巴吉帝亚篇
Pācittiyakaṇḍaṃ
一、蒜学处释
1. Lasuṇasikkhāpadavaṇṇanā
“蒜”——虽为通称,然此处特指摩揭陀地方所产之蒜,且唯是鳞茎蒜,故言“摩揭陀国所生”等。
‘‘Lasuṇa’’nti kiñcāpi avisesena vuttaṃ, tathāpi magadhesu jātaṃ lasuṇameva idhādhippetaṃ, tampi bhaṇḍikalasuṇamevāti āha magadharaṭṭhe jāta’’ntiādi.
“鳞茎蒜”即球茎蒜,此为饱满瓣蒜之名称,因此说“非一瓣二瓣”。关于“吞咽”者,若将两三个鳞茎一并咀嚼吞咽,则犯一个波逸提;但若掰开一瓣一瓣进食,则按动作次数计犯多个波逸提。
Bhaṇḍikalasuṇanti poṭṭalikalasuṇameva, sampuṇṇamiñjānametaṃ adhivacanaṃ. Tenāha ‘‘na ekadvitimiñjaka’’nti. Ajjhohāre ajjhohāreti (pāci. aṭṭha. 795) ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati, ekaṃ pācittiyaṃ. Bhañjitvā ekekamiñjakaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyāni.
巴兰杜咖等的差别,应依据其颜色或瓣数来辨知。先从颜色来看:名为巴兰杜咖者,呈淡黄色;班迦纳咖,呈红色;哈利德咖,呈绿叶色。就瓣数而言:巴兰杜咖有一瓣,班迦纳咖有二瓣,哈利德咖有三瓣。查巴拉苏那则为无瓣,彼仅有芽而已。然而,在《大注疏》等处则说:“巴兰杜咖有三瓣,班迦纳咖有二瓣,哈利德咖有一瓣。”这些巴兰杜咖等,就其自性而言,即不被许可。但摩揭陀蒜若用于汤羹等的调味,则是许可的。无论是在煮绿豆汤等中,或在鱼肉制品中,或在油中,或在枣酸酱等中,或在酸叶菜等中,或是其他调味料中,在任何情况下,乃至投入粥饭中,也是许可的。“枣酸酱”,指的是将枣果晒干后磨成粉而制成的嚼食制品。
Palaṇḍukādīnaṃ vaṇṇena vā miñjāya vā nānāttaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko nāma paṇḍuvaṇṇo hoti, bhañjanako lohitavaṇṇo, haritako haritapaṇṇavaṇṇo. Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti, bhañjanakassa dve, haritakassa tisso. Cāpalasuṇo amiñjako. Aṅkuramattameva hi tassa hoti. Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘palaṇḍukassa tīṇi miñjāni, bhañjanakassa dve, haritakassa eka’’nti (pāci. aṭṭha. 797) vuttaṃ. Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti. Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati. Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā tele vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhittaṃ vaṭṭati. Badarasāḷavaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.793-797) nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati.
二、密处毛学处释
2. Sambādhalomasikkhāpadavaṇṇanā
“于隐蔽处”:为说明其分别,故说“即腋窝与小便处”。
‘‘Paṭicchannokāse’’ti etassa vibhāgadassanatthaṃ ‘‘upakacchakesu ca muttakaraṇe cāti attho’’ti vuttaṃ.
「因病缘」者,因瘙痒、疥疮等病缘而令去除者,无罪。「于此处,比丘对蒜有恶作」,古师如是说。
Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti. ‘‘Bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭa’’nti (vajira. ṭī. pācittiya 800) porāṇā.
三、掌击学处释
3. Talaghātakasikkhāpadavaṇṇanā
「击掌」,是指在头上施打击。而“掌”这一词,因在《句分别》中说“于小便处施打击”,故被理解为“小便处”,因此说“于小便处的击掌”。依前述方式,“有命令者”是指为自己的利益而命令他人者,即是有命令。
Talaghātaketi matthake pahāradāne, tañca kho talaṃ ‘‘muttakaraṇe pahāraṃ detī’’ti (pāci. 804) padabhājaniyaṃvuttattā ‘‘muttakaraṇassā’’ti viññāyatīti āha ‘‘muttakaraṇassa talaghātane’’ti. Purimanayeneva sāṇattikanti attano atthāya aññaṃ āṇāpentiyā sāṇattikaṃ.
四、漆涂学处释
4. Jatumaṭṭhakasikkhāpadavaṇṇanā
「此是依事而说」,意为“于漆涂”这一说法,只是依因缘所生起的事而说。然而,无论插入何种棒状物,皆构成罪过。因此说“然而,以欲贪……”等。
Vatthuvasenetaṃ vuttanti ‘‘jatumaṭṭhake’’ti etaṃ nidānavasena uppannassa vatthuno vaseneva vuttaṃ. Yaṃ kiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva. Tenāha ‘‘kāmarāgena panā’’tiādi.
五、水净学处释
5. Udakasuddhikasikkhāpadavaṇṇanā
「应取」,是指应插入。「顶节」者,谓即使仅发端之量,亦为顶节。「插入第三节」,是指即使仅插入发端量的第三节。此在《普端严》中已说:「就深度而言,超过两节以上,乃至仅插入发端之量,即犯波逸提。」
Ādātabbanti pavesetabbaṃ. Aggapabbanti kesaggamattampi aggapabbaṃ. Tatiyaṃ pabbaṃ pavesetīti kesaggamattampi tatiyaṃ pabbaṃ paveseti. Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ (pāci. aṭṭha. 812) ‘‘gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiya’’nti.
所谓“极深水净之取事”,即是指插入极深处进行水洗的事。然而,若因水净的缘故,即使有触乐的感受,在所述限度内,亦不犯。
Atigambhīraṃudakasuddhikaṃ ādiyanavatthusminti atianto pavesetvā udakadhovanakaraṇavatthusmiṃ. Udakasuddhipaccayena (sārattha. ṭī. pācittiya 3.812) pana satipi phassassādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti.
