7. 理趣会合之地(续) §114
藏释 · 53 段
在此,什么是反转理趣?即已说对治。所谓“异名”:在诸欲之中,有事欲与烦恼欲,即色、声、香、味、触,以及儿女、妻子、奴仆、佣人、壮丁与财物。巴利
Tattha katamo parivattano hāro? Niddiṭṭho paṭipakkho. Vevacanoti kāmesu vatthukāmāpi kilesakāmāpi rūpasaddagandharasaphassaputtadāradāsakammakaraporisañca pariggahā.
“施设”:一切凡夫依同一性而被施设。“随顺流者”:依烦恼现行之施设而施设。然而,诸有学人依涅槃之施设而施设;诸不来者依不可动摇之施设而施设。这就是施设。巴利
Paññattīti sabbe puthujjanā ekattāya paññattā. Anusotagāmīti kilesasamudācārapaññattiyā paññattā. Ye pana sekkhā puggalā, te nibbānapaññattiyā paññattā. Ye pana anāgāmī, te asaṃhāriya paññattiyā paññattā, ayaṃ paññatti.
“渡越”:随顺流者即是苦;其所属之法即是苦之集。凡是色,即是色蕴;如此,五蕴即是缘起。那些烦恼则属行蕴所摄,是法处、法界,并于诸根中被施设。巴利
Otaraṇoti yo anusotagāmī, so dukkhaṃ. Ye tassa dhammā, te dukkhassa samudayo. Yaṃ rūpaṃ, ayaṃ rūpakkhandho, evaṃ pañcapi khandhā paṭiccasamuppādo, te kilesā saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammāyatanaṃ dhammadhātu indriyesu ca paññattā.
净化:依何种发起而宣说此经,彼发起全然清净。巴利
Sodhanoti yenārambhena idaṃ suttaṃ desitaṃ, so ārambho sabbo suddho.
确立:一切入流者依逆流而以同一性被说明;或者,逆贪随眠流的有学道与有学人,安住不动。巴利
Adhiṭṭhānoti paṭisotagāminā sabbe sotāpannā ekattena vā niddiṭṭhā rāgānusayapaṭisotagāmino sekkhāva maggo ca sekkho ca puggalo ṭhitattoti.
离贪者依同一性而施设。到彼岸者:一切阿拉汉、一切独觉佛与正自觉者,亦依同一性而施设。巴利
Vītarāgo ekattāya paññatto. Pāraṅgatoti sabbe arahanto sabbe paccekabuddhā sammāsambuddhā ca ekattāya paññattā.
“资具”:对于随流者,恶友是缘,欲的缠缚是因;对于逆流者,有两种因与两种缘,乃至在正见生起之前,已得的道是因,精勤是缘,这属于身与心的部分。“安立”乃是分别;此经并没有安立的立足处。巴利
Parikkhāroti anusotagāmino pāpamittapaccayo kāmapariyuṭṭhānaṃ hetu. Paṭisotagāmino dve hetū dve paccayā ca yāva sammādiṭṭhiyā uppādāyadiṭṭhi , tassa paṭiladdhamaggo hetu ārambho paccayo kāyiko cetasikassa koṭṭhāso ca. Samāropanoti vibhatti idaṃ suttaṃ natthi samāropanāya bhūmi.
