicāraṃ paripūreti, nekkhammūpavicāro paripuṇṇo kāmesanaṃ pajahati, kāmesanappahānaṃ samādhikkhandhaṃ paripūreti.
无嗔善根圆满思所成慧,思所成慧圆满,则令无寻有伺之定圆满。无寻有伺之定圆满,则令增上戒学圆满;增上戒学圆满,则令舍相圆满;舍相圆满,则令无嗔寻圆满;无嗔寻圆满,则令已知根圆满;已知根圆满,则令无嗔随寻圆满;无嗔随寻圆满,则断除有求;断除有求,则令戒蕴圆满。巴利
Adoso kusalamūlaṃ cintāmayipaññaṃ paripūreti, cintāmayī paññā paripuṇṇā avitakkavicāramattaṃ samādhiṃ paripūreti . Avitakkavicāramatto samādhi paripuṇṇo adhisīlasikkhaṃ paripūreti, adhisīlasikkhā paripuṇṇā upekkhānimittaṃ paripūreti, upekkhānimittaṃ paripuṇṇaṃ abyāpādavitakkaṃ paripūreti, abyāpādavitakko paripuṇṇo aññindriyaṃ paripūreti, aññindriyaṃ paripuṇṇaṃ abyāpādūpavicāraṃ paripūreti, abyāpādūpavicāro paripuṇṇo bhavesanaṃ pajahati, bhavesanappahānaṃ sīlakkhandhaṃ paripūreti.
无痴善根圆满修所成慧,修所成慧圆满,则令无寻无伺之定圆满。无寻无伺之定圆满,则令增上慧学圆满;增上慧学圆满,则令策励相圆满;策励相圆满,则令已知根圆满;已知根圆满,则令无害随观圆满;无害随观圆满,则令梵行之寻求圆满;梵行之寻求圆满,则令慧蕴圆满。巴利
Amoho kusalamūlaṃ bhāvanāmayipaññaṃ paripūreti, bhāvanāmayīpaññā paripuṇṇā avitakkaavicāraṃ samādhiṃ paripūreti, avitakko avicāro samādhi paripuṇṇo adhipaññāsikkhaṃ paripūreti, adhipaññāsikkhā paripuṇṇā paggahanimittaṃ paripūreti, paggahanimittaṃ paripuṇṇaṃ aññātāvino indriyaṃ paripūreti, aññātāvino indriyaṃ paripuṇṇaṃ avihiṃsūpavicāraṃ paripūreti, avihiṃsūpavicāro paripuṇṇo brahmacariyesanaṃ paripūreti, brahmacariyesanā paripuṇṇā paññākkhandhaṃ paripūreti.
如此,这三法属于善品分,一切善法皆由三种三法归类阐明,而三解脱门是其最终归宿。其中,初者对应无愿,第二者对应空,第三者对应无相。这便是所谓的第二种名为“三堆”的法门。巴利
Iti ime tayo dhammā kusalapakkhikā sabbe kusalā dhammā tīhi tikaniddesehi niddisiyanti tīṇi vimokkhamukhāni tassa pariyosānaṃ. Tattha paṭhamena appaṇihitaṃ, dutiyena suññataṃ, tatiyena animittaṃ. Ayaṃ vuccati dutiyo tipukkhalo nāma nayo.
于此,有三种人:利慧者、广演知者、应受引导者。于此三种人中,以乐行道速通达及以乐行道迟通达而出离者,是两种人;以苦行道速通达及以苦行道迟通达而出离者,亦是两种人。这四种人依此差别而成为二种,即见行者与爱行者。四种复为三种,三种复为二种。这二种人的杂染是:无明与渴爱,无惭与无愧,失念与不正知,诸盖与诸结,执着与固执,我慢与我所慢,不信与难教,懈怠与不如理作意,疑与贪欲,不听闻正法与不证得。巴利
Tattha ye ime tayo puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyoti. Imesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ ye ca puggalā sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya, sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyanti, te dve puggalā. Ye ca dve puggalā dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya, dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyanti , ime cattāro tena visesena dve bhavanti diṭṭhicarito ca taṇhācarito ca. Ime cattāro bhavitvā tayo bhavanti, tayo bhavitvā dve bhavanti. Imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ ayaṃ saṃkileso, avijjā ca taṇhā ca, ahirikañca anottappañca, assati ca asampajaññañca, nīvaraṇāni ca saṃyojanāni ca, ajjhosānañca abhiniveso ca, ahaṃkāro ca mamaṃkāro ca, assaddhiyañca dovacassañca, kosajjañca ayoniso ca manasikāro, vicikicchā ca abhijjhā ca, asaddhammassavanañca asamāpatti ca.
