内宫学处的注释
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
494494. 在王品第一条学处中——“orako”意思是微小的。“uparipāsādavaragato”意思是登上殊胜宫殿的顶层。“ayyānaṃ vāhasā”意思是因尊者们之故;由于他们令知,所以说“我知”。
494. Rājavaggassa paṭhamasikkhāpade – orakoti parittako. Uparipāsādavaragatoti pāsādavarassa uparigato. Ayyānaṃ vāhasāti ayyānaṃ kāraṇā; tehi jānāpitattā jānāmīti vuttaṃ hoti.
497想杀父亲,是指看到有机会就起了杀害的念头。在王宫象群拥挤等说法中,因为那里有大象踩踏拥挤,所以叫象群拥挤,意思就是象群拥挤的地方。马车拥挤等句子也是同样的道理。有人读成sammatta,这不能采纳。也有读成rañño antepure hatthisammadda的,那里的意思是象群拥挤,也就是说王宫里有象群拥挤的情况。其余几句也是同样的道理。rajanīyāni是指那座王宫里像这样的色等事物。
497.Pitaraṃ patthetīti antaraṃ passitvā ghātetuṃ icchati. Rājantepuraṃ hatthisammaddantiādīsu hatthīhi sammaddo etthāti hatthisammaddaṃ; hatthisambādhanti attho. Assarathasammaddapadepi eseva nayo. ‘‘Sammatta’’nti keci paṭhanti, taṃ na gahetabbaṃ. ‘‘Rañño antepure hatthisammadda’’ntipi pāṭho, tattha hatthīnaṃ sammaddaṃ hatthisammaddanti attho, rañño antepure hatthisammaddo atthīti vuttaṃ hoti. Esa nayo sesapadesupi. Rajanīyānīti tasmiṃ antepure edisāni rūpādīni.
498“已灌顶者”指的是头顶受过灌顶的人。“国王尚未由此而出”是说国王还没有离开,所以叫“国王尚未离开”,意思是在那国王还没离开的地方,也就是在寝宫里。“宝”是指王后,“已出”就是已经离开,“宝尚未由此而出”就叫“宝尚未离开”,意思是在那王后还没离开的地方,也就是在寝宫里。这里剩下的部分都很浅显易懂。
498.Muddhāvasittassāti muddhani avasittassa. Anikkhanto rājā itoti anikkhantarājakaṃ, tasmiṃ anikkhantarājake; sayanighareti attho. Ratanaṃ vuccati mahesī, niggatanti nikkhantaṃ, aniggataṃ ratanaṃ itoti aniggataratanakaṃ, tasmiṃ aniggataratanake; sayanighareti attho. Sesamettha uttānameva.
咖提那衣的生起方式:它从身和语生起,也从身、语、心生起;是造作也是非造作;不是想解脱;是无心;是施设违犯;是身业、语业;有三种心、三种受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
2. 宝物学处注释
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
502-3第二项:vissaritvā 意思是忘掉、遗忘之后。puṇṇapatta 指的是固定常例的五个咖哈巴那。kyāhaṃ karissāmīti 意思是我要做什么呢。ābharaṇaṃ omuñcitvā 意思是把名叫大蔓、价值九俱胝的装饰品取下来之后。
502-3. Dutiye – vissaritvāti pamussitvā. Puṇṇapattaṃ nāma satato pañca kahāpaṇā. Kyāhaṃ karissāmīti kiṃ ahaṃ karissāmi. Ābharaṇaṃ omuñcitvāti mahālataṃ nāma navakoṭiagghanakaṃ alaṅkāraṃ apanetvā.
504弟子,就是侍从。
504.Antevāsīti paricārako.
