四、波逸提篇(比丘尼分别注释)
4. Pācittiyakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)
第一章 大蒜品
1. Lasuṇavaggo
一、第一蒜学处注释
1. Paṭhamalasuṇasikkhāpadavaṇṇanā
继三十法之后,含摄六百六十法;
这些已结集之法,现今亦有注释。
Tiṃsakānantaraṃ dhammā, chasaṭṭhisatasaṅgahā; Saṅgītā ye ayaṃ dāni, hoti tesampi vaṇṇanā.
793其中,于大蒜品第一学处——“两三捆”指两捆或三捆;这是饱满蒜头的代称。“不知量”指不知分量,在田主阻拦时,仍取走了许多大蒜。
793. Tattha lasuṇavaggassa tāva paṭhamasikkhāpade – dve tayo bhaṇḍiketi dve vā tayo vā poṭṭalike; sampuṇṇamiñjānametaṃ adhivacanaṃ. Na mattaṃ jānitvāti pamāṇaṃ ajānitvā khettapālassa vārentassa bahuṃ lasuṇaṃ harāpesi.
有一种鸿雁,即金色鸿雁种姓。它给她们每人一片——那只鸿雁生而知其种姓,因往昔的恩爱而来,给她们每人一片叶子,那片叶子能耐受灼烧和切割,正是黄金。
Aññataraṃ haṃsayoninti suvaṇṇahaṃsayoniṃ. So tāsaṃ ekekanti so haṃso jātissaro ahosi, atha pubbasinehena āgantvā tāsaṃ ekekaṃ pattaṃ deti, taṃ tāpanatālanacchedanakkhamaṃ suvaṇṇameva hoti.
795“摩揭陀产的”指生于摩揭陀国者。此处所说的“蒜”,正是指摩揭陀国所产的蒜,而且也是捆装蒜,而非一瓣或两瓣的蒜。然而在《库伦达疏》中,未提产地,仅说“所谓摩揭陀产,即捆装蒜”。关于“吞咽时,若吞咽”:此处,若将两三捆一起嚼食吞咽,犯一个波逸提。若剥开一瓣瓣吃,则按动作次数犯波逸提。
795.Māgadhakanti magadhesu jātaṃ. Magadharaṭṭhe jātalasuṇameva hi idha lasuṇanti adhippetaṃ, tampi bhaṇḍikalasuṇameva, na ekadvitimiñjakaṃ. Kurundiyaṃ pana jātadesaṃ avatvā ‘‘māgadhakaṃ nāma bhaṇḍikalasuṇa’’nti vuttaṃ. Ajjhohāre ajjhohāreti ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati, ekaṃ pācittiyaṃ. Bhinditvā ekekaṃ miñjaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyānīti.
797对于洋葱等,当从颜色或瓣数来了知其差别:就颜色而言,洋葱为淡黄色;红葱为红色;青葱为绿叶色。就瓣数而言,洋葱有一瓣;红葱有两瓣;青葱有三瓣。丛林蒜无瓣,仅有芽而已。然而《大筏疏》等中说:“洋葱有三瓣,红葱有两瓣,青葱有一瓣。”这些葱类依其自性是可受用的。但在汤与调味品等中,摩揭陀蒜也可受用,因为无论是在煮绿豆汤等时,或在鱼、肉制品中,或在油类中,或在枣酸酱等中,或在酸菜等中,或在副食中,乃至最后连粥饭中,随处皆可放入。其余此处易解。
797.Palaṇḍukādīnaṃ vaṇṇena vā miñjāya vā nānattaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko paṇḍuvaṇṇo hoti. Bhañjanako lohitavaṇṇo. Haritako haritapaṇṇavaṇṇo. Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti, bhañjanakassa dve, haritakassa tisso. Cāpalasuṇo amiñjako, aṅkuramattameva hi tassa hoti. Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘palaṇḍukassa tīṇi miñjāni, bhañjanakassa dve, haritakassa eka’’nti vuttaṃ . Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti. Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati. Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā telādīsu vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhipituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
羊毛发生起——是作业,非想解脱,无心,是制戒犯,是身业,具三心,具三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
二、第二学处注释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
799第二学处中——“在隐秘处”是指覆盖之处。为显示其分类,故说“两腋下方及小便处”。“一撮毛”是指用剪刀、镊子、剃刀,或以任何工具,无论一次动作或多次动作,令其拔除一根或多根毛时,依动作次数计波逸提罪,而非按毛的数量计罪。
799. Dutiye – sambādheti paṭicchannokāse. Tassa vibhāgadassanatthaṃ pana ‘‘ubho upakacchakā muttakaraṇa’’nti vuttaṃ. Ekampilomanti kattariyā vā saṇḍāsakena vā khurena vā yena kenaci ekapayogena vā nānāpayogena vā ekaṃ vā bahūni vā saṃharāpentiyā payogagaṇanāya pācittiyāni, na lomagaṇanāya.
801“因病缘”指因瘙痒、疥疮等病缘而令人拔除者,无罪。其余文句易解。此戒从四种生起:从身、从身与语、从身与心、从身与语与心生起;属作业;非观想解脱;非无意识;依所制之戒而成犯;属身业、语业;具三心;具三受。
801.Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
三、第三学处注释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
803-4第三学处中——“掌击”指击打小便处之掌。“乃至以莲叶”于此处,莲叶已属宽大之物,纵使仅以花丝击打,亦犯。
803-4. Tatiye – talaghātaketi muttakaraṇatalaghātane. Antamaso uppalapattenāpīti ettha pattaṃ tāva mahantaṃ, kesarenāpi pahāraṃ dentiyā āpattiyeva.
805“因病缘”指为治疗而击打肿块或伤口,此为开许。其余文句易解。此戒之生起方式与第一波罗夷相同:属作业;属观想解脱;属有意识;属世间犯;属身业;属不善心;具三受。
805.Ābādhapaccayāti gaṇḍaṃ vā vaṇaṃ vā paharituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
四、第四学处释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
806806. 第四学处:“旧日王之后宫妇”是指在过去在家身份时,国王的后宫妇女。“久久乃去”意为间隔很久才前往。“汝等能持否”意为你们能够做到吗?当被问及“这是谁之作”时,纵使未被告知,她们心想“她们会对我起疑心”,便如此说:“此是我之所作”。
806. Catutthe – purāṇarājorodhāti purāṇe gihibhāve rañño orodhā. Cirāciraṃ gacchatīti cirena cirena gacchati. Dhārethāti sakkotha. Kassidaṃ kammanti vutte anārocitepi etā mayi āsaṅkaṃ karissantīti maññamānā evamāha – ‘‘mayhidaṃ kamma’’nti.
807807. “虫胶棒”:即用虫胶制成的光滑棒状物。这只是依具体事例而言,实际上只要将任何棒状物插入,即犯。因此说:“乃至将莲叶插入小便处,亦犯”。且这还不仅是指很大的,哪怕插入仅如花丝般大小,亦犯。其余易解。其生起等方式,与“掌击”中所说相同。
807.Jatumaṭṭhaketi jatunā kate maṭṭhadaṇḍake. Vatthuvasenevetaṃ vuttaṃ, yaṃkiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva. Tenāha – ‘‘antamaso uppalapattampi muttakaraṇaṃ pavesetī’’ti. Etampi ca atimahantaṃ, kesaramattampi pana pavesentiyā āpatti eva. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni talaghātake vuttasadisānevāti.
五、第五学处释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
810810. 第五学处:“取用极深之水净”是指极度深入插入后,再用水进行清洗。
810. Pañcame – atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantīti atianto pavesetvā udakena dhovanaṃ kurumānā.
812“超过发尖许”是指:在宽度上,超过第三或第四指节;在深度上,超过两指节上方,即使插入发尖许,也犯波逸提,这是其含义。这在《大筏疏》中确实有说:“不得取一根手指的三个指节,也不得取三指节或四指节中的任何一节”。其余易解。生起等也与掌击中所说相似。
812.Kesaggamattampi atikkāmetīti vitthārato tatiyaṃ vā catutthaṃ vā aṅgulaṃ gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiyanti attho. Vuttañhetaṃ mahāpaccariyaṃ – ‘‘ekissā aṅguliyā tīṇi pabbāni ādātuṃ na labhati, tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā ekekampi pabbaṃ ādātuṃ na labhatī’’ti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi talaghātake vuttasadisānevāti.
六、第六学处释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
815第六学处——“食毕”指食事已毕。“以饮水和扇子侍立”,意思是一手持水碗,一手持扇子,扇着风,站在近旁。“说闲话”指说出“以前你们也是这样吃,我这样侍奉”之类的言语,逾越出家行仪而说世俗话,这是其含义。
815. Chaṭṭhe – bhattavissagganti bhattakiccaṃ. Pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvāti ekena hatthena pānīyathālakaṃ ekena bījaniṃ gahetvā bījamānā samīpe ṭhatvāti attho. Accāvadatīti pubbepi tumhe evaṃ bhuñjatha, ahaṃ evaṃ upaṭṭhānaṃ karomī’’ti pabbajitacārittaṃ atikkamitvā gehassitakathaṃ kathetīti attho.
817“任何饮料”——无论是净水,或是酪、凝乳、酪浆、米粥、牛奶等中的任何一种。“任何扇子”——乃至衣角也算。若在伸手可及的范围内站立,则犯波逸提。此处仅因所立之处而说波逸提。而因击打之缘,在《犍度》中则制定了恶作。
817.Yaṃkiñci pānīyanti suddhaudakaṃ vā hotu, takkadadhimatthurasakhīrādīnaṃ vā aññataraṃ. Yā kāci bījanīti antamaso cīvarakaṇṇopi. Hatthapāse tiṭṭhati āpatti pācittiyassāti idha ṭhānapaccayāva pācittiyaṃ vuttaṃ. Pahārapaccayā pana khandhake dukkaṭaṃ paññattaṃ.
