6. 经义集成地巴利 6. Suttatthasamuccayabhūmi
藏释 · 82 段
60 诸佛世尊的教法由三种方式总摄:蕴、界、处。其中,五蕴为色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。十色处,即眼与色、耳与声、鼻与香、舌与味、身与触,这便是色蕴。其中,六受身是受蕴:眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受、意触所生受,这便是受蕴。其中,六想身是想蕴:色想、声想、香想、味想、触想、法想,这六种想身便是想蕴。其中,六思身是行蕴:色思、声思、香思、味思、触思、法思,这六种思身便是行蕴。其中,六识身是识蕴:眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识,这六种识身便是识蕴。这便是五蕴。巴利
Buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsanaṃ tividhena saṅgahaṃ gacchati, khandhesu dhātūsu āyatanesu ca. Tattha pañcakkhandhā rūpakkhandho yāva viññāṇakkhandho. Dasa rūpaāyatanāni cakkhu rūpā ca yāva kāyo phoṭṭhabbā ca, ayaṃ rūpakkhandho. Tattha cha vedanākāyā vedanākkhandho cakkhusamphassajā vedanā yāva manosamphassajā vedanā, ayaṃ vedanākkhandho. Tattha cha saññākāyā saññākkhandho, rūpasaññā yāva dhammasaññā ime cha saññākāyā, ayaṃ saññākkhandho. Tattha cha cetanākāyā saṅkhārakkhandho, rūpasañcetanā yāva dhammasañcetanā ime cha cetanākāyā, ayaṃ saṅkhārakkhandho. Tattha cha viññāṇakāyā viññāṇakkhandho, cakkhuviññāṇaṃ yāva manoviññāṇaṃ ime cha viññāṇakāyā, ayaṃ viññāṇakkhandho. Ime pañcakkhandhā.
它们的遍知是什么?无常、苦、想、无我,这便是它们的遍知。那么,什么是蕴的含义?蕴的含义是聚集,是堆积,是积聚。犹如薪蕴、林蕴、木蕴、火蕴、水蕴、风蕴,于诸蕴中,一切总集,这便是蕴的含义。巴利
Tesaṃ kā pariññā? Aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti esā etesaṃ pariññā. Tattha katamo khandhattho? Samūhattho khandhattho, puñjattho khandhattho, rāsattho khandhattho. Taṃ yathā dabbakkhandho vanakkhandho dārukkhandho aggikkhandho udakakkhandho vāyukkhandho iti evaṃ khandhesu sabbasaṅgahova evaṃ khandhattho.
其中,十八界为:眼界、色界、眼识界……乃至意界、法界、意识界。这便是十八界。它们的遍知是:无常、苦、想、无我,这便是它们的遍知。那么,什么是界的含义?所谓界的含义,就是部分义。所谓部分,眼并非净色,这便是眼界。如此,于五界中,又依贪的分离义而说为界义,因为眼界是分离的。如此,于五界中,也依自性义而说为界义。譬如,依自性,此人是胆汁质、痰质、风质或混合质;同样,依自性,眼界等为十种所喜爱者……乃至一切诸根……差别义即是界义。巴利
Tattha aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu. Etāyo aṭṭhārasa dhātuyo. Tāsaṃ pariññā aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti esā etāsaṃ pariññā. Tattha ko dhātuattho? Vuccate avayavattho dhātuattho. Avayavoti cakkhu no pasādo cakkhudhātu. Evaṃ pañcasu dhātūsu puna rāgavavacchedattho dhātuattho. Vavacchinnā hi cakkhudhātu. Evaṃ pañcasu punarāha ekantipakatyatthena dhātuatthoti vuccate. Taṃ yathā, pakatiyā ayaṃ puriso pittiko semhiko vātiko sannipātikoti evaṃ pakaticakkhudhātu dasannaṃ piyā ca sabbesu indriyesu…pe… visabhāgattho dhātuattho.
其中,何等为十二处?六内处、六外处:眼处乃至意处为内,色处乃至法处为外。这便称为十二处。什么是它们的遍知?无常、苦、无我想,这便是它们的遍知。又,遍知有两种:知遍知与断遍知。其中,知遍知即无常、苦、无我想,这称为知遍知;而断遍知则是欲贪的断除,这称为断遍知。其中,什么是“处”的含义?所谓“行相”义便是处义。犹如金矿与劣矿,犹如牛以二三种行相而生起,同样,依这些心心所法,生起业、烦恼与诸苦法。又,收入与给予之义即是处义。犹如国王由收入来源而有收入,同样,收入与给予之义正是处义。巴利
Tattha dvādasāyatanāni katamāni? Cha ajjhattikāni cha bāhirāni. Cakkhāyatanaṃ yāva manāyatananti ajjhattikaṃ, rūpāyatanaṃ yāva dhammāyatananti bāhiraṃ. Etāni dvādasa āyatanāni. Etesaṃ kā pariññā? Aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti, esā etesaṃ pariññā. Api ca dvidhā pariññā ñātapariññā ca pahānapariññā ca. Tattha ñātapariññā nāma aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti, esā ñātapariññā. Pahānapariññā pana chandarāgappahānā, esā pahānapariññā. Tattha katamo āyatanattho? Vuccate ākārattho āyatanattho. Yathā suvaṇṇākaro dubbaṇṇākaro, yathā dvīhi tehi ākārehi te te gāvā uttiṭṭhanti. Evaṃ etehi cittacetasikā gāvā uttiṭṭhanti kammakilesā dukkhadhammā ca. Punarāha āyadānattho āyatanattho. Yathā rañño āyadānehi āyo bhavati, evaṃ āyadānattho āyatanattho.
61 四圣谛是苦、集、灭、道。略说苦,即是法行与心;略说集,即是无明与渴爱;略说灭,即是明与解脱;略说道,即是止与观。巴利
Cattāri ariyasaccāni dukkhaṃ samudayo nirodho maggo ca. Dukkhaṃ yathā samāsena dhammācariyaṃ mānasañca, samudayo samāsena avijjā ca taṇhā ca, nirodho samāsena vijjā ca vimutti ca, maggo samāsena samatho ca vipassanā ca.
其中,何等为三十七菩提分法?即四念处乃至圣八支道,这些便是三十七菩提分法。那些为过去、未来、现在诸佛世尊、诸独觉佛及诸声闻所修、能导向涅槃的法,就是此道——四念处。哪四种?于此,比丘于身随观身而住……四正勤……四神足……五根……五力……其中,什么是根义?主宰义是根义,增上义是根义,净信义是根义,各各自不共作用义是根义。不被超越义是力义,强力义是力义,依止义是力义,支持义是力义。巴利
Tattha sattatiṃsa bodhipakkhikā dhammā katame? Cattāro satipaṭṭhānā yāva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, evamete sattatiṃsa bodhipakkhikā dhammā. Ye dhammā atītānāgatapaccuppannānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ paccekabuddhānaṃ sāvakānaṃ ca nibbānāya saṃvattantīti, so maggo cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha bhikkhu kāye kāyānupassī viharati, sammappadhānaṃ…pe… iddhipādaṃ…pe… indriyāni…pe… balāni…pe… tattha ko indriyattho? Indattho indriyattho, ādhipateyyattho indriyattho, pasādattho indriyattho, asādhāraṇaṃ kassa kiriyattho indriyattho anavapariyattho balattho, thāmattho balattho, upādāyattho balattho, upatthambhanattho balattho.
于此,何为七觉支?即念觉支乃至舍觉支。于此,何为八支道?即正见乃至正定。于此,八支道即是三蕴:戒蕴、定蕴、慧蕴。于此,正语、正业、正命属于戒蕴;正念、正精进、正定属于定蕴;正思惟、正见属于慧蕴。如此便是三学。如此,以三种方式说明十句。巴利
Tattha katame satta bojjhaṅgā? Satisambojjhaṅgo yāva upekkhāsambojjhaṅgo. Tattha katamo aṭṭhaṅgiko maggo? Sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi. Tattha aṭṭhaṅgiko maggoti khandho sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca paññākkhandho ca. Tattha yā ca sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo, ayaṃ sīlakkhandho. Yā ca sammāsati yo ca sammāvāyāmo yo ca sammāsamādhi, ayaṃ samādhikkhandho. Yo ca sammāsaṅkappo yā ca sammādiṭṭhi, ayaṃ paññākkhandho. Evaṃ tāyo tisso sikkhā. Evaṃ tīhākārehi dasa padāni…pe….