114 关于“耳所随闻的法具有五种利益,乃至以见善通达”的经,应当详加说明。精勤、努力、勤奋的人,在病时或死时成为天人,证得独觉菩提。“耳所随闻”:由听闻正法而成。他的心并不因增上慧的法观而惊惧动摇,也非不通达。此经是为五种人所说:信随行者中的钝根者与利根者,法随行者中的利根者与钝根者。然而,痴行者不能够精勤、努力、勤奋;如其定解脱如实呈现果的那一刹那、那一刻、那一须臾,善法退失,他人受苦,但不会成为乐异熟。于现法见者,则生起后后所受。在此,若人为法随行者,且耳所随闻之法存在,他精勤则能证得。若法随行者是钝根,他在病时证得。若信随行者是利根,他在死时证得。若是钝根者,他成为天人而证得。当成为天人尚未证得时,仅凭那对法的贪喜,是不能证得独觉菩提的。于耳所随闻者,若能精勤、努力、勤奋,他以先前所行了知殊胜,了知后便证得。然而,若病者能作意,于此精勤便证得。若于死时有惊惧,于此精勤便证得。若无任何惊惧,成为天人的他安乐,法成就之足如是安住不动。他如是了知:“这是法与律,我们先前为人时曾行梵行。”然后成为天人而证得。或者耽著于五种天欲,住于放逸,他以那善根证得独觉菩提。巴利
Pañcānisaṃsā sotānugatānaṃ dhammānaṃ yāva diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ suttaṃ vitthārena kātabbaṃ. Yuñjato ghaṭentassa vāyamato gilāno maraṇakāle devabhūto paccekabodhiṃ pāpuṇāti. Sotānugatāti saddhammassavanena kataṃ hoti. Na ca adhipaññādhammavipassanāya tassa cittaṃ tasitaṃ hoti, na ca anibbiddhattaṃ, idaṃ ca suttaṃ pañcannaṃ puggalānaṃ desitaṃ, saddhānusārino mudindriyassa tikkhindriyassa ca dhammānusārino tikkhindriyassa mudindriyassa ca. Yo pana mohacarito puggalo na sakkoti yuñjituṃ ghaṭituṃ vāyamituṃ yathābhūtaṃ yathāsamādhikā vimutti taṃ khaṇaṃ taṃ layaṃ taṃ muhuttaṃ phalaṃ dasseti. Sādhu parihāyati paro taṃ duyhati, no tu sukhaavipākinī bhavati . Tassa diṭṭhe yeva ca dhamme upapajjaaparāpariyavedanīyaṃ. Tattha yo puggalo dhammānusārī tassa yadi sotānugatā dhammā honti so yuñjanto pāpuṇāti. Yo dhammānusārī mudindriyo, so gilāno pāpuṇāti. Yo saddhānusārī tikkhindriyo, so maraṇakālasamaye pāpuṇāti. Yo mudindriyo, so devabhūto pāpuṇāti. Yadā devabhūto na pāpuṇāti, na so teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṃ pāpuṇāti. Yo sotānugatesu yuñjati ghaṭeti vāyamati, so pubbāpannena visesaṃ sañjānāti, sañjānanto pāpuṇāti. Sace pana gilānassa manasikāro hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. Sace panassa maraṇakāle saṃviggo hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. Sace pana na katthaci saṃvego hoti, tassa devabhūtassa sukhino dhammabhūtā pādā evaṃ avilapati. So evaṃ jānāti ‘‘ayaṃ so dhammavinayo yattha mayaṃ pubbe manussabhūtā brahmacariyaṃ carimhā’’ti. Atha devabhūto pāpuṇāti. Dibbesu vā pañcasu kāmaguṇesu ajjhosito hoti pamādavihārī, so tena kusalamūlena paccekabodhiṃ pāpuṇāti.
由他人的音声、以语言善加熟习者,这是闻所成慧。凡是以意观察思惟的诸法,这是思所成慧。以见善加通达者,这是修所成慧。耳所随闻、以语言熟习,且于现法般涅槃者,这是阿拉汉。投生成为天人而证得,并于彼处般涅槃者,这是不来。以那样的善根证得独觉菩提者,这是先前已修习、资粮具足之人。巴利
Yā paratoghosena vacasā suparicitā, ayaṃ sutamayī paññā. Ye pana dhammā honti manasā anupekkhitā, ayaṃ cintāmayī paññā. Yaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhā, ayaṃ bhāvanāmayī paññā . Yaṃ sotānugatā vacasā paricitā honti, so ca diṭṭhe yeva dhamme parinibbāyī, ayaṃ arahaṃ puggalo. Yo upapajjati devabhūto pāpuṇāti, tattha ca parinibbāyati, ayaṃ anāgāmī. Yo tena kusalamūlena paccekabodhiṃ pāpuṇāti, ayaṃ pubbayogasambhārasambhūto puggalo.
法随流注,是第一解脱处;以言语熟习,是第二、第三解脱处;以心意伺察,是第四解脱处;以见善悟入,是第五解脱处。巴利
Sotānugatā dhammāti paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ, vacasā paricitāti dutiyaṃ tatiyañca vimuttāyatanaṃ, manasā anupekkhitāti catutthaṃ vimuttāyatanaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ.
