礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
律藏·巴吉帝亚义注
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Vinayapiṭake · Pācittiya-aṭṭhakathā
5. 巴吉帝亚篇义注
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
全篇 789 段
妄语学处的注释
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
凡以九品善安立摄集者,
今为彼等作此小(戒)之解释。
Yesaṃ navahi vaggehi, saṅgaho suppatiṭṭhito; Khuddakānaṃ ayaṃ dāni, tesaṃ bhavati vaṇṇanā.
1在这其中,先说妄语品的第一条学处。“手”是那位长老的名字。“释迦族之子”就是释迦子。据说在佛陀时代,释迦族有八万男子出家,他就是其中之一。“被论所掷”的意思是:以“我要去辩论”这样思惟之后,被这样的论掷向、投向、遣送到对手那边;或者,是在论辩中被自己的心所掷。又因为无论哪里有论辩,他就在那里出现,所以叫“被论所掷”。“先否定后又承认”是指:在自己的论点中察觉到某个过失,就以“这不是我的论点”来否定,之后又反复讲述,察觉到没有过失后,就承认“这正是我的论点”。“先承认后又否定”是指:在某种说法中察觉到利益,就承认“这是我的论点”,之后又反复讲述,察觉到其中有过失,就以“这不是我的论点”来否定。“以其他掩盖其他”是指:用一种理由来掩盖、遮蔽、覆障另一种理由,比如说了“色应知是无常”之后,又说“随生法”等等。不过在《库伦德义注》中说:“为了掩盖它,而说很多其他的话。”这里的意思是:为了掩盖那种承认和否定,就说很多诸如“是谁说的、说了什么、在什么情况下说的”这样的话。另外,在《大义注》中说:“先否定后又承认、先承认后又否定,这样就是以其他掩盖其他。”“明知而说妄语”是指:明明知道而说虚妄的话。“约定后欺骗”是指:在上午等时间,先约定“在某时某处应当有论辩”,然后早于或晚于约定时间前往,说:“诸位请看,外道们没有来,已经败了。”然后离去。
1. Tattha musāvādavaggassa tāva paṭhamasikkhāpade hatthakoti tassa therassa nāmaṃ. Sakyānaṃ puttoti sakyaputto. Buddhakāle kira sakyakulato asīti purisasahassāni pabbajiṃsu, tesaṃ so aññataroti. Vādakkhittoti ‘‘vādaṃ karissāmī’’ti evaṃ parivitakkitena vādena paravādisantikaṃ khitto pakkhitto pahito pesitoti attho. Vādamhi vā sakena cittena khitto. Yatra yatra vādo tatra tatreva sandissatītipi vādakkhitto. Avajānitvā avajānātīti attano vāde kañci dosaṃ sallakkhento ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānitvā puna kathento kathento niddosataṃ sallakkhetvā ‘‘mameva ayaṃ vādo’’ti paṭijānāti. Paṭijānitvā avajānātīti kismiñcideva vacane ānisaṃsaṃ sallakkhento ‘‘ayaṃ mama vādo’’ti paṭijānitvā puna kathento kathento tattha dosaṃ sallakkhetvā ‘‘nāyaṃ mama vādo’’ti avajānāti. Aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena aññaṃ kāraṇaṃ paṭicarati paṭicchādeti ajjhottharati, ‘‘rūpaṃ aniccaṃ jānitabbato’’ti vatvā puna ‘‘jātidhammato’’tiādīni vadati. Kurundiyaṃ pana ‘‘etassa paṭicchādanahetuṃ aññaṃ bahuṃ kathetī’’ti vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – yaṃ taṃ paṭijānanañca avajānanañca, tassa paṭicchādanatthaṃ ‘‘ko āha , kiṃ āha, kismiṃ āhā’’ti evamādi bahuṃ bhāsatīti. Puna mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘avajānitvā paṭijānanto paṭijānitvā avajānanto eva ca aññenaññaṃ paṭicaratī’’ti vuttaṃ. Sampajānamusā bhāsatīti jānanto musā bhāsati. Saṅketaṃ katvā visaṃvādetīti purebhattādīsu ‘‘asukasmiṃ nāma kāle asukasmiṃ nāma padese vādo hotū’’ti saṅketaṃ katvā saṅketato pure vā pacchā vā gantvā ‘‘passatha bho, titthiyā na āgatā parājitā’’ti pakkamati.