506506.“未被围起来的近行处”——这里说的“近行处”,是指园林中两块土块掷出去的距离;不过《大灯论》中说:“而住所的近行处,则是簸箕掷距或杵掷距。”
“若受取,则犯巴吉帝亚”——这里,如果为了自己而受取金银,或让别人受取,就犯尼萨耆亚巴吉帝亚;如果是为了僧团、群体、个人、塔庙或新工程而受取,就犯恶作;其余像珍珠等宝物,如果为了自己或为了僧团等而受取,或让别人受取,也犯恶作。
不论是可以允许的东西还是不允许的东西,哪怕只是像母亲耳饰那样的棕榈叶,只要是属于在家人所有,而以管库者的身份替他们收存,就仍然是巴吉帝亚。
506.Aparikkhittassa upacāroti ettha upacāro nāma ārāmassa dve leḍḍupātā – ‘‘āvasathassa pana suppapāto vā musalapāto vā’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Uggaṇhāti āpatti pācittiyassāti ettha jātarūparajataṃ attano atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, saṅghagaṇapuggalacetiyanavakammānaṃ atthāya dukkaṭaṃ, avasesaṃ muttādiratanaṃ attano vā saṅghādīnaṃ vā atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭaṃ. Kappiyavatthu vā akappiyavatthu vā hotu, antamaso mātu kaṇṇapiḷandhanatāḷapaṇṇampi gihisantakaṃ bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmentassa pācittiyameva.
如果那是父母所有、必须收好的如法物品,就可以为了自己而拿来收好。但如果对方说“把这个收好后再给我”,那就应该拒绝,说“这样不合规矩”。如果对方把东西放下说“请收好”然后就走了,这就成了障碍,可以收好。在精舍里干活的木匠等人,或者国王的宠臣等人,如果说“请把我们的工具或卧具收好后再给我们”,即使出于贪心或害怕,也绝对不应该替他们收;但可以指给他们安全存放的地方。如果他们强行把东西放下就走了,那就可以收好。
Sace pana mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ hoti, attano atthāya gahetvā paṭisāmetabbaṃ. ‘‘Idaṃ paṭisāmetvā dehī’’ti vutte pana ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbaṃ. Sace ‘‘paṭisāmehī’’ti pātetvā gacchanti, palibodho nāma hoti, paṭisāmetuṃ vaṭṭati. Vihāre kammaṃ karontā vaḍḍhakīādayo vā rājavallabhā vā attano upakaraṇabhaṇḍaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā ‘‘paṭisāmetvā dethā’’ti vadanti, chandenapi bhayenapi na kātabbameva, guttaṭṭhānaṃ pana dassetuṃ vaṭṭati. Balakkārena pātetvā gatesu ca paṭisāmetuṃ vaṭṭati.
在寺院里或住处里这句中,如果有一座像大寺那样的大园林,在围墙围起来的区域内,要是心里生起“比丘或沙弥会拿走”的疑虑,那就应该在这样的地方先自己收好或让人收好再放。但在大菩提门楼、芒果园庭院等大众来往的地方,就不应该拿,也不构成障碍。不过《库伦德》中说:一个人在路上走,在没人看见的地方看到某样东西,即使后来人多起来,人们也只会怀疑那个比丘,所以应该离开道路坐到一边。等物主来了,就告诉他。如果见不到物主,就应当做合适的处理。
Ajjhārāme vā ajjhāvasathe vāti ettha sace mahāvihārasadiso mahārāmo hoti, tattha pākāraparikkhitte pariveṇe yattha bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatīti saṅkā uppajjati, tādise eva ṭhāne uggaṇhitvā vā uggaṇhāpetvā vā ṭhapetabbaṃ. Mahābodhidvārakoṭṭhakaambaṅgaṇasadisesu pana mahājanasañcaraṇaṭṭhānesu na gahetabbaṃ, palibodho na hoti. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ ‘‘eko maggaṃ gacchanto nimanussaṭṭhāne kiñci bhaṇḍaṃ passati, ākiṇṇamanussepi jāte manussā tameva bhikkhuṃ āsaṅkanti, tasmā maggā okkamma nisīditabbaṃ. Sāmikesu āgatesu taṃ ācikkhitabbaṃ. Sace sāmike na passati patirūpaṃ karissatī’’ti.