由入耳而解脱:藉由善悟入的言语,从耳听闻次第法之后,圆满戒蕴;以心意伺察,圆满定蕴;以见善悟入,圆满慧蕴。巴利
Sotānugatāya vimuttiyā vacasā yā vācā suppaṭividdhā anupubbadhammassa sotena sutvā sīlakkhandhe paripūreti, manasā anupekkhitā samādhikkhandhaṃ paripūreti, diṭṭhiyā suppaṭividdhā paññākkhandhaṃ paripūreti.
“随流注之法成多闻”,应当详说。此为第一信足。“以心意伺察”:多安住于独处宴坐,应当详说。此为第二信足。“以见善悟入”:证得无漏心解脱,了知“不再有后有”。此为第三信足。巴利
Sotānugatā dhammā bahussutā hontīti vitthārena kātabbaṃ. Idaṃ paṭhamaṃ saddhāpadānaṃ manasā anupekkhitāti paṭisallānabahulo viharati, vitthārena kātabbaṃ. Idaṃ dutiyaṃ saddhāpadānaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti anāsavā cetovimuttiyā nāparaṃ itthattāyāti pajānātīti. Idaṃ tatiyaṃ saddhāpadānaṃ.
“随顺流之法”,是导师所开示的有学;“以意思惟”,是导师所开示的阿拉汉果;“以见善通达”,是导师所开示的如来、阿拉汉、正自觉者。巴利
Sotānugatā dhammāti sekkhaṃ satthā dasseti. Manasā anupekkhitāti arahattaṃ satthā dasseti. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tathāgataṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ satthā dasseti.
“随顺流之法”,是显示欲的出离;“以意思惟”,是显示色界的出离;“以见善通达”,是显示三界的出离。这便是此经的义理。巴利
Sotānugatā dhammāti kāmānaṃ nissaraṇaṃ dasseti. Manasā anupekkhitāti rūpadhātuyā nissaraṇaṃ dasseti. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tedhātukānaṃ nissaraṇaṃ dasseti. Ayaṃ suttattho.
115 于此,什么是教说理趣?在这部经中,以言说纯熟的耳所随闻法,教导了三种寻求——对于欲的寻求,止息之道;以见善通达,对于梵行的寻求,止息之道。巴利
Tattha katamo desanāhāro? Imamhi sutte tayo esanā desitā sotānugatehi dhammehi vacasā paricitehi kāmesanāya samathamaggo. Diṭṭhiyā suppaṭividdhehi brahmacariyesanāya samathamaggo.
“简择”:当如理作意经典、加以简择时,便获得闻所成慧。又,当如所闻之法而作意时,便获得思所成慧。当于现法如理作意时,便获得修所成慧。这就是简择。巴利
Vicayoti yathā suttaṃ manasikaronto vicinanto sutamayipaññaṃ paṭilabhati. Yathā ca so manasikarotīti yathā sutadhammā tadā cintāmayipaññaṃ paṭilabhati. Yathā diṭṭheva dhamme manasikaroti tadā bhāvanāmayipaññaṃ paṭilabhati. Ayaṃ vicayo.
由听闻获得闻所成慧,由思惟获得思所成慧,由修习获得修所成慧。这是合乎道理的。巴利
Sutena sutamayipaññaṃ paṭilabhati. Cintāya cintāmayipaññaṃ bhāvanāya bhāvanāmayipaññaṃ paṭilabhati. Atthi esā yutti.
“足处”:“耳所随闻的诸法”是听闻法的足处;“以语言熟练”是用功修习的足处;“以意随观”是法随法行、观照的足处;“以见随观”是以慧随观、以见随观。巴利
Padaṭṭhānoti sotānugatā dhammāti dhammassavanassa padaṭṭhānaṃ. Vacasā paricitāti yuñjanāya padaṭṭhānaṃ. Manasā anupekkhitāti dhammānudhammāya vipassanāya padaṭṭhānaṃ. Diṭṭhiyā anupekkhitāti paññāyapi anupekkhitā diṭṭhiyāpi anupekkhitā.
“四种配列”:在此经中,世尊的意趣为何?是指那些具足这两种智慧的人……巴利
Catubyūhoti imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye imāhi dvīhi paññāhi samannāgatā tehi….
“他得寂静”:这是指道果与无余涅槃界;以布施,是指舍断粗重的烦恼;以持戒,是指舍断中等的烦恼;以修慧,是指舍断微细的烦恼。由于贪嗔痴的灭尽,他得寂静,这是所说的阶位。巴利
Sa nibbutoti maggaphalaṃ anupādisesañca nibbānadhātuṃ manteti, dānena oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ manteti. Sīlena majjhimānaṃ, paññāya sukhumakilesānaṃ manteti, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti katā ca bhūmi.
Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati;
“善者舍断恶”:此即是所说之道。巴利
Kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto;
“以贪嗔痴的灭尽,他涅槃”:这是说(道)果。巴利
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti maggaphalamāha.
“施者福增长,自制者不积怨”——以这三句说世间善根。“以贪嗔痴的灭尽,他涅槃”——这是说出世间善根。巴利
Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamatoti tīhi padehi lokikaṃ kusalamūlaṃ vuttaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lokuttaraṃ kusalamūlaṃ vuttaṃ.
“施者福增长,自制者不积怨”,说的是凡夫地。“善者舍弃恶”,说的是有学地。“以贪、嗔、痴的灭尽,他涅槃”,说的是无学地。巴利
Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti puthujjanabhūmiṃ manteti. Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhabhūmiṃ manteti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhabhūmi vuttā.
“施者福增长,自制者不积怨”,说的是导向道的行道。“善者舍弃恶”,说的是有学解脱。“以贪、嗔、痴的灭尽,他涅槃”,说的是无学解脱。巴利
Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti magganiyā paṭipadā vuttā. Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhavimutti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhavimutti.
“施者福增长,自制者不积怨”,这是宣说布施论、持戒论、道论等世间法的教导。“善者舍弃恶”,这是对世间过患的随观。“以贪、嗔、痴的灭尽,他涅槃”,这亦贯通于最胜法说。巴利
Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti dānakathaṃ sīlakathaṃ maggakathaṃ lokikānaṃ dhammānaṃ desanamāha. Kusalo ca jahāti pāpakanti loke ādīnavānupassanā. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti sāmukkaṃsikāya dhammadesanāyapi paṭividdhā.
“施者福增长”——通过施予众生无畏,由不杀生而给予有情无畏。如此,一切学处皆当奉行。“自制者怨不积”——即依止于戒而制御其心,于自制者而得圆满。“以贪嗔痴的灭尽,他涅槃”——这是两种解脱。以上是此经的分别论。巴利
Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti pāṇānaṃ abhayadānena pāṇātipātā veramaṇisattānaṃ abhayaṃ deti. Evaṃ sabbāni sikkhāpadāni kātabbāni. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīle patiṭṭhāya cittaṃ saṃyameti, tassa saṃyamato pāripūriṃ gacchati. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve vimuttiyo. Ayaṃ suttaniddeso.
116 什么是教导?在这部经中教导了什么呢?两种善趣:天与人,以及天的五欲功德与人的五欲功德。以这两句作分别。“施者福增长,自制者怨不积,善者舍弃恶”,这是说及道。“以贪嗔痴的灭尽,他涅槃”,这是教导两种涅槃界:有余依与无余依。此为教导。巴利
Tattha katamā desanā? Imamhi sutte kiṃ desitaṃ? Dve sugatiyo devā ca manussā ca, dibbā ca pañcakāmaguṇā, mānussakā ca. Dvīhi padehi niddeso. Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati, kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve nibbānadhātuyo desitā sopādisesā ca anupādisesā ca. Ayaṃ desanā.
分别论:以第一句“施者福增长”,说布施所成之福业事;由此,于他而言,无间善法……出离的教说,这是意趣所在。以不听闻、不如理作意、不通达,说为导向身见集起的行道;以听闻、如理作意、通达,说为导向身见灭尽的行道。这是轮转。巴利
Vicayoti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti iminā paṭhamena padena dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Tenassa ānantariyānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ. Dutiyena padena… yanti, niyyānikaṃ sāsananti, ayaṃ adhippāyo. Assavanena ca amanasikārena ca appaṭivedhena ca sakkāyasamudayagāminī paṭipadā vuttā. Savanena ca manasikārena ca paṭivedhena ca sakkāyanirodhagāminī paṭipadā vuttā. Ayaṃ āvaṭṭo.
“分别论”:应以一向记说作答。此处并无分别论立足之处。“转变”:即以五等对治,于现法中便证得那五种利益——这是从另一角度生起的方式。巴利
Vibhattīti ekaṃsabyākaraṇīyo. Natthi tattha vibhattiyā bhūmi. Parivattanāti ye pañcānisaṃsā, te pañcādinā paṭipakkhena teneva diṭṭheva dhamme pāpuṇāti, taṃ upapajjamānā aparo pariyāyo.