六、侍立学处释
6. Upatiṭṭhanasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“或以酪等之一”,即是以酪、酸奶、酪浆、乳等之一种。所谓“以任何扇”,即是以任何扇子,乃至取衣角作为扇子。
Takkādīsu vā aññatarenāti takkadadhimatthurasakhīrādīsu aññatarena. Yāya kāyaci bījaniyāti antamaso cīvarakaṇṇaṃ upādāya yāya kāyaci bījaniyā.
“汝等饮此”,即你们饮此饮料或汤等。“汝等以此扇”,即你们用此棕榈扇来扇。“令给与者”,即令其他人为之给予这二者。
Imaṃ pivathāti imaṃ pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā pivatha. Iminā bījathāti iminā tālavaṇṭena bījatha. Dāpentiyāti aññena ubhayampi dāpentiyā.
七、生谷学处释
7. Āmakadhaññasikkhāpadavaṇṇanā
「因此」者,因乞求与食用皆为量,故说「因此」。此处不仅在接受时犯恶作,接受之后:从森林中搬运时、晒干时、在雨季为炒制而准备灶时、准备陶片时、准备勺子时、取薪柴生火时、将谷物投入陶片时、用勺搅拌时、为捣碎而准备臼杵等时,以及捣碎、爆裂、洗涤等时,乃至放入口中以牙齿咀嚼吞咽之前,在一切动作中都犯恶作。故说「从接受开始,直至以牙齿咀嚼,在前行诸动作中,皆犯恶作」。
Tasmāti yasmā viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ, tasmā. Na kevalañcettha paṭiggahaṇeyeva dukkaṭaṃ hoti, paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepi sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati, tāva sabbappayogesu dukkaṭānīti āha ‘‘paṭiggahaṇato paṭṭhāya yāva dantehi saṃkhādanaṃ, tāva pubbappayogesu dukkaṭānī’’ti.
8. 第一弃粪学处注释
8. Paṭhamauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā
「墙后」者,指房屋墙壁的另一边。「围墙后」者,指围绕的围墙的另一边。墙壁与围墙依材质有砖、石、木三种,故说「任何墙壁或围墙的另一边」。「将这一切一起丢弃」者,指将这四种东西一起丢弃。若分别丢弃,则依所弃物的数量而有相应条数的罪过。命令他人做时,也是同样的方式。
Tirokuṭṭeti gharakuṭṭassa parabhāge. Tiropākāreti parikkhepapākārassa tirobhāge, te ca kho kuṭṭapākārā iṭṭhakasiladārūnaṃ vasena tippakārāti āha ‘‘yassa kassaci kuṭṭassa vā pākārassa vā parato’’ti. Sabbānipetāni ekato chaḍḍentiyāti etāni cattāripi vatthūni ekato chaḍḍentiyā. Pāṭekkaṃ pana chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo. Āṇattiyampi eseva nayo.
「比丘有恶作」者,即比丘在一切情况下皆犯恶作。
Bhikkhussa dukkaṭanti bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ.
9. 第二弃粪学处注释
9. Dutiyauccārachaḍḍanasikkhāpadavaṇṇanā
“比丘尼亦如此”:以“亦”字将比丘一并涵盖。然而,在未播种的田地(《善见律》830)、角落等处,或在作物尚未生长的田地边界等处,丢弃是许可的。在人们丢弃垃圾的地方,也同样是许可的。“废弃的田地”:当人们收割庄稼后离去,那便名为废弃的田地,于此处丢弃是许可的。然而,若是“即使收割后的早稻等也将再生长”而加守护之处,则依实际情况而定。“告知主人后”:在此,田地守护者、园林守护者等即是主人。以此说明,在僧团所有物中,比丘丢弃是许可的,因为属于僧团共有;但对比丘尼则不允许。然而,这也显示比丘尼在自己所有物中,或在比丘所有物中,依前述方式丢弃是许可的;即便如此,也应当以适当的方式而行。
Bhikkhuniyāpīti pi-saddena bhikkhuṃ samuccinoti. Anikkhittabījesu (pāci. aṭṭha. 830) pana khettesu koṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati. Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭatiyeva. Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti, tattha vaṭṭati. Yattha pana ‘‘lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatī’’ti rakkhanti, tattha yathāvatthukameva. Sāmike apaloketvāti ettha khettapālakā, ārāmādigopakā ca sāmikāva. Iminā ca saṅghasantake bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā, na bhikkhunīnaṃ. Bhikkhunīnaṃ pana attano santake bhikkhusantake vuttanayeneva vaṭṭatīti dasseti, evaṃ santepi sāruppavasena kātabbaṃ.
