7. 有生命品
7. Sappāṇakavaggo
5. 巴吉帝亚篇义注 · 53 段
1. 故意杀生学处注释
1. Sañciccapāṇasikkhāpadavaṇṇanā
382382. 在“有虫品”的第一条学处中:“是射手”——指在家时是教人射箭的老师。“剥夺生命”——指使生命分离。
382. Sappāṇakavaggassa paṭhamasikkhāpade – issāso hotīti gihikāle dhanuggahācariyo hoti. Jīvitā voropitāti jīvitā viyojitā.
在学处里,“剥夺”就是“使分离”。不过,这只是世俗的说法。因为并不像头饰被取下后头还单独存在那样,在生命被剥夺时,有情当中并没有一个叫“命”的东西单独留下来,它只是彻底消失而已。所以,为了说明这个意思,在词语分解中说“断绝命根”等等。另外,在这个学处里,应当知道只有畜生才是“有情”。杀小的或杀大的,犯的罪没有差别。但在大的有情上,因为加行大,不善也大。“对有情的众生想”:即使在清扫床榻时,对木虫卵也生起有情想,因为没有悲悯心而把它弄破、移走,就犯巴吉帝亚。因此,在这种场合,应当生起悲悯,以不放逸来行事。其余内容,连同起源等,应按照在人分身中已说的方式来了知。
Sikkhāpadepi voropeyyāti viyojeyya. Yasmā pana vohāramattamevetaṃ; na hettha kiñci viyojite sīsālaṅkāre sīsaṃ viya jīvitā voropite pāṇepi jīvitaṃ nāma visuṃ tiṭṭhati, aññadatthu antaradhānameva gacchati, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ padabhājane ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindatī’’tiādi vuttaṃ. Imasmiñca sikkhāpade tiracchānagatoyeva ‘‘pāṇo’’ti veditabbo. Taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa āpattinānākaraṇaṃ natthi. Mahante pana upakkamamahantattā akusalamahattaṃ hoti. Pāṇe pāṇasaññīti antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti, pācittiyaṃ. Tasmā evarūpesu ṭhānesu kāruññaṃ upaṭṭhapetvā appamattena vattaṃ kātabbaṃ. Sesaṃ manussaviggahe vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
2. 含有生物之水的学处注释
2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
387第二,“有虫的”:凡是那些虫会因为被使用而死掉的水,就叫“有虫的”。如果明知是那样的水还拿来用,每用一次就犯一次巴吉帝亚。即使一口气不间断地喝满一钵,也只犯一个罪。用那样的水冲洗装过食物的钵,或者用那样的水冷却热粥钵,或者用手、用瓢取那样的水来洗澡,每做一个动作就犯一次巴吉帝亚。进入水槽或池塘后,为了出来而搅起水波,也犯巴吉帝亚。清理水槽或池塘的人,从那里取出来的水,只能倒回水里。如果附近没有水,就应该把八罐或十罐净水倒在一个能存住水的地方,然后再往那里倒。不应该把水倒在热石头上,想着“它会流进水里”。不过,如果用净水把石头冷却之后再倒,那是可以的。这里剩下的内容都很浅显易懂。
387. Dutiye – sappāṇakanti ye pāṇakā paribhogena maranti, tehi pāṇakehi sappāṇakaṃ, tādisañhi jānaṃ paribhuñjato payoge payoge pācittiyaṃ. Pattapūrampi avicchinditvā ekapayogena pivato ekā āpatti. Tādisena udakena sāmisaṃ pattaṃ āviñchitvā dhovatopi tādise udake uṇhayāgupattaṃ nibbāpayatopi taṃ udakaṃ hatthena vā uḷuṅkena vā gahetvā nhāyatopi payoge payoge pācittiyaṃ. Udakasoṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā pavisitvā bahinikkhamanatthāya vīciṃ uṭṭhāpayatopi. Soṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā sodhentehi tato gahitaudakaṃ udakeyeva āsiñcitabbaṃ. Samīpamhi udake asati kappiyaudakassa aṭṭha vā dasa vā ghaṭe udakasaṇṭhānakappadese āsiñcitvā tattha āsiñcitabbaṃ. ‘‘Pavaṭṭitvā udake patissatī’’ti uṇhapāsāṇe udakaṃ nāsiñcitabbaṃ. Kappiyaudakena pana pāsāṇaṃ nibbāpetvā āsiñcituṃ vaṭṭati. Sesamettha uttānameva.