“同义词”:耳所随闻之法,即:所见的经、所了知的慧根、被见善加通达的、被阐明的。巴利
Vevacananti sotānugatā dhammāti yaṃ suttaṃ diṭṭhampi paññindriyaṃ viññattampi diṭṭhiyā suppaṭividdhampi vibhāvitampi.
“施设”:耳所随闻之法,即教说,依无明的施设而施设。作意依喜悦的施设而施设,现法亦依利益的施设而施设。巴利
Paññattīti sotānugatādhammāti desanā avijjāpaññattiyā paññattaṃ. Manasikāro pāmojjapaññattiyā paññatto, diṭṭhadhammāpi ānisaṃsapaññattiyā paññattā.
“下降”:三种慧——于言辞中熟习者,为闻所成慧;于意中思择者,为思所成慧;于见中善通达者,为修所成慧。这些圣谛、诸根、明之生起、无明之灭、缘起,于诸根中属三根,于诸处中摄于法处,于诸界中摄于法界。“净化”:即经之起始、进入、精勤。巴利
Otaraṇoti tisso paññā vacasā paricitesu sutamayīpaññā manasā anupekkhitesu cintāmayīpaññā diṭṭhiyā suppaṭividdhāsu bhāvanāmayīpaññā. Imāni ariyasaccāni indriyāni vijjuppādā avijjānirodho paṭiccasamuppādo indriyesu tīṇi indriyāni, āyatanesu dhammāyatanapariyāpannā dhātūsu dhammadhātupariyāpannāti. Sodhanoti yo ārambho suttassa paveso niyutto.
“确立”:五种利益,依差别性而施设利益;“随顺流”,依差别性而施设圣者之言说;“法与听闻”,依同一性而施设。巴利
Adhiṭṭhānoti pañcānisaṃsāti vemattatāya paññattā ānisaṃsā sotā anugatāti vemattatāya ariyavohāro paññatto, dhamme ca savananti ekattatāya paññattaṃ.
“资具”:听闻正法时的亲近是缘,信是因。“意中思择”:义之领受是缘,法之领受是因。“见善通达”:听闻正法与作意是缘,闻所成慧与思所成慧是因。“等起”:分别论之经是另一方式,于力中无有生起,于彼处无等起之基。巴利
Parikkhāroti dhammassavanassa payirupāsanā paccayo, saddhā hetu. Manasā anupekkhitāti atthappaṭisaṃveditā paccayo, dhammappaṭisaṃveditā hetu, diṭṭhiyā suppaṭividdhāti saddhammassavanañca manasikāro ca paccayo, sutamayī cintāmayī paññā hetu. Samāropanoti vibhattaṃ suttaṃ aparo pariyāyo nibbatti bale natthi. Tattha samāropanāya bhūmi.
117 其中,哪些是属于熏习分与通达分的经?即“施者增长福”等偈颂。“施者”:是说布施所成的福业事。“自制者不积怨”:是说持戒所成的福业事。“善者舍离恶”:是说断除贪、嗔、痴。“以贪嗔痴尽,彼寂灭”:是说贪欲、嗔恚和愚痴的调伏。再者,“施者增长福”这偈颂显示无贪为善根;“自制者不积怨”显示无嗔为善根,即无怨、无敌、无嗔恚性而恒常;“善者舍离恶”显示以智慧的生起而灭除无智;以第四句“贪嗔痴尽”,以贪尽而心从贪中解脱,以痴尽、无明尽而慧解脱。这就是抉择。巴利
Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ? Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā. Dadatoti dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīlamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Kusalo ca jahāti pāpakanti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca pahānamāha. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca chandarāgavinayamāhāti. Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā alobho kusalamūlaṃ bhavati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti adoso kusalamūlaṃ bhavati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti averā asapattā abyāpādatāya sadā. Kusalo ca jahāti pāpakanti ñāṇuppādā aññāṇanirodho. Catutthapadena rāgadosamohakkhayena rāgavirāgā cetovimuttimohakkhayena avijjāvirāgā paññāvimutti, ayaṃ vicayo.
“合理”:安住于布施的人,能圆满成就两者——既舍断悭吝,又增长福德。这就是合理。巴利
Yuttīti dāne ṭhito ubhayaṃ hi paripūreti. Macchariyañca pajahati. Puññañca pavaḍḍhati. Atthi esā yutti.