于此,修习者安住于戒蕴中,便不执取嗔恚这一不善法,根除嗔随眠,拔除嗔刺,遍知苦受,超越欲界。安住于定蕴中,便不执取贪欲这一不善法,根除贪随眠,拔除贪刺,遍知乐受,超越色界。安住于慧蕴中,便不执取愚痴这一不善法,根除无明随眠,拔除痴刺与见刺,遍知不苦不乐受,超越无色界。如此依三蕴,不执取三种不善根,拔除四刺,遍知三受,超越三界。巴利
Tattha yogāvacaro sīlakkhandhe ṭhito dosaṃ akusalaṃ na upādiyati, dosānusayaṃ samūhanati, dosasallaṃ uddharati, dukkhavedanaṃ parijānāti, kāmadhātuṃ samatikkamati. Samādhikkhandhe ṭhito lobhaṃ akusalaṃ na upādiyati, rāgānusayaṃ samūhanati, lobhasallaṃ uddharati, sukhavedanaṃ parijānāti, rūpadhātuṃ samatikkamati. Paññākkhandhe ṭhito mohaṃ akusalaṃ na upādiyati, avijjānusayaṃ samūhanati, mohasallaṃ diṭṭhisallañca uddharati, adukkhamasukhavedanaṃ parijānāti, arūpadhātuṃ samatikkamati. Iti tīhi khandhehi tīṇi akusalamūlāni na upādiyati, cattāri sallāni uddharati, tisso vedanā parijānāti, tedhātukaṃ samatikkamati.
62 于此,什么是无明?即于四圣谛的无知,其详如对生命生疑时所应说。于此,什么是识?六识身、受、想、思、触、作意,此名为名。于此,什么是色?即四大种及依四大种所造色的施设。如是,先前的名与此色,此二合称为名色。于此,六处即六内处:眼内处乃至意内处。触即六触身:眼触乃至意触,此即触。受即六受身。渴爱即六渴爱身。取即四取:欲取、见取、戒禁取、我论取,此即取。有即三有:欲有、色有、无色有。于此,什么是生?即诸蕴的初现起、诸界的初现起、诸处的初现起,出生、诞生、显现、生起、诸蕴的显现,此名为生。于此,什么是老?即衰坏、斑白、皱纹,四大种的衰变、衰败,老化、衰退、寿命的损减、诸根的成熟、衰老,此名为老。于此,什么是死?即于各各有情部类中,彼彼有情的灭没、死、命终、身体弃舍、命根断绝,此名为死。如是,老与此死,此二即为老死。巴利
Tattha katamā avijjā? Yaṃ catūsu ariyasaccesu aññāṇanti vitthārena yathā so pāṇasajjesu kathaṃkathā kātabbaṃ. Tattha katamaṃ viññāṇaṃ? Cha viññāṇakāyā vedanā saññā cetanā phasso manasikāro, idaṃ nāmaṃ. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cātumahābhūtikaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāyarūpassa paññattiṃ. Iti purimakañca nāmaṃ idañca rūpaṃ tadubhayaṃ nāmarūpanti vuccati. Tattha chaḷāyatananti cha ajjhattikāni āyatanāni, cakkhu ajjhattikaṃ āyatanaṃ yāva mano ajjhattikaṃ āyatanaṃ. Phassoti cha phassakāyā cakkhusamphasso yāva manosamphassoti phasso. Cha vedanākāyā vedanā. Taṇhāti cha taṇhākāyā taṇhā. Upādānanti cattāri upādānāni kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti upādānaṃ. Bhavoti tayo bhavā kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo. Tattha katamā jāti? Yā paṭhamaṃ khandhānaṃ paṭhamaṃ dhātūnaṃ paṭhamaṃ āyatanānaṃ uppatti jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo, ayaṃ jāti. Tattha katamā jarā? Jarā nāma yaṃ taṃ khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā pavivittaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ vivaṇṇataṃ bhaggo taṃ jarā hīyanā pahīyanā āyuno hāni saṃhāni indriyānaṃ paribhedo upanāho paripāko, ayaṃ jarā. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Maraṇaṃ nāma yaṃ tasmiṃ tasmiṃ sattanikāye tesaṃ tesaṃ sattānaṃ cuti cavanatā maraṇaṃ kālaṅkiriyā uddhumātakānaṃ bhedo kāyassa jīvitindriyassa upacchedo, idaṃ maraṇaṃ. Iti purimikā ca jarā idañca maraṇaṃ tadubhayaṃ jarāmaraṇaṃ.
其中,无明以黑暗、愚蒙、不如实知为特相,是诸行的近因。诸行以造作为特相,以积聚、再生、栽种而现起,它们是识的近因。识以所依和了别为特相,是名色的近因。名色以多种所依为特相,是六处的近因。六处以诸根的确定为特相,是触的近因。触以会合为特相,是受的近因。受以感受为特相,是渴爱的近因。渴爱以贪著为特相,是取的近因。取以执取、执持为特相,是有的近因。有以散布诸趣为特相,是生的近因。生以诸蕴显现为特相,是老的近因。老以衰败、成熟为特相,是死的近因。死以寿命灭尽、命根断绝为特相,是苦的近因。苦以身逼迫为特相,是忧的近因。忧以心逼迫为特相,是愁的近因。愁以悲泣为特相,是悲的近因。悲以语言表达为特相,是恼的近因。那些苦恼即是恼。巴利
Tattha andhakāratimisā yathābhūtaṃ appajānanalakkhaṇā avijjā saṅkhārānaṃ padaṭṭhānaṃ ha. Abhisaṅkharaṇalakkhaṇā saṅkhārā, upacayapunabbhavābhiropanapaccupaṭṭhānā. Te viññāṇassa padaṭṭhānaṃ. Vatthu saviññattilakkhaṇaṃ viññāṇaṃ, taṃ nāmarūpassa padaṭṭhānaṃ. Anekasannissayalakkhaṇaṃ nāmarūpaṃ, taṃ saḷāyatanassa padaṭṭhānaṃ. Indriyavavatthāpanalakkhaṇaṃ saḷāyatanaṃ, taṃ phassassa padaṭṭhānaṃ . Sannipātalakkhaṇo phasso, so vedanāya padaṭṭhānaṃ. Anubhavanalakkhaṇā vedanā, sā taṇhāya padaṭṭhānaṃ. Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, sā upādānassa padaṭṭhānaṃ. Ādānaparihananalakkhaṇaṃ upādānaṃ, taṃ bhavassa padaṭṭhānaṃ . Nānāgativikkhepalakkhaṇo bhavo, so jātiyā padaṭṭhānaṃ. Khandhānaṃ pātubhāvalakkhaṇā jāti, sā jarāya padaṭṭhānaṃ. Upanayaparipākalakkhaṇā jarā, sā maraṇassa padaṭṭhānaṃ. Āyukkhayajīvitauparodhalakkhaṇaṃ maraṇaṃ, taṃ dukkhassa padaṭṭhānaṃ. Kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ, taṃ domanassassa padaṭṭhānaṃ. Cittasampīḷanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, taṃ sokassa padaṭṭhānaṃ. Socanalakkhaṇo soko, so paridevassa padaṭṭhānaṃ. Vacīnicchāraṇalakkhaṇo paridevo, so upāyāsassa padaṭṭhānaṃ. Ye āyāsā te upāyāsā.
九处,一切不善法皆摄集于此、会归于此。哪九处?二根本烦恼、三不善根、四颠倒。其中,二根本烦恼是无明与有爱;三不善根是贪、嗔、痴。四颠倒:于无常起常想的想颠倒、心颠倒、见颠倒;于苦起乐想的想颠倒、心颠倒、见颠倒;于无我起我想的想颠倒、心颠倒、见颠倒;于不净起净想的想颠倒、心颠倒、见颠倒。巴利
Nava padāni yattha sabbo akusalapakkho saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchati. Katamāni nava padāni? Dve mūlakilesā, tīṇi akusalamūlāni, cattāro vipallāsā. Tattha dve mūlakilesā avijjā ca bhavataṇhā ca, tīṇi akusalamūlāni lobho doso moho ca. Cattāro vipallāsā – ‘‘anicce nicca’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘dukkhe sukha’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘anattani attā’’ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘asubhe subha’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso.
63 其中,无明就是对四圣谛不能如实了知的无智,这就是无明。有爱就是对诸有的贪、染着、欲、迷恋、希愿、喜乐、执取、不舍,这就是有爱。巴利
Tattha avijjā nāma catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṃ aññāṇaṃ, ayaṃ avijjā. Bhavataṇhā nāma yo bhavesu rāgo sārāgo icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṃ apariccāgo, ayaṃ bhavataṇhā.
其中,什么是贪不善根?巴利
Tattha katamo lobho akusalamūlaṃ?
贪,就是对于种种他人之物、他人之财物、他人之地位、他人之所有、他人之所属,生起贪、贪求、欲求、迷恋、希求、喜爱、执着、不舍弃,这就是贪不善根。它是何者之根?贪是依贪而生起的不善身业、语业、意业之根,也是与它相应的心、心所法之根。巴利
Lobho nāma so tesu tesu paravatthūsu paradabbesu paraṭṭhānesu parasāpateyyesu parapariggahitesu lobho lubbhanā icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṃ apariccāgo, ayaṃ lobho akusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Lobho lobhajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca, tathā yathā taṃsampayuttānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
其中,什么是嗔不善根?巴利
Tattha katamo doso akusalamūlaṃ?