819“给予及令给予”:若亲自将饮水、汤等递给他人,说“请喝这个,请用这个吃”;将扇子递给他人,说“请用这个扇着吃”;或令人将这两样东西递给他人,皆无犯。“命令未受具足戒者”:为服侍之目的命令沙弥尼,无犯。其余文句浅显易明。
819.Deti dāpetīti pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā imaṃ pivatha, iminā bhuñjathāti deti; tālavaṇṭaṃ iminā bījantā bhuñjathāti deti; aññena vā ubhayampi dāpeti, anāpatti. Anupasampannaṃ āṇāpetīti upatiṭṭhanatthaṃ sāmaṇeriṃ āṇāpeti, anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
羊毛学处之起源:属身表业,非由想解脱,无意识亦犯,是制罪,属身业,有三心、三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
822于第七学处——“我将食用”而接受,即犯恶作。此名为方便恶作,故不仅在接受时犯;接受后从林中取来、晒干、在雨季为炒制而准备灶台、陶片、勺子,取薪生火,将谷物放入陶片,以勺子搅拌,为捣碎而准备臼与杵,以及在捣、簸、洗等过程中,直至放入口中以齿咀嚼吞咽,一切方便行中皆犯恶作。而在吞咽时,依吞咽次数犯波逸提。于此,自己乞求与食物二者是关键。因此,若自己乞求后,令他人做炒、捣、煮等而食者,亦犯。若他人乞求后,自己做炒等而食者,亦犯。然《大筏疏》中说:“此名为生谷,即使向母亲乞求而食,亦犯波逸提。未曾乞求而得者,自己做炒等或令做而食者,犯恶作。由他人乞求而得者,自己做炒等,或令彼做,或令他人做而食者,亦唯犯恶作。”又说:“由他人乞求而得者,自己做炒等而食,唯犯波逸提。然令做炒等而食者,则犯恶作。”此二说前后矛盾,因为做与令做炒等并无差别。而《大注疏》中则不作简别,唯说:“食由他人乞求而得者,犯恶作。”
822. Sattame – bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti idaṃ payogadukkaṭaṃ nāma, tasmā na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva hoti, paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepi sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati, tāva sabbapayogesu dukkaṭāni, ajjhoharaṇakāle pana ajjhoharaṇagaṇanāya pācittiyāni. Ettha ca viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ. Tasmā sayaṃ viññāpetvā aññāya bhajjanakoṭṭanapacanāni kārāpetvā bhuñjantiyāpi āpatti. Aññāya viññāpetvā sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyāpi āpatti. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘idaṃ āmakadhaññaṃ nāma mātarampi viññāpetvā bhuñjantiyā pācittiyameva, aviññattiyā laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvā vā kārāpetvā vā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ. Aññāya viññattiyā laddhaṃ sayaṃ vā bhajjanādīni katvā tāya vā kārāpetvā aññāya vā kārāpetvā bhuñjantiyāpi dukkaṭamevā’’ti. Punapi vuttaṃ ‘‘aññāya viññattiyā laddhaṃ, sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyā pācittiyameva. Bhajjanādīni kārāpetvā bhuñjantiyā pana dukkaṭa’’nti. Taṃ pubbāparaviruddhaṃ hoti, na hi bhajjanādīnaṃ karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘aññāya viññattaṃ bhuñjantiyā dukkaṭa’’nti avisesena vuttaṃ.
823“因病缘故”:为发汗等事而乞求谷物,无犯。若未通过乞求而获得,为新建工程而接受,是允许的,这在《大筏疏》中说。“乞求其他食物”:除七种谷物外,如绿豆、黄豆等,或葫芦、南瓜等,于亲戚处或已受邀请处乞求任何其余食物,无犯。然而,若为生谷,纵于亲戚处或已受邀请处也不允许。其余文句浅显明了。
823.Ābādhapaccayāti sedakammādīnaṃ atthāya dhaññaviññattiyā anāpatti. ‘‘Aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Aparaṇṇaṃ viññāpetīti ṭhapetvā satta dhaññāni muggamāsādiṃ vā lābukumbhaṇḍādiṃ vā aññaṃ yaṃkiñci ñātakapavāritaṭṭhāne viññāpentiyā anāpatti. Āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhāne na vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.
四起源:由身、由身与语、由身与意、由身语与意而生起;是表业,非想解脱,无心亦犯,属制戒罪,为身业、语业,有三心、三受。
Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 第八学处之解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
824第八学处中——“已付酬金的王仆”:是指以此向国王交付酬金而获得职位,即取得某个职位后,从中获得收入的意思。“我当乞求同一职位”:想着向国王交付酬金后,再次乞求那同一职位。“呵责”:她呵责那些比丘尼说:“你们以后不要再这样做了。”
824. Aṭṭhame – nibbiṭṭho rājabhaṭo rañño bhati keṇi etenāti nibbiṭṭharājabhaṭo, ekaṃ ṭhānantaraṃ keṇiyā gahetvā tato laddhaudayoti attho. Taññeva bhaṭapathaṃ yācissāmīti rañño keṇiṃ datvā puna taṃyeva ṭhānantaraṃ yācissāmīti cintento. Paribhāsīti tā bhikkhuniyo ‘‘mā puna evaṃ karitthā’’ti santajjesi.
826“自己丢弃”——若以一次动作丢弃四种物品,唯结一罪;若各别丢弃,则依物数结罪。若教令他人丢弃,道理亦同。即便丢弃嚼齿木,比丘尼亦犯波逸提。比丘于一切处犯恶作。其余文字浅显易懂。
826.Sayaṃ chaḍḍetīti cattāripi vatthūni ekapayogena chaḍḍentiyā ekāva āpatti, pāṭekkaṃ chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo. Āṇattiyampi eseva nayo. Dantakaṭṭhachaḍḍanepi bhikkhuniyā pācittiyameva. Bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ. Sesaṃ uttānameva.
六种犯缘——有表业与无表业,非智解脱,不待心识亦犯,属制定罪,通于身业、语业,通于三心、三受。
Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
9. 第九学处之解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
830-2第九学处中——“凡人类受用、享用的种植地”,无论是田地,或是椰子园等果林,无论于何处青绿种植地丢弃此类物品,应知结罪差别如前所述。若坐于田地或园中进食时,嚼食甘蔗等物;或行走时将漱口水、洗米水等丢弃于青绿处;乃至饮水后丢弃削去顶部的椰子壳,皆犯波逸提。比丘于此一切处犯恶作。于已耕种处,若种子已播下,芽尚未长出之前,一切人犯恶作。于未播种处、田角等处,或作物尚未生长处,或田埂等,可以丢弃。于众人丢弃垃圾之处亦可丢弃。所谓“已弃之田”,即众人收割庄稼离去后,名为已弃之田,于此可以丢弃。然而,若虽已收割,但人们为保护而守护,预期谷物等将再次生长,则该处依情形而定。其余文字浅显易懂。六种犯缘——有表业与无表业……乃至三受。
830-2. Navame – yaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ropimanti khettaṃ vā hotu nāḷikerādiārāmo vā, yattha katthaci ropimaharitaṭṭhāne etāni vatthūni chaḍḍentiyā purimanayeneva āpattibhedo veditabbo. Khette vā ārāme vā nisīditvā bhuñjamānā ucchuādīni vā khādantī; gacchamānā ucchiṭṭhodakacalakādīni haritaṭṭhāne chaḍḍeti, antamaso udakaṃ pivitvā matthakacchinnanāḷikerampi chaḍḍeti, pācittiyameva. Bhikkhuno dukkaṭaṃ. Kasitaṭṭhāne pana nikkhittabīje yāva aṅkuraṃ na uṭṭhahati, tāva sabbesaṃ dukkaṭaṃ . Anikkhittabījesu khettakoṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati. Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭati. Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti, tattha vaṭṭati. Yattha pana lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatīti rakkhanti, tattha yathāvatthukameva. Sesaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ…pe… tivedananti.
十、第十学处解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
835「第十条」:凡任何舞蹈,无论是舞者所跳、醉汉所跳,乃至孔雀、鹦鹉、猕猴等所跳,这一切都属于舞蹈。凡任何歌唱,无论是舞者等的歌唱,或是圣者般涅槃时赞叹三宝功德的善巧歌唱,或是不自制的比丘说法时的吟唱,这一切都属于歌唱。凡任何演奏,无论是弦乐等应演奏乐器的演奏,或是罐鼓的演奏,乃至水鼓的演奏,这一切都属于演奏。
835. Dasame – yaṃkiñci naccanti naṭādayo vā naccantu soṇḍā vā, antamaso morasuvamakkaṭādayopi, sabbampetaṃ naccameva. Yaṃkiñci gītanti yaṃkiñci naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu, ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā asaṃyatabhikkhūnaṃ dhammabhāṇakagītaṃ vā, sabbampetaṃ gītameva. Yaṃkiñci vāditanti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu, kuṭabherivāditaṃ vā, antamaso udakabherivāditampi, sabbampetaṃ vāditameva.
836「若前往观看,犯恶作」:按脚步数计算,犯恶作。「站立于其处而看或听」:若以一次行为观看而见,并同时听闻他们的歌舞音乐,犯单一的波逸提罪。然而,若朝一个方向看而见舞蹈,又朝另一处看而见歌唱者,再朝另一处看而见演奏者,则犯各别的罪。比丘尼自身不得跳舞、唱歌或演奏,也不得对他人说:‘跳舞、唱歌、演奏吧。’即使他人说:‘优婆塞们,我们为您的塔庙作供养。’也不得说‘善哉’而接受。一切注释书都说犯波逸提罪。比丘犯恶作。然而,当他人说:‘我们为您的塔庙作供养’时,可以说:‘供养是善美的。’
836.Dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassāti padavāragaṇanāya āpatti dukkaṭassa. Yattha ṭhitā passati vā suṇāti vāti ekapayogena olokentī passati, tesaṃyeva gītavāditaṃ suṇāti, ekameva pācittiyaṃ. Sace pana ekaṃ disaṃ oloketvā naccaṃ passati, puna aññato oloketvā gāyante passati aññato vādente, pāṭekkā āpattiyo. Bhikkhunī sayampi naccituṃ vā gāyituṃ vā vādituṃ vā na labhati, aññe ‘‘nacca, gāya, vādehī’’ti vattumpi na labhati. ‘‘Cetiyassa upahāraṃ detha, upāsakā’’ti vattumpi ‘‘tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā’’ti vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitumpi na labhati. Sabbattha pācittiyanti sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Bhikkhuno dukkaṭaṃ. ‘‘Tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā’’ti vutte pana ‘‘upaṭṭhānakaraṇaṃ nāma sundara’’nti vattuṃ vaṭṭati.