语业,有三种心,三种受。这里还要知道:即使知道飞虫等会掉进灯里,但因为心是清净的,就像点灯一样;即使知道水里有活物,但以“这是水”的想而使用,所以不犯施设罪。
Vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti. Ettha ca paṭaṅgapāṇakānaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhacittatāya dīpajālane viya sappāṇakabhāvaṃ ñatvāpi udakasaññāya paribhuñjitabbato paṇṇattivajjatā veditabbāti.
3. 折损学处注释
3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā
392第三学处——“翻案”:所谓“翻案”,就是走到各个比丘跟前,说“这事还没做”之类的话,从中搅动,让他们没法按照已经确定的状态定下来。
392. Tatiyasikkhāpade – ukkoṭentīti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni vadantā uccālenti; yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na denti.
393“如法”:意思是,为了平息某件诤事而宣说的法,就是依那法而平息。“已断诤事”:指已被断除的诤事;意思是,这件诤事是依导师所说的法而得到平息的。
393.Yathādhammanti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamanāya dhammo vutto, teneva dhammenāti attho. Nihatādhikaraṇanti nihataṃ adhikaraṇaṃ; satthārā vuttadhammeneva vūpasamitaṃ adhikaraṇanti attho.
395“对如法甘马有甘马想”:如果某个甘马平息了那件诤事,而这个甘马确实是如法的,那么对于这个如法甘马,他仍然认为“这是如法甘马”而提出翻案,就犯巴吉帝亚。其余几句也应当按这个方式理解。这里是简略说明,详细说明则在《附随》中按“这四种诤事有几种翻案”等方式讲述。诸义注中已把这一切引出来并解释了其中的含义。我们将在那里再作解释;因为如果在这里引出来解释,反而会更加混乱,所以我们没有在这里解释。这里其余的内容都很容易理解。三因生起:作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。
395.Dhammakamme dhammakammasaññīti yena kammena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamitaṃ, tañce dhammakammaṃ hoti, tasmiṃ dhammakamme ayampi dhammakammasaññī hutvā yadi ukkoṭeti, pācittiyaṃ āpajjatīti attho. Etena nayena sesapadānipi veditabbāni. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘imesaṃ catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kati ukkoṭanā’’tiādinā nayena parivāre vutto. Aṭṭhakathāsu taṃ sabbaṃ āharitvā tassevattho vaṇṇito. Mayaṃ pana taṃ tattheva vaṇṇayissāma. Idha āharitvā vaṇṇiyamāne hi suṭṭhutaraṃ sammoho bhaveyyāti na vaṇṇayimha. Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
4. 粗恶学处注释
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
399第四学处——“粗恶罪”这里,以义示的方式列出了四巴拉基格,但实际所指是桑喀地谢思罪;覆藏这个罪的人犯巴吉帝亚。“仅仅放下责任”:就是在放下责任的那一刻。即使放下责任之后才说出来,也不起保护作用;只有在放下责任的那一刻就犯巴吉帝亚,这才是这里的意思。如果这样放下责任之后,为了覆藏而告诉另一个人,那个人又告诉另一个人,用这种方式,哪怕是一百个比丘、一千个比丘,只要相续还没有断,就一直都犯这个罪。那什么时候相续才断呢?玛哈苏玛长老说:“犯了罪的人告诉一个人,那个人反过来又告诉原来告诉他的人;这样相续就断了。”玛哈巴杜玛长老则说:“这只是当事者本人而已。犯了罪的人告诉一位比丘,这位比丘告诉另一个人,那个人反过来又告诉最初被告知的那个人;这样,当第三个人告诉第二个人时,相续就断了。”
399. Catutthe – duṭṭhullā nāma āpattīti ettha cattāri pārājikāni atthuddhāravasena dassitāni, saṅghādisesāpatti pana adhippetā, taṃ chādentassa pācittiyaṃ. Dhuraṃ nikkhittamatteti dhure nikkhittamatte. Sacepi dhuraṃ nikkhipitvā pacchā āroceti, na rakkhati; dhuraṃ nikkhittamatteyeva pācittiyanti vuttaṃ hoti. Sace pana evaṃ dhuraṃ nikkhipitvā paṭicchādanatthameva aññassa āroceti, sopi aññassāti etenupāyena samaṇasatampi samaṇasahassampi āpattiṃ āpajjatiyeva tāva, yāva koṭi na chijjati. Kadā pana koṭi chijjatīti? Mahāsumatthero tāva vadati – ‘‘āpattiṃ āpanno ekassa āroceti, so paṭinivattitvā tasseva āroceti; evaṃ koṭi chijjatī’’ti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘ayañhi vatthupuggaloyeva. Āpattiṃ āpanno pana ekassa bhikkhuno āroceti, ayaṃ aññassa āroceti, so paṭinivattitvā yenassa ārocitaṃ, tasseva āroceti; evaṃ tatiyena puggalena dutiyassa ārocite koṭi chinnā hotī’’ti.