于此,无明、无惭、失念、诸盖、执着、我慢、不信、懈怠、疑、不听闻正法,这是第一方。巴利
Tattha avijjā ca ahirikañca assati ca nīvaraṇāni ca ajjhosānañca ahaṃkāro ca assaddhiyañca kosajjañca vicikicchā ca asaddhammassavanañca, ayaṃ ekā disā.
渴爱、无愧、不正知、诸结、固执、我所慢、难教、不如理作意、贪欲、不证得,这是第二方。这十对中的十个初句应当如此了知。简略而言,是为了说明黑品之对治,一切对的十个第二句,即是这第二方。巴利
Taṇhā ca anottappañca asampajaññañca saṃyojanāni ca abhiniveso ca mamaṃkāro ca dovacassatā ca ayoniso manasikāro ca abhijjhā ca asamāpatti ca, ayaṃ dutiyā disā. Dasannaṃ dukānaṃ dasa padāni paṭhamāni kātabbāni. Saṃkhittena atthaṃ ñāpenti paṭipakkhe kaṇhapakkhassa sabbesaṃ dukānaṃ dasa padāni dutiyakāni, ayaṃ dutiyā disā.
如此,诸不善法的苦之阐明,即是集。凡是依着那法而有的名色,即是苦;而这是集,这是苦。这苦与集二谛,是喜贪轮转法门的第一阐明。巴利
Iti akusalānaṃ dhammānaṃ dukkhaniddeso, ayaṃ samudayo. Yaṃ taṃ dhammaṃ ajjhāvasati nāmañca rūpañca idaṃ dukkhaṃ iti ayañca samudayo, idañca dukkhaṃ, imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca nandiyāvaṭṭassa nayassa paṭhamaniddeso.
其中,什么是善品?即:止与观,明与行,念与正知,惭与愧,舍断我慢与舍断我所慢,正精进与如理作意,正念与正定,慧与厌离,证得与听闻正法,悦意与法随法行。巴利
Tattha katamo kusalapakkho? Samatho ca vipassanā ca, vijjā ca caraṇañca, sati ca sampajaññañca, hirī ca ottappañca, ahaṃkārappahānañca mamaṃkārappahānañca, sammāvāyāmo ca yoniso ca manasikāro, sammāsati ca sammāsamādhi ca, paññā ca nibbidā ca, samāpatti ca saddhammassavanañca, somanassañca dhammānudhammappaṭipatti ca.
其中,止、明、念、惭、舍断我慢、正精进、正念、慧、证得、悦意——这些法为一方。观、行、正知、愧、舍断我所慢、如理作意、正定、厌离、听闻正法、法随法行——这是第二方。如此,于善品与不善品中,喜贪轮转法门有四方。巴利
Tattha samatho ca vijjā ca sati ca hirī ca ahaṃkārappahānañca sammāvāyāmo ca sammāsati ca paññā ca samāpatti ca somanassañca, ime dhammā ekā disā. Vipassanā ca caraṇañca sampajaññañca ottappañca mamaṃkārappahānañca yoniso manasikāro ca sammāsamādhi ca nibbidā ca saddhammassavanañca dhammānudhammappaṭipatti ca, ayaṃ dutiyā disā. Iti kusalapakkhe ca akusalapakkhe ca nandiyāvaṭṭassa pana nayassa catasso disā.
