3. 经依处第三地巴利 3. Suttādhiṭṭhānatatiyabhūmi
藏释 · 124 段
32 其中,什么是经的依处?巴利
Tattha katamaṃ suttādhiṭṭhānaṃ?
贪依处、嗔依处、痴依处,无贪依处、无嗔依处、无痴依处,身业依处、语业依处、意业依处,信根依处、精进根依处、念根依处、定根依处、慧根依处。巴利
Lobhādhiṭṭhānaṃ dosādhiṭṭhānaṃ mohādhiṭṭhānaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ adosādhiṭṭhānaṃ amohādhiṭṭhānaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ vīriyindriyādhiṭṭhānaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ.
此中,何等为贪依处?巴利
Tattha katamaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ?
为寻所扰之有情,贪欲炽盛,随观净相;
渴爱由此辗转增长,正是它,令结缚变得坚固。巴利
Vitakkamathitassa jantuno, tibbarāgassa subhānupassino; Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, esa kho gāḷhaṃ karoti bandhanaṃ.
所谓“被寻思所扰”,是指欲贪;“随观净相”,是欲贪所依的所缘;“渴爱更增长”,是指欲爱;“令结缚坚固”,是指贪染。如此,凡作为根本所立的法,その法便当于此中予以提出。世尊并非依着一个法而去开示另一个法。“若有所寻思”,即指欲寻思,该寻思正以欲寻思而被指示;“具强烈贪欲者”,是那寻思的所缘;“随观净相者,渴爱更增长”,是宣说那贪即为欲爱;“令结缚坚固”,是宣说那渴爱之结。如此,于偈颂中应如此推知。在《分别论》中亦是如此。巴利
Vitakkamathitassāti kāmarāgo. Subhānupassinoti kāmarāgavatthu. Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti kāmataṇhā. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti rāgaṃ, iti yo yo dhammo mūlanikkhitto, so yevettha dhammo uggāvahitabbo . Na bhagavā ekaṃ dhammaṃ ārabbha aññaṃ dhammaṃ deseti. Yassa vitakketi kāmavitakko tameva vitakkaṃ kāmavitakkena niddisīyati. Tibbarāgassāti tasseva vitakkassa vatthuṃ niddisati. Subhānupassino bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti tameva rāgaṃ kāmataṇhāti niddisati. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti tameva taṇhāsaṃyojanaṃ niddisati. Evaṃ gāthāsu anuminitabbaṃ. Evaṃ saveyyākaraṇesu.
在此,世尊以一种法从三个面向加以阐述:依其流类、依其因、依其果。巴利
Tattha bhagavā ekaṃ dhammaṃ tividhaṃ niddisati, nissandato hetuto phalato.
布施者受人喜爱,众人亲近他,他获得称誉,声望随之增长。
无怯懦者坦然步入众人之中,无悭吝者心怀坦荡,无所畏惧。巴利
Dadaṃ piyo hoti bhajanti naṃ bahū, kittiñca pappoti yaso ca vaḍḍhati; Amaṅkubhūto parisaṃ vigāhati, visārado hoti naro amaccharī.
凡所施予的任何布施,这即是布施所成就的福德业。其中的因由如此:众人亲近他,善好的名声在世间远扬,他为众人所喜爱、所悦纳;又,无悔而命终,这是他的利益;身坏命终后往生天界,这是他的果报。这便为贪之所依。巴利
Dadanti yaṃ yaṃ dānaṃ, idaṃ dānamayikaṃ puññakriyaṃ. Tattha hetu. Yaṃ cetaṃ. Bhajanti naṃ bahū, kittinti yo ca kalyāṇo kittisaddo loke abbhuggacchati, yaṃ bahukassa janassa piyo bhavati manāpo ca. Yañca avippaṭisārī kālaṅkaroti ayaṃ nissando. Yaṃ kāyassa bhedā devesu upapajjatīti idaṃ phalaṃ. Idaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ.
33 其中,何为嗔所依?巴利
Tattha katamaṃ dosādhiṭṭhānaṃ?
凡是杀害生命,以及说妄语的人;
在世间取他所不与之物,以及侵犯他人妻子的人;
以及人若耽着于饮用诸酒,
“ 不舍断五种怨敌,便被称为恶戒者。
身坏命终后,无智者堕入地狱。巴利
Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati; Loke adinnaṃ ādiyati, paradārañca gacchati; Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjati . Appahāya pañca verāni, dussīlo iti vuccati; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.