400“非粗恶罪”是指其余的五种罪聚。对于未受具足戒的人,“粗恶或非粗恶的邪行”:在这里,对未受具足戒的人,泄精和身体接触,这叫做粗恶邪行。其余的在这里容易理解。以舍弃责任为起因——从身、语、心而生起,非作、想解脱、有心、世间所呵责,是身业、语业、不善心、苦受。
400.Aduṭṭhullaṃ āpattinti avasese pañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti ettha anupasampannassa sukkavissaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāma. Sesamettha uttānamevāti. Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ , dukkhavedananti.
5. 未满二十岁学处注释
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
402402. 第五学处——心想“手指会痛”,于是想:写字的人手指会痛。心想“胸会痛”,于是想:学算数的人要反复思量很多,所以他的胸会痛。心想“眼会痛”,于是想:学钱币鉴别术的人要把金币翻来翻去地看,所以他的眼会痛。关于蚊虻等,“蚊”指黄苍蝇。“苦的”指正在受苦的。“剧烈的”指严重的。“粗硬的”指尖锐的。“辛辣的”指粗涩的;或者因为不可意,所以像辛辣味一样。“不可意的”指不甜美的。“夺命的”指夺取生命的。
402. Pañcamasikkhāpade – aṅguliyo dukkhā bhavissantīti akkharāni likhantassa aṅguliyo dukkhā bhavissantīti cintesuṃ. Urassa dukkhoti gaṇanaṃ sikkhantena bahuṃ cintetabbaṃ hoti, tenassa uro dukkho bhavissatīti maññiṃsu. Akkhīni dukkhā bhavissantīti rūpasuttaṃ sikkhantena kahāpaṇā parivattetvā parivattetvā passitabbā honti, tenassa akkhīni dukkhāni bhavissantīti maññiṃsu. Ḍaṃsādīsu ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo. Dukkhānanti dukkhamānaṃ. Tibbānanti bahalānaṃ. Kharānanti tikhiṇānaṃ. Kaṭukānanti pharusānaṃ; amanāpatāya vā kaṭukarasasadisānaṃ. Asātānanti amadhurānaṃ. Pāṇaharānanti jīvitaharānaṃ.
404划定界:就是建立新的界。不过在《库伦德》中,即使只是以洒水来划定界限,也说犯恶作。满二十岁:从结生心开始算起,年满二十岁;因为胎中二十岁,也确实算作满二十岁。正如所说——
404.Sīmaṃ sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati. Kurundiyaṃ pana udakukkhepaparicchindanepi dukkaṭaṃ vuttaṃ. Paripuṇṇavīsativassoti paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso; gabbhavīsopi hi paripuṇṇavīsativassotveva saṅkhye gacchati. Yathāha –
当时,具寿童子·咖沙巴是在母胎中满二十岁后受具足戒的。那时,具寿童子·咖沙巴这样想:“世尊规定,未满二十岁的人不应受具足戒。而我是在母胎中满二十岁后受的具足戒。我到底算受了具足戒,还是没受具足戒呢?”比丘们把这件事禀告了世尊。世尊说:“诸比丘,在母胎中最初心生起、最初识显现的那一刻,就是他的生。诸比丘,我允许母胎中满二十岁者受具足戒。”
‘‘Tena kho pana samayena āyasmā kumārakassapo gabbhavīso upasampanno hoti. Atha kho āyasmato kumārakassapassa etadahosi – ‘bhagavatā paññattaṃ, na ūnavīsativasso puggalo upasampādetabboti. Ahañcamhi gabbhavīso upasampanno. Upasampanno nukhomhi, nanu kho upasampanno’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Yaṃ bhikkhave mātukucchimhi paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ, paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ tadupādāya sāvassa jāti. Anujānāmi, bhikkhave, gabbhavīsaṃ upasampādetu’’nti (mahāva. 124).