其中,属于不善方的第一要目诸不善法,由善方第二要目所断。由断除他们,由离贪而心解脱;属于不善方的第二不善要目,由善方第一要目所断。由断除他们,由离无明而慧解脱为究竟。此三种方法中的第一种,名为狮子游戏。八要目——四善要目与四不善要目——为根本要目;以义理而言,第二是三轮。它以六法引导善根与不善根,如是此六要目与前八根本要目,合为十四要目,摄属于十八根本要目。其中最后的方法为喜贪轮转,以四法引导。以无明、渴爱、止与观,这四法即是三种方法中所说的此十八根本要目。巴利
Tāsu yāni akusalapakkhassa paṭhamāni padāni akusalāni kusalehi pahānaṃ gacchanti, tāni kusalapakkhe dutiyehi padehi pahānaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā rāgavirāgā cetovimutti yāni akusalapakkhassa dutiyāni akusalapadāni pahānaṃ gacchanti, tāni kusalapakkhassa paṭhamehi padehi pahānaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā avijjāvirāgā paññāvimutti pariyosānaṃ. Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ paṭhamo nayo sīhavikkīḷito nāma. Aṭṭha padāni cattāri ca kusalāni cattāri ca akusalāni imāni aṭṭha padāni mūlapadāni, atthanayena dutiyo tipukkhalo. So chahi dhammehi neti kusalamūlāni ca neti akusalamūlāni ca, iti imāni cha padāni purimakāni ca aṭṭha mūlapadāni imāni cuddasa padāni aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ. Tattha yo pacchimako nayo nandiyāvaṭṭo, so catūhi dhammehi neti. Avijjāya ca taṇhāya ca samathena ca vipassanāya ca, ime cattāro dhammā imāni aṭṭhārasa mūlapadāni tīsu nayesu niddiṭṭhāni.
其中,九善要目,一切善法皆于此中汇聚。此九根本中,四要目在狮子游戏法,三要目在三堆,二要目在喜贪轮转,这些是善的方面。其中,九善要目,一切善法于此相应。其中,狮子游戏法有四要目,三堆有三要目,喜贪轮转有二要目,这九善要目已予说明。巴利
Tattha yāni nava padāni kusalāni, tattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati. Tesañca navannaṃ mūlānaṃ cattāri padāni sīhavikkīḷitanaye tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe, iccete kusalassa pakkhā. Tattha yāni nava padāni kusalāni, tattha sabbaṃ kusalaṃ yujjati. Tattha sīhavikkīḷite naye cattāri padāni tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe imāni nava padāni kusalāni niddiṭṭhāni.
于此,在喜贪轮转法中,四要目摄含十八根本要目。如何呢?止、无贪、无嗔、不净想、苦想——此善品五要目,趣向于止。观、无痴、无常想、无我想——此四要目,趣向于观。此九要目为善法,结合于两类。而在不善品中,九不善根本要目:渴爱、贪、嗔、净想、乐想——此五要目趣向于渴爱;无明、痴、常想、我想——此四要目趣向于无明。此九要目为不善法,已善为开示。如是,三种方法非入于一种方法。如是,十八根本要目应于喜贪轮转法中开示。巴利
Tattha yāni nandiyāvaṭṭe naye cattāri padāni, tattha aṭṭhārasa mūlapadāni samosaranti. Yathā kathaṃ, samatho ca alobho ca adoso ca asubhasaññā ca dukkhasaññā ca imāni kusalapakkhe pañca padāni samathaṃ bhajanti. Vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca imāni cattāri padāni vipassanaṃ bhajanti. Imāni nava padāni kusalāni dvīsu padesu yojitāni, tattha akusalapakkhe navannaṃ akusalamūlapadānaṃ yā ca taṇhā yo ca lobho yo ca doso yā ca subhasaññā yā ca sukhasaññā, imāni pañca padāni taṇhaṃ bhajanti . Yā ca avijjā yo ca moho yā ca niccasaññā yā ca attasaññā, imāni cattāri padāni avijjaṃ bhajanti. Etāni nava padāni akusalāni susaṃkhittāni. Iti tayo nayā ekaṃ nayaṃ na paviṭṭhā. Evaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni nandiyāvaṭṭanaye niddisitabbāni.
如何使十八根本要目与三聚法门相应?九善要目中,观、无痴、无常想、无我想,此四要目为一聚;无痴、止、无贪、不净想,此四要目为一聚;贪与嗔——如是,此九要目应于三种善中相应。九不善要目中,渴爱、贪、净想、乐想,此四要目为贪不善根;无明、痴、常想、我想,此为痴不善根;而嗔——如是,此九要目与三种不善相应。如此,十八根本要目于善根中相应后,应以三聚法门教导。巴利
Kathaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni, tipukkhale naye yujjanti? Navannaṃ padānaṃ kusalānaṃ, vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca, imāni cattāri padāni; amoho ca samatho ca alobho ca asubhasaññā ca, imāni cattāri padāni; lobho ca doso ca, evaṃ imāni nava padāni tīsu kusalesu yojetabbāni. Tattha navannaṃ padānaṃ akusalānaṃ taṇhā ca lobho ca subhasaññā ca sukhasaññā ca, imāni cattāri padāni lobho akusalamūlaṃ; avijjā ca moho ca niccasaññā ca attasaññā ca ayaṃ moho ayaṃ doso, ye ca imāni nava padāni tīsu akusalesu yojitāni. Evaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni kusalamūlesu ca yojetvā tipukkhalena nayena niddisitabbāni.