“杀害生命者”,即是被嗔恨驱使而杀害生命。“说妄语”,即是因嗔恨的伤害而说妄语。“饮用诸酒类者”,亦以嗔恨为因。凡饮用诸酒类的人,如同行邪淫者,会招感怨敌。巴利
Yo pāṇamatipātetīti duṭṭho pāṇamatipāteti. Musāvādañca bhāsatīti dosopaghātāya musāvādañca bhāsati. Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjatīti doso nidānaṃ. Yo ca surāmerayapānaṃ anuyuñjati yathāparadāravihārī amittā janayanti.
“不舍五种怨敌”,即违犯五戒;这是所有由嗔恨所生之法的施设。由于造作了由嗔恨所生的业,此人便被称为“破戒者”。此法亦应从因、等流、果三个方面来说明。巴利
Pañca verāni appahāyāti pañcannaṃ bhikkhāpadānaṃ samatikkamanaṃ sabbesaṃ dosajānaṃ sā paṇṇatti, teneva dosajanitena kammena dussīlo iti vuccati sopi dhammo hetunā niddisitabbo, nissandena phalena ca.
愚人有三种愚人之相:说恶语、思恶念、作恶业。其中,凡以身与语所造作的,便是他的作恶业。如前所说,凡是说妄语,便是他的说恶语。凡他所思惟的意恶行与嗔恚,便是他的思恶念。具足这三种愚人之相的人,会感受三种相应的苦与忧。在集会中、在大众中,他会谈论相应的话题。当他行杀生等十不善业道时,便因此感受苦与忧。再者,当他见到盗贼或犯王法者被国王捉拿、夺去性命时,便这样想:“如果国王知道了我,国王也会捉拿我、夺去我的性命。”他因此感受苦与忧。再者,当愚人坐在自己的座位时,想到“我死后会往何处去?”他因此感受苦与忧。这便是愚人之相的因。三种相应的苦是其等流。身坏命终后生于地狱,是其果。这是以嗔为基础。巴利
Tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni – dubbhāsitabhāsī ca hoti, duccintitacintī ca dukkaṭakammakārī ca. Tattha yaṃ kāyena ca vācāya ca parakkamati, idamassa dukkaṭakammakārī. Tāyaṃ yathā ca musāvādaṃ bhāsati yathā pubbaniddiṭṭhaṃ , idamassa dubbhāsitā. Yañca saṅkappeti manoduccaritaṃ byāpādaṃ, idamassa duccintitacintitā. Yaṃ so imehi tīhi bālalakkhaṇehi samannāgato tīṇi tajjāni dukkhāni domanassāni anubhavati, so ca hoti sabhaggato vā parisaggato vā tajjaṃ kathaṃ kathanti. Yadā bhavati so ca pāṇātipātādidasaakusalakammapathā, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetīti. Puna caparaṃ yadā passati coraṃ rājāparādhikaṃ raññā gahitaṃ jīvitā voropetaṃ, tassevaṃ bhavati sace mamampi rājā jāneyya mamampi rājā gāhāpetvā jīvitā voropeyyāti, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Puna caparaṃ bālo yadā bhavati āsanā samārūḷho yāva yā me gati bhavissati ito pecca paraṃ maraṇāti so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti iti bālalakkhaṇaṃ hetu. Tīṇi tajjāni dukkhāni nissando. Kāyassa bhedā nirayesu upapajjati, idaṃ phalaṃ. Idaṃ dosādhiṭṭhānaṃ.
34 其中,如何是以痴为所依?
纵经百千劫,仍将流转;
乃至过此更多,从胎入胎。
不依止佛语,却执取诸行为我。
能作诸苦之边际,此事了不可得。巴利
Tattha katamaṃ mohādhiṭṭhānaṃ? Satañceva sahassānaṃ, kappānaṃ saṃsarissati; Athavā pi tato bhiyyo, gabbhā gabbhaṃ gamissatha. Anupādāya buddhavacanaṃ, saṅkhāre attato upādāya; Dukkhassantaṃ karissanti, ṭhānametaṃ na vijjati.