2明知而说妄语,是指清楚知道(是假的)却仍然对能听懂的人说虚假的话。
2.Sampajānamusāvādeti jānitvā jānantassa ca musā bhaṇane.
33. “以欺骗为先”,是指把欺骗的心放在前面来说话。“语”,是指属于邪语、能发起言说的思。“言辞”,是指由那个思所发起的声音。“言路”,是指言语的路径;因为语本身对于其他随顺见解而行的人来说也成了路径,所以称为“言路”。“语破”,是指被称为语的分别,也就是已分解的语本身这样称呼。“语表”,是指语的表征。应当这样理解:第一个词说的是纯粹的思,中间三个词说的是连同由那个思所发起的音声一起的思,最后一个词说的是连同表业一起的思,这就是“所说”。“非圣者的言说”,是指非圣者、愚痴凡夫的言说。
3.Visaṃvādanapurekkhārassāti visaṃvādanacittaṃ purato katvā vadantassa. Vācāti micchāvācāpariyāpannavacanasamuṭṭhāpikā cetanā. Girāti tāya cetanāya samuṭṭhāpitasaddaṃ dasseti. Byappathoti vacanapatho; vācāyeva hi aññesampi diṭṭhānugatimāpajjantānaṃ pathabhūtato byappathoti vuccati. Vacībhedoti vacīsaññitāya vācāya bhedo; pabhedagatā vācā eva evaṃ vuccati. Vācasikā viññattīti vacīviññatti. Evaṃ paṭhamapadena suddhacetanā, majjhe tīhi taṃsamuṭṭhāpitasaddasahitā cetanā, ante ekena viññattisahitā cetanā ‘‘kathitā’’ti veditabbā. Anariyavohārāti anariyānaṃ bālaputhujjanānaṃ vohārā.
这样说明了故意妄语之后,现在为了指出前面所说的、称为故意妄语的非圣者言行的特征,而说“未见说为我见”等。其中,“未见说为我见”:这样说话的人的言语,或者能发起那言语的思,就是一个非圣者言行,应当按这个方式理解其含义。另外在这里应当知道:通过眼根没有取到的对象是“未见”,通过耳根没有取到的是“未闻”,通过鼻等根觉知后、把三根合起来当作一个而达到但没有取到的是“未觉”,通过五根之外的纯粹意识没有取到的是“未识”。不过在巴利圣典中,是以“所谓未见,就是没有用眼看到”这样比较粗显的方式来做开示的。关于所见等:自己看到的或别人看到的,都是所见。所闻、所觉、所识也是这样,这是一种说法。另一种说法是:自己看到的才是所见,所闻等也是这样。而别人看到的,则归到自己所闻的位置上。所觉等也是这样。
Evaṃ sampajānamusāvādaṃ dassetvā idāni ante vuttānaṃ sampajānamusāvādasaṅkhātānaṃ anariyavohārānaṃ lakkhaṇaṃ dassento ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’tiādimāha. Tattha adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ meti evaṃ vadato vacanaṃ taṃsamuṭṭhāpikā vā cetanā eko anariyavohāroti iminā nayena attho veditabbo. Apicettha cakkhuvasena aggahitārammaṇaṃ adiṭṭhaṃ, sotavasena aggahitaṃ asutaṃ, ghānādivasena munitvā tīhi indriyehi ekābaddhaṃ viya katvā patvā aggahitaṃ amutaṃ, aññatra pañcahi indriyehi suddhena viññāṇeneva aggahitaṃ aviññātanti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘adiṭṭhaṃ nāma na cakkhunā diṭṭha’’nti evaṃ oḷārikeneva nayena desanā katāti. Diṭṭhādīsu ca attanāpi parenapi diṭṭhaṃ diṭṭhameva. Evaṃ sutamutaviññātānīti ayameko pariyāyo. Aparo nayo yaṃ attanā diṭṭhaṃ diṭṭhameva taṃ. Esa nayo sutādīsu. Yaṃ pana parena diṭṭhaṃ, taṃ attanā sutaṭṭhāne tiṭṭhati. Evaṃ mutādīnipi.