837「于寺院中站立」:在寺院中站立,在内院或外院观看或听闻歌舞等,不犯。「有应作之事」:为了筹办筹签食等,或因其他任何应作之事前去,在所到之处观看或听闻,不犯。「遇灾祸时」:为那样的灾祸所逼迫而进入集会处,如此进入后观看或听闻,不犯。其余文句容易理解。
837.Ārāme ṭhitāti ārāme ṭhatvā antarārāme vā bahiārāme vā naccādīni passati vā suṇāti vā, anāpatti. Sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ vā atthāya aññena vā kenaci karaṇīyena gantvā gataṭṭhāne passati vā suṇāti vā, anāpatti. Āpadāsūti tādisena upaddavena upaddutā samajjaṭṭhānaṃ pavisati, evaṃ pavisitvā passantiyā vā suṇantiyā vā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
以羊毛为起因——属心所作,非无想解脱,无意识,属世间所呵,是身业,是不善心,有三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
2. 暗黑品
2. Andhakāravaggo
一、第一学处解释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
839839. 于暗黑品第一学处中——「无灯火处」:指不为灯火、月光、日光、火等任何一种所照亮之处。因此,于其分别中说为「在无光中」。「或交谈」:指说世俗语。
839. Andhakāravaggassa paṭhamasikkhāpade – appadīpeti padīpacandasūriyaaggīsu ekenāpi anobhāsite. Tenevassa padabhājane ‘‘anāloke’’ti vuttaṃ. Sallapeyya vāti gehassitakathaṃ katheyya.
841「非期待隐秘者,即别有用心」:并非期待隐秘的乐,而是对隐秘之乐别有用意,或是询问亲戚,或是商议布施与供养之事。其余文句浅显易懂。以盗贼商队为起因——这由身与心、或由身与语与心生起,是行为,是有想解脱,是有心的,是世间罪,是身业,是语业,是不善心,具有二受。
841.Arahopekkhā aññavihitāti na rahoassādāpekkhā rahoassādato aññavihitāva hutvā ñātiṃ vā pucchati, dāne vā pūjāya vā manteti. Sesaṃ uttānameva. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
2. 第二学处之解释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
842第二项中,「在有覆盖的场所」:此即差异所在。其余一切均与前述相同。
842. Dutiye – paṭicchanne okāseti idameva nānaṃ. Sesaṃ sabbaṃ purimasadisamevāti.
3. 第三学处之解释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
846第三项中,「在露天处」:此即差异。其余一切皆如此相同。
846. Tatiye – ajjhokāseti nānaṃ, sesaṃ sabbaṃ tādisamevāti.
4. 第四学处之解释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
850-3850-3. 第四项中,「近耳处」:指耳根,即在耳根处低语。「有应作之事」:是指为领取筹签食等,或为收拾住处中放置不当的物品。其余文句容易理解。生起等与前篇相似。
850-3. Catutthe – nikaṇṇikanti kaṇṇamūlaṃ vuccati; kaṇṇamūle jappeyyāti vuttaṃ hoti. Sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ āharaṇatthāya vihāre vā dunnikkhittaṃ paṭisāmanatthāya. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni purimasadisānevāti.
5. 第五学处释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
854854. 第五项中,「清扫房屋」:据说他们这样想:「这位长老尼不见有任何身语的违犯,我们先清扫房屋吧。」于是,在清扫房屋时看见了她。
854. Pañcame – gharaṃ sodhentāti tesaṃ kira etadahosi – ‘‘theriyā koci kāyikavācasiko vītikkamo na dissati, gharampi tāva sodhemā’’ti, tato gharaṃ sodhentā naṃ addasaṃsu.
856856. 「越过无雨处」:越过第一脚时,犯恶作;越过第二脚时,犯波逸提;在近行处越过,也是同样的判定方法。
856.Anovassakaṃ atikkāmentiyāti paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā dukkaṭaṃ, dutiyaṃ atikkāmentiyā pācittiyaṃ, upacārātikkame eseva nayo.
858病者:指因那样的疾病而无法告知者。灾祸时:指家中起火,或有盗贼;遇这些灾祸时,不告知而离去,不犯。此处其余文句,容易明了。
858.Gilānāyāti yā tādisena gelaññena āpucchituṃ na sakkoti. Āpadāsūti ghare aggi vā uṭṭhito hoti, corā vā; evarūpe upaddave anāpucchā pakkamati, anāpatti. Sesamettha uttānameva.
咖提那的起源——由身与语、由身语与心而生起,是有所作亦非所作,非无想解脱,是无心的,是制戒罪,是身业,是语业,有三心,有三受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
6. 第六学处释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
860第六学处中——「应坐近」:即坐下。若坐着而去,犯一罪;若不坐而卧着去,犯一罪;若既坐又卧着而去,犯二罪。
860. Chaṭṭhe – abhinisīdeyyāti nisīdeyya. Nisīditvā gacchantiyā ekā āpatti, anisīditvā nipajjitvā gacchantiyā ekā, nisīditvā nipajjitvā gacchantiyā dve.
863863.「常设」:指为比丘尼们而常设的。其余文句易于理解。以咖提那为起因……乃至……有三受。
863.Dhuvapaññatteti bhikkhunīnaṃ atthāya niccapaññatte. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ…pe… tivedananti.
7. 第七学处释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
864864.第七项也是如此:一切皆应依第六项所述的方法来理解。
864. Sattamepi – sabbaṃ chaṭṭhe vuttanayeneva veditabbaṃ.
八、第八学处注释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
869869.第八项,一切容易了知。三起因:是作业,是有想解脱,是有心,是世间罪,是身业,是语业,是不善心,是苦受。
869. Aṭṭhame – sabbaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
九、第九学处注释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
875第九条——“以地狱诅咒”意为以此发誓。以地狱诅咒,即说出“我堕地狱”“我堕无间地狱”“愿他堕地狱”“愿他堕无间地狱”等语,以这些方式辱骂。以梵行诅咒,即说出“我是居士”“我是白衣”“我是游方者”或“愿他人成为如此”等语,以这些方式辱骂;每一言语皆犯波逸提。然而,除地狱与梵行之外,若以“母狗”“母猪”“独眼”“跛子”等言语辱骂,每一言语皆犯恶作。
875. Navame – abhisapeyyāti sapathaṃ kareyya. Nirayena abhisapati nāma ‘‘niraye nibbattāmi, avīcimhi nibbattāmi, niraye nibbattatu, avīcimhi nibbattatū’’ti evamādinā nayena akkosati. Brahmacariyena abhisapati nāma ‘‘gihinī homi, odātavatthā homi, paribbājikā homi, itarā vā edisā hotū’’ti evamādinā nayena akkosati; vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ṭhapetvā pana nirayañca brahmacariyañca ‘‘sunakhī sūkarī kāṇā kuṇī’’tiādinā nayena akkosantiyā vācāya vācāya dukkaṭaṃ.
878“以义为先”是指讲解注释之时。“以法为先”是指诵读巴利经文之时。“以教诫为先”是指立于教诫而如此说:“你至今依然如此,善哉,应停止!若不停止,必定会再造此类恶业,而生于地狱、生于畜生道。”如此说者,无犯。其余文义甚明。
878.Atthapurekkhārāyāti aṭṭhakathaṃ kathentiyā. Dhammapurekkhārāyāti pāḷiṃ vācentiyā. Anusāsanipurekkhārāyāti ‘‘idānipi tvaṃ edisā, sādhu viramassu, no ce viramasi, addhā puna evarūpāni kammāni katvā niraye uppajjissasi, tiracchānayoniyā uppajjissasī’’ti evaṃ anusāsaniyaṃ ṭhatvā vadantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
三起因——是造作、非由想解脱、有思、属世间罪、为身业、为语业、以不善心、伴有苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
十、第十学处注释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
879第十条——一切文义显了。舍责的起因:由身、语、意生起;是作业,非想解脱,有思,属世间罪;是身业、语业、不善业,感苦受。
879. Dasame – sabbaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalakammaṃ, dukkhavedananti.
第三 裸形品
3. Naggavaggo
一、第一学处注释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
883-6裸形品第一学处——‘已行梵行者’:指以梵行而行者,或指行持梵行者;如此,应知是具格或属格的意义。‘衣未断者’:这是指浴衣,并非指其他衣。因此,若浴衣未断或未失,裸体沐浴者无罪。即使浴衣昂贵,不能穿着外出,如此裸体沐浴亦可。余义易明。
883-6. Naggavaggassa paṭhamasikkhāpade – brahmacariyaṃ ciṇṇenāti brahmacariyena ciṇṇena; atha vā brahmacariyassa caraṇenāti; evaṃ karaṇatthe vā sāmiatthe vā upayogavacanaṃ veditabbaṃ. Acchinnacīvarikāyāti idaṃ udakasāṭikaṃ sandhāya vuttaṃ, na aññaṃ cīvaraṃ. Tasmā udakasāṭikāya acchinnāya vā naṭṭhāya vā naggāya nhāyantiyā anāpatti. Sacepi udakasāṭikacīvaraṃ mahagghaṃ hoti, na sakkā nivāsetvā bahi gantuṃ, evampi naggāya nhāyituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
羊毛起因:是作业,非想解脱,无思,属于制罪,为身业,有三心、三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
二、第二学处注释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
887第二条——一切义理明显。六起因:是作业,非想解脱,无思,属于制罪,为身业、语业,有三心、三受。
887. Dutiye – sabbaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
三、第三学处注释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
893-4第三条——‘无障者’:指于十种障碍中,无任何一种障碍。‘仅舍责’:指舍离该责务之后,纵使后来再行缝制,亦犯。其余文义明显。
893-4. Tatiye – anantarāyikinīti dasasu antarāyesu ekenapi antarāyena anantarāyā. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhuraṃ nikkhipitvā sacepi pacchā sibbati, āpattiyevāti attho. Sesaṃ uttānameva.
舍责的起因——非作业、想解脱、有思、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
四、第四学处注释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
898-9第四条——‘五天’即五日,‘五日期’即每第五日。‘僧伽梨的周转’:指五件衣的轮换,或依受用,或依晾晒,由重叠之义而得“僧伽梨”之称的五件衣的交替使用。因此,在分别中说‘第五日、五件衣’等。此处,犯波逸提者,于一件衣犯一罪,于五件衣犯五罪。
898-9. Catutthe – pañca ahāni pañcāhaṃ, pañcāhameva pañcāhikaṃ. Saṅghāṭīnaṃ cāro saṅghāṭicāro; paribhogavasena vā otāpanavasena vā saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭīti laddhanāmānaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ parivattananti attho. Tasmāyeva padabhājane ‘‘pañcamaṃ divasaṃ pañca cīvarānī’’tiādimāha. Āpatti pācittiyassāti ettha ca ekasmiṃ cīvare ekā āpatti; pañcasu pañca.