凡流转于无始轮回、生死相续者,皆以无明为因。诸行的运作,亦以无明为缘。不睹佛语,这在《无明经》中已予明示。执诸行为我,便趣入五蕴的五种见。“这是我所有,我是此,这是我的我”——此见于经中被置于无明,安立无明。如是,导师在经中以方便、以法义指出:应以不共的方式在那里晓了那一点,而非其他。巴利
Yo yaṃ anamataggasaṃsāraṃ samāpanno jāyate ca mīyate ca, ayaṃ avijjāhetukā. Yānipi ca saṅkhārānaṃ payojanāni, tānipi avijjāpaccayāni, yaṃ adassanaṃ buddhavacanassa, ayaṃ avijjāsutteyeva niddiṭṭhaṃ. Yo ca saṅkhāre attato harati pañcakkhandhe pañca diṭṭhiyo upagacchati. ‘‘Etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti idaṃ suttaṃ avijjāya nikkhittaṃ, avijjāya nikkhipitaṃ. Evaṃ satthā sutte nayena dhammena niddisati. Asādhāraṇena taṃyeva tattha niddisitabbaṃ. Na aññaṃ.
诸比丘!凡有沙门或婆罗门,不能如实了知“这是苦”等四谛的详尽之义——那不了知本身,即是苦,即是因。不了知故,而造作种种行,这便是流出。凡是执取种种见处,认定“唯此是真实,其余皆虚妄”,这也是流出。凡是再生起后有,这便是果。这法正是从因、从果、从流出而被开示。巴利
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘‘idaṃ dukkha’’nti nappajānanti cattāri saccāni vitthārena, yaṃ tattha appajānanā, idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ hetu. Appajānanto vividhe saṅkhāre abhisaṅkharoti, ayaṃ nissando. Yañca diṭṭhigatāni parāmasati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti ayaṃ nissando. Yaṃ punabbhavaṃ nibbatteti, idaṃ phalaṃ. Ayampi dhammo saniddiṭṭho hetuto ca phalato ca nissandato ca.
然而在此,某些法是共通的。他们确实从最初便将因安立于经中。是什么呢?诸比丘!有这四种非理之行。其中,若依欲而行非理,若依怖畏而行非理,这便是贪不善根。若依嗔而行,这便是嗔。若依痴而行,这便是痴。如此,这三不善根从最初便应加以审察。当应指出一者时,即指出一者;当应指出二者时,也同样指出二者;指出三者时亦复如是。若最初未曾安立,则因、等流、果皆无从阐明。巴利
Ettha pana keci dhammā sādhāraṇā bhavanti. Hetu khalu āditoyeva sutte nikkhipissanti. Yathā kiṃ bhave cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni. Tattha yañca chandāgatiṃ gacchati yañca bhayāgatiṃ gacchati, ayaṃ lobho akusalamūlaṃ. Yaṃ dosā, ayaṃ dosoyeva . Yaṃ mohā, ayaṃ mohoyeva. Evaṃ imāni tīṇi akusalamūlāni āditoyeva upaparikkhitabbāni. Yattha ekaṃ niddisitabbaṃ, tattha ekaṃ niddisīyati. Tathā dve yathā tīṇi, na hi ādīhi anikkhitte hetu vā nissando vā phalaṃ vā niddisitabbaṃ.
此处有偈颂:巴利
Ayañcettha gāthā –
“ 凡因欲、因嗔、因怖畏、因痴而违越正法者,
他的名声便衰微,犹如黑分之月。巴利
Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati; Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā.
此处之欲即是贪,如前所说。这即是痴所依止之处。巴利
Kattha chandā ca ayaṃ lobho yathā niddiṭṭhaṃ pubbe. Idaṃ mohādhiṭṭhānaṃ.
35 其中,什么是以无贪为依止处?巴利
Tattha katamaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ?
“ 安住不净观者,于诸根善加防护;
于食知量者,具足信、已发精进者;
魔不能胜他,犹如风吹不动石山。”巴利
‘‘Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ; Bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ; Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbata’’nti.