10. 歌舞学处注释
10. Naccagītasikkhāpadavaṇṇanā
“舞蹈”:无论是舞者等的舞蹈,还是大象等,乃至孔雀、鹦鹉、猴子等的表演,这一切都属舞蹈。故说“舞蹈,乃至孔雀舞亦属之”。“歌唱”:无论是舞者等的歌唱,或是圣者般涅槃时与三宝功德相关的善巧演奏之歌唱,乃至在准备阶段说“我们将唱牙齿歌”而发出声响者所作,这一切都属歌唱。故说“歌唱,乃至说法者的歌唱亦属之”。其中的“说法者的歌唱”,是指不守护威仪的比丘们破坏各种仪则,以拉长如歌唱般的音调说法,这对比丘、对比丘尼都不允许。正如在《胜义灯》小部注疏(《小诵注》2.最后五学处解释)中所说:“与法相应的歌唱是允许的,而与歌唱相应的法则不允许。”因此,说法者在讲说本生故事等时,不应破坏各种仪则,应以端正平稳的仪则展现圆满的句与文。“演奏”:无论是弦乐器等可演奏物品的演奏,还是罐鼓的演奏,乃至水鼓的演奏,这一切都属演奏。故说“演奏,乃至水鼓演奏亦属之”。然而,若打喷嚏、或咳嗽、或站立时弹指、或拍手,则无罪。此处,以“观看”也包含听闻,依不完全省略的方式。或因五识以观察为自性,在听闻作用中也有观看的总摄性质,故只说“为了观看”。故说“为了观看”。
Naccanti naṭādayo vā naccantu, soṇḍā vā antamaso morasuvamakkaṭādayopi, sabbametaṃ naccameva. Tenāha ‘‘naccanti antamaso moranaccampī’’ti . Gītanti naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu, ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā, antamaso ‘‘dantagītampi gāyissāmā’’ti pubbabhāge okūjantā karonti, sabbametaṃ gītameva. Tenāha ‘‘gītanti antamaso dhammabhāṇakagītampī’’ti. Tattha dhammabhāṇakagītaṃ nāma asaññatabhikkhūnaṃ taṃ taṃ vattaṃ bhinditvā atidīghaṃ katvā gītassarena dhammabhaṇanaṃ, tampi neva bhikkhuno, na bhikkhunīnaṃ vaṭṭati. Tathā hi vuttaṃ paramatthajotikāya khuddakaṭṭhakathāya (khu. pā. aṭṭha. 2.pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘dhammūpasaṃhitaṃ gītaṃ vaṭṭati, gītūpasaṃhito pana dhammo na vaṭṭatī’’ti. Tasmā dhammaṃ bhaṇantena jātakavattādiṃ taṃ taṃ vattaṃ avināsetvā caturassena (cūḷava. aṭṭha. 249) vattena parimaṇḍalāni padabyañjanāni dassetabbāni. Vāditanti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu, kuṭabherivāditaṃ vā antamaso udakabherivāditampi, sabbamevetaṃ vāditameva. Tenāha ‘‘vāditanti antamaso udakabherivādita’’nti. Yaṃ pana niṭṭhubhantī vā sāsaṅke vā ṭhitā accharikaṃ vā phoṭeti, pāṇiṃ vā paharati, tattha anāpatti. Dassanena cettha savanampi saṅgahitaṃ virūpekasesanayena. Ālocanasabhāvatāya vā pañcannaṃ viññāṇānaṃ savanakiriyāyapi dassanasaṅkhepasabbhāvato ‘‘dassanāya’’icceva vuttanti āha ‘‘etesu yaṃ kiñci dassanāya gacchantiyā’’ti. Yattha ṭhitāti evaṃ gantvā yasmiṃ padese ṭhitā.
若问:“难道在自己舞蹈等中的波逸提,在经文中未曾说过吗?那又如何理解呢?”故说“在一切注疏中所说”,以此显示即使在经文中未说,也应凭注疏为量而理解。“生起等与羊毛相似”者,是依本母中所列波逸提的方式而说;但若依一切情况,则应理解为六种生起。“站在寺院中”者,这只是举例,因为当知以其余威仪相应而观看时无罪。否则,坐着的人也无法观看。若心想“我要观看”而从一处住处前往另一住处者,有罪。坐在集会堂中观看,无罪;若心想“我要观看”而起身前往者,有罪。站在街道上转头观看者,也有罪。对于比丘也是如此,只是罪的差别不同。
Nanu ca sayaṃnaccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ, atha kathaṃ gahetabbanti āha ‘‘sabbaaṭṭhakathāsu vutta’’nti, iminā pāḷiyaṃ avuttepi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dasseti. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti pana mātikāgatapācittiyasseva vasena vuttaṃ, sabbesaṃ vasena pana chasamuṭṭhānanti gahetabbaṃ. ‘‘Ārāme ṭhatvā’’ti idaṃ nidassanamattaṃ sesairiyāpathehi yuttāya passantiyā anāpattiyā icchitabbattā. Itarathā hi nisinnāpi passituṃ na labheyya. ‘‘Passissāmī’’ti vihārato vihāraṃ gacchantiyā āpattiyeva. Āsanasālāya nisinnā passati, anāpatti, ‘‘passissāmī’’ti uṭṭhahitvā gacchantiyā āpatti. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passantiyāpi āpattiyeva. Bhikkhussāpi eseva nayo, āpattibhedova nānaṃ.
二、黑夜品
2. Rattandhakāravaggo
1. 黑夜学处注释
1. Rattandhakārasikkhāpadavaṇṇanā
「非独处之期待」:即不抱持独处乐味的期待。「心在他处者」:由于味著独处,心转向他处,或是询问亲戚,或是在布施、供养中商议。
Arahopekkhāyāti narahoassādāpekkhāya. Aññavihitāyāti rahoassādato aññavihitāva hutvā ñātiṃ vā pucchantiyā, dāne vā pūjāya vā mantentiyā.
第二至第三:隐蔽处与露天处交谈学处的注释
2-3. Paṭicchannokāsaajjhokāsasallapanasikkhāpadavaṇṇanā
第二、第三学处,其义理显而易见。
Dutiyatatiyāni uttānatthāneva.
第四:遣离女伴学处的注释
4. Dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
“依前述之理”一句,是显示此法:“若站立”,仅于伸手可及之处站立,即犯波逸提;“若交谈”,站在彼处说世俗之语,亦犯波逸提;“或附耳低语”,于耳根处低语,亦犯波逸提。
‘‘Purimanayenevā’’ti iminā ‘‘santiṭṭheyya vāti hatthapāse ṭhitamattāya pācittiyaṃ, sallapeyya vāti tattha ṭhatvā gehasikakathaṃ kathentiyāpi pācittiyameva, nikaṇṇikaṃ vā jappeyyāti kaṇṇamūle jappentiyāpi pācittiyamevā’’ti imaṃ nayaṃ dasseti.