900‘于灾厄时’:指衣昂贵,于盗贼怖畏等情况下无法受用;遇这些灾厄时,无犯。其余文义明了。咖提那的起因——非作业、非想解脱、无思、制罪、身业、语业、三心、三受。
900.Āpadāsūti mahagghaṃ cīvaraṃ, na sakkā hoti corabhayādīsu paribhuñjituṃ; evarūpe upaddave anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
五、第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
903第五条——‘应转移之衣’:指应转移的衣;即未经询问便取用她人之物,应当归还的衣。
903. Pañcame – cīvarasaṅkamanīyanti saṅkametabbaṃ cīvaraṃ; aññissā santakaṃ anāpucchā gahitaṃ puna paṭidātabbacīvaranti attho.
906‘于灾厄时’:如果盗贼抢夺未披衣或未穿衣者,在如此灾厄时,持衣者无犯。其余文句义理明显。咖提那起因:是作非作、非想解脱、无思、制罪、身业、语业、三心、三受。
906.Āpadāsūti sace apārutaṃ vā anivatthaṃ vā corā haranti, evarūpāsu āpadāsu dhārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
六、第六学处注释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
909-10第六条——‘其他资具’:指钵、油等任何一种。‘利益’:问‘您想施舍价值多少的物品?’答‘这么多。’便说‘请稍等,现在布昂贵,过几天棉花到了就会便宜。’如此劝阻者,无犯。其余文句义理明显。
909-10. Chaṭṭhe – aññaṃ parikkhāranti yaṃkiñci thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññataraṃ. Ānisaṃsanti ‘‘kittakaṃ agghanakaṃ dātukāmatthā’’ti pucchati, ‘‘ettakaṃ nāmā’’ti vadanti, ‘‘āgametha tāva, idāni vatthaṃ mahagghaṃ, katipāhena kappāse āgate samagghaṃ bhavissatī’’ti evaṃ vatvā nivārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
三因发起:作业、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、三受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
7. 第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
911第七条——“已离去”:指等待他人也来,心想“必定也会来我们这里”,于是各自散去。“应阻止”:即应遮止。
911. Sattame – pakkamiṃsūti aññāsampi āgamanaṃ āgamentī ‘‘addhā amhākampi āgamessatī’’ti tattha tattha agamaṃsu. Paṭibāheyyāti paṭisedheyya.
915“利益”:若说“一件衣不足一人,请稍候,再过几日便会得到,届时我们再分配”,像这样说明利益而阻止者,无犯。其余文义明显。
915.Ānisaṃsanti ‘‘ekissā ekaṃ sāṭakaṃ nappahoti, āgametha tāva, katipāhena uppajjissati, tato bhājessāmī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
三因发起——有作业、想解脱、有心、制罪、身业、语业、三心、三受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 第八学处之解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
916-8第八条——“演员”指表演戏剧者。“舞者”指跳舞者。“跳跃者”指在竹竿、藤条等上做跳跃技艺者。“哀哭者”为魔术师。“壶鼓者”指玩罐子的人,亦称敲铜盆者。若说“犯波逸提”,此处应依衣的件数判知犯戒。余义易知。
916-8. Aṭṭhame – naṭā nāma ye nāṭakaṃ nāṭenti. Naṭakā nāma ye naccanti. Laṅghakā nāma ye vaṃsavarattādīsu laṅghanakammaṃ karonti. Sokajjhāyikā nāma māyākārā. Kumbhathūṇikā nāma ghaṭakena kīḷanakā; bimbisakavādakātipi vadanti. Deti āpatti pācittiyassāti ettha cīvaragaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva.
六因发起——有作业、非想解脱、无心、制罪、身业、语业、三心、三受。
Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
9. 第九学处之解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
921-4第九条——“dubbalacīvarapaccāsāya”意指对羸弱衣的期待。“利益”:即使她们说:“圣尊,我们做不到。”若劝阻者展示利益而说:“她们即将得到棉花,将有具信心、净信的人到来,必定会布施。”如此展示利益而劝阻者,无罪。其余内容显而易见。
921-4. Navame – dubbalacīvarapaccāsāyāti dubbalāya cīvarapaccāsāya. Ānisaṃsanti kiñcāpi ‘‘na mayaṃ ayye sakkomā’’ti vadanti, ‘‘idāni pana tesaṃ kappāso āgamissati , saddho pasanno puriso āgamissati, addhā dassatī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā nivārentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
三发起身——是作业,想为解脱,有心,世间罪,身业,语业,不善心,三受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
十、第十学处解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
927第十条——不示与咖提那出离:应当示与怎样的咖提那出离,不应示与怎样的?若以受咖提那为根本的利益大,以舍咖提那为根本的利益小,这样的不应示与。若以受咖提那为根本的利益小,以舍咖提那为根本的利益大,这样的应当示与。即使利益相等,为了护持信心也应示与。
927. Dasame – kathinuddhāraṃ na dassantīti kīdiso kathinuddhāro dātabbo, kīdiso na dātabboti? Yassa atthāramūlako ānisaṃso mahā, ubbhāramūlako appo, evarūpo na dātabbo. Yassa pana atthāramūlako ānisaṃso appo, ubbhāramūlako mahā, evarūpo dātabbo. Samānisaṃsopi saddhāparipālanatthaṃ dātabbova.
931利益:若比丘尼僧团衣已旧,展示“以咖提那利益为根本的大利得”而阻止者,无罪。其余内容显而易见。
931.Ānisaṃsanti bhikkhunisaṅgho jiṇṇacīvaro, kathinānisaṃsamūlako mahālābhoti evarūpaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā paṭibāhantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
三种起源——行为、想解脱、有心;属世间罪,是身业、语业,以不善心,通三受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
4. 共卧品
4. Tuvaṭṭavaggo
一、第一学处解释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
933共卧品第一学处——“tuvaṭṭeyyun”意为应躺卧。其余内容显而易见。同羊毛品之生起:是为行为,非想解脱,无心,制戒罪,身业,三心,三受。
933. Tuvaṭṭavaggassa paṭhamasikkhāpade – tuvaṭṭeyyunti nipajjeyyuṃ. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
二、第二学处注释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
937第二学处——因她们共用一铺盖与一覆衣,故称“一铺盖一覆衣”。这是对将可携带的覆衣、铺盖、垫褥等,以一端铺展、一端覆盖而躺卧者的称呼。
937. Dutiye – ekaṃ attharaṇañceva pāvuraṇañca etāsanti ekattharaṇapāvuraṇā; saṃhārimānaṃ pāvārattharaṇakaṭasārakādīnaṃ ekaṃ antaṃ attharitvā ekaṃ pārupitvā tuvaṭṭentīnametaṃ adhivacanaṃ.
940显示区别后:在中间放置袈裟或杖,乃至腰带后而躺卧者,无罪,这是其含义。其余内容显而易见。同羊毛品之生起:是为行为,非想解脱,无心,制戒罪,身业,三心,三受。
940.Vavatthānaṃ dassetvāti majjhe kāsāvaṃ vā kattarayaṭṭhiṃ vā antamaso kāyabandhanampi ṭhapetvā nipajjantīnaṃ anāpattīti attho. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
三、第三学处注释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
941第三、uḷārasambhāvitā:意为“被尊为高贵者”,因从高贵家族出家且具足功德而得此称。issāpakatā:意为“被嫉妒所败坏”,即被嫉妒征服。saññattibahulā:意为“多教化者”,指整天教化大众之人。viññattibahulā:意为“多暗示者”。viññatti 应理解为通过原因、譬喻等种种方式使人了知,而非指乞求。
941. Tatiye – uḷārasambhāvitāti uḷārakulā pabbajitattā guṇehi ca uḷārattā uḷārāti sambhāvitā. Issāpakatāti issāya apakatā; abhibhūtāti attho. Saññatti bahulā etāsanti saññattibahulā; divasaṃ mahājanaṃ saññāpayamānāti attho. Viññatti bahulā etāsanti viññattibahulā. Viññattīti hetūdāharaṇādīhi vividhehi nayehi ñāpanā veditabbā, na yācanā.
943于经行处,应依回转的次数了知犯戒。于“站立”等情形,依动作的次数;于“教导”等情形,依词句等的次数。其余的内容则显而易见。
943. Caṅkamane nivattanagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Tiṭṭhati vātiādīsu payogagaṇanāya. Uddisati vātiādīsu padādigaṇanāya. Sesaṃ uttānameva.
三源起——即有行非行、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
四、第四学处注释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
949第四句——sati antarāye:当存在十种障碍时。pariyesitvā na labhati:寻求之后仍未获得其他照护者。gilānāya:自己生病时。āpadāsu:当遇到那样的灾难时,不犯。其余内容容易了解。
949. Catutthe – sati antarāyeti dasavidhe antarāye sati. Pariyesitvā na labhatīti aññaṃ upaṭṭhāyikaṃ na labhati. Gilānāyāti sayaṃ gilānāya. Āpadāsūti tathārūpe upaddave sati anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
“放下责任”的生起:无行为、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
五、第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
952第五句——aññaṃ āṇāpeti:此处,若被命令“赶出”,以一次动作即使越过多个门,也只犯一罪。若被命令“越过此门与彼门”而越过,则依门的数量犯戒。其余内容容易了解。
952. Pañcame – aññaṃ āṇāpetīti ettha sace nikkaḍḍhāti āṇattā ekapayogena bahūnipi dvārāni atikkāmeti, ekā āpatti. Atha imañcimañca dvāraṃ atikkāmehīti evaṃ āṇattā atikkāmeti, dvāragaṇanāya āpattiyo. Sesaṃ uttānameva.
三种生起:是行为,想解脱,有心,世间罪,身业、语业,不善心,苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
六、第六学处注释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
955第六,一切显而易见。共住品之生起:是非行为,想解脱,有心,世间罪,身业、语业,不善心,苦受。
955. Chaṭṭhe – sabbaṃ uttānameva. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
七至九、第七、第八、第九学处注释
7-8-9. Sattamaaṭṭhamanavamasikkhāpadavaṇṇanā
961第七、第八、第九,一切显而易见。这些皆属羊毛品之生起:是行为,非想解脱,无心,制戒罪,唯身业,三心、三受。
961. Sattamaaṭṭhamanavamesu sabbaṃ uttānameva. Sabbāni eḷakalomasamuṭṭhānāni, kiriyāni, nosaññāvimokkhāni, acittakāni, paṇṇattivajjāni, kāyakammāni, ticittāni tivedanānīti.
