1-2-3. 第一、第二、第三学处的注释
1-2-3. Paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadavaṇṇanā
1119童女品的第一、第二、第三学处,这三条与三条已嫁女学处相同。不过,其中最初那两条“大在学尼”,应当知道是年过二十岁的。她们不论已嫁或未嫁,都只应称为在学尼,不应称为已嫁女或童女。对已嫁女,如果在十岁时给予学戒许可,就应在十二岁时授达上;如果在十一岁时给予,就应在十三岁时授;如果在十二、十三、十四、十五、十六、十七、十八岁时给予许可,就应在二十岁时授达上。而从十八岁起,她既可以称为已嫁女,也可以称为童女;但童女不能称为已嫁女,只应称为童女。至于大在学尼,既不应称为已嫁女,也不应称为童女,但依给予学戒许可这一点,这三种都可以称为在学尼。
1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhamadutiyatatiyasikkhāpadāni tīṇi tīhi gihigatasikkhāpadehi sadisāni. Yā pana tā sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānā, tā atikkantavīsativassāti veditabbā. Tā gihigatā vā hontu agihigatā vā, sikkhamānā icceva vattabbā, gihigatāti vā kumāribhūtāti vā na vattabbā. Gihigatāya dasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā dvādasavassakāle upasampadā kātabbā. Ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā, dvādasaterasacuddasapannarasasoḷasasattarasaaṭṭhārasavassakāle sammutiṃ datvā vīsativassakāle upasampadā kātabbā. Aṭṭhārasavassakālato paṭṭhāya ca panāyaṃ gihigatātipi kumāribhūtātipi vattuṃ vaṭṭati, kumāribhūtā pana gihigatāti na vattabbā, kumāribhūtā icceva vattabbā. Mahāsikkhamānā pana gihigatātipi vattuṃ na vaṭṭati, kumāribhūtātipi vattuṃ na vaṭṭati, sikkhāsammutidānavasena pana tissopi sikkhamānāti vattuṃ vaṭṭati.
4-5-6. 第四、第五、第六条学处的注释
4-5-6. Catutthapañcamachaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
1136第四、第五、第六条里,一切都清楚明了。这三条都是三种生起。第四条是作,依想解脱,有心,犯制戒,身业、语业,三心,三受。第五条是亦作亦非作,依想解脱,有心,犯制戒,身业、语业,三心,三受。这里说的“应由僧团判定”,意思是“应当审查”。第六条是作,依想解脱,有心,犯世间罪,身业、语业,不善心,苦受。而这里说的“判定后”,意思是“审查后”。
1136.Catutthapañcamachaṭṭhesu sabbaṃ uttānameva. Sabbāni tisamuṭṭhānāni catutthaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Pañcamaṃ kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Yañcettha saṅghena paricchinditabbāti vuttaṃ, tassa upaparikkhitabbāti attho. Chaṭṭhaṃ kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ dukkhavedananti. Yaṃ panettha ‘‘paricchinditvā’’ti vuttaṃ, tassa upaparikkhitvāti attho.
7. 第七学处注释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
1150第七项:全部都是简明的。以舍弃责任为生起因素的是:作、想解脱、有心、世间所呵责的、身业、语业、不善心、苦受。
1150. Sattame – sabbaṃ uttānameva. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
8. 第八学处注释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
1154第八条也是同样——全部都很清楚明白。它的生起等内容和前一条完全相同。
1154. Aṭṭhamepi – sabbaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi anantarasadisānevāti.
9. 第九学处注释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
1158第九条:所谓“忧居”,是指约定之后却不赴约,令那些男子心中生起忧愁,所以叫“忧居”,那即是“忧居”。因此说:“所谓忧居,就是使别人产生痛苦。”或者说,就像屋主进入房屋一样,这个女人得不到与男子相会,便陷入忧愁。这样,她所陷入的,就成了她的住处,所以叫“忧居”。因此说:“陷入忧愁。”“不知者”,就是不知道“她是这样的”。其余部分都很清楚。三种生起:是行为,是想解脱,是有心,是犯制戒,是身业、语业,是三心、三受。
1158. Navame – sokāvāsanti saṅketaṃ katvā agacchamānā purisānaṃ anto sokaṃ pavesetīti sokāvāsā, taṃ sokāvāsaṃ. Tenevāha – ‘‘sokāvāsā nāma paresaṃ dukkhaṃ uppādetī’’ti. Atha vā gharaṃ viya gharasāmikā, ayampi purisasamāgamaṃ alabhamānā sokaṃ āvisati. Iti yaṃ āvisati, svāssā āvāso hotīti sokāvāsā. Tenāha – ‘‘sokaṃ āvisatī’’ti. Ajānantīti edisā ayanti ajānamānā. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
10. 第十学处注释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
1164第十条:anāpucchā 的意思是不先请示。比丘尼必须请示两次——出家的时候和受达上的时候;但比丘只要请示一次就可以了。
1164. Dasame – anāpucchāti anāpucchitvā. Bhikkhunīhi dvikkhattuṃ āpucchitabbaṃ – pabbajjākāle ca upasampadākāle ca, bhikkhūnaṃ pana sakiṃ āpucchitepi vaṭṭati.