“立足处”:“施者增长福”,是以布施为增上的立足处;“自制者不积怨”,是以慧为增上的立足处;“善者舍离恶”,是以谛为增上的立足处;“以贪嗔痴尽故,他寂灭”,是以寂止为增上的立足处。这便是立足处。巴利
Padaṭṭhānanti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti paññādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ kusalo ca jahāti pāpakanti saccādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti upasamādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Ayaṃ padaṭṭhāno.
在此,什么是特相?施予者增长福德;自制者不积怨仇。施予者亦不造怨;善者舍离恶法。因贪、嗔、痴灭尽故,他证寂灭;因色灭尽、受灭尽故,由所见之色,如来施设而宣示:“以色灭尽故,以离贪灭故。”——于五蕴也是如此。巴利
Tattha katamo lakkhaṇo? Dadato puññaṃ pavaḍḍhati saṃyamato veraṃ na cīyati. Dadatopi veraṃ na kariyāti kusalo ca jahāti pāpakaṃ rāgadosamohakkhayā sa nibbuto rūpakkhayāpi vedanakkhayāpi, yena rūpena diṭṭhaṃ, tena tathāgato paññapento paññapeyya rūpassa khayā virāganirodhāti evaṃ pañcakkhandhā.
于此,世尊所说“四类”的意趣是什么?希求大财富者,将行布施以舍离危难;希求无怨者,将断除五种怨;希求善法者,将修习八支正道以断除八邪;希求涅槃者,将断除贪、嗔、痴。这就是世尊的意趣。巴利
Catubyūho idha bhagavato ko adhippāyo? Ye mahābhogānaṃ patthayissanti? Te dānaṃ dassanti parissayapahānāya, ye averābhichandakā, te pañca verāni pajahissanti, ye kusalābhichandakā, te aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessanti aṭṭhannaṃ micchattānaṃ pahānāya. Ye nibbāyitukāmā, te rāgadosamohaṃ pajahissantīti ayaṃ bhagavato adhippāyo.
“转”:不施者的悭吝、不自制者的怨、不善者不舍诸恶——此是苦的阐明,而非集。以无贪、无嗔、无痴之善,此即三善根。他们之缘是八正性,此即道。贪、嗔、痴的灭尽,此即灭。巴利
Āvaṭṭoti yañca adadato macchariyaṃ yañca asaṃyamato veraṃ yañca akusalassa pāpassa appahānaṃ, ayaṃ dukkhaniddeso na samudayo. Alobhena ca adosena ca amohena ca kusalena imāni tīṇi kusalamūlāni. Tesaṃ paccayo aṭṭha sammattāni, ayaṃ maggo. Tesaṃ rāgadosamohānaṃ khayā, ayaṃ nirodho.
所谓“分别”:“施者增长福德”并非一向如此。若有人因畏惧王罚而行布施,或以不如法受用之物施与持戒者,他的福德便不增长。因为他以不善心行此布施——那是施与杖、施与刀,增长的是无福,而非福德。“自制者不积怨”也非一向如此。原因何在?若唯见现世利益者,心想“若国王捉住我,会砍断我的手……”,持这般自制,并不能令怨不积聚。然而,依持“杀生有恶果报,于现世与来世俱有”之见,从而远离一切不善因者,以此自制,怨便不积聚。巴利
Vibhattīti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti na ekaṃsena yo rājadaṇḍabhayena deti, yo ca akappiyassa paribhogena sīlavantesu deti, na tassa puññaṃ pavaḍḍhatīti so cetaṃ dānaṃ akusalena deti, daṇḍadānaṃ satthadānaṃ apuññamayaṃ pavaḍḍhati, na puññaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti na ekaṃsena kiṃ kāraṇaṃ yañca yo padaṃ diṭṭhadhammikaṃ passati yadi mama rājāno gahetvā hatthaṃ vā chindeyya…pe… na tena saṃyamena veraṃ na karoti. Yo tu evaṃ samādiyati pāṇātipātassa pāpako vipākoti, diṭṭhe yeva dhamme abhisamparāye ca evaṃ sabbassa akusalassa hetuto ārati. Iminā saṃyamena veraṃ na cīyati.