即对有情众生心怀恼害、不忍、不悦、嗔恨、憎恶、欲加损害,乃至心的对抗——这便是嗔不善根。巴利
So sattesu āghāto akkhanti appaccayo byāpādo padoso anatthakāmatā cetaso paṭighāto, ayaṃ doso akusalamūlaṃ.
它是嗔所生的身业、语业、意业,以及与嗔相应的心心所法之根。巴利
Dosajassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa sampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
这里,什么是痴不善根?巴利
Tattha katamo moho akusalamūlaṃ?
对四圣谛未现观、未通达、未证知;痴、迷痴、迷蒙、昏昧、无明、黑暗、盲冥、障碍、盖、遮蔽、覆藏;对诸善法未能现前——这就是痴不善根。巴利
Yaṃ catūsu ariyasaccesu anabhisamayo asampajjaggāho appaṭivedho moho muyhanā sammoho sammuyhanā avijjā tamo andhakāro āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ acchadanaṃ apasacchāgamanaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, ayaṃ moho akusalamūlaṃ.
这又是何者的根?巴利
Kassetaṃ mūlaṃ?
此是从痴所生的不善身业、语业、意业,以及与这些相应的心、心所法之根。巴利
Mohajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca taṃsampayuttakānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
于此,应知颠倒,应知颠倒之事,应知彼为颠倒。于此,有一颠倒、三颠倒、四颠倒事。什么是一颠倒?以何为反面而执取为颠倒?巴利
Tattha vipallāsā jānitabbā, vipallāsānaṃ vatthu jānitabbaṃ. Yaṃ vipallāsaṃ siyā, taṃ jānitabbaṃ. Tattha eko vipallāso tīṇi vipallāsāni cattāri vipallāsavatthūni. Katamo eko vipallāso ca, yena paṭipakkhena vipallāsitaṃ gaṇhāti?
“以无常为常”、“以苦为乐”、“以无我为我”、“以不净为净”,这是一种颠倒。巴利
‘‘Anicce nicca’’nti, ‘‘dukkhe sukha’’nti, ‘‘anattani attā’’ti, ‘‘asubhe subha’’nti, ayaṃ eko vipallāso.
何谓四颠倒事?巴利
Katamāni cattāri vipallāsavatthūni?
即身、受、心、法,这些即是四颠倒事。巴利
Kāyo vedanā cittaṃ dhammā ca. Imāni cattāri vipallāsavatthūni.
何谓三颠倒?巴利
Katamāni tīṇi vipallāsāni?
想、心、见,这便是三种颠倒。巴利
Saññā cittaṃ diṭṭhi ca. Imāni tīṇi vipallāsāni.
于此,在可意的基础、根的对象、色处中,对相的执取,这是想颠倒。于此,当基础存在时,颠倒心的表示,这是心颠倒。于此,颠倒心对那色“于不净为净”的忍可、喜好、舍置、决定、见、显示、思量,这是见颠倒。于此,依基础的差别,在诸身有十二种颠倒。三种在身,三种在受,三种在心,三种在法,四种想颠倒、四种心颠倒、四种见颠倒,依处的累积,从具眼识想者对诸色的十二种颠倒,乃至具意想者,对诸法的十二种颠倒,六个十二,有四种颠倒。确实,依所缘的种种性,对无量数的众生,有无量无数的颠倒,依下劣、殊胜、中等。巴利
Tattha manāpike vatthumhi indriyavatthe vaṇṇāyatane vā yo nimittassa uggāho, ayaṃ saññāvipallāso. Tattha viparītacittassa vatthumhi sati viññatti, ayaṃ cittavipallāso. Tattha viparītacittassa tamhi rūpe ‘‘asubhe subha’’nti yā khanti ruci upekkhanā nicchayo diṭṭhi nidassanaṃ santīraṇā, ayaṃ diṭṭhivipallāso. Tattha vatthubhedena kāyesu dvādasa vipallāsā bhavanti. Tayo kāye tayo vedanāya tayo citte tayo dhamme, cattāro saññāvipallāsā cattāro cittavipallāsā cattāro diṭṭhivipallāsā, āyatanūpacayato cakkhuviññāṇasaññāsamaṅgissa rūpesu dvādasa vipallāsā yāva mano saññāsamaṅgissa, dhammesu dvādasa vipallāsā cha dvādasakā cattāri vipallāsā bhavanti. Ārammaṇanānattato hi aparimitasaṅkheyyānaṃ sattānaṃ aparimitamasaṅkheyyā vipallāsā bhavanti hīnukkaṭṭhamajjhimatāya.
64 于此,五蕴成为四种自体的基础。色蕴是身自体基础。受蕴是受自体基础。想蕴和行蕴是法自体基础。识蕴是心自体基础。如此,五蕴是四种自体的基础。于此,在身“于不净为净”有颠倒。如是在诸受……在心……在诸法也有我颠倒。于此,为了根除四种颠倒,世尊教导、施设四念处,于身随观身而住者根除“于不净为净”的颠倒,对于受、心、法也应当如此造作。巴利
Tattha pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni bhavanti. Yo rūpakkhandho, so kāyo attabhāvavatthu. Yo vedanākkhandho, so vedanā attabhāvavatthu. Yo saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca, te dhammā attabhāvavatthu. Yo viññāṇakkhandho, so cittaṃ attabhāvavatthu. Iti pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni. Tattha kāye ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso bhavati. Evaṃ vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu ca attavipallāso bhavati. Tattha catunnaṃ vipallāsānaṃ samugghātanatthaṃ bhagavā cattāro satipaṭṭhāne deseti paññapeti kāye kāyānupassī viharato ‘‘asubhe subha’’nti vipallāsaṃ samugghāteti, evaṃ vedanāsu, citte, dhammesu ca kātabbaṃ.
其中,无明以黑暗昏昧、不通达为相,颠倒是其近因。渴爱以执著为相,可爱相、可意相是其近因。贪以自见欺诳为相,不与取是其近因。嗔以现前诤论为相,杀生是其近因。痴以事理颠倒为相,邪行是其近因。常想以执取诸行不灭为相,一切诸行是其近因。乐想以触对有漏触为相,我所作是其近因。我想以触对诸法为相,我作是其近因。净想以执取美相为相,诸根不律仪是其近因。由此九句总摄一切不善品,实唯多闻者能了知,非少闻者;有慧者能了知,非劣慧者;相应者能了知,非不相应者。巴利
Tattha andhakāratimisā appaṭivedhalakkhaṇā avijjā, tassā vipallāsapadaṭṭhānaṃ. Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, tassā piyarūpasātarūpaṃ padaṭṭhānaṃ. Attāsayavañcanālakkhaṇo lobho, tassa adinnādānaṃ padaṭṭhānaṃ. Idha vivādalakkhaṇo doso, tassa pāṇātipāto padaṭṭhānaṃ. Vatthuvippaṭipattilakkhaṇo moho, tassa micchāpaṭipatti padaṭṭhānaṃ. Saṅkhatānaṃ dhammānaṃ avināsaggahaṇalakkhaṇā niccasaññā, tassā sabbasaṅkhārā padaṭṭhānaṃ. Sāsavaphassopagamanalakkhaṇā sukhasaññā, tassā mamaṅkāro padaṭṭhānaṃ. Dhammesu upagamanalakkhaṇā attasaññā , tassā ahaṅkāro padaṭṭhānaṃ. Vaṇṇasaṅgahaṇalakkhaṇā subhasaññā, tassā indriyaasaṃvaro padaṭṭhānaṃ. Etehi navahi padehi uddiṭṭhehi sabbo akusalapakkho niddiṭṭho bhavati, so ca kho bahussutena sakkā jānituṃ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttena.
有九句善法,一切善品皆摄集、会归于其中。哪九句?即:止、观、无贪、无嗔、无痴、无常想、苦想、无我想、不净想。巴利
Nava padāni kusalāni yattha sabbo kusalapakkho saṅgaho samosaraṇaṃ gacchanti. Katamāni nava padāni? Samatho vipassanā alobho adoso amoho aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā asubhasaññā ca.
其中,何为止?凡心的住立、确立、安住、住处、基础、现起、定、等持、不散乱、不散动、寂静、心一境性,这就是止。巴利
Tattha katamo samatho? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti ṭhānaṃ paṭṭhānaṃ upaṭṭhānaṃ samādhi samādhānaṃ avikkhepo avippaṭisāro vūpasamo mānaso ekaggaṃ cittassa, ayaṃ samatho.