在这里,如果有人住在母胎里十二个月,在大自恣日出生,那么从那时起,直到第十九次大自恣之后,过了那天,在次日应当受具足戒。按照这个方法,就可以知道年岁的减少和增加。
Tattha yo dvādasamāse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jāto, so tato paṭṭhāya yāva ekūnavīsatime vasse mahāpavāraṇā, taṃ atikkamitvā pāṭipade upasampādetabbo. Etenupāyena hāyanavaḍḍhanaṃ veditabbaṃ.
不过,古代长老们会让十九岁的沙弥过了自恣日之后,在第二天为他授予具足戒。这是为什么呢?解释说:一年里有六次十四日伍波萨他。这样算下来,二十年里就少了四个月。国王们每三年会加一个闰月。这样在十八年里就多出六个月。把因为伍波萨他而少掉的四个月扣掉,还剩两个月。把这两个月补进去,二十年就圆满了。所以他们不再犹豫,过了自恣日之后,在第二天授予具足戒。这里说的“十九岁”,是针对自恣之后即将满二十岁的人说的。因此,如果一个人在母胎里住了十二个月,他就是二十一岁。如果住了七个月,他就是二十岁零七个月。但住胎六个月就出生的人,活不下来。
Porāṇakattherā pana ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādenti, taṃ kasmāti? Vuccate – ekasmiṃ vasse cha cātuddasikauposathā honti. Iti vīsatiyā vassesu cattāro māsā parihāyanti. Rājāno tatiye tatiye vasse vassaṃ ukkaḍḍhanti. Iti aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhanti, tato uposathavasena parihīne cattāro māse apanetvā dve māsā avasesā honti, te dve māse gahetvā vīsativassāni paripuṇṇāni hontīti nikkaṅkhā hutvā nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipade upasampādenti. Ettha pana yo pavāretvā vīsativasso bhavissati, taṃ sandhāya ‘‘ekūnavīsativassa’’nti vuttaṃ. Tasmā yo mātukucchismiṃ dvādasamāse vasi, so ekavīsativasso hoti. Yo sattamāse vasi, so sattamāsādhikavīsativasso. Chamāsajāto pana na jīvati.
406未满二十岁却认为自己已满二十岁,这种情况不算犯戒。这里说的是,虽然给他授具足戒的人没有犯戒,但这个人本身并没有真正得到具足戒。不过,如果他在十年之后给别人授具足戒,而除去他以外的人数足够凑成僧团,那么那个人就是善受具足戒。而他自己,只要还不知道这件事,就既不会障碍生天,也不会障碍解脱;一旦知道了,就必须重新受具足戒。其余内容浅显易懂。
406.Anāpatti ūnavīsativassaṃ paripuṇṇavīsativassasaññīti ettha kiñcāpi upasampādentassa anāpatti, puggalo pana anupasampannova hoti. Sace pana so dasavassaccayena aññaṃ upasampādeti, tañce muñcitvā gaṇo pūrati, sūpasampanno. Sopi ca yāva na jānāti, tāvassa neva saggantarāyo na mokkhantarāyo, ñatvā pana puna upasampajjitabbaṃ. Sesaṃ uttānameva.
三种生起:是所作,是想解脱,是有心,是制罪,是身业,
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ,
语业,有三种心,三种受。
Vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
6. 盗贼剑学处的注释
6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā
407第六项:paṭiyāloka 的意思是面向太阳的光,也就是指西方。kammiyā 是指在税关工作的官员。
407. Chaṭṭhe – paṭiyālokanti sūriyālokassa paṭimukhaṃ; pacchimadisanti attho. Kammiyāti suṅkaṭṭhāne kammikā.
409国王,或者前往行窃国王——意思是:偷了国王的东西,或者欺骗了国王,拿了属于国王的某些财物之后,心想“现在我们不还给他了”,就这样离去。
409.Rājānaṃ vā theyyaṃ gacchantīti rājānaṃ vā thenetvā vañcetvā rañño santakaṃ kiñci gahetvā idāni na tassa dassāmāti gacchanti.