“转变”的意思是:施者增长福德,不施者福德不增长。由布施所成的那一分,自制者不积集怨结,不自制者则造作怨结。善者能舍弃恶,不善者则不能舍弃。“以贪嗔痴灭尽而寂灭”,即便派遣使者、遣送精妙之物,我也不召唤;然而,他自己却与大比丘僧团一同来到我们的住处。我们也建造了集会堂,心想:“在此,我们迎请十力者,令诵吉祥。”如此思惟后,便前往迎请。“他们前往集会堂”——据说那一天,集会堂里的绘画工作刚刚完成。诸佛向来乐于阿兰若、爱好阿兰若,他们会住在村落中吗?还是不会?因此,在知道世尊的心意后,“我们将守护”,如此思惟后,他们便前往世尊之处。现在得到许可后,想要守护的诸人便前往集会堂。“一切铺设”:就像一切已铺设好一样,他们如此前往世尊之处。在此,那些末罗王守护着集会堂,并下令清扫城市街道,竖立旗帜,安置金瓶与芭蕉树,使整个城市以灯鬘点缀,宛如散布星辰;他们让吃奶的孩童饮乳,让年幼的童子快快进食然后入睡,吩咐“不要发出高声,今天这一夜,导师将住在村内,诸佛向来喜好少声。”如此令击鼓宣告后,他们自己手持杖与灯,前往世尊之处。“以世尊为先导”:在世尊前方之处,世尊坐在诸比丘与近事男们的中间,极为光耀。他遍净悦意,金色之身,端正庄严,可喜可看。从前身放出金色光芒,上达空中八十肘之处;从后身、从右手、从左手、从双脚足底放出珊瑚色光芒,下照坚实地面八十肘之处。如此方圆八十肘的范围内,六色佛光辉耀、照明、流动,一切方向都如被金色瞻波花所散布,如被从金瓶流出的金色液体倾灌,如被展开的金布所围绕,又如韦兰婆风吹起的紧叔迦花、紧叔迦罗花与迦尼迦罗花粉遍洒。寂静之中,世尊的身体以八十随好而辉耀,以三十二种妙相而光明,犹如夜空中升起的星辰,又如盛开的莲花林,一切果实圆满盛开,如同一由旬百的波利质多树。次第排列的三十二个月亮、三十二个太阳、三十二位转轮王、三十二位天王、三十二位大梵天神,无学者的寂灭,其实并非涅槃。巴利
Parivattanāti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti adadato puññaṃ na pavaḍḍhati. Yaṃ dānamayaṃ, taṃ saṃyamato veraṃ na cīyati, asaṃyamato veraṃ karīyati. Kusalo ca jahāti pāpakaṃ akusalo na jahāti. Rāgadosamohakkhayā sanibbutoti dūtaṃ pesetvā paṇītaṃ pesetvāpi na pakkosāmi, so sayameva pana mahābhikkhusaṅghaparivāro amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampatto amhehi ca santhāgārasālā kāritā, ettha mayaṃ dasabalaṃ ānetvā maṅgalaṃ bhaṇāpemāti cintetvā upasaṅkamiṃsu. Yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃ divasaṃ kira santhāgāre cittakammaṃ niṭṭhāpetvā aṭṭakā muttamattā honti. Buddhā nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vaseyyuṃ vā no vāti tasmā bhagavato manaṃ jānitvāva paṭijaggissāmāti cintetvā te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Idāni pana manaṃ labhitvā paṭijaggitukāmā yena santhāgāraṃ, tenupasaṅkamiṃsu. Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti evaṃ yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti. Ettha pana te mallarājāno santhāgāraṃ paṭijaggitvā nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā suvaṇṇaghaṭikadaliyo ca ṭhapāpetvā sakalanagaraṃ dīpamālāhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā khīrapake dārake khīraṃ pāyetha, dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojāpetvā sayāpetha, uccāsaddaṃ mākari, ajja ekarattiṃ satthā antogāmeva vasissati, buddhā nāma appasaddakāmā hontīti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍakadīpikā ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Bhagavantaṃ yeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā, tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno ativiya virocati. Samantapāsādiko suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo dassanīyo puratthimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Pacchimakāyato dakkhiṇahatthato vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇarasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviyaṃ asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti, evaṃ samantā asītihatthamattaṃ ṭhānaṃ chabbaṇṇabuddharasmiyo vijjotamānā vitaṇḍamānā vidhāvanti, sabbe disābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā vviya verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakiṃsukārakaṇikārapupphacuṇṇasamokiṇṇā viya vippakasantaṃ asītianubyañjanabyāmappabhā dvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalaṃ sarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ vikasitamiva padumavanaṃ sabbaphāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattīnaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ nibbuto asekkhassa natthi nibbuti.