其中,什么是观?于诸蕴,或诸界,或诸处,或名色,或缘起,或缘所生法,或苦,或集,或灭,或道,或善与不善法,或有罪与无罪,或黑与白,或应亲近与不应亲近,如实简择、遍简择、审察、遍审察、把握、执持、遍执持、以心遍知、思量、观察,这些都是智、明、眼、觉、慧、光明、光、辉、光辉、利剑、箭、择法觉支、正见道支,这就是观。因此称为观;或说种种观故,称为观。此观有两种,名为法观,依此两种见净与不净、黑与白、应亲近与不应亲近、业与果报、系缚与解脱、积集与损减、流转与还灭、杂染与清净,如此名为观。又,“vi”是前缀,“见”是意义,故称为观,这是观。巴利
Tattha katamā vipassanā? Khandhesu vā dhātūsu vā āyatanesu vā nāmarūpesu vā paṭiccasamuppādesu vā paṭiccasamuppannesu vā dhammesu dukkhesu vā samudayesu vā nirodhe vā magge vā kusalākusalesu vā dhammesu sāvajjaanavajjesu vā kaṇhasukkesu vā sevitabbaasevitabbesu vā so yathābhūtaṃ vicayo pavicayo vīmaṃsā paravīmaṃsā gāhanā aggāhanā pariggāhanā cittena paricitanā tulanā upaparikkhā ñāṇaṃ vijjā vā cakkhu buddhi medhā paññā obhāso āloko ābhā pabhā khaggo nārāco dhammavicayasambojjhaṅgo sammādiṭṭhi maggaṅgaṃ, ayaṃ vipassanā. Tenesā vipassanā iti vuccati vividhā vā esā vipassanāti, tasmā esā vipassanāti vuccati. Dvidhā cesā hi vipassanā dhammavipassanāti vuccati, dvidhā imāya passati subhañca asubhañca kaṇhañca sukkañca sevitabbañca asevitabbañca kammañca vipākañca bandhañca vimokkhañca ācayañca apacayañca pavattiñca nivattiñca saṃkilesañca vodānañca, evaṃ vipassanāti vuccati. Atha vā viiti upasaggo passanāti attho tasmā vipassanāti vuccate, ayaṃ vipassanā.
65 其中,众生有两种病:无明与有渴爱。为灭除这两种病,世尊说了两种药:止与观。服此二药,证得两种无病:离贪的心解脱与离无明的慧解脱。其中,对渴爱病,止是药,由离贪的心解脱是无病;对无明病,观是药,由离无明的慧解脱是无病。因此世尊说:“二法应遍知:名与色。二法应断:无明与有渴爱。二法应修习:止与观。二法应作证:明与解脱。”其中,修习止者遍知色;遍知色者断渴爱;断渴爱者由离贪而作证心解脱。修习观者遍知名;遍知名者断无明;断无明者由离无明而作证慧解脱。当比丘已遍知二法——名与色,他便已断二法——无明与有渴爱,已修习二法——止与观,已作证二法——明与解脱。至此,比丘成为所作已办者。这是有余涅槃界。由于他寿命终尽、命根止息,此苦灭尽,其他苦不再生起。其中,那些蕴、界、处的灭尽、寂静,以及不再有其他的蕴、界、处结生、显现,这就是无余依涅槃界。巴利
Tattha dve rogā sattānaṃ avijjā ca bhavataṇhā ca, etesaṃ dvinnaṃ rogānaṃ nighātāya bhagavatā dve bhesajjāni vuttāni samatho ca vipassanā ca. Imāni dve bhesajjāni paṭisevento dve aroge sacchikaroti rāgavirāgaṃ cetovimuttiṃ avijjāvirāgañca paññāvimuttiṃ. Tattha taṇhārogassa samatho bhesajjaṃ, rāgavirāgā cetovimutti arogaṃ. Avijjārogassa vipassanābhesajjaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti arogaṃ. Evañhi bhagavā cāha, ‘‘dve dhammā pariññeyyā nāmañca rūpañca, dve dhammā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca, dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā vijjā ca vimutti cā’’ti. Tattha samathaṃ bhāvento rūpaṃ parijānāti, rūpaṃ parijānanto taṇhaṃ pajahati, taṇhaṃ pajahanto rāgavirāgā cetovimuttiṃ sacchikaroti, vipassanaṃ bhāvento nāmaṃ parijānāti, nāmaṃ parijānanto avijjaṃ pajahati, avijjaṃ pajahanto avijjāvirāgā paññāvimuttiṃ sacchikaroti. Yadā bhikkhuno dve dhammā pariññātā bhavanti nāmañca rūpañca, tathāssa dve dhammā pahīnā bhavanti avijjā ca bhavataṇhā ca. Dve dhammā bhāvitā bhavanti samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā bhavanti vijjā ca vimutti ca. Ettāvatā bhikkhu katakicco bhavati. Esā sopādisesā nibbānadhātu. Tassa āyupariyādānā jīvitindriyassa uparodhā idañca dukkhaṃ nirujjhati, aññañca dukkhaṃ na uppajjati. Tattha yo imesaṃ khandhānaṃ dhātuāyatanānaṃ nirodho vūpasamo aññesañca khandhadhātuāyatanānaṃ appaṭisandhi apātubhāvo, ayaṃ anupādisesā nibbānadhātu.
其中,什么是无贪善根?即那界性上的无贪、不贪、不贪婪性、不欲求、不希求、不喜爱、不执著,这就是无贪善根。它是何者的根?是无贪所生的善身业、语业、意业,以及与这些相应的诸心心所法的根。又,圣八支道即是善,它为其中三支道支的根。哪三支?正思惟、正精进、正定,是这三支道支的根,因此称为善根。巴利
Tattha katamaṃ alobho kusalamūlaṃ? Yaṃdhātuko alobho alubbhanā alubbhitattaṃ anicchā apatthanā akantā anajjhosānaṃ. Ayaṃ alobho kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Alobhajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kusalanti vuccati, so tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ tiṇṇaṃ, sammāsaṅkappassa sammāvāyāmassa sammāsamādhissa ca imesaṃ mūlanti, tasmā kusalamūlanti vuccati.
于此,什么是无嗔善根?即于众生或诸行,不恼害、不嗔恚、不恶意、不嗔恨,无嗔、慈爱、行慈、欲饶益、欲利乐、心清净,这便是无嗔善根。此是何种善法之根?即是依无嗔所生善的身业、语业、意业,及其相应心、心所法之根;复为三道支之根。哪三道支?正语、正业、正命,即此三道支之根,故说为善根。巴利
Tattha katamaṃ adoso kusalamūlaṃ? Yā sattesu vā saṅkhāresu vā anaghāto appaṭighāto abyāpatti abyāpādo adoso mettā mettāyanā atthakāmatā hitakāmatā cetaso pasādo, ayaṃ adoso kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Adosajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa ca imesaṃ tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ, tasmā kusalamūlanti vuccati.
于此,什么是无痴善根?即于四圣谛如实知见、现观、正通达、通达,无痴、不迷惘、不愚痴,是明、光照、无障,此为有学善法,这便是无痴善根。此是何种善法之根?即是依无痴所生善的身业、语业、意业,及其相应心、心所法之根;复为二道支之根。哪二道支?正见与正念,即此二道支之根,故说为善根。如是,应以此三善根配合八支道。巴利
Tattha katamaṃ amoho kusalamūlaṃ? Yaṃ catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ abhisamayo sammā ca paccāgamo paṭivedho amoho asammuyhanā asammoho vijjāpakāso āloko anāvaraṇaṃ sekkhānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, ayaṃ amoho kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Amohajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā dvinnaṃ maggaṅgānaṃ etaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ dvinnaṃ? Sammādiṭṭhiyā ca sammāsatiyā ca imesaṃ dvinnaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ, tasmā kusalamūlanti vuccati. Evaṃ imesaṃ tīhi kusalamūlehi aṭṭhaṅgiko maggo yojetabbo.
66 于此,什么是无常想?即依“一切行是生灭法”而生起的想、认知、安立、执取,这便是无常想。它的果报是什么?当无常想已修习、已多修习时,心于八世间法不随逐、不连结、不住著,或住于舍,或住于厌逆,这便是它的果报。巴利
Tattha katamā aniccasaññā? ‘‘Sabbe saṅkhārā uppādavayadhammino’’ti ca yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ aniccasaññā. Tassā ko nissando? Aniccasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya aṭṭhasu lokadhammesu cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
此中,什么是苦想?“一切行是苦”——凡是对此的想、了知、确定与执持,即是苦想。它带来什么果报呢?当苦想已修习、已多修习后,面对懈怠、放逸、惊愕时,心不随之而行,不与之结合,不安住其中;唯舍或厌逆得以住立,这就是它的果报。巴利
Tattha katamā dukkhasaññā? ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ dukkhasaññā. Tassā ko nissando? Dukkhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ālasse saṃpamāde vimhaye ca cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
此中,什么是无我想?“一切法无我”——凡是对此的想、了知、确定与执持,即是无我想。它带来什么果报呢?当无我想已修习、已多修习后,我慢便不随行于心、不与之结合,我所慢也不再安住;唯舍或厌逆得以住立,这就是它的果报。巴利
Tattha katamā anattasaññā? ‘‘Sabbesu dhammesu anattā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ anattasaññā. Tassā ko nissando, anattasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ahaṅkāro cittaṃ nānusandhati na sandhati, mamaṅkāro na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
此中,什么是不净想?“诸行不净”——凡是对此的想、了知、确定与执持,即是不净想。它带来什么果报呢?当不净想已修习、已多修习后,面对净相时,心不随之而行,不与之结合,不安住其中;唯舍或厌逆得以住立,这就是它的果报。巴利
Tattha katamā asubhasaññā? ‘‘Satta saṅkhārā asubhā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ asubhasaññā. Tassā ko nissando? Asubhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya subhanimitte cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
于此,世尊教导了五蕴的遍知:其中,色蕴的遍知性即不净想,受蕴的遍知性即苦想,想蕴与行蕴的遍知性即无我想,识蕴的遍知性即无常想。在此,以止根除渴爱,以观根除无明,以无嗔根除嗔,以无痴根除痴,以无常想根除常想,以苦想根除乐想,以无我想根除我想,以不净想根除净想。巴利
Tattha pañcannaṃ khandhānaṃ pariññā bhagavatā desitā, yo tattha asubhasaññā rūpakkhandhassa pariññattaṃ, dukkhasaññā vedanākkhandhassa pariññattaṃ, anattasaññā saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa pariññattaṃ, aniccasaññā viññāṇakkhandhassa pariññattaṃ. Tattha samathena taṇhaṃ samugghāteti, vipassanā avijjaṃ samugghāteti, adosena dosaṃ samugghāteti, amohena mohaṃ samugghāteti, aniccasaññāya niccasaññaṃ samugghāteti, dukkhasaññāya sukhasaññaṃ samugghāteti, anattasaññāya attasaññaṃ samugghāteti, asubhasaññāya subhasaññaṃ samugghāteti.