4现在,为了依据那些非圣者的言语来举发罪,而开示“以三种方式”等话。它的意思应当依照第四巴拉基格罪巴利注释中所说的方式来了知,即“以三种方式宣称证得初禅……故意说妄语者,犯巴拉基格罪”等。只是在那里,所缘是“证得初禅”,而这里是“未见说为我见”;在那里是“犯巴拉基格罪”,而这里是“犯巴吉帝亚罪”。如此,仅在所缘和罪上有差别,其余特征完全相同。
4. Idāni tesaṃ anariyavohārānaṃ vasena āpattiṃ āropetvā dassento ‘‘tīhākārehī’’tiādimāha. Tassattho ‘‘tīhi ākārehi paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjinti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pārājikassā’’ti evamādicatutthapārājikapāḷivaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Kevalañhi tattha ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’nti idha ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭhaṃ me’’ti, tattha ca ‘‘āpatti pārājikassā’’ti ‘‘idha āpatti pācittiyassā’’ti evaṃ vatthumatte āpattimatte ca viseso, sesaṃ ekalakkhaṇamevāti.
9第九,“以三种方式,于所见有疑”等的含义,也应当依照《怀嗔[桑喀地谢思]学处巴利注释》中解释“见[他人]犯巴拉基格法者,于所见有疑……”等的方式来了知。因为这里只是在巴利文句上有所不同,而在义理上跟上座部的说法没有任何差别。
9.Tīhākārehi diṭṭhe vematikotiādīnampi attho ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto diṭṭhe vematiko’’ti evamādiduṭṭhadosapāḷivaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Pāḷimattameva hi ettha viseso, atthe pana satheravāde kiñci nānākaraṇaṃ natthi.
1111. “突然而说”:没有先审察、没有先考虑,就仓促地把所见说成“我没看见”。“想说此却说彼”:因为迟钝、愚笨而口误,本该说“衣”,却说成“吉拉”等别的近音词。如果有人被沙弥问“尊者,您见到我的戒师了吗”,却开玩笑地说“你的戒师大概套上木车走了吧”;或者听到豺狼的叫声,被问“尊者,这是什么声音”,就答“这是你母亲乘车赶路时,车轮陷进泥里,人们正在抬车轮的声音”——像这样,既不是玩笑也不是喧闹而说别的话,他照样犯这条罪。另有一种叫“补足语”:有人在村里得到一点油,回到精舍后对沙弥说“你今天去哪儿了?村里只有一块油”;或者得到放在篮子里的一块糕饼,就说“今天村里人用篮子分发糕饼了”——这就是妄语。其余部分很容易明白。
11.Sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti bhaṇati. Aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇatīti mandattā jaḷattā pakkhalanto ‘‘cīvara’’nti vattabbe ‘‘cīra’’nti ādiṃ bhaṇati. Yo pana sāmaṇerena ‘‘api bhante mayhaṃ upajjhāyaṃ passitthā’’ti vutto keḷiṃ kurumāno ‘‘tava upajjhāyo dārusakaṭaṃ yojetvā gato bhavissatī’’ti vā siṅgālasaddaṃ sutvā ‘‘kassāyaṃ bhante saddo’’ti vutto ‘‘mātuyā te yānena gacchantiyā kaddame laggacakkaṃ uddharantānaṃ ayaṃ saddo’’ti vā evaṃ neva davā na ravā aññaṃ bhaṇati, so āpattiṃ āpajjatiyeva. Aññā pūraṇakathā nāma hoti, eko gāme thokaṃ telaṃ labhitvā vihāraṃ āgato sāmaṇeraṃ bhaṇati – ‘‘tvaṃ ajja kuhiṃ gato, gāmo ekatelo ahosī’’ti vā pacchikāya ṭhapitaṃ pūvakhaṇḍaṃ labhitvā ‘‘ajja gāme pacchikāhi pūve cāresu’’nti vā, ayaṃ musāvādova hoti. Sesaṃ uttānamevāti.