411“不在约定时间”——如果是在非约定的时间、非约定的日期前往,就不犯戒。但如果是在路上或森林中约定同行,那就确实犯戒。这里剩下的内容,因为和比丘尼篇里已说过的道理一样,意思很清楚。伴盗贼学处——它的起因是:从身与心,或从身、语与心而生起;是造作,是想的解脱,是有心的,是制戒所禁止的;是身业,是语业;涉及三种心,三种受。
411.Visaṅketenāti kālavisaṅketena divasavisaṅketena ca gacchato anāpatti. Maggavisaṅketena pana aṭavivisaṅketena vā āpattiyeva. Sesamettha bhikkhunivagge vuttanayattā uttānatthameva. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ – kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
7. 关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
412第七——燃烧着坐着,意思是陷入忧思,只是在责备自己地坐着。这位比丘没有把我带出去,意思是这位尊者比丘没有把我带出去;他没有把我带走就离开了。这里剩下的内容,应当依照与比丘尼共相约学处中所说的方式,连同起因等一起来理解。
412. Sattame – padhūpento nisīdīti pajjhāyanto attānaṃyeva paribhāsanto nisīdi. Nāyyo so bhikkhu maṃ nippātesīti ayyo ayaṃ bhikkhu maṃ na nikkhāmesi; na maṃ gahetvā agamāsīti attho. Sesamettha bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
8. 阿利塔学处注释
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
417第八则:“gaddhe bādhayiṃsu”的意思是“他们折磨秃鹫”,所以叫“gaddhabādhino”(折磨秃鹫的人);“gaddhabādhino pubbapurisā assā”的意思是“他的祖先是折磨秃鹫的人”,因此他被称为“gaddhabādhipubbo”(以折磨秃鹫的人为先祖者),也就是说,他出身于一个以杀秃鹫为业的家族。
417. Aṭṭhame – gaddhe bādhayiṃsūti gaddhabādhino; gaddhabādhino pubbapurisā assāti gaddhabādhipubbo, tassa gaddhabādhipubbassa gijjhaghātakakulappasutassāti attho.
障碍生天与解脱的,就叫作“障碍法”。这些障碍按业、烦恼、果报、诽谤、违犯教令分为五种。其中,五无间业叫作业障。同样,污辱比丘尼的业也属于业障,不过这种业只障碍解脱,不障碍生天。决定邪见这类法叫作烦恼障。黄门、畜生、两性人的结生法叫作果报障。诽谤圣者叫作诽谤障,不过这种障只持续到他们向圣者忏悔为止,之后就不再是障。故意犯下的罪叫作违犯教令障,这种障也只在自称比丘、或不出罪、或不发露的期间内存在,之后就不再是障。
Saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā. Te kammakilesavipākaupavādaāṇāvītikkamavasena pañcavidhā. Tattha pañcānantariyakammā kammantarāyikā nāma. Tathā bhikkhunīdūsakakammaṃ, taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Niyatamicchādiṭṭhidhammā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhidhammā vipākantarāyikā nāma. Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma, te pana yāva ariye na khamāpenti tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā āpattiyo āṇāvītikkamantarāyikā nāma, tāpi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā tāvadeva, na tato paraṃ.
这时,有一位比丘多闻且善于说法,他能识别其他类型的障碍,但因为不精通律,所以不知道违犯戒律所构成的障碍。因此,他独自静处时这样想:“这些在家者享受五种感官欲乐,也能成为入流者、一来者、不来者;比丘们看见悦意、眼所识的色……乃至……接触到悦意、身所识的触,享用柔软的被褥、衣服等,这一切都没问题。为什么唯独女色……乃至……女人的触就不行?这些也应该可以。”他这样把有贪爱的享用和无贪爱的享用混为一谈,就像用粗麻绳去搓极细的线,又像拿芥子去比拟须弥山,生起了邪恶的见解,认为:“世尊为什么要像堵住大海一样,费那么大力气制定第一条巴拉基格?这里面根本没有过失。”他这样与一切知智对抗,切断了有堪能者的希望,对胜者的教令之轮发起攻击。因此他说:“我这样理解世尊所宣说的法……”等等。
Tatrāyaṃ bhikkhu bahussuto dhammakathiko sesantarāyike jānāti, vinaye pana akovidattā paṇṇattivītikkamantarāyike na jānāti, tasmā rahogato evaṃ cintesi – ‘‘ime āgārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti…pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇādīni paribhuñjanti, etaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Kasmā itthirūpā…pe… itthiphoṭṭhabbā eva na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantī’’ti. Evaṃ rasena rasaṃ saṃsanditvā sacchandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thūlavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya sāsapena saddhiṃ sineruṃ upasaṃharanto viya pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto bhabbapuggalānaṃ āsaṃ chindanto jinassa āṇācakke pahāramadāsi. Tenāha – ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādi.