第五:不告而离去学处的注释
5. Anāpucchāpakkamanasikkhāpadavaṇṇanā
“有座”,意为于此处有座,故说“于设座之处”,即结跏趺座之处所。“无遮盖”,意为无屋顶遮蔽之处。“于露地附近”,指坐于露地后,周围十二肘量之区域。“于病者”,指彼因病重而不能告知。“于难事”,指家中起火,或遇盗贼,于如此灾难中不告而去者,无罪。
Āsīdanti etthāti āsananti āha ‘‘pallaṅkassokāsabhūte’’ti, ūrubaddhāsanassa okāseti attho. Anovassakanti nibbakokāsaṃ. Ajjhokāse upacāranti ajjhokāse nisīditvā dvādasahatthappamāṇaṃ padesaṃ. Gilānāyāti yā tādisena gelaññena āpucchituṃ na sakkoti . Āpadāsūti ghare aggi vā uṭṭhito hoti, coro vā, evarūpe upaddave anāpucchā pakkamati, anāpatti.
第六:不告而坐学处的注释
6. Anāpucchāabhinisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
“常设”者,指为诸比丘尼而常设之处。
Dhuvapaññatteti bhikkhunīnaṃ atthāya niccapaññatte.
第七:不告而铺设卧具学处的注释
7. Anāpucchāsantharaṇasikkhāpadavaṇṇanā
「诸家」者,即家中的各个屋舍。
Kulānīti kulassa gharāni.
八、令他人责嫌学处的解释
8. Paraujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā
第八项,其义显明。
Aṭṭhamaṃ uttānatthameva.
九、对他诅咒学处的解释
9. Paraabhisapanasikkhāpadavaṇṇanā
「以人之缺陷」者:指以「我是独眼者,我是手弯曲者,或其他如此这般之残缺者」等,以人的丑陋形态而诅咒。「以义、法、教诫为先导」者:其中,「以义为先导」指讲解注释时;「以法为先导」指诵读圣典时;「以教诫为先导」指立足于教诫而说:「你现在仍是如此,善哉,应停止;若不停止,必将再作如是诸业后,生于地狱、生于畜生趣」者。
Manussadobhaggena vāti ‘‘kāṇā homi, kuṇī homi, itarā vā īdisā hotū’’tiādinā manussavirūpabhāvena. Atthadhammaanusāsanipurekkhārānanti ettha atthapurekkhārāyāti aṭṭhakathaṃ kathentiyā. Dhammapurekkhārāyāti pāḷiṃ vācentiyā. Anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘idānipi tvaṃ edisā, sādhu viramassu, no ce viramasi, addhā puna evarūpāni kammāni katvā niraye uppajjissasi, tiracchānayoniyā uppajjissasī’’ti (pāci. aṭṭha. 878) evaṃ anusāsaniyaṃ ṭhatvā vadantiyā.
十、哭泣学处注释
10. Rodanasikkhāpadavaṇṇanā
第十条,其义显明。
Dasamaṃ uttānatthameva.
一至二、裸形等学处注释
1-2. Naggādisikkhāpadavaṇṇanā
所言“此”者,即指此浴衣。
Idanti idaṃ udakasāṭikacīvaraṃ.
第二句的义理显而易见。
Dutiyaṃ uttānatthameva.
三、缝衣学处注释
3. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā
「拆开」即解开。「仅置于轭」者,指仅仅放置在轭上时;换言之,放下轭后,即使再行缝制,亦有罪。此为其义。
Visibbetvāti vijaṭetvā. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhure nikkhittamatte, dhuraṃ nikkhipitvā sacepi pacchā sibbati, āpattiyevāti attho.
四、僧伽帝行学处注释
4. Saṅghāṭicārasikkhāpadavaṇṇanā
「此衣于我甚为贵重,于如是盗贼怖畏中不得持用」——于如此诸难中,有此文句。然而,这段文句因书写者被乌足符号所惑,而被记于后面的学处中。虽记于彼处,但理应在此处见之。
‘‘Idaṃme cīvaraṃ mahagghaṃ īdise corabhaye na sakkā dhāretunti evarūpāsu āpadāsū’’ti ettha pāṭho. So pana kākapadasañjanitamohehi lekhakehi uparisikkhāpade likhito. Kiñcāpi tattha likhito, ettheva pana daṭṭhabbo.
五、衣转移学处注释
5. Cīvarasaṅkamanīyasikkhāpadavaṇṇanā
“或于诸难中持用”者:若未披覆或未穿着之衣被盗贼夺走,于如是诸难中且持用之,无罪。
Āpadāsu vā dhāretīti sace apārutaṃ vā anivatthaṃ vā corā haranti, evarūpāsū āpadāsu dhāreti, anāpatti.
6. 众衣学处注释
6. Gaṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
“于其他资具中”者,是指任何处所,于盘钵等物或酥油等物中之一。若言“等值时给与”,如此示以利益而劝阻者,即先问:“你想布施多少价值的?”被告知“这么多”后,便说:“且待,现在布料昂贵,过几日棉花运到时,会有等值之物,届时再给。”如此示以利益而劝阻者,无罪。
Aññasmiṃ parikkhāreti yattha katthaci thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññatarasmiṃ. ‘‘Samagghakāle dassathā’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyāti ‘‘kittakaṃ agghanakaṃ dātukāmatthā’’ti pucchitvā (pāci. aṭṭha. 909) ‘‘ettakaṃ nāmā’’ti vutte ‘‘āgametha tāva, idāni vatthaṃ mahagghaṃ, katipāhena kappāse āhaṭe samagghaṃ bhavissati, tasmiṃ kāle dassathā’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā.
7-10. 拒绝等学处注释
7-10. Paṭibāhanādisikkhāpadavaṇṇanā
“示以利益而拒绝”者:“一件上衣不足每人一件,请稍待,数日后便会生起,届时再分。”如此示以利益而拒绝,无罪。
Ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyāti ‘‘ekissā ekaṃ sāṭakaṃ nappahoti, āgametha tāva, katipāhena uppajjissati, tato bhājessāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 915) evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti.