十、第十学处注释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
973第十则:“āhundarikā”意为“拥挤的”。
973. Dasame – āhundarikāti sambādhā.
975第九百七十五条。“放下责任”的意思是:即使放下责任之后才离去,也已犯戒。若已行自恣而后行五由旬,则不犯;行六由旬更不必说。然而,若走了三由旬后又从原路返回,则不可行;若从其他道路返回,则可以。
975.Dhuraṃ nikkhittamatteti sacepi dhuraṃ nikkhipitvā pacchā pakkamati, āpattiyevāti attho. Pavāretvā pañca yojanāni gacchantiyāpi anāpatti. Chasu vattabbameva natthi. Sace pana tīṇi gantvā teneva maggena paccāgacchati, na vaṭṭati. Aññena maggena āgantuṃ vaṭṭati.
976第九百七十六条。所谓障碍,有十种:若心想“我将往他处”而出走后,河流涨水,或路遇盗贼,或乌云生起,则可以返回。其余内容浅显易解。第一波罗夷的起源方式:非作业、非想解脱、有心、世间罪、身业、不善心、苦受。
976.Antarāyeti dasavidhe antarāye – paraṃ gacchissāmīti nikkhantā, nadīpūro pana āgato, corā vā magge honti, megho vā uṭṭhāti, nivattituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
第五品,彩画堂品(Cittāgāravaggo)。
5. Cittāgāravaggo
一、第一学处注释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
978第九百七十八条。彩画堂品第一学处中——“王宫”指国王的游戏宫殿。“彩画堂”指游戏彩画厅。“园”指游戏园。“苑”指游戏苑。“池”指游戏池。因此,在分别句中才说“无论何处国王游戏”等。若为观看而前往,犯恶作。此处,依步数计恶作。“立于某处观看”时,若立于同一处,不抬脚而观看五处,唯犯一个波逸提。然而,若转头观看各方向,则随各方向犯不同的罪。比丘在任何情形下均犯恶作。
978. Cittāgāravaggassa paṭhamasikkhāpade – rājāgāranti rañño kīḷanagharaṃ. Cittāgāranti kīḷanacittasālaṃ. Ārāmanti kīḷanaupavanaṃ. Uyyānanti kīḷanuyyānaṃ. Pokkharaṇīnti kīḷanapokkharaṇiṃ. Tasmāyeva padabhājane ‘‘yattha katthaci rañño kīḷitu’’ntiādi vuttaṃ. Dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassāti ettha padavāragaṇanāya dukkaṭaṃ. Yattha ṭhitā passatīti ettha pana sace ekasmiṃyeva ṭhāne ṭhitā padaṃ anuddharamānā pañcapi passati, ekameva pācittiyaṃ. Taṃ taṃ disābhāgaṃ oloketvā passantiyā pana pāṭekkā āpattiyo. Bhikkhussa pana sabbattha dukkaṭaṃ.
981第九百八十一条。“立于园中”:指在内园建造王宫等时,若观看这些,不犯。“去时或来时”:为乞食等而前往时,途中看见这些,不犯。“有事务而去”:因某事务前往国王处而看见,不犯。“在灾厄时”:被人逼迫而进入观看,不犯。其余内容显而易见。
981.Ārāme ṭhitāti ajjhārāme rājāgārādīni karonti, tāni passantiyā anāpatti. Gacchantī vā āgacchantī vāti piṇḍapātādīnaṃ atthāya gacchantiyā maggo hoti, tāni passati, anāpatti. Sati karaṇīye gantvāti rañño santikaṃ kenaci karaṇīyena gantvā passati, anāpatti. Āpadāsūti kenaci upaddutā pavisitvā passati, anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
羊毛的起源:行为、非想解脱、无心、性罪、身业、不善心、三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
二、第二学处注释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
982九八二. 第二——于坐卧时,罪过应依加行次数了知。其余则显而易见。
982. Dutiye – abhinisīdanābhinipajjanesu payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva.
羊毛的起源:行为、非想解脱、无心、遮罪、身业、三心、三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
3. 第三学处注释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
988第九百八十八条。第三学处——“ujjavujjave”意指:凡用手拉扯之处,当线缠住该处时,犯一罪。然而,在纺线之前,从拣棉起始的一切运作中,依动手次数计为恶作。
988. Tatiye – ujjavujjaveti yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite ekā āpatti. Kantanato pana pubbe kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbapayogesu hatthavāragaṇanāya dukkaṭaṃ.
989第九百八十九条。“纺线”指将破线等合在一起纺,或重纺已纺坏之线。其余内容显而易见。羊毛戒的起源方式:行为、非想解脱、无心、制戒罪、身业、三心、三受。
989.Kantitasuttanti dasikasuttādiṃ saṅghāṭetvā kantati, dukkantitaṃ vā paṭikantati. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
4. 第四学处注释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
992第九百九十二条。第四学处——于“粥”等中,从捣米等一切前行作业,依作业次数计为恶作。于粥、饭,依容器数犯波逸提;于硬食等,依形状数犯波逸提。
992. Catutthe – yāguṃ vātiādīsu taṇḍulakoṭṭanaṃ ādiṃ katvā sabbesu pubbapayogesu payogagaṇanāya dukkaṭaṃ. Yāgubhattesu bhājanagaṇanāya, khādanīyādīsu rūpagaṇanāya pācittiyāni.
993第九百九十三条。“在粥饮中”:当人们为僧团备办粥饮或僧众膳食时,若作为其帮手而烹煮任何食物,不犯。若作为塔庙供养的帮手而供养香等,可以。“对于自己的侍者”:即使父母前来,若使他们制作种子或扫帚柄之类,并将其置于侍者之位后再作烹煮,可以。其余文义易明。起源等与第三学处相同。
993.Yāgupāneti manussehi saṅghassatthāya kariyamāne yāgupāne vā saṅghabhatte vā tesaṃ sahāyikabhāvena yaṃkiñci pacantiyā anāpatti. Cetiyapūjāya sahāyikā hutvā gandhādīni pūjeti, vaṭṭati. Attano veyyāvaccakarassāti sacepi mātāpitaro āgacchanti, yaṃkiñci bījaniṃ vā sammuñjanidaṇḍakaṃ vā kārāpetvā veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvāva yaṃkiñci pacituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.
5. 第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
996第九百九十六条。第五学处——“若无障碍”:指没有十种障碍。“放下责任后,事后才决意”:谓犯已而后决意。
996. Pañcame – asati antarāyeti dasavidhe antarāye asati. Dhuraṃ nikkhipitvā pacchā vinicchinantī āpattiṃ āpajjitvāva vinicchināti.
998第九百九十八条。“寻求后得到”:谓未得助伴比丘尼。其余文义易明。放下责任的起源方式:非作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
998.Pariyesitvāna labhatīti sahāyikā bhikkhuniyo na labhati. Sesaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti.
6. 第六学处之解释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
999第六学处——在此应当全部按照《裸体品》中有关在家学处所述的方法来了知。然而,这里有一差别:彼学处有六种起源。此因说‘亲手’故,是羊毛学处的起源方式:属于行为、非想解脱、无心、制戒罪、身业、三心、三受。
999. Chaṭṭhe – sabbaṃ naggavagge āgārikasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso, taṃ chasamuṭṭhānaṃ. Idaṃ ‘‘sahatthā’’ti vuttattā eḷakalomasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1007第七学处——“再次以方式”是指再次的场合。“在灾厄时”是指:即便将贵重的衣服从身上解下并妥善收藏,盗贼仍会取走,在如此灾厄时,若未作舍弃而穿著,不犯。其余之义显而易见。
1007. Sattame – puna pariyāyenāti punavāre. Āpadāsūti mahagghacīvaraṃ sarīrato mocetvā supaṭisāmitampi corā haranti, evarūpāsu āpadāsu anissajjitvā nivāsentiyā anāpatti. Sesaṃ uttānamevāti.
咖提那的起源方式:从身与语生起,也从身、语、心生起;属于行为与非行为、非想解脱、无心、制戒罪、身业、语业、三心、三受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 第八学处之解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1008一〇〇八. 第八学处——“未舍出”指为守护而不给予;即未如此询问:“你可守护此吗?”
1008. Aṭṭhame – anissajjitvāti rakkhaṇatthāya adatvā; ‘‘imaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvāti attho.
1012一〇一二. “寻求而不得”指未得到照料者。“患病者”指无法言语者。“在灾难中”指当国家遭到破坏,人们舍弃住处逃离时,在这样的灾难中无罪。其余内容意义明显。起源等与前一学处相同。
1012.Pariyesitvā na labhatīti paṭijaggikaṃ na labhati. Gilānāyāti vacībhedaṃ kātuṃ asamatthāya. Āpadāsūti raṭṭhe bhijjante āvāse chaḍḍetvā gacchanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.
9. 第九学处之解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
1015-6一〇一五-一〇一六. 第九条——“外道无益之事”指象术、马术、车术、弓术、箭术、阿闼婆术、咒术、新造物术、干涸术、咒药应用等种种伤人之事。“护卫”指诸如夜叉护卫、龙曼荼罗等,这一切都是允许的。其余内容意义明显。
1015-6. Navame – bāhirakaṃ anatthasaṃhitanti hatthiassarathadhanutharusippaāthabbaṇakhīlanavasīkaraṇasosāpanamantāgadappayogādibhedaṃ parūpaghātakaraṃ. Parittanti yakkhaparittanāgamaṇḍalādibhedaṃ sabbampi vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.
句净法的起源——由语生起,或由语与心俱生起;是唯作;非想解脱;无心;制罪;语业;三心;三受。
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
10. 第十学处之解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
1018第十,“令读诵”一词为别;其余连同起源等,应依第九条所说之理了知。
1018. Dasame vāceyyāti padaṃ viseso, sesaṃ navame vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
第六 寺院品
6. Ārāmavaggo
一、第一学处解释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1025第1025条 寺院品第一学处——“越过围栏者,进入近行处者”:此处,初脚犯恶作,次脚犯波逸提。
1025. Ārāmavaggassa paṭhamasikkhāpade – parikkhepaṃ atikkāmentiyā, upacāraṃ okkamantiyāti ettha paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ.