止以收摄心的散乱为特相,诸禅那是它的足处。观以如实通达一切法为特相,一切所应知是它的足处。无贪以收摄欲求为特相,离不与取是它的足处。无嗔以无恼害为特相,离杀生是它的足处。无痴以不违逆事物为特相,正行道是它的足处。无常想以把握诸有为法的灭尽为特相,生灭是它的足处。苦想以了知有漏触为特相,受是它的足处。无我想以不进入一切法为特相,法想是它的足处。不净想以总摄青瘀、脓烂、膨胀为特相,厌离是它的足处。当这九句被教导时,一切善品即被教导。多闻者能了知它,而非少闻者;有慧者能了知它,而非劣慧者;相应者能了知它,而非不相应者。巴利
Cittavikkhepapaṭisaṃharaṇalakkhaṇo samatho, tassa jhānāni padaṭṭhānaṃ. Sabbadhammaṃ yathābhūtaṃ paṭivedhalakkhaṇā vipassanā, tassā sabbaneyyaṃ padaṭṭhānaṃ. Icchāpaṭisaṃharaṇalakkhaṇo alobho, tassa adinnādānā veramaṇī padaṭṭhānaṃ. Abyāpādalakkhaṇo adoso, tassa pāṇātipātā veramaṇī padaṭṭhānaṃ. Vatthuappaṭihatalakkhaṇo amoho, tassa sammāpaṭipatti padaṭṭhānaṃ. Saṅkhatānaṃ dhammānaṃ vināsaggahaṇalakkhaṇā aniccasaññā, tassā udayabbayo padaṭṭhānaṃ. Sāsavaphassasañjānanalakkhaṇā dukkhasaññā, tassā vedanā padaṭṭhānaṃ. Sabbadhammaanupagamanalakkhaṇā anattasaññā, tassā dhammasaññā padaṭṭhānaṃ. Vinīlakavipubbakauddhumātakasamuggahaṇalakkhaṇā asubhasaññā, tassā nibbidā padaṭṭhānaṃ. Imesu navasu padesu upadiṭṭhesu sabbo kusalapakkho upadiṭṭho bhavati, so ca bahussutena sakkā jānituṃ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttenāti.
67 于此,对于倾向常想者,即使以正念不省察心一再倾向,无常想亦不现起;对于倾向五欲功德中乐味者,不省察威仪路的无出离时,苦想不现起;对于倾向蕴、界、处中有我者,不省察种种界、多界的分别论时,无我想不现起;对于喜乐色相形状者、倾向身净者,不净想被遮蔽而不现起。巴利
Tattha niccasaññādhimuttassa aparāparaṃ cittaṃ paṇāmento satimapaccavekkhato aniccasaññā na upaṭṭhāti, pañcasu kāmaguṇesu sukhassādādhimuttassa iriyāpathassa agatimapaccavekkhato dukkhasaññā na upaṭṭhāti, khandhadhātuāyatanesu attādhimuttassa nānādhātuanekadhātuvinibbhogamapaccavekkhato anattasaññā na upaṭṭhāti, vaṇṇasaṇṭhānābhiratassa kāye subhādhimuttassa ca vippaṭicchannā asubhasaññā na upaṭṭhāti.
信的特相是无悔,现起是信解。四入流支是它的足处。正如世尊所说:“诸比丘,信根应于何处见?应于四入流支、诸善法中见。”巴利
Avippaṭisāralakkhaṇā saddhā, saddahanā paccupaṭṭhānaṃ. Tassa cattāri sotāpattiyaṅgāni padaṭṭhānaṃ. Evañhi vuttaṃ bhagavatā saddhindriyaṃ bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu sotāpattiyaṅgesu kusalesu dhammesu.
精进根的特相是勇猛、不退却,现起是策励。它的足处是过去的四正勤。如世尊所说:“诸比丘,精进根应于何处见?应于四正勤中见。”巴利
Sūrāapaṭikkhepanalakkhaṇaṃ vīriyindriyaṃ, vīriyindriyārambho paccupaṭṭhānaṃ. Tassa atītā cattāro sammappadhānā padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā vīriyindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu sammappadhānesu.
念的特相是忆念,现起是不痴。它的足处是过去的四念处。如世尊所说:“诸比丘,念根应于何处见?应于四念处中见。”巴利
Sati saraṇalakkhaṇā, asammohapaccupaṭṭhānā. Tassa atītā cattāro satipaṭṭhānā padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā satindriyaṃ bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu satipaṭṭhānesu.
定以心一境性为相,以不散乱为现起,以四智为足处。如世尊所说:“诸比丘,定根应在何处见?应在四禅那中见。”巴利
Ekaggalakkhaṇo samādhi, avikkhepapaccupaṭṭhāno, tassa cattāri ñāṇāni padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā samādhindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu jhānesu.
慧以了知为相,以如实义的省察为现起,以四圣谛为足处。如世尊所说:“诸比丘,慧根应在何处见?应在四圣谛中见。”巴利
Pajānanalakkhaṇā paññā, bhūtatthasantīraṇā paccupaṭṭhānā, tassa cattāri ariyasaccāni padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā paññindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu ariyasaccesu.
四轮者:住于适宜处为一轮,亲近善士为一轮,自身正愿为一轮,过去所作福德为一轮。其中,住于适宜处以亲近圣者为相,此为亲近善士的足处。亲近善士以亲近圣者为相,此为自身正愿的足处。自身正愿以正行道为相,此为诸福德的足处。福德以善法积集为相,此为一切成就的足处。巴利
Cattāri cakkāni patirūpadesavāso cakkaṃ, sappurisūpanissayo cakkaṃ, attasammāpaṇidhānaṃ cakkaṃ, pubbe katapuññatā cakkaṃ. Tattha ariyasannissayalakkhaṇo patirūpadesavāso, so sappurisūpanissayassa padaṭṭhānaṃ. Ariyasannissayalakkhaṇo sappurissūpanissayo, so attasammāpaṇidhānassa padaṭṭhānaṃ. Sammāpaṭipattilakkhaṇaṃ attasammāpaṇidhānaṃ, taṃ puññānaṃ padaṭṭhānaṃ. Kusaladhammopacayalakkhaṇaṃ puññaṃ, taṃ sabbasampattīnaṃ padaṭṭhānaṃ.
十一种以戒为根本的法:持戒者得无后悔……(中略)……他了知解脱智见:“不再有此存在。”其中,戒以远离为相,是无后悔的足处;无后悔以不自责为相,是欣悦的足处;欣悦以欢喜为相,是喜的足处;喜以心喜悦为相,是轻安的足处;轻安以堪任性为相,是乐的足处;乐以无瞋为相,是定的足处;定以不散乱为相,是如实智见的足处;慧以不颠倒省察为相,是厌离的足处;厌离以不执著为相,是离贪的足处;离贪以不染污为相,是解脱的足处;解脱以远离不善法为相,是解脱者清净的足处。巴利
Ekādasasīlamūlakā dhammā sīlavato avippaṭisāro bhavati…pe… so vimuttiñāṇadassanaṃ ‘‘nāparaṃ itthattāyā’’ti pajānanā. Tattha veramaṇilakkhaṇaṃ sīlaṃ, taṃ avippaṭisārassa padaṭṭhānaṃ. Na attānuvādalakkhaṇo avippaṭisāro, so pāmojjassa padaṭṭhānaṃ. Abhippamodanalakkhaṇaṃ pāmojjaṃ, taṃ pītiyā padaṭṭhānaṃ. Attamanalakkhaṇā pīti , sā passaddhiyā padaṭṭhānaṃ. Kammaniyalakkhaṇā passaddhi, sā sukhassa padaṭṭhānaṃ. Abyāpādalakkhaṇaṃ sukhaṃ, taṃ samādhino padaṭṭhānaṃ. Avikkhepanalakkhaṇo samādhi, so yathābhūtañāṇadassanassa padaṭṭhānaṃ. Aviparītasantīraṇalakkhaṇā paññā, sā nibbidāya padaṭṭhānaṃ anālayanalakkhaṇā nibbidā, sā virāgassa padaṭṭhānaṃ. Asaṃkilesalakkhaṇo virāgo, so vimuttiyā padaṭṭhānaṃ. Akusaladhammavivekalakkhaṇā vimutti, sā vimuttino vodānassa padaṭṭhānaṃ.