这种妄语由三种方式生起:从身和心、从语和心、从身语和心。它是造作,是想解脱,是有心的,属于世间过失,是身业和语业,与不善心相应,有三种受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
2. 轻蔑语学处的注释
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
12第十二,在第二学处中,“贬损”就是刺伤;“辱骂”就是恶口骂人;“鄙视”就是欺压凌辱。
12. Dutiyasikkhāpade omasantīti ovijjhanti. Khuṃsentīti akkosanti. Vambhentīti padhaṃsenti.
1313.“过去曾有”:世尊是为了呵责轻蔑语才引出这个故事。“名为欢喜牛王”:“欢喜”是那头牛的名字,它的角很宽大,所以叫“欢喜牛王”。那时菩萨就是名为欢喜牛王的那头牛。婆罗门用粥饭等食物把它养得非常好。后来它出于对婆罗门的悲悯,说了“你去吧”这样的话。“就站在那里”:即使在无因结生的状态下,它也不喜欢被别人轻蔑,所以为了显示婆罗门的过失就站在那里。“让一百辆车连在一起转动”:就是把车依次排好,停在树下,连成一串,装满绿豆、芝麻、沙等,让一百辆车转动;虽然先前已经停稳的地方,再被车轮到达时也会转动,但菩萨却用前面的车停稳之处,让后面的车也停稳,使一百辆车那么大的地方都转动起来。因为菩萨们是没有所谓松懈的。“因此心满意足”:欢喜牛王因婆罗门获得财富及自己的作为而心满意足。
13.Bhūtapubbanti idaṃ vatthuṃ bhagavā omasavādagarahaṇatthaṃ āhari. Nandivisālo nāmāti nandīti tassa balībaddassa nāmaṃ, visāṇāni panassa visālāni, tasmā ‘‘nandivisālo’’ti vuccati. Bodhisatto tena samayena nandivisālo nāma hoti. Brāhmaṇo taṃ yāgubhattādīhi ativiya posesi. Atha so brāhmaṇaṃ anukampamāno ‘‘gaccha tva’’ntiādimāha. Tattheva aṭṭhāsīti ahetukapaṭisandhikālepi parakhuṃsanaṃ amanāpatoyeva paccesi, tasmā brāhmaṇassa dosaṃ dassetukāmo aṭṭhāsi. Sakaṭasataṃ atibaddhaṃ pavaṭṭesīti paṭipāṭiyā ṭhapetvā heṭṭhārukkhe datvā ekābaddhaṃ katvā muggamāsavālukādīhi puṇṇaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭento, kiñcāpi pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patte pavaṭṭitaṃ hoti, bodhisatto pana purimasakaṭena patiṭṭhitaṭṭhāne pacchimasakaṭaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakaṭasatappamāṇaṃ padesaṃ pavaṭṭesi. Bodhisattānañhi sithilakaraṇaṃ nāma natthi. Tena cattamano ahūti tena brāhmaṇassa dhanalābhena attano kammena ca so nandivisālo attamano ahosi.
1515. 关于“以谩骂”:这里,因为后面想要分别解说“两种谩骂——低劣的谩骂和殊胜的谩骂”,所以不像前面那样说“以低劣的谩骂而轻蔑”,而只说“以谩骂”。“竹工种姓”指木匠种姓;也有人说是竹器工匠种姓。“猎师种姓”指捕鹿猎人等种姓。
15.Akkosenapīti ettha pana yasmā parato ‘‘dve akkosā – hīno ca akkoso ukkaṭṭho ca akkoso’’ti vibhajitukāmo, tasmā yathā pubbe ‘‘hīnenapi akkosena khuṃsentī’’ti vuttaṃ; evaṃ avatvā ‘‘akkosena’’ iccevamāha. Venajātīti tacchakajāti; veṇukārajātītipi vadanti. Nesādajātīti migaluddakādijāti.