第八与第九项,其义理是显明的。
Aṭṭhamanavamāni uttānatthāneva.
所谓“其余”者,即“于如法的疑惑中”等余文。其中,示以利益而拒绝者:即如“比丘尼僧团是旧衣者,以咖提那利益为根本的大利养”这般,示以利益而拒绝者,无罪。
Sesanti ‘‘dhammike vematikāyā’’tiādikaṃ avasesaṃ. Tattha ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyāti ‘‘bhikkhunisaṅgho jiṇṇacīvaro, kathinānisaṃsamūlako mahālābho’’ti (pāci. aṭṭha. 931) evarūpaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti.
第四品:义品
4. Tuvaṭṭavaggo
一至三、同一床榻躺卧等学处注释
1-3. Ekamañcatuvaṭṭanādisikkhāpadavaṇṇanā
第一,义理显明。
Paṭhamaṃ uttānatthameva.
“显示区分后”之意:在(卧具)中间放置袈裟或竹杖,哪怕只是放置腰带之后而卧者,无罪,此为义。
Vavatthānaṃ dassetvāti (pāci. aṭṭha. 940) majjhe kāsāyaṃ vā kattarayaṭṭhiṃ vā antamaso kāyabandhanampi ṭhapetvā nipajjantīnaṃ anāpattīti attho.
第三,义理显明。
Tatiyaṃ uttānatthameva.
四至九、不令照护等学处注释
4-9. Naupaṭṭhāpanādisikkhāpadavaṇṇanā
“寻求而不得”:指找不到其他照护者。“于病者”:指自己生病时。“于诸难中”:指遭遇那样的灾厄时。
Pariyesitvāalabhantiyāti aññaṃ upaṭṭhāyikaṃ alabhantiyā. Gilānāyāti sayaṃ gilānāya. Āpadāsūti tathārūpe upaddave sati.
第五、第六、第七、第八、第九,义理明显。
Pañcamachaṭṭhasattama aṭṭhamanavamāni uttānatthāneva.
十、游行不离开学处注释
10. Cārikanapakkamanasikkhāpadavaṇṇanā
“仅置担”:指若放下担子后便离去,即犯戒,这是其含义。“有障碍时”:指十种障碍中有任何一种时。已说“我将前往”而出行,若遇河水暴涨,或林火来临,或路有盗贼,或乌云涌起,允许返回。
Dhure nikkhittamatteti sace dhuraṃ nikkhipitvā pacchā pakkamati, āpattiyevāti attho. Antarāye satīti dasavidhesu antarāyesu aññatarasmiṃ sati. ‘‘Gacchissāmī’’ti nikkhantā, nadī vā pūrā, vanadāho vā āgato, corā vā magge honti, megho vā uṭṭhahati, nivattituṃ vaṭṭati.
五、彩画堂品
5. Cittāgāravaggo
一、王宫学处注释
1. Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā
“游戏心堂”者,非仅指国王的游戏心堂,而是泛指任何人为游戏之目的,于任何处所建造的厅堂。此理亦适用于“游戏园”等。如所说:“王宫者,即国王在任何处所为游戏、为娱乐而建造的宫殿”等广说。其中,游戏园者,为游戏之目的,于城内所建之园;游戏苑者,同样于城外所建之苑。
Kīḷanacittasālanti na raññova kīḷanacittasālaṃ, atha kho yesaṃ kesañci manussānaṃ kīḷanatthaṃ yattha katthaci katasālaṃ. Esa nayo ‘‘kīḷanaupavana’’ntiādīsupi. Yathāha ‘‘rājāgāraṃ nāma yattha katthaci rañño kīḷituṃ ramituṃ kataṃ hotī’’tiādiko (pāci. 979) vitthāro. Tattha kīḷanaupavananti kīḷanatthaṃ antonagare kataṃ ārāmaṃ. Kīḷanuyyānanti tatheva bahinagare kataṃ uyyānaṃ.
二、受用椅子学处注释
2. Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā
“超过量”者,指超过八指量之床足。“已说”者,指于分别句中已作说明。“具有不如法形相之床、不如法之卧床、长椅”——此为萨拉萨玛萨阿阇梨所说。
Atikkantappamāṇāti aṭṭhaṅgulato atikkantappamāṇapādakā. Vuttoti padabhājaniyaṃ vutto. ‘‘Akappiyarūpākulo akappiyamañco pallaṅko’’ti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.254) sārasamāsācariyo.
三、纺线学处注释
3. Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā
「反复吐出」:指反复吐出后再缠绕。「纺线」:指将仆女所纺的线等合在一起纺,或重新纺织那些纺得不好的部分。
Ujjavujjaveti uggiritvā uggiritvā veṭhane. Kantitasuttaṃ kantantiyāti dasikasuttādiṃ saṅghāṭetvā kantantiyā, dukkantitaṃ vā paṭikantantiyā.
四、为在家人服务学处注释
4. Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā
「及自己的作务者」:即使父母前来,令做任何扇子或扫帚柄等,放在作务者之处,煮任何东西都是允许的。
Attano veyyāvaccakarassa cāti sacepi mātāpitaro āgacchanti, yaṃ kiñci bījaniṃ vā sammuñjanidaṇḍakaṃ vā kārāpetvā veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvā yaṃ kiñci vā pacituṃ vaṭṭati.
五至六、诤事等学处注释
5-6. Adhikaraṇādisikkhāpadavaṇṇanā
「无障碍者」:在十种障碍中,不被任何一种障碍所碍。「放下责任后再决断」:放下责任之后,事后才决断;她是在犯了罪之后才作决断的。
Anantarāyikinīti dasavidhesu antarāyesu ekenāpi anantarāyikinī. Dhuraṃ nikkhipitvā pacchā vinicchinantī āpattiṃ āpajjitvāva vinicchināti.