其中,对不净的观察,是通过照见欲的过患而得舍离。善护诸根,则是为了圆满无贪,不执取我及我所而远离忧愁。饮食知量,是断除味的渴爱。如此,这无贪以不净随观为依处,以无贪为因;以守护根门为行处,以饮食知量为助缘而持守——这便是它的流出。“魔不能胜他,犹如风吹不动石山”,这是它的果。如是,初始所安立的法,于中间与末后亦复如是。巴利
Tattha yā asubhāya upaparikkhā, ayaṃ kāmesu ādīnavadassanena pariccāgo. Indriyesu susaṃvuto tasseva alobhassa pāripūriyaṃ mama āyatanasocitaṃ anupādāya. Bhojanamhi ca mattaññunti rasataṇhāpahānaṃ. Iti ayaṃ alobho asubhānupassitāya vatthuto dhārayati, so alobho hetu. Indriyesu guttadvāratāya gocarato dhārayati, bhojanemattaññutāya parato dhārayati, ayaṃ nissando. Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃ va pabbatanti, idaṃ phalaṃ. Iti yoyeva dhammo ādimhi nikkhitto, soyeva majjhe ceva avasāne ca.
诸比丘,我不见有其他任何一法,能如不净相那样,令未生的欲贪不起,令已生的欲贪断除。对不净相作意者,未生的欲贪便不生起,已生的欲贪得以断除。这是无贪的依处。再者,未生的欲贪遍尽色贪与无色贪,这是果。如此,这法由因、由流出、由果而被宣说。这是无贪的依处。巴利
Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi asamuppannassa kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā pahānāya, yathayidaṃ asubhanimittaṃ. Tattha asubhanimittaṃ manasikarontassa anuppanno ceva kāmacchando na uppajjati, uppanno ca kāmacchando pahīyati. Idaṃ alobhassa vatthu. Yaṃ puna anuppanno kāmarāgo pariyādiyati rūparāgaṃ arūparāgaṃ, iti phalaṃ. Iti ayampi ca dhammo niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca. Idaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是以无嗔为依止?巴利
Tattha katamaṃ adosādhiṭṭhānaṃ?
若对哪怕一个有情,心无嗔害而修慈,他便因此成为善者;
若以心悲悯一切有情,圣者即造下广大的福德。巴利
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalo tena hoti; Sabbe ca pāṇe manasānukampaṃ , pahūtamariyo pakaroti puññaṃ.
如果对哪怕一个众生,以无嗔的心修习慈爱,这便是无嗔。以灭尽为味,由此而成为善,也因此与善法相应,得法之施设。所谓善,如以智慧而称为有慧,以贤智而称为贤者。圣者所造作的广大福德,那只是世间的果报,并非出世间的。其中,修习慈爱是因;成为善法是等流;只要无嗔、无害,于世间便生起众多福德,这是果。如此,无嗔已从因、等流、果三方面宣说。巴利
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto mettāyatīti ayaṃ adoso. Nigghātena assādo, kusalo tena hotīti tena kusalena dhammena saṃyutto dhammapaññattiṃ gacchati. Kusaloti yathā paññāya pañño paṇḍiccena paṇḍito. Pahūtamariyo pakaroti puññanti tassāyeva vipāko ayaṃ lokiyassa, na hi lokuttarassa. Tattha yā mettāyanā, ayaṃ hetu. Yaṃ kusalo bhavati ayaṃ nissando. Yāva abyāpajjo bhūmiyaṃ bahupuññaṃ pasavati, idaṃ phalaṃ. Iti adoso niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.
慈心解脱有十一种功德。其中,慈心解脱本身,在圣法中属于因离贪而心解脱,是世间地的因。未来可感受的快乐为人们所喜爱,这十一种法是其等流。未作余业者生于梵天界,这是果报。这便是无嗔的基础。巴利
Ekādasānisaṃsā mettāya cetovimuttiyā. Tattha yā mettācetovimutti, ayaṃ ariyadhammesu rāgavirāgā cetovimutti, lokikāya bhūmikā hetu, yaṃ sukhaṃ āyatiṃ manāpo hoti manussānaṃ, ime ekādasa dhammā nissando. Yañca akatāvī brahmakāye upapajjati. Idaṃ phalaṃ. Idaṃ adosādhiṭṭhānaṃ.
36 那么,什么是无痴的基础?巴利
Tattha katamaṃ amohādhiṭṭhānaṃ?
慧在世间最胜,能导至通达;
依此正知,生死灭尽。巴利
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī ; Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayaṃ.