“车匠种姓”是指皮革工种姓。“弃花者种姓”是指弃花工种姓。“缺耳”等是奴隶的名字,所以是低贱的。“被轻贱”是指被轻视;也有人读作“被鄙弃”。“被鄙视”是指被轻蔑而知道。“被厌恶”是指被憎嫌。“被轻慢”是指被当作“此人有什么用”那样来轻蔑对待。“不被尊重”是指不被重视。
Rathakārajātīti cammakārajāti. Pukkusajātīti pupphachaḍḍakajāti. Avakaṇṇakādi dāsānaṃ nāmaṃ hoti; tasmā hīnaṃ. Oññātanti avaññātaṃ; ‘‘uññāta’’ntipi paṭhanti. Avaññātanti vambhetvā ñātaṃ. Hīḷitanti jigucchitaṃ . Paribhūtanti kimetenātiti paribhavakataṃ. Acittīkatanti na garukataṃ.
“木匠活”就是木匠的工作。“手印”是用手打手势来计数。“计数”是除了手印以外的其他计算方式。“书写”是写字母文字。糖尿病因为完全没有感受,所以被称为“最上等”。“应当期待”就是应当希求的。用“ya”字或用“bha”字,就是把“ya”字和“bha”字组合起来骂人。用“kāṭa”和“koṭacikā”这类词,其中“kāṭa”是男性生殖器的代称,“koṭacikā”是女性生殖器的代称;用这些词来骂人,这就叫低劣的骂人话。
Koṭṭhakakammanti tacchakakammaṃ. Muddāti hatthamuddāgaṇanā. Gaṇanāti acchiddakādiavasesagaṇanā. Lekhāti akkharalekhā. Madhumehābādho vedanāya abhāvato ‘‘ukkaṭṭho’’ti vutto. Pāṭikaṅkhāti icchitabbā. Yakārena vā bhakārena vāti yakārabhakāre yojetvā yo akkoso. Kāṭakoṭacikāya vāti ‘‘kāṭa’’nti purisanimittaṃ, ‘‘koṭacikā’’ti itthinimittaṃ; etehi vā yo akkoso, eso hīno nāma akkosoti.
1616. 现在,按照种姓等的差别指控他们所犯的罪,并开示“已受具足戒者对已受具足戒者……”等语。其中,“想要轻蔑、想要鄙视、想要羞辱”就是想要辱骂、想要欺凌、想要指责、想要让对方失去威势的意思。“以低劣之词说低劣者”,就是用低劣的种姓称呼来说低劣种姓的人。按照这个方法,在所有语句中都应当如此理解其含义。
16. Idāni tesaṃ jātiādīnaṃ pabhedavasena āpattiṃ āropetvā dassento ‘‘upasampanno upasampanna’’ntiādimāha. Tattha khuṃsetukāmo vambhetukāmo maṅkukattukāmoti akkositukāmo padhaṃsitukāmo garahitukāmo nittejaṃ kattukāmoti attho. Hīnena hīnanti hīnena jātivacanena hīnajātikaṃ. Etena upāyena sabbapadesu attho veditabbo.
在这里,如果以低劣者称呼低劣者,即使说的是实话,但因为他想侮辱对方,每说一句就犯一条巴吉帝亚。如果以高尚者称呼低劣者,即使说的是假话,因为他想侮辱对方,也是依这条学处犯巴吉帝亚,而不是依前一条学处。如果有人说“你极其卑贱”“你极其婆罗门”“你是邪恶的卑贱者”“你是邪恶的婆罗门”这类话,也同样要按犯戒处理。
Ettha ca hīnena hīnaṃ vadanto kiñcāpi saccaṃ vadati, omasitukāmatāya panassa vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ukkaṭṭhena hīnaṃ vadanto ca kiñcāpi alikaṃ bhaṇati, omasitukāmatāya pana imināva sikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjati, na purimena. Yopi ‘‘aticaṇḍālosi, atibrāhmaṇosi, duṭṭhacaṇḍālosi, duṭṭhabrāhmaṇosī’’tiādīni vadati, sopi āpattiyā kāretabbo.