第六,其义自明。
Chaṭṭhaṃ uttānatthameva.
七、住处衣学处解释
7. Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
危难时:即身上的贵重衣服脱下后,虽已妥善收藏,盗贼仍会抢走;在这样的危难时,未作舍弃而穿着,无犯。
Āpadāsūti mahagghacīvaraṃ sarīrato mocetvā suppaṭisāmitampi corā haranti, evarūpāsu āpadāsu anissajjitvā nivāsentiyā anāpatti.
八、住处精舍学处的解释
8. Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā
门闩锁住的精舍:即房门紧锁的精舍。病者:指无法开口说话的人。危难时:即国家发生动乱,人们舍弃住处而逃难,于如是危难之时。
Kavāṭabaddhavihāranti dvārabaddhavihāraṃ. Gilānāyāti vacībhedaṃ kātuṃ asamatthāya. Āpadāsūti raṭṭhe bhijjante āvāse chaḍḍetvā gacchanti, evarūpāsu āpadāsu.
九、学习畜生明学处的解释
9. Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā
在象等词中,应分别配以“技艺”一词;同样,在阿塔巴那等词中,也如此配以“咒”一词。其中,“塔鲁”指刀柄。“阿塔巴那咒”指依阿塔巴那吠陀所制、能害人的咒。“奇喇那咒”指对木心桩持咒后,插入地中以杀人的咒。“阿嘎达巴约嘎”即配制毒药。
Hatthiādīsupi (sārattha. ṭī. pācittiya 3.1015) sippasaddo paccekaṃ yojetabbo, tathā āthabbaṇādīsu mantasaddo. Tattha tharūti khaggamuṭṭhi. Āthabbaṇamanto nāma āthabbaṇavedavihito parūpaghātakaro manto. Khilanamanto nāma dārusārakhilaṃ mantetvā pathaviyaṃ pavesetvā māraṇamanto. Agadappayogo nāma visayojanaṃ.
十、教授畜生明学处的解释
10. Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā
“列凯帝”即书写技艺。“达拉那亚瓦帝”指持诵的技艺,依所述方法而行者,便能受持众多典籍。“那嘎曼达喇阿帝盖帝”:其中,“那嘎曼达喇”指为防蛇类进入而结界的咒。
Lekheti likhasippe. Dhāraṇāya vāti dhāraṇasatthe, yasmiṃ vuttanayena paṭipajjantā bahūnipi ganthāni dhārenti. Nāgamaṇḍalādiketi ettha nāgamaṇḍalaṃ nāma sappānaṃ pavesanivāraṇatthaṃ maṇḍalabaddhamanto.
6. 园林品
6. Ārāmavaggo
1-2. 入园等学处解释
1-2. Ārāmapavisanādisikkhāpadavaṇṇanā
“回头顾视”:顾视其头。“于诸比丘尼集会之处”:比丘尼们先前为诵经、礼敬塔庙等事而聚集之处。“在危难时”:被某人侵扰,在这样的危难时,进入是允许的。
Sīsānulokikāyāti sīsaṃ anulokentiyā. Yattha vā bhikkhuniyo sannipatitāti yattha bhikkhuniyo paṭhamataraṃ sajjhāyanacetiyavandanādiatthaṃ sannipatitā. Āpadāsūti kenaci upaddutā hoti, evarūpāsu āpadāsu pavisituṃ vaṭṭati.
第二条,义理显明。
Dutiyaṃ uttānatthameva.
3-4. 诽谤众等学处解释
3-4. Gaṇaparibhāsanādisikkhāpadavaṇṇanā
“余者”:指“以义、法、教诫为先导”等剩余的部分。其中,“以教诫为先导”:以“如今你是愚痴、不善巧的”等方式,站在教诫的立场而说者,无罪。
Sesanti ‘‘atthadhammaanusāsanipurekkhārāyā’’tiādikaṃ avasesaṃ. Tattha anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘idānipi tvaṃ bālā abyattā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 1036) nayena anusāsanipakkhe ṭhatvā vadantiyā anāpatti.
第四条,意义显了。
Catutthaṃ uttānatthameva.
五、悭护檀越家学处注释
5. Kulamaccharinīsikkhāpadavaṇṇanā
“于家族悭吝”:“家族悭吝”一词,在前分句中为表自义而加 inī 后缀,意指“宣扬彼家族无信、不净信”,即宣说家族之过失,或宣说恶名。“宣说比丘尼之过失”:即宣说“比丘尼恶戒、恶法”,宣说比丘尼之过失,或宣说恶名。
Kule maccharo kulamaccharoti purimasmiṃ pakkhe sakatthe inīpaccayo, taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasannanti kulassa aguṇaṃ, ayasaṃ vā bhāsantiyāti attho. Bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsantiyāti ‘‘bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammā’’ti (pāci. aṭṭha. 1043) bhikkhunīnaṃ aguṇaṃ, ayasaṃ vā bhāsantiyā.
“实有过患”:即家族或比丘尼确实存在之过失。
Santaṃyevaādīnavanti kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā santaṃyeva aguṇaṃ.
六至八、无有比丘住处等学处注释
6-8. Abhikkhukāvāsādisikkhāpadavaṇṇanā
“于《普端严》中所说”:指《普端严》教诫品第一学处中的说法。
Samantapāsādikāyaṃvuttoti samantapāsādikāya ovādavaggassa paṭhamasikkhāpade (pāci. aṭṭha. 144) vutto.
第七、第八条,其义自明。
Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva.