68 四圣地,即四沙门果。其中,如实了知者,为见地。证得入流果后,如实了知而厌离,这是薄欲贪与嗔恚的足处。证得一来果后,微细离贪,此为由离贪而心解脱。证得不来果后,由离无明而解脱,这是已作地。阿拉汉果是沙门果,这是什么意思呢?圣八支道称为沙门,这些是它的果,因此名为沙门果。为什么称为梵行果呢?圣八支道是梵行,这些是它的果,因此名为梵行果。巴利
Catasso ariyabhūmiyo cattāri sāmaññaphalāni. Tattha yo yathābhūtaṃ pajānāti, esā dassanabhūmi. Sotāpattiphalañca so yathābhūtaṃ pajānitvā nibbindati, idaṃ tanukāmarāgassa padaṭṭhānaṃ byāpādānaṃ. Sakadāgāmiphalañca saṇhaṃ virajjati, ayaṃ rāgavirāgā cetovimutti. Anāgāmiphalañca yaṃ avijjāvirāgā vimuccati, ayaṃ katābhūmi. Arahattañca sāmaññaphalānīti ko vacanattho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sāmaññaṃ, tassetāni phalāni sāmaññaphalānīti vuccati. Kissa brahmaññaphalānīti vuccante? Brahmaññaariyo aṭṭhaṅgiko maggo, tassa tāni phalānīti brahmaññaphalānīti vuccante.
其中,怎样是入流者呢?在谛现观的同时,圣弟子便舍断了三种结:身见、疑、戒禁取。由于舍断、遍尽这三种结,圣弟子成为入流者,不堕恶趣,决定趣向苦的究竟终止。巴利
Tattha sotāpanno kathaṃ hoti? Saha saccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṃyojanāni pahīyanti sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso ca, imesaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānā parikkhayā ariyasāvako hoti sotāpanno avinipātadhammo yāva dukkhassantaṃ karoti.
其中,何为身见?无闻的愚夫凡夫,乃至不善巧圣法者,随观色是我,乃至随观识是我。他于这五蕴中执取我或执取我所:“这便是自我,我于此一处而得自在”,于是投入、执取、随眠,逐肢逐体地加以计度。凡如是者的忍可、意乐、观察、思惟行相、见的寻思、净信,即称为身见。巴利
Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Assutavā bālo puthujjano yāva ariyadhamme akovido, so rūpaṃ attato samanupassati yāva viññāṇasmiṃ attānaṃ, so imesu pañcasu khandhesu attaggāho vā attaniyaggāho vā esohamasmi ekasmiṃ vasavattiko pakkhitto anuggaho anusayanto aṅgamaṅganti parati. Yā tathābhūtassa khanti ruci pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā abhippasannā, ayaṃ vuccate sakkāyadiṭṭhīti.
其中,有五见趣向断灭。哪五种?随观色是我,乃至随观识是我。这五见趣向断灭,其余十五见趣向常住。如是,由舍断身见,六十二见处便得舍断。由舍断故,不再趣向断灭与常住。如是,由于舍断了断灭与常住,圣弟子便无任何见处,唯有出世间的正见。然而,身见如何不生?于此,圣弟子为有闻者,行一切净白之法,乃至善巧圣法者,随观色为无我,随观受、想、行、识为无我。如是随观者,身见便不生。巴利
Tattha pañca diṭṭhiyo ucchedaṃ bhajanti. Katamāyo pañca? Rūpaṃ attato samanupassati, yāva viññāṇaṃ attato samanupassati, imāyo pañca ucchedaṃ bhajanti, avasesāyo pannarasa sassataṃ bhajanti. Iti sakkāyadiṭṭhipahānā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni pahīyanti. Pahānā ucchedaṃ sassatañca na bhajati. Iti ucchedasassatappahānā ariyasāvakassa na kiñci diṭṭhigataṃ bhavati, aññā vā lokuttarāya sammādiṭṭhiyā. Kathaṃ pana sakkāyadiṭṭhi na bhavati? Idha ariyasāvako sutavā hoti, sabbo sukkapakkho kātabbo, yāva ariyadhammesu kovido rūpaṃ anattato samanupassati, yāva viññāṇaṃ…pe… evamassa samanupassantassa sakkāyadiṭṭhi na bhavati.
如何疑惑得无?于此,圣弟子于佛陀不疑惑、不犹豫,净信“彼世尊乃是……”于一切功德。于法不疑惑、不犹豫,净信“渴爱之灭尽、离贪、灭、涅槃”,他便具足此第二所期望之法。于僧团不疑惑、不犹豫,净信“……是为诸天神与人之所应供养”,他便具足此第三所期望之法。巴利
Kathaṃ vicikicchā na bhavati? Idha ariyasāvako buddhe na kaṅkhati, na vicikicchati abhippasīdati, itipi so bhagavāti sabbaṃ. Dhamme na kaṅkhati na vicikicchati sabbaṃ. Yāva taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti, iminā dutiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti. Saṅghe na kaṅkhati…pe… yāva pūjā devānañca manussānañcāti, iminā tatiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti.
“一切行是苦”,他不疑惑、不犹豫,胜解净信。“渴爱是苦之集”,他不疑惑、不犹豫。“渴爱灭则苦灭”,他不疑惑、不犹豫。“圣八支道是趣向苦灭之道”,他不疑惑、不犹豫,胜解净信。凡是对于佛、法、僧、苦、集、灭、道的疑惑、犹豫、疑、歧路、徘徊不定、不确定、不确信、多见、多见性,这些都已由他舍断、根除,如截断多罗树顶,成为不复生起之法。巴利
Sabbe saṅkhārā dukkhāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati. Taṇhā dukkhasamudayoti na kaṅkhati na vicikicchati. Taṇhānirodhā dukkhanirodhoti na kaṅkhati na vicikicchati. Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati. Yāva buddhe vā dhamme vā saṅghe vā dukkhe vā samudaye vā nirodhe vā magge vā kaṅkhāyanā vimati vicikicchā dvedhāpathā āsappanā parisappanā anavaṭṭhānaṃ adhiṭṭhāgamanaṃ anekaṃso anekaṃsikatā, te tassa pahīnā bhavanti paṇunnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā.
69 在此,戒禁取有两种——于戒之执取,或于清净之执取。其中,于戒的戒禁取,即思惟:“我藉由此戒、或禁制、或苦行、或梵行,将成为某一天神,或某一类天众,在那里与鸽足天女一同游戏、享乐、侍奉。”“如实见”,即喜解脱、贪、贪之转变、见的形成、见,此为不满足者之戒禁取。于此,什么是于清净的戒禁取呢?有人执取于戒,而认为:“依戒则清净,依戒得导引,依戒得解脱,超越乐,超越苦,超越苦乐,由彼上方而抵达。”又有人执取此二种戒禁,而认为:“依此二种戒禁而得清净、得解脱、得导引,超越乐,超越苦,超越苦乐,得以抵达。”于从清净、解脱退转,而转向不清净法、不解脱法者,凡彼之忍可、喜爱、解脱、观察、行相思惟、见之审察、见,这便是于清净的戒禁取。于多闻圣弟子而言,这两种执取已得舍断,直至于未来不再生起之法;他具戒,具足圣者所喜之戒,无缺……乃至导向寂止。由于断此三结,多闻圣弟子成为入流者,得不退堕法……一切。巴利
Tattha sīlabbataparāmāso dvidhā – sīlassa vā suddhassa vā. Tattha sīlassa sīlabbataparāmāso imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā tattha kapotapādāhi accharāhi saddhiṃ kīḷissāmi ramissāmi paricarissāmīti. Yathābhūtadassananti rucivimutti rāgo rāgaparivattakā diṭṭhirūpanā passanā asantussitassa sīlabbataparāmāso. Tattha katamo suddhassa sīlabbataparāmāso? Idhekacco sīlaṃ parāmasati, sīlena sujjhati, sīlena nīyati, sīlena muccati, sukhaṃ vītikkamati, dukkhaṃ vītikkamati, sukhadukkhaṃ vītikkamati anupāpuṇāti uparimena. Tadubhayaṃ sīlavataṃ parāmasati tadubhayena sīlavatena sujjhanti muccanti nīyanti, sukhaṃ vītikkamanti, dukkhaṃ vītikkamanti, sukhadukkhaṃ vītikkamanti, anupāpuṇantīti avisucikaraṃ dhammaṃ avimuttikaraṃ dhammaṃ visucito vimuttito paccāgacchantassa yā tathābhūtassa khanti ruci mutti pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā passanā, ayaṃ suddhassa sīlabbataparāmāso. Ete ubho parāmāsā ariyasāvakassa pahīnā bhavanti yāva āyatiṃ anuppādadhammā, so sīlavā bhavati ariyakantehi sīlehi samannāgato akkhaṇḍehi yāva upasamasaṃvattanikehi. Imesaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānā sutavā ariyasāvako bhavati sotāpanno avinipātadhammo, sabbaṃ.