26在“此处有某些”这些句式中,如果避开原话而说别的,就按所说的方式犯恶作。在“若确实……非我”等句式中,道理也一样。对未受具足戒的人,在四种句式中都只是犯恶作。但如果用“你是贼”“你是破锁贼”这类话来说,不管对方已受具足戒还是未受具足戒,在一切句式中都只是犯恶作。如果是出于开玩笑的心态,不管对方已受具足戒还是未受具足戒,在一切句式中都犯恶语。所谓开玩笑的心态,就是想要戏弄、取乐的意思。在这个学处里,除了比丘之外,比丘尼等一切众生都应当知道是处于未受具足戒的位置。
26.Santiidhekacceti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo ye nūna…pe… na mayanti vāresupi. Anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. Corosi gaṇṭhibhedakosītiādivacanehi pana upasampannepi anupampannepi sabbavāresu dukkaṭameva. Davakamyatāya pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dubbhāsitaṃ. Davakamyatā nāma keḷihasādhippāyatā. Imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhunīādayo sabbasattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti veditabbā.
35在“以义为先者”等说法里,讲解巴利经文含义的人,叫“以义为先者”;诵读巴利经文的人,叫“以法为先者”;站在教诫的立场上,用“你现在还是旃陀罗,不要作恶,不要成为黑暗、趣向黑暗的人”这类方式来说法的人,应当知道就叫“以教诫为先者”。其余内容很容易明白。
35.Atthapurekkhārassātiādīsu pāḷiyā atthaṃ vaṇṇayanto atthapurekkhāro; pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro; anusiṭṭhiyaṃ ṭhatvā ‘‘idānipi caṇḍālosi, pāpaṃ mā akāsi, mā tamo tamaparāyaṇo ahosī’’tiādinā nayena kathento anusāsanīpurekkhāro nāmāti veditabbo. Sesaṃ uttānameva.
有三种生起方式:从身和心生起,从语和心生起,从身、语、心三者生起。它是造作,是想解脱,是有心,是世间罪,是身业,是语业,是不善心,是苦受。不过,这里的恶语罪是从语和心生起,是造作,是想解脱,是有心,是不善心,有两种受,即乐受和舍受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti. Dubbhāsitāpatti panettha vācācittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ sukhā ca majjhattā cāti.
3. 离间语学处注释
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
3636. 在第三条学处中,“已生起争吵者”指已经产生争执的人。“争吵”是口角的前期阶段,就是“这个人对那个人做了这件事;他要是这样说,我就那样回他”这类各自站在自己一方的商议。“口角”是会导致犯戒的身语违犯。“争论”是互相辩驳的言论。陷入那种争论的人,就是“陷入争论者”。“离间语”指挑拨离间的话,意思是把亲密关系破坏掉的言语。
36. Tatiyasikkhāpade – bhaṇḍanajātānanti sañjātabhaṇḍanānaṃ. Bhaṇḍananti kalahassa pubbabhāgo, ‘‘iminā ca iminā ca idaṃ kataṃ; evaṃ vutte evaṃ vakkhāmā’’tiādikaṃ sakasakapakkhe sammantanaṃ. Kalahoti āpattigāmiko kāyavācāvītikkamo. Vivādoti viggāhikakathā. Taṃ vivādaṃ āpannānaṃ vivādāpannānaṃ. Pesuññanti pisuṇavācaṃ, piyabhāvassa suññakaraṇavācanti vuttaṃ hoti.
37比丘离间语,是指在比丘们之间的离间;意思是,从比丘那里听到之后,由比丘向比丘转达的离间之语。
37.Bhikkhupesuññeti bhikkhūnaṃ pesuññe; bhikkhuto sutvā bhikkhunā bhikkhussa upasaṃhaṭapesuññeti attho.
38“以两种方式”,就是出于两种原因。或者出于想被喜爱的人:希望自己成为对方所喜爱的人,心里想“我这样做,就会让他喜欢我”。或者出于想分裂的人:希望别人彼此分裂,心里想“这样他就会和那个人分裂”。“从出身”等,全都和前一条学处里说的一样。在这里也一样,以比丘尼为首,所有未受具足戒的人都叫未受具足戒者。
38.Dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehi. Piyakamyassa vāti ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassa vā. Bhedādhippāyassa vāti ‘‘evamayaṃ etena saddhiṃ bhijjissatī’’ti parassa parena bhedaṃ icchantassa vā. Jātitopītiādi sabbaṃ purimasikkhāpade vuttanayameva. Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāma.