如何使十八根本要目与狮子游戏法门相应?渴爱与净想,此为第一颠倒;贪与乐想,此为第二颠倒;无明与常想,此为第三颠倒;痴与我想,此为第四颠倒。如是,九不善根本要目被结合于四处。而九善根本要目中,止与不净想,此为第一念住;无贪与苦想,此为第二念住;观与无常想,此为第三念住;无痴与无我想,此为第四念处。这十八根本要目纳入狮子游戏法门。在这三种法门中,地、贪与嗔归于一种法门。了知一法门中的不善法或善法后,应当寻求对治;寻求对治后,则应解说彼法门,而于彼法门中已作解说。正如于一法门中纳入了所有法门,应当如此解说。于一法门中纳入了十八根本要目,了知彼法,即了知一切法。这三种法门中,狮子游戏法门以四果为究竟。第一向为第一果,第二向为第二果,第三向为第三果,第四向为第四果。三轮法门以三解脱门为究竟。第一向为无愿,第二向为空,第三向为无相。欢喜轮回法门以离贪心解脱、离无明慧解脱为究竟。第一向为离贪心解脱,第二向为离无明慧解脱。这三种法门,即对这三种法门的十八根本要目的观察,这称为方向观察法门。观察后了知“此法归于彼法”,这是正确的结合。在善分与不善分中,此法门名为钩。这是五种法门。巴利
Kathaṃ aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷite naye yujjanti? Taṇhā ca subhasaññā ca, ayaṃ paṭhamo vipallāso. Lobho ca sukhasaññā ca, ayaṃ dutiyo vipallāso. Avijjā ca niccasaññā ca, ayaṃ tatiyo vipallāso. Moho ca attasaññā ca, ayaṃ catuttho vipallāso. Iti nava padāni akusalamūlāni catūsu padesu yojitāni. Tattha navannaṃ mūlapadānaṃ kusalānaṃ samatho ca asubhasaññā ca, idaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ. Alobho ca dukkhasaññā ca, idaṃ dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ. Vipassanā ca aniccasaññā ca, idaṃ tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ. Amoho ca anattasaññā ca, idaṃ catutthaṃ satipaṭṭhānaṃ. Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷitanayaṃ anupaviṭṭhāni. Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ yā bhūmi ca yo rāgo ca yo doso ca ekaṃ nayaṃ pavisati. Ekassa nayassa akusale vā dhamme kusale vā dhamme viññāte paṭipakkho anvesitabbo, paṭipakkhe anvesitvā so nayo niddisitabbo, tamhi naye niddiṭṭho. Yathā ekamhi naye sabbe nayā paviṭṭhā tathā niddisitabbā. Ekamhi ca naye aṭṭhārasa mūlapadāni paviṭṭhāni, tamhi dhamme viññāte sabbe dhammā viññātā honti. Imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ sīhavikkīḷitanayassa cattāri phalāni pariyosānaṃ. Paṭhamāya disāya paṭhamaṃ phalaṃ, dutiyāya disāya dutiyaṃ phalaṃ, tatiyāya disāya tatiyaṃ phalaṃ, catutthāya disāya catutthaṃ phalaṃ. Tipukkhalassa nayassa tīṇi vimokkhamukhāni pariyosānaṃ. Paṭhamāya disāya appaṇihitaṃ, dutiyāya disāya suññataṃ, tatiyāya disāya animittaṃ. Nandiyāvaṭṭassa nayassa rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā ca paññāvimutti pariyosānaṃ . Paṭhamāya disāya rāgavirāgā cetovimutti, dutiyāya disāya avijjāvirāgā paññāvimutti. Ime tayo nayā imesaṃ tiṇṇaṃ nayānaṃ aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ ālokanā, ayaṃ vuccati disālokano nayo. Āloketvāna jānāti ‘‘ayaṃ dhammo imaṃ dhammaṃ bhajatī’’ti sammā yojanā. Kusalapakkhe akusalapakkhe ca ayaṃ nayo aṅkuso nāma. Ime pañca nayā.