1027第1027条 “随顺头者”:指跟随先进入的比丘尼,望着她们的后脑而行进,无罪。“比丘尼所在之处”:指若比丘尼们已先进入,正在诵经、礼塔等处,心想“我要去她们那里”而前往,是允许的。“在灾难中”:指受到他人迫害,遭遇这样的灾难时进入,是允许的。其余内容意义明显。
1027.Sīsānulokikāti paṭhamaṃ pavisantīnaṃ bhikkhunīnaṃ sīsaṃ anulokentī pavisati, anāpatti. Yattha bhikkhuniyoti yattha bhikkhuniyo paṭhamataraṃ pavisitvā sajjhāyacetiyavandanādīni karonti, tattha tāsaṃ santikaṃ gacchāmīti gantuṃ vaṭṭati. Āpadāsūti kenaci upaddutā hoti, evarūpāsu āpadāsu pavisituṃ vaṭṭati. Sesaṃ uttānameva.
弃担起源——属作与非作,想解脱,有心,制定罪,身业,语业,三心,三受。
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
二、第二学处解释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
1028第1028条 第二——“尊者迦毘陀”是那千位结发外道中的长老。“收摄”指转移。“被收摄”指被转移。“袈裟”一事,指理发师们穿上袈裟后作业,是就这一情况而说。其余内容意义明显。
1028. Dutiye – āyasmā kappitakoti ayaṃ jaṭilasahassabbhantaro thero. Saṃharīti saṅkāmesi. Saṃhaṭoti saṅkāmito. Kāsāvaṭoti nhāpitā kāsāvaṃ nivāsetvā kammaṃ karonti, taṃ sandhāyāhaṃsu. Sesaṃ uttānameva.
三起源——造作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
三、第三学处解释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
1036第1036条 第三——“以教诫为先”指,即便当下以“愚者、不聪明”等说辞,站在教诫的立场而说者,无犯。其余内容意义明显。起源等与前一学处相同。
1036. Tatiye – anusāsanipurekkhārāyāti idānipi tvaṃ bālā abyattātiādinā nayena anusāsanipakkhe ṭhatvā vadantiyā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.
4. 第四学处之解释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
1037第1037条 第四——一切义理明了。四起源:依身而起,依身与语而起,依身与心而起,依身与语与心而起。因受邀请后不告而食者可能犯戒,故有‘作为与非作为’的可能;因受请后无论作净或不作净而食者可能犯戒,故有‘作为’的可能。非想解脱,非有心,是制罪,为身业,为语业,具三心、三受。
1037. Catutthe – sabbaṃ uttānameva. Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Nimantitāya anāpucchā bhuñjantiyā āpattisambhavato siyā kiriyākiriyaṃ, pavāritāya kappiyaṃ kāretvāpi akāretvāpi bhuñjantiyā āpattisambhavato siyā kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
5. 第五学处之解释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
1043第1043条 第五——“对家族的悭吝”名为家族悭吝。因她有此家族悭吝,故称为“有家族悭吝者”;或者,她悭吝于家族,故称为“有家族悭吝者”。“家族的恶名”指该家族无信、不具净信。“比丘尼们的恶名”指比丘尼们恶戒、有恶法。
1043. Pañcame – kule maccharo kulamaccharo, kulamaccharo etissā atthīti kulamaccharinī kulaṃ vā maccharāyatīti kulamaccharinī. Kulassa avaṇṇanti taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasannanti. Bhikkhunīnaṃ avaṇṇanti bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammāti.
1045第1045条 “实有过患”指家族或比丘尼们实际存在的过失。其余义理明了。三起源:是作为,想解脱,有心,属世间罪,为身业,为语业,不善心,苦受。
1045.Santaṃyeva ādīnavanti kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā santaṃ aguṇaṃ. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti.
6. 第六学处之解释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
1048第六——“为教诫”是指为了敬重法。“为共住”是指为了问布萨与自恣。此处只是简略说明。广释已于比丘尼教诫学处的注释中说了。
1048. Chaṭṭhe – ovādāyāti garudhammatthāya. Saṃvāsāyāti uposathapavāraṇāpucchanatthāya. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana bhikkhunovādakasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva.
羊毛学处起源——是作业,非想解脱,非有心,是制罪,属身业,具三心,具三受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1053第七——“寻求而不得”是指寻求后未能得到比丘尼。其余内容文义明显。此处广释同样已于比丘尼教诫的注释中说了。
1053. Sattame – pariyesitvā na labhatīti bhikkhuniṃ na labhati. Sesaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.
弃担的起源:非作为、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
8. 第八学处之解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1056第1056条:第八——‘同一羯磨’等,所说的正是布萨与自恣。其余的内容含义明显。其详细说明也在比丘尼教诫中已经说过。
1056. Aṭṭhame – ekakammantiādīhi uposathapavāraṇāyeva vuttā. Sesaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.
第一波罗夷的起源:非作为、想解脱、有心、世间罪、身业、不善心、苦受。
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
9. 第九学处之解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
1058第1058条 第九——一切义理明了。其事广说,已于比丘尼教诫中宣说。
1058. Navame – sabbaṃ uttānameva. Imassāpi vitthāro bhikkhunovādake vuttoyeva.
弃担起源——无作,想解脱,有心,世间罪,身业,语业,不善心,苦受。
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
十、第十学处解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
1062第1062条 第十——“枝”指下身。由于下身从此处如树枝般双股分出,故称为“枝”。
1062. Dasame – pasākheti adhokāye. Adhokāyo hi yasmā tato rukkhassa sākhā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatā, tasmā pasākhoti vuccati.
1065于“破坏”等句中,若有人命令:“破坏它!劈开它!”——如此吩咐一切,而对方也完全照做,则犯六个命令的恶作与六个波逸提。如果这样吩咐:“优婆塞,凡此处应做之事,你全都做吧!”而对方确实做了破坏等所有事情,则一语之间即犯六个恶作与六个波逸提,共计十二罪。若于破坏等事中,只就其中一事命令:“做这个”,而对方却做了所有事情,则仅于所命令的那件事上犯波逸提,其余诸事无犯。其余文义,容易了知。
1065.Bhindātiādīsu sace ‘‘bhinda, phālehī’’ti sabbāni āṇāpeti, so ca tatheva karoti, cha āṇattidukkaṭāni cha ca pācittiyāni āpajjati. Athāpi evaṃ āṇāpeti – ‘‘upāsaka, yaṃkiñci ettha kātabbaṃ, taṃ sabbaṃ karohī’’ti, so ca sabbānipi bhedanādīni karoti; ekavācāya cha dukkaṭāni cha pācittiyānīti dvādasa āpattiyo. Sace pana bhedanādīsupi ekaṃyeva vatvā ‘‘idaṃ karohī’’ti āṇāpeti, so ca sabbāni karoti, yaṃ āṇattaṃ, tasseva karaṇe pācittiyaṃ. Sesesu anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
咖提那戒的犯缘:有行作与无行作,非想解脱,无心,依制戒而犯,身业,语业,三心,三受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
第七 孕妇品
7. Gabbhinivaggo
一、第一学处解释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1069在孕妇品第一学处中,“怀孕者”指腹内有胎儿者。
1069. Gabbhinivaggassa paṭhamasikkhāpade – āpannasattāti kucchipaviṭṭhasattā.
二、第二学处解释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
1073-4第二戒中:“哺乳”指正在喂乳。“或是母亲”:对于所哺乳的孩子,她或是其母,或是乳母。其余内容显而易见。两者皆有三种起源:有行、想解脱、有心、制戒罪、身业、语业、三心、三受。
1073-4. Dutiye – pāyantinti thaññaṃ pāyamānaṃ. Mātā vā hotīti yaṃ dārakaṃ pāyeti, tassa mātā vā hoti dhāti vā. Sesaṃ uttānameva. Ubhayampi tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
三、第三学处注释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
1077第三戒中,为何给予学戒认可?“女人生性轻浮,若两年中不先修学六法而求圆满戒律,便会困倦;若先修学,之后便不困倦,能够度过。”因此给予。
1077. Tatiye – sikkhāsammutiṃ dātunti kasmā dāpesi? ‘‘Mātugāmo nāma lolo hoti dve vassāni chasu dhammesu asikkhitvā sīlāni pūrayamāno kilamati, sikkhitvā pana pacchā na kilamissati, nittharissatī’’ti dāpesi.
1079“我受持不杀生,以两年不违犯的受持而受持”——意思是:对于名为“不杀生”的制定学处,即此不杀生学处,我以两年不违犯的方式受持而受持。此法适用于一切处。这六种学处,即使对出家六十年的比丘尼也应当授予;若未授予这些学处,则不应授与具足戒。
1079.Pāṇātipātāveramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmīti yaṃ taṃ pāṇātipātā veramaṇīti paññattaṃ sikkhāpadaṃ, taṃ pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ dve vassāni avītikkamitabbasamādānaṃ katvā samādiyāmīti attho. Esa nayo sabbattha. Imā cha sikkhāyo saṭṭhivassāyapi pabbajitāya dātabbāyeva, na etāsu asikkhitā upasampādetabbā.
四、第四学处注释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
1084第四戒中——一切内容清晰明了。然而,若先前未给予出罪许可,即使在授具足戒的戒场内也应当给予。此二者即称为“大在学尼”。
1084. Catutthe – sabbaṃ uttānameva. Sace pana paṭhamaṃ vuṭṭhānasammuti na dinnā hoti, upasampadamāḷakepi dātabbāyeva. Imā dvepi mahāsikkhamānā nāma.
五、第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
1090第五戒中——虽然对未满十二岁者,若以年满之想而授予具足戒,则不犯,但她仍属未受具足戒者。其余内容清晰明了。
1090. Pañcame – kiñcāpi ūnadvādasavassaṃ paripuṇṇasaññāya vuṭṭhāpentiyā anāpatti, sā pana anupasampannāva hoti. Sesaṃ uttānameva.
6. 第六学处之解释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
1095第六戒——对已嫁人十年者,给予学戒认许后,待其满十二年,可授具足戒。
1095. Chaṭṭhe – dasavassāya gihigatāya sikkhāsammutiṃ datvā paripuṇṇadvādasavassaṃ upasampādetuṃ vaṭṭati.
7. 第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1101第七戒——一切内容皆清楚明白。起源等也与第二戒中所说相似。但此处有一差别:凡有认许之处,即有行与无行。
1101. Sattame – sabbaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi sabbesu dutiye vuttasadisāneva. Ayaṃ pana viseso – yattha sammuti atthi, tattha kiriyākiriyaṃ hotīti.