“以色或形相作标记后”:这里,“色”指的是袋子里的物品;所以要把袋子解开、清点,确定“有这么多咖哈巴那,或者金银”。“相”指的是标记之类;所以要辨认袋子上的标记,比如“这是泥印”、“这是虫胶印”,或者“这个袋子是蓝布做的”、“这个袋子是白布做的”等等,一切都应当这样辨认清楚。
Rūpena vā nimittena vā saññāṇaṃ katvāti ettha rūpaṃ nāma antobhaṇḍikāya bhaṇḍaṃ; tasmā bhaṇḍikaṃ muñcitvā gaṇetvā ettakā kahāpaṇā vā jātarūparajataṃ vāti sallakkhetabbaṃ. Nimittanti lañchanādi; tasmā lañchitāya bhaṇḍikāya mattikālañchananti vā lākhālañchananti vā nīlapilotikāya bhaṇḍikā katāti vā setapilotikāya katāti vā evamādi sabbaṃ sallakkhetabbaṃ.
比丘们是“相称的”,意思是那些有羞耻心、做事谨慎的人。因为不能把东西交到轻浮的人手里。如果有人既不离开那个住处,也不去见物主,那么他也不该把那些东西变卖来置办自己的衣钵等;而应该用来建造固定的住所、塔庙或莲池。如果过了很久物主来了,就应该对他说:“近事男,用你的东西建了这些,请随喜。”如果他随喜,那很好;如果他不随喜,反而催讨说“把我的财物还给我”,那就得劝别人来帮忙,然后偿还给他。
Bhikkhū patirūpāti lajjino kukkuccakā. Lolajātikānañhi hatthe ṭhapetuṃ na labhati. Yo pana neva tamhā āvāsā pakkamati, na sāmike passati, tenāpi attano cīvarādimūlaṃ na kātabbaṃ; thāvaraṃ pana senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā pokkharaṇī vā kāretabbā. Sace dīghassa addhuno accayena sāmiko āgacchati, ‘‘upāsaka tava santakena idaṃ nāma kataṃ, anumodāhī’’ti vattabbo. Sace anumodati, iccetaṃ kusalaṃ; no ce anumodati, ‘‘mama dhanaṃ dethā’’ti codetiyeva, aññaṃ samādapetvā dātabbaṃ.
507把被认可为宝物的信赖物拿来用等话,是就触摸本身而说的。不可触摸的,则绝对不允许。这里其余的部分很容易理解。六种起源:是行为,不是想解脱,不是心,是施设罪,是身业,是语业,三种心,三种受。
507.Ratanasammataṃvissāsaṃ gaṇhātītiādīsu āmāsameva sandhāya vuttaṃ. Anāmāsaṃ na vaṭṭatiyeva. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
3. 非时入村学处的注释
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
508在第三项学处中,“畜生论”是指像畜生一样低劣、障碍圣道的言论。“王论”是指和国王有关的言论。“贼论”等等也是同样的道理。
508. Tatiye – tiracchānakathanti ariyamaggassa tiracchānabhūtaṃ kathaṃ. Rājakathanti rājapaṭisaṃyutta kathaṃ. Corakathādīsupi eseva nayo.
512关于“有比丘在”这一句,需要说明的内容已经在行仪学处里讲过了。如果许多比丘因为某件事要进村,大家应当互相告知:“我告知要非时入村。”如果在那村里这件事没办成,他们再去别的村,哪怕去上百个村,也不用再告知了。但如果他们放下劲头、准备回精舍,半路上又想进另一个村,那就必须重新告知。
512.Santaṃ bhikkhunti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ cārittasikkhāpade vuttameva. Sace sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti, ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti sabbehi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ. Tasmiṃ gāme taṃ kammaṃ na sampajjatīti aññaṃ gāmaṃ gacchanti, gāmasatampi hotu, puna āpucchanakiccaṃ natthi. Sace pana ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantā antarā aññaṃ gāmaṃ pavisitukāmā honti, puna āpucchitabbameva.