关于“非出于想被喜爱、非出于想分裂者”:见到有人辱骂、有人忍耐,仅仅出于对恶行的谴责,心想“啊,真是无耻,竟然会觉得像这样的人还值得再去说”,这样说的,不算犯戒。其余内容意思已经很清楚。这条学处从三种来源生起——从身与心生起、从语与心生起、从身语与心生起;是造作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、三受。
Na piyakamyassa na bhedādhippāyassāti ekaṃ akkosantaṃ ekañca khamantaṃ disvā ‘‘aho nillajjo, īdisampi nāma bhavantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpatti. Sesaṃ uttānatthameva. Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
4. 逐句法学处注释
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
44在第四条学处中,“appatissā”就是不恭敬、不服从的人。说到“近事男”时,连听都不想听,意思是不尊重。或者说“appatissayā”,意思就是行为不谦逊。所谓“asabhāgavuttikā”,就是生活方式与大众不相称,不像比丘应当行持的那样去做,意思是行为不合规矩。
44. Catutthasikkhāpade – appatissāti appatissavā. Upāsakāti vutte vacanampi na sotukāmā; anādarāti attho. Appatissayā vā anīcavuttinoti attho. Asabhāgavuttikāti visabhāgajīvikā, yathā bhikkhūsu vattitabbaṃ; evaṃ appavattavuttinoti attho.
45“按句教法”是指一句一句地教法,也就是一部分一部分地教。不过,这个叫作“部分”的“句”有四种,为了说明这一点,所以在句的分别中说:“句、随句、随字、随音节”。其中,“句”指的是一首偈颂的四分之一句。“随句”指第二句。“随字”指一个一个字母。“随音节”指与前一个音节相似的后一个音节。或者,任何一个字母是随字,字母的集合是随音节,字母与随音节的集合是句。第一句就是句,第二句是随句,应当知道这里有这样的差别。
45.Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya; koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho. Yasmā pana taṃ koṭṭhāsanāmakaṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti, tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘padaṃ anupadaṃ anvakkharaṃ anubyañjana’’nti padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyapādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ. Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ. Paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ.
现在讲“句”:把一句和另一句合在一起开始、合在一起结束。当教导偈颂体的法时,比如诵“诸法以意为前导”,跟沙弥一起把每一句都同时开始、同时结束。这样教导的人,按句数计算,犯巴吉帝亚。所谓“随句”:各自分开开始,但合在一起结束。长老诵“诸法以意为前导”时,沙弥还没等到那句诵完,就一起诵出第二句“意为最胜,意所造”——这就是各自分开开始、合在一起结束。这样教导的人,也按随句数计算,犯巴吉帝亚。所谓“随字”:比如要说“色无常”时,只发出“色”这个字音。被吩咐“沙弥,诵色无常”时,只一起发出“色”字音就停住。这样教导的人,也按随字数计算,犯巴吉帝亚。偈颂体中也能看到同样的情形。所谓“随音节”:比如要说“色无常”时,却发出“受无常”的音。教导“诸比丘,色无常,受无常”这部经时,长老诵“色无常”,沙弥因为反应快,把“受无常”这个无常句和长老的“色无常”这个无常句合在一起诵出来。这样教导的人,也按随音节数计算,犯巴吉帝亚。这里的要点是:在这些句等当中,凡是合在一起诵出的,就依那一项结相应的罪。
Idāni padaṃ nāma ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentīti gāthābandhaṃ dhammaṃ vācento ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpeti. Evaṃ vācentassa padagaṇanāya pācittiyā veditabbā. Anupadaṃ nāma pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpentīti therena ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti vutte sāmaṇero taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’ti dutiyapadaṃ ekato bhaṇati, ime pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpenti nāma. Evaṃ vācentassāpi anupadagaṇanāya pācittiyā. Anvakkharaṃ nāma rūpaṃ aniccantivuccamāno ‘‘rū’’ti opātetīti ‘‘rūpaṃ aniccanti bhaṇa sāmaṇerā’’ti vuccamāno rūkāramattameva ekato vatvā tiṭṭhati. Evaṃ vācentassāpi anvakkharagaṇanāya pācittiyā. Gāthābandhepi ca esa nayo labbhatiyeva. Anubyañjanaṃ nāma rūpaṃ aniccanti vuccamāno vedanā aniccāti saddaṃ nicchāretīti ‘‘rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ, vedanā aniccā’’ti imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘rūpaṃ anicca’’nti vuccamāno sāmaṇero sīghapaññatāya ‘‘vedanā aniccā’’ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘rūpaṃ anicca’’nti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti. Evaṃ vācentassāpi anubyañjanagaṇanāya pācittiyā. Ayaṃ panettha saṅkhepo – imesu padādīsu yaṃ yaṃ ekato bhaṇati tena tena āpattiṃ āpajjatīti.