“慧最胜”,这是事由。“导向通达”,即于导向涅槃中如实通达。“正确了知生死的灭尽”,这是无痴。慧是因;了知是等流;生死的灭尽,这是果。如此,无痴由因、由等流、由果而说明。巴利
Paññā hi seṭṭhāti vatthuṃ. Nibbedhagāminīti nibbānagāminiyaṃ yathābhūtaṃ paṭivijjhati. Sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayanti amoho. Paññāti hetu. Yaṃ pajānāti ayaṃ nissando. Yo jātimaraṇasaṅkhayo, idaṃ phalaṃ. Iti amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.
诸比丘,有此三根:未知当知根、已知根、具知根。其中,何为未知当知根?诸比丘,于此,比丘对尚未现观的苦圣谛,为了现观而生欲求,精勤策励,发起精进,策动其心。对四圣谛也应当如此修习。何为已知根?诸比丘,于此,比丘如实了知“这是苦圣谛”,并了知修习之道,这称为已知根。由诸漏灭尽而成为无漏,这称为具知根。这无痴的慧,是为因;生起欲求、精勤与了知,是为等流。以这些流为因,一切诸漏灭尽时,生起尽智及无生智,这亦是等流。阿拉汉性,是为果。其中,“我生已尽,梵行已立,应作已作”,这是尽智;“了知不再有来生”,这是无生智。如此,这三根已由因、等流、果而说明为无痴。这便是对不共善根的说明。巴利
Tīṇimāni, bhikkhave , indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Tattha katamaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati, vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ kātabbaṃ. Tattha katamaṃ aññindriyaṃ? Idha , bhikkhave, bhikkhu ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, yā ca maggo, idaṃ aññindriyaṃ. Āsavakkhayā anāsavo hoti, idaṃ vuccati aññātāvindriyaṃ. Tathāyaṃ paññā, ayaṃ hetu. Yaṃ chandaṃ janeti vāyamati, yā pajānāti, ayaṃ nissando. Yena sabbaso āsavānaṃ khayā hetu, yaṃ khaye ñāṇamuppajjati, anuppāde ñāṇañca, ayaṃ nissando. Yaṃ arahattaṃ, idaṃ phalaṃ. Tattha khīṇā me jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyanti, idaṃ khaye ñāṇaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti pajānāmīti idaṃ anuppāde ñāṇaṃ. Iti imāni indriyāni amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca. Imāni asādhāraṇāni niddiṭṭhāni.
诸比丘,我将为你们开示善与善根。其中,何为共善根?无贪、无嗔、无痴即是善根。何为善?八正道,即从正见至正定,便是善。这三善根,是为因。无贪能生起三法:正思惟、正精进、正定,这是无贪的等流。无嗔是为因,能建立三法:正语、正业、正命,这是等流。无痴是为因,能建立二法:正见与不虚言,这是等流。此梵行的果,即是两种解脱:因离贪而心解脱,因离无明而慧解脱,这是果。如此,这三善根已由因、等流、果而说明。这便是共善所应通达的。巴利
Tattha katamāni kusalamūlāni sādhāraṇāni? Kusalañca vo, bhikkhave, desessāmi kusalamūlañceva. Tattha katamaṃ kusalamūlaṃ? Alobho adoso amoho. Tattha katamaṃ kusalaṃ? Aṭṭha sammattāni sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi. Tattha yāni kusalamūlāni, ayaṃ hetu. Yañca alobho tīṇi kammāni samuṭṭhāpeti saṅkappaṃ vāyāmaṃ samādhiñca, ayaṃ alobhassa nissando. Tattha yo adoso, ayaṃ hetu. Yaṃ tayo dhamme paṭṭhapeti sammāvācaṃ sammākammantaṃ sammāājīvañca, ayaṃ nissando. Tattha yo amoho hetu, yaṃ dve dhamme upaṭṭhapeti aviparītadassanampi ca anabhilāpanaṃ, ayaṃ nissando. Imassa brahmacariyassa yaṃ phalaṃ, tā dve vimuttiyo rāgavirāgā cetovimutti avijjā virāgā ca paññāvimutti, idaṃ phalaṃ. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni niddiṭṭhāni hetuto ca nissandato ca phalato ca. Evaṃ sādhāraṇāni kusalāni paṭivijjhitabbāni.
于二处、于三处,此处有偈颂。巴利
Yattha duve yattha tīṇi. Ayañcettha gāthā.