1165“不知情”是指不知道母亲等亲人的存在。其余部分都很浅显明白。这是“前所未有生起”这一类的开头。
有四种生起方式:从语生起,从身语生起,从语心生起,从身语心生起。
怎么生起呢?比如在出罪甘马等事务中,因为某件应做的事而坐在界场内,说“把在学尼叫来,我们就在这里给她受具足戒”,这样就是从语生起。从住处出发时说了“我要去给她受具足戒”,然后前往界场,这就是从身语生起。在两种情况下,如果明知已有制戒仍然违犯,就是从语心生起、从身语心生起。
因为没有请求许可就授予具足戒,所以属于作与不作,不是依想而解脱,是无心的,犯制戒,属于身业、语业,有三种心、三种受。
1165.Ajānantīti mātādīnaṃ atthibhāvaṃ ajānantī. Sesaṃ uttānameva. Idaṃ apubbasamuṭṭhānasīsaṃ. Catusamuṭṭhānaṃ – vācato kāyavācato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kathaṃ? Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā ‘‘pakkosatha sikkhamānaṃ, idheva naṃ upasampādessāmā’’ti upasampādeti; evaṃ vācato samuṭṭhāti. Upassayato paṭṭhāya upasampādessāmīti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti. Dvīsupi ṭhānesu paṇṇattibhāvaṃ jānitvāva vītikkamaṃ karontiyā vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Ananujānāpetvā upasampādanato kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
11. 第十一学处的注释
11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā
1167-8第十一项:以别住者给予欲——就是由别住者来给予欲。这里面,别住有四种:众别住、夜别住、欲别住、意乐别住。其中,所谓众别住:比丘们因为某件应办的事聚在一起,这时如果乌云升起,或者有人来驱散,或者人群蜂拥而来,比丘们心想“我们没地方待了,去别处吧”,还没舍欲就起身离开。这就是众别住。虽然叫众别住,但因为欲还没有舍掉,所以仍然可以做甘马。
1167-8. Ekādasame – pārivāsikachandadānenāti pārivāsiyena chandadānena. Tattha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ – parisapārivāsiyaṃ , rattipārivāsiyaṃ, chandapārivāsiyaṃ, ajjhāsayapārivāsiyanti. Tattha parisapārivāsiyaṃ nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha megho vā uṭṭhāti, ussāraṇā vā kariyati, manussā vā ajjhottharantā āgacchanti, bhikkhū ‘‘anokāsā mayaṃ aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
另外,比丘们夜里聚在一起,说“我们要做伍波萨他等事”,又说“等所有人都到齐之前,我们先听法”,于是请一位比丘说法。就在他说法的时候,天亮了。如果他们本来是坐着准备做十四日伍波萨他,那改成十五日伍波萨他是可以的。如果他们本来是坐着准备做十五日伍波萨他,那在初一这种非伍波萨他日做伍波萨他是不可以的,但可以做其他僧团事务。这叫作夜别住。
Puna bhikkhū ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘yāva sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnā ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.
又有比丘们坐在一起,心想:“我们要做某种出罪之类的僧团甘马。”这时,一位会看星相的比丘说:“今天星相凶险,别做这个甘马。”他们听了他的话,便舍弃了欲,仍旧坐在那里。随后另有一人前来,说:“守候星相的人,利益已被愚人错过。”又说:“你们管星相做什么?”这既是欲别住,也是意乐别住。在这种别住中,若不重新取得欲清净,就不能做甘马。
Puna bhikkhū ‘‘kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā’’ti nisinnā honti, tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati – ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, mā imaṃ kammaṃ karothā’’ti. Te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ paṭimānentaṃ attho bālaṃ upaccagā’’ti (jā. 1.1.49) vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati.
对于已经起身离开的僧众:这是说舍了欲之后,以身或语,或者仅仅以舍欲本身的方式而起身离开的僧众。
Vuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ vissajjetvā kāyena vā vācāya vā chandavissajjanamatteneva vā uṭṭhitāya parisāya.
11691169. 对于没有起身的僧众,无犯:意思是还没有舍弃同意、没有起身的,无犯。其余部分很清楚。三种生起——是造作,是想解脱,是有心,是犯施设;身业,语业,三种心,三种受。
1169.Anāpatti avuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ avissajjetvā avuṭṭhitāya anāpatti. Sesaṃ uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
12. 第十二学处注释
12. Dvādasamasikkhāpadavaṇṇanā
1170第十二条:所谓“住处不被认可”,意思是住的地方不够用。其余内容很清楚。生起等原因和前一条相同。
1170. Dvādasame – upassayo na sammatīti vasanokāso nappahoti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīni anantarasadisānevāti.
13. 学处注释
13. Terasamasikkhāpadavaṇṇanā
1175第十三段注释——“一年两次”:即在同一年当中,给人授两次具足戒。其余部分很清楚。起因等也和前面说的一样。
1175. Terasame – ekaṃ vassaṃ dveti ekantarike ekasmiṃ saṃvacchare dve vuṭṭhāpeti. Sesaṃ uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi vuttasadisānevāti.