在俗人家或集会厅里吃完饭,想出去乞油或乞酥时,如果见到有比丘在,要先告诉他再走;如果没有比丘在,心里想“没有”就可以走。走到街上见到比丘,不需要再告知,就算没告知也可以继续乞食。如果道路穿过村子中间,沿着这条路走时,心里生起“我要乞油等物”的念头,如果见到有比丘在,就要告知后再乞食。但如果不离开道路、顺路乞食,就不需要告知。没有围墙的村子,它的界域应按照“不与取”中所说的方式来了知。
Kulaghare vā āsanasālāya vā bhattakiccaṃ katvā telabhikkhāya vā sappibhikkhāya vā caritukāmo hoti, sace passe bhikkhu atthi, āpucchitvā gantabbaṃ. Asante natthīti gantabbaṃ. Vīthiṃ otaritvā bhikkhuṃ passati, āpucchanakiccaṃ natthi, anāpucchitvāpi caritabbameva. Gāmamajjhena maggo hoti, tena gacchantassa telādibhikkhāya carissāmīti citte uppanne sace passe bhikkhu atthi, āpucchitvā caritabbaṃ. Maggā anokkamma bhikkhāya carantassa pana āpucchanakiccaṃ natthi, aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabbo.
515在“园内”等句里,不只是没告诉人,就算没系腰带、没披桑喀帝而走,也不犯。所谓“在灾难时”,是指狮子或老虎来了、乌云起了,或者别的什么灾祸发生了,不犯。在这样的灾难时,从村外进到村里是允许的。这里剩下的内容都很浅显易懂。
515.Antarārāmantiādīsu na kevalaṃ anāpucchā kāyabandhanaṃ abandhitvā saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassapi anāpatti. Āpadāsūti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati, anāpatti. Evarūpāsu āpadāsu bahigāmato antogāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
咖提那的起源:由身、语而生,也从身、语、心而生起;是造作与非造作,不是想解脱,没有心,是施设罪,是身业,是语业,有三种心,三种受。
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
4. 针筒学处的注释
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
517-20第四项学处中:“可破坏的”就是指破坏本身;因为它具有这种作用,所以就叫“可破坏的”。“阿兰尼”是指取火用的燧木。“维德”是指穿孔的工具。这里剩下的内容意思都很浅显明白。六种起源:是造作,不是想解脱,是无心,是施设罪,是身业,是语业,有三种心,三种受。
517-20. Catutthe – bhedanameva bhedanakaṃ; taṃ assa atthīti bhedanakameva. Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti vedhake. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