所谓“异说”:不仅布施者增长福德,随喜者亦增长福德;心得定者,乃至行承事者,也都增长福德。巴利
Vevacananti dadato puññaṃ pavaḍḍhati, anumodatopi puññaṃ pavaḍḍhati. Cittassa samādahatopi veyyāvaccakiriyāyapi puññaṃ pavaḍḍhatīti.
“施设”:说“布施者增长福德”,这是以无贪而破坏对施设的依止所施设的。说“自制者不积怨仇”,这是以无嗔而破坏对施设的依止所施设的。说“善者舍离恶法”,这是以无痴而破坏对施设的依止所施设的。巴利
Paññattīti dadato puññaṃ pavaḍḍhati, alobhassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti adosassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ kusalo ca jahāti pāpakanti amohassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ.
“下降”:于五根中,布施者福德增长,自制者不积聚怨仇,由自制成就戒蕴。入于六根之防护,此为定蕴;善者舍断恶法,此为慧蕴;由贪嗔痴灭尽而般涅槃,此为解脱蕴。于诸界中为法界,于诸处中为意处。巴利
Otaraṇoti pañcasu indriyesu dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati saṃyamena sīlakkhandho. Otiṇṇo chasu indriyesu saṃvaro, ayaṃ samādhikkhandho, yaṃ kusalo ca jahāti pāpakaṃ, ayaṃ paññākkhandho, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti vimuttikkhandho. Dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu manāyatanaṃ.
“净化”:凭此精勤而宣说此经,此精勤即是清净的。巴利
Sodhanoti yenārambhena idaṃ suttaṃ desitaṃ so ārambho suddho.
“确立的布施”:这是依同一性而施设的。舍弃、遍舍、法施、物施——八种布施当详细解说,这是差别性。并非对于施者,依同一性的施设而施设。“忍辱无过失”:是由施设而施设的。“由于贪嗔痴的灭尽而般涅槃”:是由止息精进的施设而施设的。巴利
Adhiṭṭhāno dānanti ekattatāya paññattaṃ. Cāgo pariccāgo dhammadānaṃ āmisadānaṃ, aṭṭha dānāni vitthārena kātabbāni, ayaṃ vemattatā. Na ca dadato ekattapaññattiyā paññattaṃ. Khantī anavajjanti paññattiyā paññattaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rodhavīriyapaññattiyā paññattā.
“资具”:于布施,喜悦为缘,无贪为因。于自制者,如理作意为因,遍舍为缘。“善者舍断恶”:如实见为缘,证得智为因。“由于贪嗔痴的灭尽而般涅槃”:他人之声、内在的如理作意、道,既是因,亦是缘。巴利
Parikkhāroti dānassa pāmojjaṃ paccayo, alobho hetu. Saṃyamato yoniso manasikāro hetu, pariccāgo paccayo. Kusalo ca jahāti pāpakanti yathābhūtadassanaṃ paccayo, ñāṇappaṭilābho hetu. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro maggo ca hetu ca paccayo ca.
“增上”:所谓“施者的福德增长”,此偈颂亦显示其戒增长、自制增长。“自制者的怨恨不积聚”:其他烦恼也不积聚,那些以此为缘而应生的诸漏、诸障碍,皆不生起。“由于贪嗔痴的灭尽而般涅槃”:由于贪与嗔的灭尽,贪随眠的灭尽,嗔与痴的灭尽,而般涅槃——有余涅槃界与无余涅槃界。这便是增上。巴利
Samāropanoti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā tassa sīlampi vaḍḍhati. Saṃyamopi vaḍḍhati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti. Aññepi kilesā na cīyanti yepissa tappaccayā uppajjeyyuṃ āsavā vighātā, tepissa na uppajjanti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rāgadosassāpi khayā rāgānusayassapi khayā dosassa mohassāpi sa nibbutoti sopādisesā nibbānadhātu anupādisesāpi. Ayaṃ samāropano.
长老大迦旃延的《藏释》之中巴利
Therassa mahākaccāyanassa peṭakopadese
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10