8. 第八学处之解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1108第八戒——“不应令教导”是指,不应以“圣尼,请给予此人教诫等”的话语,令其教导教诫等。
1108. Aṭṭhame – na anuggaṇhāpeyyāti ‘‘imissā ayye uddesādīni dehī’’ti evaṃ uddesādīhi na anuggaṇhāpeyya.
1110“寻求后”是指:虽寻求他人,却未能得到;或者自己生病,无法给予教诫等。此时对她无犯。其余含义显而易见。舍弃责任之起源:无行、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
1110.Pariyesitvāti aññaṃ pariyesitvā na labhati, sayaṃ gilānā hoti, na sakkoti uddesādīni dātuṃ, tassā anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
9. 第九学处之解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
1113第九条:“不应侍奉”——指不应以粉、黏土、齿木、漱口水等这些应做之事来侍奉。其余含义显而易见。第一波罗夷之起源:无行、想解脱、有心、世间罪、身业、不善心、苦受。
1113. Navame – na upaṭṭhaheyyāti cuṇṇena mattikāya dantakaṭṭhena mukhodakenāti evaṃ tena tena karaṇīyena na upaṭṭhaheyya. Sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
10. 第十学处之解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
1116第十条:“不应带走”——指不应抓住而带走。“不应令人带走”——指不应命令他人说:“圣尼,抓住此人带走。”此处其余含义显而易见。舍弃责任之起源:无行、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
1116. Dasame – neva vūpakāseyyāti na gahetvā gaccheyya. Na vūpakāsāpeyyāti ‘‘imaṃ ayye gahetvā gacchā’’ti aññaṃ na āṇāpeyya. Sesamettha uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
八、童女品
8. Kumāribhūtavaggo
第一、第二、第三学处之解释
1-2-3. Paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadavaṇṇanā
1119童女品的第一、第二、第三学处,此三学处与三个已嫁人学处相似。然而,其中最初的两类是大在学尼,应当了知为年过二十者。她们无论已嫁人与否,都应被称为在学尼,不得称为已嫁人或童女。对于已嫁人,若于十岁时给予学戒同意,则于十二岁时应授与具足戒;若于十一岁时给予,则于十三岁时应授;若于十二岁、十三岁、十四岁、十五岁、十六岁、十七岁、十八岁时给予同意,则皆于二十岁时授与具足戒。然而,从十八岁开始,她既可以称为已嫁人,也可以称为童女;但童女不得称为已嫁人,只应称为童女。大在学尼既不应称为已嫁人,也不应称为童女,但依学戒同意的给予,这三种皆可称为在学尼。
1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadāni tīṇi tīhi gihigatasikkhāpadehi sadisāni. Yā pana tā sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānā, tā atikkantavīsativassāti veditabbā. Tā gihigatā vā hontu agihigatā vā, sikkhamānā icceva vattabbā, gihigatāti vā kumāribhūtāti vā na vattabbā. Gihigatāya dasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā dvādasavassakāle upasampadā kātabbā. Ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā, dvādasaterasacuddasapannarasasoḷasasattarasaaṭṭhārasavassakāle sammutiṃ datvā vīsativassakāle upasampadā kātabbā. Aṭṭhārasavassakālato paṭṭhāya ca panāyaṃ gihigatātipi kumāribhūtātipi vattuṃ vaṭṭati, kumāribhūtā pana gihigatāti na vattabbā, kumāribhūtā icceva vattabbā. Mahāsikkhamānā pana gihigatātipi vattuṃ na vaṭṭati, kumāribhūtātipi vattuṃ na vaṭṭati, sikkhāsammutidānavasena pana tissopi sikkhamānāti vattuṃ vaṭṭati.
第四、第五、第六学处之解释
4-5-6. Catutthapañcamachaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
1136在第四、第五、第六条中,一切皆清晰明了。这三者皆为三种生起。第四条为作(行为),依想解脱,有心,犯制戒,身业、语业,三心,三受。第五条为亦作亦非作,依想解脱,有心,犯制戒,身业、语业,三心,三受。此处所言‘应由僧团判定’,其义为‘应被审查’。第六条为作,依想解脱,有心,犯世间罪,身业、语业,不善心,苦受。而此处所言‘判定后’,其义为‘审查后’。
1136.Catutthapañcamachaṭṭhesu sabbaṃ uttānameva. Sabbāni tisamuṭṭhānāni catutthaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Pañcamaṃ kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Yañcettha saṅghena paricchinditabbāti vuttaṃ, tassa upaparikkhitabbāti attho. Chaṭṭhaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti. Yaṃ panettha ‘‘paricchinditvā’’ti vuttaṃ, tassa upaparikkhitvāti attho.
第七学处之解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1150第1150条:第七者——一切皆清晰明了。以舍弃责任为生起:是作业,依想解脱,有心,犯世间罪,身业、语业,不善心,苦受。
1150. Sattame – sabbaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
第八学处解释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1154第1154条:第八者亦然——一切皆清晰明了。其生起等与前条相同。
1154. Aṭṭhamepi – sabbaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi anantarasadisānevāti.
第九学处解释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
1158第1158条:第九者——“sokāvāsa”(忧居):作约定后却不赴约,使那些男子内心陷入忧愁,因此称为“忧居”(sokāvāsā)。所以说:“所谓忧居,即是令他人产生痛苦。”或者,如同家宅有家宅主人,此女子得不到与男子的聚会,便陷入忧愁。如此,她所陷入的,即是她的住处,故为“忧居”。因此说:“陷入忧愁。”“不知者”:即不知“她是这样的”。其余一切皆清晰明了。有三种生起:是作业,依想解脱,有心,犯制戒,身业、语业,三心、三受。
1158. Navame – sokāvāsanti saṅketaṃ katvā agacchamānā purisānaṃ anto sokaṃ pavesetīti sokāvāsā, taṃ sokāvāsaṃ. Tenevāha – ‘‘sokāvāsā nāma paresaṃ dukkhaṃ uppādetī’’ti. Atha vā gharaṃ viya gharasāmikā, ayampi purisasamāgamaṃ alabhamānā sokaṃ āvisati. Iti yaṃ āvisati, svāssā āvāso hotīti sokāvāsā. Tenāha – ‘‘sokaṃ āvisatī’’ti. Ajānantīti edisā ayanti ajānamānā. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
第十学处解释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
1164第1164条:第十项——“anāpucchā”:即未先询问。比丘尼应被询问两次——于出家时及受具足戒时;比丘则只需询问一次即可。
1164. Dasame – anāpucchāti anāpucchitvā. Bhikkhunīhi dvikkhattuṃ āpucchitabbaṃ – pabbajjākāle ca upasampadākāle ca, bhikkhūnaṃ pana sakiṃ āpucchitepi vaṭṭati.
1165第1165条:“不知情者”:即不知母亲等亲人的存在。其余文句皆浅显明了。此为前所未有之起源类型。有四种生起——从语生起,从身语生起,从语心生起,从身语心生起。如何生起?在出罪羯磨等同类的行事中,因某种应作之事而坐在界场中,说:“召在学尼来,我们就在这里给她受具足戒。”如此,从语生起。从住处启程,言“我将给她受具足戒”而前往界场者,从身语生起。在两种情况下,明知是制戒而故意违犯者,从语心生起,从身语心生起。由于未得许可便授予具足戒,故称为非行非不行,不依想而脱,无思心,犯制戒,属身业、语业,有三心、三受。
1165.Ajānantīti mātādīnaṃ atthibhāvaṃ ajānantī. Sesaṃ uttānameva. Idaṃ apubbasamuṭṭhānasīsaṃ. Catusamuṭṭhānaṃ – vācato kāyavācato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kathaṃ? Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā ‘‘pakkosatha sikkhamānaṃ, idheva naṃ upasampādessāmā’’ti upasampādeti; evaṃ vācato samuṭṭhāti. Upassayato paṭṭhāya upasampādessāmīti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti. Dvīsupi ṭhānesu paṇṇattibhāvaṃ jānitvāva vītikkamaṃ karontiyā vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Ananujānāpetvā upasampādanato kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
十一、第十一学处注释
11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā
1167-8第1167-1168条:第十一项——“以别住者之舍欲”:即由别住者所作的舍欲。此中,别住有四种:众别住、夜别住、欲别住、意乐别住。其中,所谓“众别住”:比丘们因某种应作之事而聚集,此时或乌云骤起,或遭人驱散,或众人蜂拥而至,比丘们便说“我等无有闲暇,且往他处”,未舍欲便起身离开。此即众别住。虽为众别住,但因欲尚未舍,故仍可作羯磨。
1167-8. Ekādasame – pārivāsikachandadānenāti pārivāsiyena chandadānena. Tattha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ – parisapārivāsiyaṃ , rattipārivāsiyaṃ, chandapārivāsiyaṃ, ajjhāsayapārivāsiyanti. Tattha parisapārivāsiyaṃ nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha megho vā uṭṭhāti, ussāraṇā vā kariyati, manussā vā ajjhottharantā āgacchanti, bhikkhū ‘‘anokāsā mayaṃ aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
复次,有比丘于夜间聚集,说:“我们将举行布萨等。”又道:“在众人到齐之前,我们先听法。”于是礼请一人说法。正当他说法之际,黎明破晓。如果他们原本坐定欲作十四日布萨,则可改为十五日布萨。若本是坐定欲作十五日布萨,便不能在初一那样的非布萨日进行布萨,但可作其他僧团羯磨。这称为夜别住。
Puna bhikkhū ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘yāva sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnā ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.
复次,有比丘坐定后,说:“我们将作某一出罪等僧团羯磨。”这时,一位精通星宿的比丘说:“今日星宿凶恶,不要作此羯磨。”受他这番话的影响,他们便舍了欲,仍坐在那里。随后另一人前来说:“守候星宿的人,利益已越过愚者。”又道:“你们凭星宿做什么?”这既是欲别住,也是意乐别住。在此别住中,若不重新带来欲清净,便不能作羯磨。
Puna bhikkhū ‘‘kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā’’ti nisinnā honti, tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati – ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, mā imaṃ kammaṃ karothā’’ti. Te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ paṭimānentaṃ attho bālaṃ upaccagā’’ti (jā. 1.1.49) vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati.
“已起之众”:即舍欲后,以身或语,或仅以舍欲之方式,而已起之众。
Vuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ vissajjetvā kāyena vā vācāya vā chandavissajjanamatteneva vā uṭṭhitāya parisāya.
11691169. “未起之众无犯”:指未舍欲而未起身者,无犯。其余部分清晰明了。三种起源——是作,依想解脱,有思,犯制戒;身业,语业,三心,三受。
1169.Anāpatti avuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ avissajjetvā avuṭṭhitāya anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
十二、第十二学处注释
12. Dvādasamasikkhāpadavaṇṇanā
11701170. 第十二者——“住处不许可”:指居住处所不足。其余部分清晰明了。起源等与前一条相同。
1170. Dvādasame – upassayo na sammatīti vasanokāso nappahoti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasadisānevāti.