九至十、前往接受教诫等学处注释
9-10. Ovādūpasaṅkamanādisikkhāpadavaṇṇanā
「询问布萨」:询问布萨,为弟子之义,并作短音化,故说为「布萨询问者」,因此说「询问布萨」。「为教诫之故」:为乞求教诫之故。
Uposathassa pucchanaṃ uposathapucchā, sāvakapaccayaṃ, rassattañca katvā ‘‘uposathapucchaka’’nti vuttāti āha ‘‘uposathapucchana’’nti. Ovādatthāyāti ovādayācanatthāya.
第十条,义理显明。
Dasamaṃ uttānatthameva.
七、孕妇品
7. Gabbhinīvaggo
第一至第二,孕妇等学处注释。
1-2. Gabbhinīādisikkhāpadavaṇṇanā
第一条,义理显明。
Paṭhamaṃ uttānatthameva.
“胸”:乳房;“乳”:乳汁。“令饮者”:使幼儿饮者。
Thane bhavaṃ thaññaṃ, khīraṃ. Yaṃ pāyetīti yaṃ dārakaṃ pāyeti.
第三,第一在学尼学处注释。
3. Paṭhamasikkhamānasikkhāpadavaṇṇanā
“依分句所说之法”:依分句附近因缘中所说之法:“我受持不杀生学处,于二年中不违越……乃至……我受持不非时食学处,于二年中不违越。”然而,此六学处,即使对于六十岁方才出家者,亦应授予;未学这些学者,不得令其受具足戒。
Padabhājane vuttanayenāti ‘‘pāṇātipātā veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmi…pe… vikālabhojanā veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmī’’ti (pāci. 1079) padabhājanasamīpe aṭṭhuppattiyaṃ vuttanayena. Imā pana cha sikkhāyo saṭṭhivassāyapi pabbajitāya dātabbāyeva, na etāsu asikkhitā upasampādetabbā.
第四至第五,第二在学尼等学处注释。
4-5. Dutiyasikkhamānādisikkhāpadavaṇṇanā
“分句中所说之具足戒许可未给予”:即分句附近因缘中所说之具足戒许可,未以白二甘马语给予。
Padabhājane vuttā upasampadāsammuti na dinnā hotīti padabhājanasamīpe aṭṭhuppattiyaṃ vuttā upasampadāsammuti ñattidutiyāya kammavācāya na dinnā hoti.
第五条,义理显明。
Pañcamaṃ uttānatthameva.
第六至第十,第二已嫁女等学处注释。
6-10. Dutiyagihigatādisikkhāpadavaṇṇanā
已嫁之女在十岁时,给予其学法女的许可后,满十二岁即可令受具足戒。
Dasavassāya gihigatāya sikkhāsammutiṃ datvā paripuṇṇadvādasavassaṃ upasampādetuṃ vaṭṭati.
第七、第八、第九、第十条,义理显明。
Sattamaaṭṭhamanavamadasamāni uttānatthāneva.
八、童女品
8. Kumāribhūtavaggo
第一至第五,第一童女等学处注释。
1-5. Paṭhamakumāribhūtādisikkhāpadavaṇṇanā
“最初的两位大在学尼”:即孕妇品中所说的两位在学尼。“应唯说在学尼”:在授戒羯磨等中应当如此说。若说“已嫁者”或“童女”,则不应说;若如此说,羯磨即坏,此为所指之义。
Sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānāti gabbhinivagge vuttā dve sikkhamānā. ‘‘Sikkhamānā’’icceva vattabbāti sammutikammādīsu evaṃ vattabbā. ‘‘Gihigatā’’tivā ‘‘kumāribhūtā’’ti vā na vattabbāti sace vadanti, kammaṃ kuppatīti adhippāyo.
第四、第五项,义理显明。
Catutthapañcamāni uttānatthāneva.
6-8. 衰损法等学处解释结束
6-8. Khīyanadhammādisikkhāpadavaṇṇanā
“因出罪共许而请求”者,即因具足戒共许而请求。
Vuṭṭhāpanasammutiyā yācitāyāti upasampadāsammutiyā yācitāya.
第七、第八(条)之义显而易见。
Sattamaṭṭhamāni uttānatthāneva.
9. 悲住学处解释结束
9. Sokāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
“正来”者,即正在前来。
Āgacchamānāti āgacchantī.
10. 未受允许学处解释结束
10. Ananuññātasikkhāpadavaṇṇanā
「不知他们之存在」:指不知其母亲等之存在。
「未经许可而生起」:凡由语生起、由身语生起、由语心生起、由身语心生起者,即是未经许可而生起。如何?在出罪羯磨等任何应作之事中,坐于残界内而说‘唤在学尼来,我等就在此处令其受具足戒’,并如此行进,便从语生起。若心中想‘我从住处起身去令其受具足戒’,而后前往残界者,则从身语生起。若于两处明知其制而故作违犯者,则从语心生起、从身语心生起。未经许可而令受具足戒,即是作不应作。
Tesaṃ atthibhāvaṃ ajānantiyāti (pāci. aṭṭha. 1163) tesaṃ mātādīnaṃ atthibhāvaṃ ajānantiyā. Ananuññātasamuṭṭhānanti yaṃ vācato, kāyavācato, vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, taṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ. Kathaṃ? Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā ‘‘pakkosatha sikkhamānaṃ, idheva naṃ upasampādessāmā’’ti upasampādeti, evaṃ vācato samuṭṭhāti. ‘‘Upassayato uṭṭhāya upasampādessāmī’’ti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti. Dvīsu ṭhānesu paṇṇattiṃ jānitvā vītikkamaṃ karontiyā vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Ananujānāpetvā upasampādanato kiriyākiriyaṃ.
11. 别住学处解释
11. Pārivāsikasikkhāpadavaṇṇanā
「恶劣」:即恶。
「审视」:即观察。
Dāruṇanti pāpaṃ. Patimānentanti olokentaṃ.
12. 随瓦萨学处解释
12. Anuvassasikkhāpadavaṇṇanā
「间隔一年」:即以一年为间隔。
Ekantarikanti ekena vassena antarikaṃ katvā.