“以诸谛之现观”,此句义云何?有四现观:遍知现观、断舍现观、作证现观、修习现观。巴利
Sahasaccābhisamayā, iti ko vacanattho? Cattāro abhisamayā, pariññābhisamayo pahānābhisamayo sacchikiriyābhisamayo bhāvanābhisamayo.
于此,圣弟子以遍知现观而现观苦,以舍断现观而现观集,以作证现观而现观灭,以修习现观而现观道。什么原因呢?这即是苦的遍知现观、集的舍断现观、灭的作证现观、道的修习现观。如何以止观而现观呢?将心系于所缘之后,观见五蕴是苦。其中,那能系缚的即是止,那能遍求的即是观。见五蕴为苦者,便舍断对五蕴的执着、喜爱、趋向、耽着、欲、痴迷、意向、愿望。于此,五蕴是苦;对它的执着、喜爱、趋向、耽着、欲、痴迷、意向、愿望,即是集;舍断这些,即是灭;止与观即是道。如此,对这四圣谛,于一时、一刹那、一心之中,无前无后地生起现观。因此世尊这样说:“由现观诸谛,圣弟子的三种结便得舍断。”巴利
Tattha ariyasāvako dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, samudayaṃ pahānābhisamayena abhisameti, nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti, maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Kiṃ kāraṇaṃ? Dukkhassa pariññābhisamayo, samudayassa pahānābhisamayo, nirodhassa sacchikiriyābhisamayo, maggassa bhāvanābhisamayo. Samathavipassanāya kathaṃ abhisameti? Ārammaṇe cittaṃ upanibandhetvā pañcakkhandhe dukkhato passati. Tattha yo upanibandho, ayaṃ samatho. Yā pariyogāhanā, ayaṃ vipassanā. Pañcakkhandhe dukkhāti passato yo pañcakkhandhesu ālayo nikanti upagamanaṃ ajjhosānā icchā mucchā paṇidhi patthanā pahīyati. Tattha pañcakkhandhā dukkhaṃ. Yo tattha ālayo nikanti upagamanaṃ ajjhosānaṃ icchā mucchā paṇidhi patthanā, ayaṃ samudayo. Yaṃ tassa pahānaṃ, so nirodho samatho vipassanā ca maggo, evaṃ tesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ekakāle ekakkhaṇe ekacitte apubbaṃ acarimaṃ abhisamayo bhavati. Tenāha bhagavā ‘‘sahasaccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṃyojanāni pahīyantī’’ti.
70 于此,止观双运而行,于一时、一刹那、一心之中,完成四种作用:以遍知现观而现观苦,乃至以修习现观而现观道。什么原因呢?这即是苦的遍知现观、乃至道的修习现观。如同船行于水,完成四种作用:趣向彼岸,舍离此岸,承载重担,截断水流;同样地,止观双运而行,于一时、一刹那、一心之中,完成四种作用:以遍知现观而现观苦,乃至以修习现观而现观道。又如同太阳升起时,于一时、无前无后地完成四种作用:驱散黑暗,显现光明,显示色,消除寒冷;同样地,止观双运而行,于一时……乃至……。又如同灯火燃烧时,于一时、无前无后地完成四种作用:驱散黑暗,显现光明,显示色,耗尽灯油;同样地,止观双运而行,于一时……乃至……。巴利
Tattha samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Kiṃ kāraṇā? Dukkhaṃ pariññābhisamayo, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayo. Evaṃ diṭṭhanto yathā nāvā jalaṃ gacchantī cattāri kiccāni karoti, pārimaṃ tīraṃ pāpeti, orimaṃ tīraṃ jahati, bhāraṃ vahati, sotaṃ chindati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti , dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Yathā vā sūriyo udayanto ekakāle apubbaṃ acarimaṃ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ pātukaroti, rūpaṃ nidassīyati, sītaṃ pariyādiyati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle…pe… yathā padīpo jalanto ekakāle apubbaṃ acarimaṃ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ pātukaroti, rūpaṃ nidassīyati, upādānaṃ pariyādiyati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle…pe….
当圣弟子成为入流者、不退堕法、决定,直至作苦之终结,此是见地。入流果,住于入流果者,更进一步修习止观,双运而行,由于欲贪嗔恚的大部分舍断,圣弟子成为一来者,由于完成,只来此世一次而作苦之终结,此是薄地。巴利
Yadā ariyasāvako sotāpanno bhavati avinipātadhammo niyato yāva dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ dassanabhūmi. Sotāpattiphalañca sotāpattiphale ṭhito uttari samathavipassanaṃ bhāvento yuganaddhā vattamānā kāmarāgabyāpādānaṃ yebhuyyena pahānā ariyasāvako hoti. Sakadāgāmi pariniṭṭhitattā sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ tanubhūmi.
安住于一来果者,修习观,能彻底舍断欲贪、嗔恚及其随眠。当欲贪与嗔恚被彻底舍断时,五下分结便得舍断,即:有身见、戒禁取、疑、欲贪、嗔恚。由舍断此五下分结,圣弟子成为不来者,于彼处般涅槃,不再从此世返回。此为离贪地。巴利
Sakadāgāmiphalañca yo sakadāgāmiphale ṭhito vipassanaṃ bhāvento kāmarāgabyāpāde sānusaye anavasesaṃ pajahati, kāmarāgabyāpādesu anavasesaṃ pahīnesu pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso vicikicchā kāmacchando byāpādo ca, imesaṃ pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā ariyasāvako hoti anāgāmī tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā, ayaṃ vītarāgabhūmi.
安住于不来果者,进一步修习止与观,便能舍断五上分结,即:色贪、无色贪、慢、掉举、无明。由舍断此五上分结,圣弟子成为阿拉汉——漏尽者、梵行已立者、以正智解脱者、耗尽有结者、已达究竟者。此为已作地。巴利
Anāgāmiphalañca anāgāmiphale ṭhito uttari samathavipassanaṃ bhāvento pañca uddhambhāgiyāni saṃyojanāni pajahati rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjañca. Imesaṃ pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā ariyasāvako arahā bhavati, khīṇāsavo vusitavā sammadaññā vimutto parikkhīṇabhavasaṃyojano anuppattasadattho, ayaṃ katābhūmi.
阿拉汉本身,即是有余涅槃界。待他寿尽、命根断绝之时,此一聚苦便灭尽,其他苦不再生起。此苦之灭尽与寂止,以及他苦之不生,即是无余依涅槃界。这便是两种涅槃界。如此,诸谛已阐明,谛的现观已阐明,诸烦恼已阐明,舍断已阐明,诸地已阐明,诸果已阐明,诸涅槃界已阐明。当这样说时,一切菩提分法都已尽说。对此,应当精勤努力。巴利
Arahantova ayaṃ sopādisesā nibbānadhātu. Tassa āyukkhayā jīvitindriyāparodhā idañca dukkhaṃ nirujjhati, aññañca dukkhaṃ na uppajjati. Yo imassa dukkhassa nirodho vūpasamo, aññassa ca apātubhāvo, ayaṃ anupādisesā nibbānadhātu. Imā dve nibbānadhātuyo. Iti saccāni vuttāni. Saccābhisamayo vutto, kilesavavatthānaṃ vuttaṃ, pahānaṃ vuttaṃ, bhūmiyo vuttā, phalāni vuttāni, nibbānadhātuyo vuttā. Evamimesu vuttesu sabbabodhi vuttā bhavati. Ettha yogo karaṇīyo.
71 其中,何为九次第定?即四禅那、四无色定与灭尽定。其中,何为四禅那?诸比丘,于此,比丘“离诸欲”等,当广说其义。其中,何为四无色定?“应对离贪者说”,乃至灭尽定,亦当广说。此为九次第定。巴利
Tattha katamāyo nava anupubbasamāpattiyo? Cattāri jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo nirodhasamāpatti ca. Tattha cattāri jhānāni katamāni? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti vitthārena kātabbāni. Tattha katamā cattāro arūpasamāpattiyo? Virāgino vata vattabbo, yāva nirodhasamāpatti vitthārena kātabbā. Imāyo nava anupubbasamāpattiyo.