“ 可量与不可量之生成,以及有行,牟尼已舍;
内心喜悦,安住于定,他破除了自体的生起,犹如破开铠甲。”巴利
‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
“等与不等及生起”:即所谓“等”与“不等”。其中,那些被称为“等”的诸行法,即衡量此二法——味与患。“诸欲中有如是味、有如是患,此为出离”,如此了知涅槃。以二因故为“不等”——不可度量。“此唯如此多,此非究竟”,故为不等。或如宝珠之譬喻,因稀有性而为不等。其中,从善现起了知与见,此为无痴。于彼处,对所知的、有行的舍离,此为无贪。“乐于内、得定”:从散乱中摄持,此为无嗔。如此,是为三善根。“等与不等及生起”显示无痴。有行的聚集——贪——是正定的味,此为因。“乐于内”:破除无明之卵壳,此为等流。那流转——这三善根即从因、从等流、从果而被开示。巴利
Tulamatulañca sambhavanti tulasaṅkhataṃ atulasaṅkhataṃ. Tattha ye saṅkhatā tulaṃ, te dve dhammā assādo ca ādīnavo ca tulitā bhavanti. Ettako kāmesu assādo. Ettako ādīnavo imassa, idaṃ nissaraṇanti iti nibbānaṃ pajānāti. Dvīhi kāraṇehi atulaṃ na ca sakkā tulayituṃ. Ettakaṃ etaṃ netaṃ paramatthīti tena atulaṃ. Atha pāpuṇā ratanaṃ karitvā acchariyabhāvena atulaṃ. Tattha kusalassa ca abhisambhavā jānanā passanā, ayaṃ amoho. Yaṃ tattha ñātā osiraṇā bhavasaṅkhārānaṃ, ayaṃ alobho. Yaṃ ajjhattarato samāhitoti vikkhepapaṭisaṃharaṇā, ayaṃ adoso. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni. Tulamatulasambhavanti ayaṃ amoho. Yo bhavasaṅkhārānaṃ samosaraṇaṃ lobho sammāsamādhīnaṃ assādo, ayaṃ hetu. Yaṃ ajjhattarato avijjaṇḍakosaṃ sambhedo, ayaṃ nissando. Sā pavatti imāni tīṇi niddiṭṭhāni kusalamūlāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.
如是,此转起与还灭——由不善根而转起,由善根而还灭——即依此三者,一切不善根合集而去。此法或以言说宣说为“渴爱”、或“嗔”、或“不正知”、或“随眠”、或“覆”、或“诳”、或“不念”、或“嫉”、或“悭”、或“无智”,以及以此为事而被说示者。在这两种言说、法句中被说示的,没有任何烦恼不汇归入这九句之中。这不是贪,不是嗔,不是痴。巴利
Ettāvatā esā pavatti ca nivatti ca akusalamūlehi pavattati, kusalamūlehi nivattatīti imehi ca tīhi sabbaṃ akusalamūlaṃ samosaraṇaṃ gacchati. So dhamme vā vacanato niddiṭṭho taṇhāti vā kodhoti vā asampajaññanti vā anusayoti vā makkhoti vā paḷāsoti vā assatīti vā issāti vā macchariyanti vā aññāṇanti vā, tehi ye ca vatthūhi niddisitabbaṃ. Yassimāni dve vacanāni dhammapadāni niddiṭṭhāni na so atthi kilesā, yo imesu navasu padesu samodhānaṃ samosaraṇaṃ gacchati. Ayaṃ kileso, na ca lobho, na ca doso, na ca moho.
正如不善根那样,诸善法也应以对治而说示。巴利
Yathā akusalamūlāni, evaṃ kusalāni paṭikkhepena niddisitabbāni.
这便是无痴依止。巴利
Idaṃ amohādhiṭṭhānaṃ.
37 其中,何谓身业所依?巴利
Tattha katamaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ?
当以身行善,当以身为防护;
舍弃身恶行,以身行善。巴利
Kāyena kusalaṃ kare, assa kāyena saṃvuto; Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyena sucaritaṃ care.
诸比丘,这三种是善行:离杀生、离不与取、离欲邪行,这即是身业处。巴利
Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni . Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, idaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是语业处?巴利
Tattha katamaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ?
善士们说,善语是最上;应说法而非非法,那是第二;
应说可爱语,不说不可爱语,这是第三;应说真实语,不说虚妄语,这是第四。巴利
Subhāsitaṃ uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ; Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catutthaṃ.