“骸骨喻”等这一段里,骸骨喻是就少乐味的意思来说的;肉块喻是就众人共有的意思来说的;草炬喻是就烧灼的意思来说的;火坑喻是就极大逼恼的意思来说的;梦喻是就短暂显现的意思来说的;借物喻是就暂时拥有的意思来说的;树果喻是就摧折一切肢节的意思来说的;刀砧喻是就剁切的意思来说的;枪矛喻是就刺穿的意思来说的;蛇头喻是就有危险、有恐怖的意思来说的。这就是这里的大要。详细解释则应从《破除迷执》即中部注释书中取来。像这样解说,就是如此。这里其余的内容,因为前面已经说过其方式,所以浅显易懂。
Aṭṭhikaṅkalūpamātiādimhi aṭṭhikaṅkalūpamā appassādaṭṭhena. Maṃsapesūpamā bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā mahābhitāpanaṭṭhena. Supinakūpamā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhenāti ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana papañcasūdaniyaṃ majjhimaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. 1.234 ādayo; 2.42 ādayo) gahetabbo. Evaṃ byākhoti evaṃ viya kho. Sesamettha pubbe vuttanayattā uttānameva.
谏责等起——由身、语、意生起;不是造作行为;是想解脱;有心;是世间所呵责的;属于身业、语业;是不善心;伴随苦受。
Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
9. 与被举者共住学处注释
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā
424-5第九条——“未作随法”:所谓“随法”,是指有人因不见罪、或因不肯忏悔罪、或因不肯舍弃恶见,被依法、依律、依师教举罪;后来见他表现出随顺的行为,就给予他恢复。这种恢复称为“随法”。如果对某人没有做过这种恢复,这人就叫“未作随法者”,意思是和这样的人共住。因此,在分别解说中说:“未作随法者,就是被举罪而没有得到恢复的人。”
424-5. Navame – akaṭānudhammenāti anudhammo vuccati āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā dhammena vinayena satthusāsanena ukkhittakassa anulomavattaṃ disvā katā osāraṇā; so osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa na kato, ayaṃ akaṭānudhammo nāma, tādisena saddhinti attho. Tenevassa padabhājane ‘‘akaṭānudhammo nāma ukkhitto anosārito’’ti vuttaṃ.
给或受:一次动作就算给或受很多,也只是一个巴吉帝亚。如果给和受是断断续续进行的,就按动作的次数结巴吉帝亚。这里其余的部分很清楚。这些生起:是所作、想解脱、有心、制罪所违;是身业、语业;三种心、三种受。
Deti vā paṭiggaṇhāti vāti ekapayogena bahumpi dadato vā gaṇhato vā ekaṃ pācittiyaṃ. Vicchinditvā vicchinditvā dentassa ca gaṇhantassa ca payogagaṇanāya pācittiyāni . Sesamettha uttānameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
10. 刺学处注释
10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā
428第十条——“生起恶见”:就像阿利塔那样,这位比丘也是由于不如理地浮现,才生起了恶见。“应灭摈”:此处灭摈有三种——共住灭摈、形相灭摈、罚业灭摈。其中,因不见罪等而作举罪,名为共住灭摈。“应灭摈污家者”“应灭摈梅提亚比丘尼”,这名为形相灭摈。“从今天起,贤友沙弥,你不能再称那位世尊为师”,这名为罚业灭摈。这里所指的就是这一种。因此说:“诸比丘,应当这样灭摈……灭去。”其中,“行”就是去。“你”指外人、无归属者。“灭去”就是消失,去到我们看不见你的地方。
428. Dasame – diṭṭhigataṃ uppannanti ariṭṭhassa viya etassāpi ayoniso ummujjantassa uppannaṃ. Nāsetūti ettha tividhā nāsanā – saṃvāsanāsanā, liṅganāsanā, daṇḍakammanāsanāti. Tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. ‘‘Dūsako nāsetabbo (pārā. 66) mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti (pārā. 384) ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘‘Ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’’ti ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāma. Ayaṃ idha adhippetā. Tenāha – ‘‘evañca pana bhikkhave nāsetabbo…pe… vinassā’’ti. Tattha carāti gaccha. Pireti para amāmaka. Vinassāti nassa; yattha te na passāma, tattha gacchāti.
429应呵责就是去结交。应侍奉就是让他来为自己服务。其余内容,连同生起等,都应按照阿利塔学处里已说的方法来了知。
429.Upalāpeyyāti saṅgaṇheyya. Upaṭṭhāpeyyāti tena attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya. Sesaṃ ariṭṭhasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.