此处有诸摄颂:巴利
Tatthimā uddānagāthā
渴爱与无明,贪、嗔与痴;
四种颠倒,烦恼之地九句。
诸念住,止、观与诸善根;
此一切为善,属根地九句。
一切善与九句相应,不善亦与九句相应;
这些即是根本要目,两边合为十八要目。
渴爱与无明,止与观;
能引导一切与轭相应者,这便是欢喜轮转之法。
依善根,依善与不善根而引导;
那真实、如实、无倒的方法,他们说即是三轮。
他引导有情出离颠倒与烦恼根;
于法中,他们称那种方法与律为“狮子游戏”。
如《分别论》所说:依善与不善,
他观察此三者,此法名为“观察诸方”。
以观察诸方之法观察后,举出其平等者;
于一切善与不善,此方法名为“钩”。巴利
Taṇhā ca avijjāpi ca, lobho doso tatheva moho ca; Cattāro ca vipallāsā, kilesabhūmī nava padāni. Ye ca satipaṭṭhānā, samatho ca vipassanā kusalamūlā; Etaṃ sabbaṃ kusalaṃ, indriyabhūmī nava padāni. Sabbakusalaṃ navahi padehi yujjati, navahi ceva akusalaṃ; Ete te mūlapadā, ubhato aṭṭhārasa padāni. Taṇhā ceva avijjā ca, samatho ca vipassanā; Yo neti sabbesu yogayutto, ayaṃ nayo nandiyāvaṭṭo. Yaṃ kusalamūlehi, nayati kusalaakusalamūlehi; Bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ, tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhu. So neti vipallāsehi, kilesaindriyehi ca; Dhamme taṃ nayaṃ vinayamāhu, sīhavikkīḷitaṃ nāma. Veyyākaraṇe vutte, kusalatāhi akusalatāhi ca; Tayo ālokayati, ayaṃ nayo disālocano nāma. Oloketvā disālocanena, ukkhipiya yaṃ samāneti; Sabbe kusalākusale, ayaṃ nayo aṅkuso nāma.
《藏释》中大迦旃延长老之经分别巴利
Peṭakopadese mahākaccāyanassa therassa suttavibhaṅgassa
依狮子游戏之理所说,有四法的善与不善;依三堆之理所说,有三法的善与不善;依欢喜轮转之理所说,有二法的善与不善。此中,于二善法中,其义若于三法中分别安立时,则属有地;而一切义皆以三种文句加以说明,此即名为“如此多”。凡以四句、二十八部分而于无地中可说明之义,则唯以四句加以说明。如此,凡所说不杂乱者,是谓限量。正如一切定皆应收摄于三定中——有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定,此是限量,无有第四定。同理,三种慧——思所成慧、闻所成慧、修所成慧——即含摄一切慧,无有第四慧,所谓非思所成、非闻所成、非修所成者,则彼无慧。此法之不散乱,即名为“限量”。巴利
Yāni catukkāni akusalāni kusalāni ca sīhavikkīḷite naye niddiṭṭhāni, tikāni kusalāni ca akusalāni ca tipukkhale naye niddiṭṭhāni, dukāni kusalāni ca akusalāni ca nandiyāvaṭṭe naye niddiṭṭhāni. Yesu dvīsu dhammesu kusalesu so attho tikesu vibhajjamānassa bhavabhūmi, atha ca sabbo ca attho tīhi byañjanehi niddisati. Tattakāni vuccati. Yo attho catūhi padehi aṭṭhavīsatibhāgehi natthibhūmi niddisituṃ, avacarantova catūhi padehi niddisati. Iti yaṃ yathāniddiṭṭhassa avikosanā idaṃ pamāṇaṃ. Yathā sabbe samādhayo tīsu samādhīsu pariyesitabbā, savitakkasavicāre avitakkavicāramatte avitakkaavicāre idaṃ pamāṇaṃ, natthi catuttho samādhi. Tathā tisso paññā cintāmayī sutamayī bhāvanāmayī sabbāsu paññāsu niddisati, natthi catutthī paññā na cintāmayī na sutamayī na bhāvanāmayī, paññā nāssa atthi imesaṃ dhammānaṃ yā avikkhepanā, idaṃ vuccati pamāṇanti.
住阎浮林的长老大迦旃延所著《藏释》。巴利
Therassa mahākaccāyanassa jambuvanavāsino peṭakopadeso
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10