这四种语善行,便是语业处。巴利
Cattārimāni ca vacīsucaritāni idaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ.
那么,什么是意业处呢?巴利
Tattha katamaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ?
以意造善业,当以意善防护。
舍断意恶行,以意行于善行。巴利
Manena kusalaṃ kammaṃ, manasā saṃvuto bhave; Manoduccaritaṃ hitvā, manasā sucaritaṃ care.
这三种意善行——无贪、无嗔、正见,即是意业处。这些是不共的经典。巴利
Tīṇimāni manosucaritāni, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi, idaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ. Imāni asādhāraṇāni suttāni.
其中,何谓共通的经?巴利
Tattha katamāni sādhāraṇāni suttāni?
“ 言语善加守护,内心严密调御,身体亦不作不善行;
当净此三业道,便能证得仙人宣说之道。巴利
Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā ; Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditaṃ.
诸比丘,有三种清净:身业清净、语业清净与意业清净。巴利
Tisso imā, bhikkhave, pārisuddhiyo – kāyakammapārisuddhi, vācākammapārisuddhi, manokammapārisuddhi.
什么是身业清净?远离杀生、远离不与取、远离欲邪行。什么是语业清净?远离妄语……(中略)……远离杂秽语。什么是意业清净?无贪、无嗔、正见。这是共通的经文。巴利
Tattha katamā kāyakammapārisuddhi? Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī. Tattha katamā vacīkammapārisuddhi? Musāvādā veramaṇī…pe… samphappalāpā veramaṇī. Tattha katamā manokammapārisuddhi? Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi. Idaṃ sādhāraṇasuttaṃ.
如此,共通的经典与不共通的经典应当通达。通达之后,应以言语与身行来阐明经的义理。巴利
Iti sādhāraṇāni ca suttāni asādhāraṇāni ca suttāni paṭivijjhitabbāni. Paṭivijjhitvā vācāya kāyena ca suttassa attho niddisitabbo.
38 在这里,什么是信根的基础?巴利
Tattha katamaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ?
凡对于如来的信心,坚定不移、善加确立的;
其戒行善妙,为圣者所喜爱、所称叹;
若人对僧团怀有净信,且见解正直;
他们称此人不贫穷,他的一生不会空过。
信确实能带来喜悦与成就,而他所持的信并非如此;
对世尊生起如是法上的净信:“一切皆是。”巴利
Yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā; Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ. Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ; Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ. Saddhā ve nandikā ārādhiko, no tassa saddhoti; Sabbaṃ siyāti bhagavantaṃ, tathārūpo dhammasampasādo.
这便是信根依止。巴利
Idaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ.
于此,何为精进根依止?巴利
Tattha katamaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ?
你们当奋起,当精进,当一心投入佛陀的教法!
应当摧破死魔的军队,犹如大象摧毁芦苇搭成的屋舍。巴利
Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane; Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.
诸比丘,此四种正勤,便是精进的基础。巴利
Cattārome, bhikkhave, sammappadhānā, idaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,何为念根的安立?巴利
Tattha katamaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ?
“ 具念者常有吉祥,愿具念者得吉祥;
具念者常更殊胜,具念者增长快乐。”巴利
Satīmato sadā bhaddaṃ, bhaddamatthu satīmato; Satīmato sadā seyyo, satīmā sukhamedhati.
应当详细修习四念处,这便是念根的依处。巴利
Cattāro satipaṭṭhānā vitthārena kātabbā, idaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是定根的依处?巴利
Tattha katamaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ?
人调御师,您所希求的,诸天神与人以心思惟的……
一切有情即便以遍处若能了知,便会修习寂静之定与无诤之处。巴利
Ākaṅkhato te naradammasārathi, devā manussā manasā vicintitaṃ; Sabbena jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato.
诸比丘,有三种定:有寻有伺、无寻唯伺、无寻无伺。这便是定根的依处。巴利
Tayome , bhikkhave, samādhī – savitakko savicāro, avitakko vicāramatto, avitakko avicāro. Idaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ.
那么,什么是慧根的依处?巴利
Tattha katamaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ?
“慧在世间为最胜”等,广为详说。巴利
Paññā hi seṭṭhā lokasminti vitthārena.