十三、第十三学处注释
13. Terasamasikkhāpadavaṇṇanā
11751175. 第十三者——“一年中两次”:指每隔一年,在一个年份中举行两次自恣。其余部分清晰明了。起源等也与前述相同。
1175. Terasame – ekaṃ vassaṃ dveti ekantarike ekasmiṃ saṃvacchare dve vuṭṭhāpeti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi vuttasadisānevāti.
第九品 伞鞋品
9. Chattupāhanavaggo
一、第一学处解释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
11811181. 伞品第一学处——'即使只持用一次,也犯波逸提':行路时,若以一次动作持续持用一整天,也只犯一次罪。若遇到泥泞等处,脱下鞋而只持伞行进,犯恶作。若看见有人走来等,移开伞而只穿着鞋行进,也是恶作。若是先移开伞、再脱下鞋而后持用,则再犯波逸提。应如此依动作次数了知诸罪。其余文句显而易见。起源与羊毛品相同——是身业,非心识解脱,非无想,是制戒罪,是身业,具三心,具三受。
1181. Chattavaggassa paṭhamasikkhāpade – sakimpi dhāreti āpatti pācittiyassāti maggagamane ekapayogeneva divasampi dhāreti, ekāva āpatti. Sace kaddamādīni patvā upāhanā omuñcitvā chattameva dhārentī gacchati, dukkaṭaṃ. Athāpi gacchādīni disvā chattaṃ apanāmetvā upāhanāruḷhāva gacchati, dukkaṭameva. Sace chattampi apanāmetvā upāhanāpi omuñcitvā puna dhāreti, puna pācittiyaṃ. Evaṃ payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
二、第二学处解释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
11841184. 第二学处——'乘坐车乘而行':在此处,若反复上下、登乘,也应依动作次数了知诸罪。其余与第一学处所述方法相同。
1184. Dutiye – yānena yāyantīti etthāpi orohitvā punappunaṃ abhiruhantiyā payogagaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ paṭhame vuttanayamevāti.
三、第三学处解释
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
1190第三学处——‘散落’:指珠宝散落。此处若脱下后又持用,同样依动作次数计罪。起源等与前述相同。唯此处是恶心。
1190. Tatiye – vippakiriyiṃsūti maṇayo vippakiṇṇā. Idhāpi omuñcitvā dhārentiyā payogagaṇanāya āpattiyo. Samuṭṭhānādīni vuttanayāneva. Kevalaṃ idha akusalacittaṃ hotīti.
4. 第四学处解释
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
1194第四学处——在头部装饰等中,无论持用何种,皆依所持之物件数了知诸罪。其余与第三学处所述相同。
1194. Catutthe – sīsūpagādīsu yaṃ yaṃ dhāreti, tassa tassa vasena vatthugaṇanāya āpattiyo veditabbā. Sesaṃ tatiye vuttanayamevāti.
5. 第五学处解释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
1199第五学处——‘以香与颜料’:即香与颜料。其余文句显而易见。起源等与第三学处相同。
1199. Pañcame – gandhavaṇṇakenāti gandhena ca vaṇṇakena ca. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.
6. 第六学处解释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
12021202. 第六学处——一切与第五学处所述相同。
1202. Chaṭṭhe – sabbaṃ pañcame vuttasadisamevāti.
七、第七学处解释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1208-91208-9. 第七学处——‘令按摩,犯波逸提’:在此,若手不放开而按摩,唯犯一罪;若放开又放开地按摩,则依所作次数犯诸罪。捶打也是如此。‘病者’:乃至因行路疲劳而身体不适者。‘灾祸’:指因盗贼怖畏等而身体颤抖等。其余文句浅显易知。起源等与第三学处相同。
1208-9. Sattame – ummaddāpeti āpatti pācittiyassāti ettha hatthaṃ amocetvā ummaddane ekāva āpatti, mocetvā mocetvā ummaddane payogagaṇanāya āpattiyo. Sambāhanepi eseva nayo. Gilānāyāti antamaso maggagamanaparissamenāpi sābādhāya. Āpadāsūti corabhayādīhi sarīrakampanādīsu. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni tatiyasadisānevāti.
八至十、第八、第九、第十学处解释
8-9-10. Aṭṭhamanavamadasamasikkhāpadavaṇṇanā
12101210. 第八等三学处中,唯‘对在学尼、沙弥尼、在家女’这一点为差别,其余与第七学处所述相同。
1210. Aṭṭhamādīsu tīsu sikkhamānāya sāmaṇeriyā, gihiniyāti idameva nānākaraṇaṃ, sesaṃ sattame vuttasadisamevāti.
十一、第十一学处解释
11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā
1214第十一学处——‘在比丘面前’:意为正对面。但应知这是就界内近行处而说的。其余文句显而易见。起源与咖提那品相同——由身、语而生,或由身、语、意而生;是作与非作,非心识解脱,非无想,是制戒罪,是身业,是语业,具三心,具三受。
1214. Ekādasame – bhikkhussa puratoti abhimukhamevāti attho. Idaṃ pana upacāraṃ sandhāya kathitanti veditabbaṃ. Sesaṃ uttānameva. Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
十二、第十二学处注释
12. Dvādasamasikkhāpadavaṇṇanā
1219-23第十二学处——‘未作邀请’:指未发出‘我将在某处提问’这样的邀请。故说:‘未作邀请即未请问’。‘未指定’:指未限定‘我将在某处提问’,只是说:‘有应问之事,我请问,圣尼’。其余文句显而易见。起源与句净品相同——由语而生,或由语、意而生;是作与非作,非心识解脱,非无想,是制戒罪,是语业,具三心,具三受。
1219-23. Dvādasame – anokāsakatanti asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmīti evaṃ akataokāsaṃ. Tenevāha – ‘‘anokāsakatanti anāpucchā’’ti . Anodissāti asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmīti evaṃ aniyametvā kevalaṃ ‘‘pucchitabbaṃ atthi, pucchāmi ayyā’’ti evaṃ vatvā. Sesaṃ uttānameva. Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
十三、第十三学处注释
13. Terasamasikkhāpadavaṇṇanā
1226第十三学处——‘越过界围’:若以一脚越过,犯恶作;以第二脚越过,犯波逸提。于近行处也是如此。
1226. Terasame – parikkhepaṃ atikkāmentiyāti ekena pādena atikkante dukkaṭaṃ, dutiyena pācittiyaṃ. Upacārepi eseva nayo.
1227在“衣已断坏者”等句中,应知此处之“衣”即指覆肩衣。“灾祸”指覆肩衣价值昂贵,披着行走时可能发生危险,于这些灾祸中获罪不犯。其余文句义理明显。此学处的犯缘与羊毛品相同——属身业,非心识解脱,非无心所犯,属制戒罪,为身业,通三心,通三受。
1227.Acchinnacīvarikāyātiādīsu saṅkaccikacīvarameva cīvaranti veditabbaṃ. Āpadāsūti mahagghaṃ hoti saṅkaccikaṃ, pārupitvā gacchantiyāva upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsu anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
“大姊们,一百六十六条波逸提法已诵出”:在此,应知比丘尼之小小戒共九十六条,比丘之小小戒共九十二条,合计为一百八十八条学处。从中除去整个比丘尼品、辗转食、非残食、以非残食再劝请、乞求美味食、裸形者学处、覆藏粗罪、度未满二十岁者、与女人相约同行远路、进入王宫、有比丘在而未请问于非时入村、坐具、雨浴衣——这二十二条学处后,所剩余的一百六十六条学处,是由诵巴帝摩卡的方式诵出的。是故说:“大姊们,一百六十六条波逸提法已诵出……我如是受持。”
Uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammāti ettha sabbāneva bhikkhunīnaṃ khuddakesu channavuti, bhikkhūnaṃ dvenavutīti aṭṭhāsītisataṃ sikkhāpadāni, tato sakalaṃ bhikkhunīvaggaṃ, paramparabhojanaṃ, anatirittabhojanaṃ, anatirittena abhihaṭṭhuṃ pavāraṇaṃ, paṇītabhojanaviññatti, acelakasikkhāpadaṃ, duṭṭhullapaṭicchādanaṃ, ūnavīsativassupasampādanaṃ, mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya addhānagamanaṃ, rājantepurappavesanaṃ, santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā vikāle gāmappavesanaṃ, nisīdanaṃ vassikasāṭikanti imāni dvāvīsati sikkhāpadāni apanetvā sesāni satañca chasaṭṭhi ca sikkhāpadāni pātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhāni hontīti veditabbāni. Tenāha – ‘‘uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā…pe… evametaṃ dhārayāmī’’ti.
于此,略说犯缘之判定如下:观看歌舞表演、建造心状屋学处、僧团、女性装饰、香粉、涂身香麻末、由比丘尼等按摩揉捏——此十学处为无犯意、世间所呵者。然此处之深意为:因即使无犯意亦可犯,故为无犯意;若有犯意,则唯以不善心犯,故为世间所呵。其余无犯意者,唯属制限所呵。令盗女还俗、前往他村、寺院学处、孕妇品中从最初起之七条、童女品中从最初起之五条、与男子交际、与别住者任意、依年还俗、隔年还俗——此十九学处为有犯意、制限所呵者,其余有犯意者唯属世间所呵。
Tatrāyaṃ saṅkhepato samuṭṭhānavinicchayo – giraggasamajjaṃ, cittāgārasikkhāpadaṃ, saṅghāṇi, itthālaṅkāro, gandhavaṇṇako, vāsitakapiññāko, bhikkhunīādīhi ummaddanaparimaddanānīti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni lokavajjāni. Ayaṃ panettha adhippāyo – vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni. Avasesāni acittakāni, paṇṇattivajjāneva. Corīvuṭṭhāpanaṃ, gāmantaraṃ, ārāmasikkhāpadaṃ gabbhinivagge ādito paṭṭhāya satta, kumāribhūtavagge ādito paṭṭhāya pañca, purisasaṃsaṭṭhaṃ pārivāsiyachandadānaṃ, anuvassavuṭṭhāpanaṃ, ekantarikavuṭṭhāpananti imāni ekūnavīsati sikkhāpadāni sacittakāni paṇṇattivajjāni, avasesāni sacittakāni lokavajjānevāti.