13. 一瓦萨学处解释
13. Ekavassasikkhāpadavaṇṇanā
“于间隔的每一年中各二”者,于母论中,是指每间隔一年的两年中各举行一次。“令出间隔”者,即在此安居中令出一人,再间隔一年又令出一人;如此令出二者,无罪。
Mātikāyaṃ ekaṃ vassaṃ dveti ekantarike ekekasmiṃ saṃvacchare dve. Ekantarikaṃ vuṭṭhāpentiyāti imasmiṃ vasse ekaṃ, puna ekantarikaṃ ekanti dve vuṭṭhāpentiyā anāpatti.
九、伞与鞋品
9. Chattupāhanavaggo
1-2. 伞履等学处解释
1-2. Chattupāhanādisikkhāpadavaṇṇanā
“具足所明相状的伞”者,乃如《分别》中所明:“所谓伞,有三种伞——白伞、黑伞、叶伞,或以圆框绑制,或以骨条缚成。”具足如是相状的伞。“到达那样的处所”者,即行路时遇到泥泞等,而到达这类种种的处所时。
Vuttalakkhaṇaṃ chattanti ‘‘chattaṃ nāma tīṇi chattāni – setacchattaṃ, kilañjacchattaṃ, paṇṇacchattaṃ maṇḍalabaddhaṃ, salākabaddha’’nti (pāci. 1181) evaṃ padabhājane vuttalakkhaṇaṃ chattaṃ. Tādisaṃ ṭhānaṃ patvāti gacchakaddamādīsu taṃ taṃ ṭhānaṃ patvā.
“唯持伞”是指到达泥泞等处后,脱去鞋,只持伞。“唯持鞋”是指看见行路等时,移开伞,只持鞋。
Chattassevāti kaddamādīni patvā upāhanā omuñcitvā chattasseva dhāraṇaṃ. Upāhanānaṃyeva vāti gacchādīni disvā chattaṃ apanāmetvā upāhanānaṃyeva dhāraṇaṃ.
第二项,义理显然可见。
Dutiyaṃ uttānatthameva.
3-5. 桑喀帝等学处解释
3-5. Saṅghāṇiādisikkhāpadavaṇṇanā
“腰带”是指应在腰间佩戴的装饰物。因此说“任何束于腰上的物品”。
Saṅghāṇinti kaṭiyaṃ anubhavitabbaṃ ābharaṇaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ kiñci kaṭūpaga’’nti.
第四、第五(条)之义显明易见。
Catutthapañcamāni uttānatthāneva.
6. 香熏学处解释
6. Vāsitakasikkhāpadavaṇṇanā
“以香薰者”,指以香料薰染。
Gandhavāsitakenāti gandhaparibhāvitena.
7-10. 比丘尼按摩等学处解释
7-10. Bhikkhuniummaddāpanādisikkhāpadavaṇṇanā
“为病者”:乃至因行路劳累而患病者。“于危难中”:指因盗贼等怖畏而身体颤抖等时。
Gilānāyāti (pāci. aṭṭha. 1208) antamaso maggagamanaparissamenāpi ābādhikāya. Āpadāsūti corabhayādinā sarīrakampanādīsu.
第八、第九、第十条中,无可再说。
Aṭṭhamanavamadasamesu kiñci vattabbaṃ natthi.
11. 不请问学处解释
11. Anāpucchāsikkhāpadavaṇṇanā
「依近处」:即依方圆十二肘之近处。
Upacāraṃ sandhāyāti samantā dvādasahatthūpacāraṃ sandhāya.
12. 问问题学处解释
12. Pañhāpucchanasikkhāpadavaṇṇanā
「不指定」:并非认定「我于某处询问」而作限定,只是说「有应问之事,我今请问,尊者」而已。
Anodissāti ‘‘amukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmī’’ti evaṃ aniyametvā kevalaṃ ‘‘pucchitabbaṃ atthi, pucchāmi, ayyā’’ti evaṃ vatvā.
13. 不恭敬学处解释
13. Asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā
“越过有围墙村落的围墙,或进入无围墙村落的近处”:此处应依次了知,其连接为越过有围墙村落的围墙,或进入无围墙村落的近处。“于危难中”:若穿着昂贵的覆肩衣而行,遭遇灾难,即于彼危难之时。
Parikkhittassagāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamantiyā vā okkamantiyā vāti ettha parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantiyā vā aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyā vāti yathākkamaṃ sambandho veditabbo. Āpadāsūti mahagghaṃ saṃkaccikaṃ pārupitvā gacchantiyā upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsu.
不共生起解释
Asādhāraṇasamuṭṭhānavaṇṇanā
“无心者”(《根本疏》波逸提第三):因不知所谓“舞蹈”等而观看等时,有犯戒之可能,故以不了知境事之心,称无心者。“世间呵责者”:因知是“舞蹈”等而观看等时,唯以不善心而犯,故为世间呵责者。因此说“然而此处之意趣”等。“有心者”:因知是“盗贼”等事而仅作之,即有犯戒之可能,故为有心者。由于受具足戒等唯以决定不善心行之即不应作,故为制定呵责者。诸师说:“此处有心与无心的抉择,依知与不知境事而定,非依知与不知制戒而定。”
Acittakānīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.1214) ‘‘nacca’’ntiādinā ajānitvā dassanādiṃ karontiyā āpattisambhavato vatthuajānanacittena acittakāni. Lokavajjānīti ‘‘nacca’’ntiādinā jānitvā dassanādiṃ karontiyā akusaleneva āpajjanato lokavajjāni. Tenāha ‘‘ayaṃ panettha adhippāyo’’tiādi sacittakānīti ‘‘corī’’tiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇeyeva āpattisambhavato sacittakāni. Upasampadādīnaṃ ekantākusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni. ‘‘Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggaheṭṭhā vatthujānanājānanatāya gahetabba’’nti vadanti.