诸比丘!这三种慧——闻所成慧、思所成慧、修所成慧,是慧根依处之经;这些,则是诸根依处中的不共之经。巴利
Tisso imā, bhikkhave, paññā – sutamayī, cintāmayī, bhāvanāmayī, idaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ suttaṃ, imāni indriyādhiṭṭhānāni asādhāraṇāni suttāni.
39 于此,哪些是诸根依处的共通经?巴利
Tattha katamāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni?
于诸欲未离贪者,纵使五根柔软,
具足信、念、精进、止与观,
若触犯如是比丘,事先便已摧毁。巴利
Avītarāgo kāmesu, yassa pañcindriyā mudū; Saddhā sati ca vīriyaṃ, samatho ca vipassanā; Tādisaṃ bhikkhumāsajja, pubbeva upahaññati.
这是五根。信根等诸根,应如此看待。于三种不坏净,应依经详说。这些是诸根共通依处之经。凡与某一善法或不善法相应,即应以这些依处指示彼经,不应指示其他法。其中,共通的善,亦非善,亦非不善,如同共通的善因与共通的不善因——已生的欲寻,应舍断……(广说)……四正勤,有善者与不善者。巴利
Pañcimāni indriyāni. Saddhindriyādiindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Tīsu aveccappasāde vitthārena suttaṃ kātabbaṃ. Imāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni. Yaṃ yassa sambandhaṃ kusalassa vā akusalassa vā tena tena adhiṭṭhānena taṃ suttaṃ niddisitabbaṃ, natthañño dhammo niddisitabbo. Tattha sādhāraṇaṃ kusalaṃ nāpi kusalaṃ akusalaṃ yathā sādhāraṇāni ca kusalamūlāni sādhāraṇāni ca akusalamūlāni uppannaṃ kāmavitakkaṃ pajahati…pe… cattāro sammappadhānā kusalaṃ akusalañca.
此处是摄颂:巴利
Tatthimā uddānagāthā
寻归属于我,布施者则为可爱之人;
杀害生命者,具有三种愚者之相。
纵有百千人众,与沙门婆罗门;
由欲、嗔、怖畏、痴,此四非道。
安住于随观不净者,于诸相中亦观不净;
即使是一个可爱的生命,若有善友以善言相劝,
慧于世间为最胜,三根随顺于其后;
善与不善之根,以及可量与不可量的生起。
当以身行善,并修三种善行;
寂静者称善说为最上,及语善行。
当以身行善,并舍离意恶行;
恒常守护身行,成就三种清净。
若人对如来生信,对缘起之教说亦深信,
你们应当奋发,应当精进,具足正精进。
具念者恒时吉祥,因修习念处故。
希求无上智者,当修习那三种定。
智慧确是世间最上,三种智慧已为阐明;
于诸欲未离贪者,五根亦复如是。巴利
Vitakko hi mamatthiko , dadaṃ piyo naro iti; Yo pāṇamatipāteti, tīṇi tassa bālalakkhaṇaṃ. Satañceva sahassānaṃ, ye ca samaṇabrāhmaṇā; Chandā dosā bhayā mohā, catūhi agatīhi ca. Asubhānupassiṃ viharantaṃ, nimittesu asubhā ca; Ekampi ce piyaṃ pāṇaṃ, mittā sace subhāsitā. Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, anuññā tīṇi indriyāni; Kusalākusalamūlāni ca, tulamatulañca sambhavaṃ. Kāyena kusalaṃ kare, tīṇi sucaritāni ca; Subhāsitaṃ uttamamāhu, santo vacīsucaritāni ca. Kāyena ca kusalaṃ kayirā, manoduccaritāni ca; Kāyānurakkhī ca sadā, tisso ca pārisuddhiyo. Yassa saddhā tathāgate, samuppāde ca desito; Ārambhatha nikkamatha, yā ca sammappadhānatā. Satīmato sadā bhaddaṃ, satipaṭṭhānabhāvanā; Ākaṅkhato ca anaññāṇaṃ, ye ca tīṇi samādhayo. Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, tisso paññā pakāsitā; Avītarāgo kāmesu, tatheva pañcindriyā.
如是,长老大迦旃延。巴利
Iti therassa mahākaccāyanassa
阎浮林住者之《藏释》中巴利
Jambuvanavāsino peṭakopadese
第三地:名经依止巴利
Tatiyabhūmi suttādhiṭṭhānaṃ nāma.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10