其中,何为初禅那?离五支,具足五支。离何五支?离五盖。何等为五盖?即欲贪盖等,应广说。何为欲贪盖?对五种妙欲所生起的欲贪、爱、喜、耽著、渴望、迷恋、希求、不舍、随眠、缠缚,此即欲贪盖。何为嗔恚盖?对有情、对诸行的恼害……如于嗔中所说,此即嗔恚盖。何为睡眠?心的迟钝、心的沉重、心的不适业性、心的沉没、瞌睡、打盹、昏昏欲睡,此即睡眠。何为昏沉?身的僵硬、迟钝、沉重、不轻安,此即昏沉。如是,此昏沉与前述睡眠,合称昏沉睡眠盖。何为掉举?心的不寂止,此即掉举。何为追悔?心的忧虑、烦恼、困扰、内心的忧虑与懊悔,此即追悔。如是,此追悔与前述掉举,合称掉举追悔盖。何为疑盖?于佛、于法、于僧……此即疑。然有五种疑:障碍近依之疑、障碍教导之疑、障碍等至之疑、障碍道之疑、障碍天界之疑,是为五疑。此处所指者,即障碍等至之疑。此为五盖。巴利
Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Pañcaṅgavippayuttaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ. Katamehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṃ? Pañcahi nīvaraṇehi. Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? Kāmacchandoti vitthāretabbo. Tattha katamo kāmacchando? Yo pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo pemaṃ nikanti ajjhosānaṃ icchā mucchā patthanā apariccāgo anusayo pariyuṭṭhānaṃ, ayaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Tattha katamaṃ byāpādanīvaraṇaṃ? Yo sattesu saṅkhāresu ca āghāto…pe… yathā dose tathā nioṭṭhānā, ayaṃ byāpādo nīvaraṇaṃ. Tattha katamaṃ middhaṃ? Yā cittassa jaḷatā cittassa garuttaṃ cittassa akammanīyatā cittassa nikkhepo niddāyanā pacalikatā pacalāyanā pacalāyanaṃ, idaṃ middhaṃ. Tattha katamaṃ thinaṃ ? Yā kāyassa thinatā jaḷatā kāyassa garuttā kāyassa appassaddhi, idaṃ thinaṃ. Iti idañca thinaṃ purimakañca middhaṃ tadubhayaṃ thinamiddhanīvaraṇanti vuccati. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yo avūpasamo cittassa, idaṃ uddhaccaṃ. Tattha katamaṃ kukkuccaṃ? Yo cetaso vilekho alañcanā vilañcanā hadayalekho vippaṭisāro, idaṃ kukkuccaṃ. Iti idañca kukkuccaṃ purimakañca uddhaccaṃ tadubhayaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇanti vuccati. Tattha katamaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ? Yo buddhe vā dhamme vā saṅghe vā…pe… ayaṃ vicikicchā. Api ca kho pana pañca vicikicchāyo samanantarāyikā desantarāyikā samāpattantarāyikā maggantarāyikā saggantarāyikā, imāyo pañca vicikicchāyo . Idha pana samāpattantarāyikā vicikicchā adhippetā. Ime pañca nīvaraṇā.
其中,“盖”之义云何?它们从何处造成障碍?从一切善法方面造成障碍。如何障碍?欲贪盖于不净观上造成障碍,嗔恚盖于慈上造成障碍,昏沉盖于轻安上造成障碍,睡眠盖于精进策励上造成障碍,掉举盖于止上造成障碍,追悔盖于不后悔上造成障碍,疑盖于慧与缘起上造成障碍。巴利
Tattha nīvaraṇānīti ko vacanattho, kuto nivārayantīti? Sabbato kusalapakkhikā nivārayanti. Kathaṃ nivārayanti? Kāmacchando asubhato nivārayati, byāpādo mettāya nivārayati, thinaṃ passaddhito nivārayati, middhaṃ vīriyārambhato nivārayati, uddhaccaṃ samathato nivārayati, kukkuccaṃ avippaṭisārato nivārayati, vicikicchā paññāto paṭiccasamuppādato nivārayati.
又有一种解说:欲贪障碍无贪善根,嗔恚障碍无嗔,昏沉睡眠障碍定,掉举追悔障碍诸念处,疑障碍无痴善根。巴利
Aparo pariyāyo. Kāmacchando alobhato kusalamūlato nivārayati, byāpādo adosato nivārayati, thinamiddhaṃ samādhito nivārayati, uddhaccakukkuccaṃ satipaṭṭhānehi nivārayati, vicikicchā amohato kusalamūlato nivārayati.
又有一种解说:三种住——天住、梵住、圣住。天住即四禅那,梵住即四无量,圣住即三十七菩提分法。其中,欲贪、掉举、追悔障碍天住;嗔恚障碍梵住;昏沉睡眠与疑障碍圣住。巴利
Aparo pariyāyo. Tayo vihārā dibbavihāro brahmavihāro ariyavihāro. Dibbavihāro cattāri jhānāni, brahmavihāro cattāri appamāṇāni, ariyavihāro sattatiṃsa bodhipakkhiyā dhammā. Tattha kāmacchando uddhaccaṃ kukkuccañca dibbavihāraṃ nivārayati, byāpādo brahmavihāraṃ nivārayati, thinamiddhaṃ vicikicchā ca ariyavihāraṃ nivārayati.
又有一种解说:欲贪、嗔恚、掉举追悔,这些障碍止;昏沉睡眠与疑,障碍观;因此,它们被称为“盖”。初禅则是远离此五支的。巴利
Aparo pariyāyo. Kāmacchando byāpādo uddhaccakukkuccañca samathaṃ nivārayanti, thinamiddhaṃ vicikicchā ca vipassanaṃ nivārayanti, ato nīvaraṇanti vuccante. Imehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ.
初禅与哪五支相应?寻、伺、喜、乐、心一境性。此五支的生起、获得、具足、作证,即称为“证得初禅”。生起此五支而安住,故说“进入初禅而住”,此为天住。巴利
Katamehi pañcahi aṅgehi sampayuttaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Vitakkavicārehi pītiyā sukhena ca cittekaggatāya ca. Imesaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ uppādapaṭilābhasamannāgamo sacchikiriyaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ paṭiladdhanti vuccati. Imāni pañca aṅgāni uppādetvā viharatīti, tena vuccate paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti dibbena vihārena.
于此,第二禅具足四支:喜、乐、心一境性、内净。生起、成就此四支而安住,故说“证得第二禅而住”。巴利
Tattha dutiyaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ pītisukhena cittekaggatāya ajjhattaṃ sampasādanena imāni cattāri aṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti.
于此,第三禅具足五支:念、正知、乐、心一境性、舍。生起、成就此五支而安住,故说“证得第三禅而住”。巴利
Tattha pañcaṅgasamannāgataṃ tatiyaṃ jhānaṃ satiyā sampajaññe sukhena cittekaggatāya upekkhāya imāni pañcaṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti.
其中,第四禅那具足四支:舍、念清净、不苦不乐受、心一境性。具足这四支,即是第四禅那。因此,这四支的生起、获得、具备、作证,便称为证得第四禅那。如此,这四种禅那生起、成就,证得而住,故说“以天住而住”。巴利
Tattha catutthaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ upekkhāya satipārisuddhiyā adukkhamasukhāya vedanāya cittekaggatā ca, imehi catūhaṅgehi samannāgataṃ catutthaṃ jhānaṃ. Iti imesaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ uppādo paṭilābho samannāgamo sacchikiriyā catutthaṃ jhānaṃ paṭiladdhanti vuccati. Imāni cattāri jhānāni uppādetvā sampādetvā upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vihārena viharatīti.
其中,什么是无常义?逼迫义即是无常义,坏灭义即是无常义,导致义即是无常义,远离义即是无常义。这就是无常义。巴利
Tattha katamo aniccaṭṭho? Pīḷanaṭṭho aniccaṭṭho pabhaṅgaṭṭho sampāpanaṭṭho vivekaṭṭho aniccaṭṭho, ayaṃ aniccaṭṭho.
其中,什么是苦义?逼迫义即是苦义,压迫义即是苦义,惊惧义即是苦义,病义即是苦义。这就是苦义。巴利
Tattha katamo dukkhaṭṭho? Pīḷanaṭṭho dukkhaṭṭho sampīḷanaṭṭho saṃvegaṭṭho byādhinaṭṭho, ayaṃ dukkhaṭṭho.
其中,何为空义?不染著即是空义,无结合义、已去义、离转义,这就是空义。巴利
Tattha katamo suññaṭṭho? Anupalitto suññaṭṭho, asambhājanaṭṭho gatapaṭṭho vivaṭṭaṭṭho, ayaṃ suññaṭṭho.
其中,何为无我义?无主宰义即是无我义,不自在义、不能随意行义、遍知义,这就是无我义。巴利
Tattha katamo anattaṭṭho? Anissariyaṭṭho anattaṭṭho, avasavattanaṭṭho, akāmakāriṭṭho parividaṭṭho, ayaṃ anattaṭṭhoti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10