5. 床学处注释
5. Mañcasikkhāpadavaṇṇanā
522第五项中,“可切割的”这一说法,和前面所讲的道理一样。
522. Pañcame – chedanakaṃ vuttanayameva.
525切割后再用这一条里,如果不想切割,可以把它埋进地里,在上面标出尺寸;或者把它翻过来用;或者把它抬起来架在横梁接合处,搭成一个平台再用——这些做法都允许。这里其余的内容浅显明白。六种起因。
525.Chinditvā paribhuñjatīti ettha sace na chinditukāmo hoti, bhūmiyaṃ nikhaṇitvā pamāṇaṃ upari dasseti, uttānaṃ vā katvā paribhuñjati, ukkhipitvā vā tulāsaṅghāṭe ṭhapetvā aṭṭaṃ katvā paribhuñjati, sabbaṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
第6条 棉褥学处的注释
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
526第六学处:这里说“填塞了棉”,就是棉填塞物;意思是放入棉之后,在上面用布片覆盖填塞。这里其余的内容容易理解。六种起源。
526. Chaṭṭhe – tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ; tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhanti vuttaṃ hoti. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
第7章 坐具学处的注释
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
531-4第七学处中,“坐具是被允许的”——在哪里被允许?在衣犍度中讲到精致食物的那个因缘处。那里说:“诸比丘,为了护身、护衣、护坐卧处,我允许坐具。”(《大品》353)“譬如旧皮革工”,意思是就像旧的皮革匠。正如皮革匠想要把皮革展开,就这边那边地刮削、拉伸;他对那坐具也是这样。因此世尊这样说:“所谓坐具,就是称为有边的。”他把它铺开,像铺敷具一样,在一端取一善逝拃量、一拃大小的区域,在两处割开,做成三条边,凭这些边就称为有边。这里其余部分容易理解。六种起源。
531-4. Sattame – nisīdanaṃ anuññātaṃ hotīti kattha anuññātaṃ? Cīvarakkhandhake paṇītabhojanavatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kāyaguttiyā cīvaraguttiyā senāsanaguttiyā nisīdana’’nti (mahāva. 353). Seyyathāpi purāṇāsikoṭṭhoti yathā nāma purāṇacammakāroti attho. Yathā hi cammakāro cammaṃ vitthataṃ karissāmīti ito cito ca samañchati, kaḍḍhati; evaṃ sopi taṃ nisīdanaṃ. Tena taṃ bhagavā evamāha – ‘‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthiyā vidatthimatte padese dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā kariyanti, tāhi dasāhi sadasaṃ nāma vuccati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
第8条 疥疮覆布学处的注释
8. Kaṇḍupaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā
537第八学处中,“疥疮覆布已被允许”,是在哪里允许的?在衣犍度中贝拉塔西沙的那个事例里。那里确实说过:“比丘们,如果有人得了疥疮、疖子、流脓或粗癞等病,我允许他用疥疮覆布。”(《大品》354)
537. Aṭṭhame – kaṇḍupaṭicchādi anuññātā hotīti kattha anuññātā? Cīvarakkhandhake belaṭṭhasīsavatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho tassa kaṇḍupaṭicchādi’’nti (mahāva. 354).
539从肚脐以下到膝盖骨上方,这是指比丘的肚脐以下、膝盖以上这个部位。疥,就是疥疮。疹,就是红色尖头疹、细疹。流脓,是指因痔疮、瘘管、恶臭、糖尿病等而流出不净之物。粗疥或病,说的是大疹之病。这里其余的内容很容易理解。六种生起。
539.Yassa adhonābhi ubbhajāṇumaṇḍalanti yassa bhikkhuno nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Kaṇḍūti kacchu. Piḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapiḷakā. Assāvoti arisabhagandaramadhumehādīnaṃ vasena asucipaggharaṇakaṃ. Thullakacchu vā ābādhoti mahāpiḷakābādho vuccati. Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
第9条 雨浴衣学处的注释
9. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā
542542. 第九项:所谓“雨浴衣已被允许”,是在哪里允许的?在衣犍度中的毗舍佉故事里。那里确实说过:“比丘们,我允许雨浴衣。”(《大品》352)这里剩下的内容很清楚。六种生起。
542. Navame – vassikasāṭikā anuññātā hotīti kattha anuññātā? Cīvarakkhandhake visākhāvatthusmiṃ. Vuttañhi tattha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭika’’nti (mahāva. 352). Sesamettha uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
10. 难陀长老学处的注释
10. Nandattherasikkhāpadavaṇṇanā
547第十条:所谓“四指宽”,就是比四个手指的长度还短一点。其余内容容易理解。六种生起。
547. Dasame – caturaṅgulomakoti catūhi aṅgulehi ūnakappamāṇo. Sesaṃ uttānameva. Chasamuṭṭhānaṃ.
“已诵出”等句,就是按照前面所说的方式。
Uddiṭṭhā khotiādi vuttanayamevāti.