“佛说”是指整个律藏、阿毗达摩藏,以及《法句》《行藏》《优陀那》《如是语》《本生》《经集》《天宫故事》《鬼故事》《梵网经》等诸经。“弟子说”是指四众弟子所说的《无秽经》《正见经》《称量经》《小问答经》《大问答经》等。“仙人说”是指外道游行者所说的一切《游行者品》,以及婆罗门巴瓦利的十六位弟子所问等。“天神说”是指诸天神所说,应当从《天相应》《天子相应》《魔相应》《梵天相应》《帝释相应》等来理解。
Buddhabhāsitoti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ dhammapadaṃ cariyāpiṭakaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ suttanipāto vimānavatthu petavatthu brahmajālādīni ca suttāni. Sāvakabhāsitoti catuparisapariyāpannehi sāvakehi bhāsito anaṅgaṇasammādiṭṭhianumānasuttacuḷavedallamahāvedallādiko. Isibhāsitoti bāhiraparibbājakehi bhāsito sakalo paribbājakavaggo, bāvariyassa antevāsikānaṃ soḷasannaṃ brāhmaṇānaṃ pucchāti evamādi. Devatābhāsitoti devatāhi bhāsito; so devatāsaṃyuttadevaputtasaṃyuttamārasaṃyuttabrahmasaṃyuttasakkasaṃyuttādivasena veditabbo.
“义相应”是指依止注释书。“法相应”是指依止巴利圣典;这两种说法都是在说依止出离。虽然说依止出离,但如果让人逐句诵出已经收入三次结集的法,那就有犯。即使依止出离,若以不同语言、偈颂、诗律等形式编撰而成,则无犯。即使没有收入三次结集,若让人逐句诵出像《家经》《王教经》《利根经》《四转经》《难陀乌巴难达经》这类经典,也同样有犯。《降伏阿波罗龙王经》中也这样说,但《大护持》中则明确禁止。在《弥兰陀问经》中,长老自己凭智慧说的内容无犯,但为了说服国王而引用来说的内容,则有犯。至于《色藏》《指鬘藏》《拉塔巴拉藏》《阿阇世王经》《阿罗婆迦经》《狮子吼经》《秘密道经》《秘密韦桑德拉经》《秘密律藏》《方广藏》等,则说它们根本不是佛语。所谓“戒教授”,据说是法将舍利弗所说,诵这个就有犯。还有其他如道论、所缘论、智慧杖、智事、不净论等,其中开示了三十七菩提分法,在头陀支问中则开示了行道;因此说,诵这些也有犯。然而,在《大护持》等中则说,只有诵那些未收入结集的《王教经》《利根经》《四转经》《难陀乌巴难达经》《家经》才有犯;其余凡是从佛语中引用来说的内容,才是犯戒的对象,其他内容不是。这个意思已经确定了。
Atthūpasañhitoti aṭṭhakathānissito. Dhammūpasañhitoti pāḷinissito; ubhayenāpi vivaṭṭūpanissitameva vadati. Kiñcāpi vivaṭṭūpanissitaṃ vadati, tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva pana padaso vācentassa āpatti . Vivaṭṭūpanissitepi nānābhāsāvasena gāthāsilokabandhādīhi abhisaṅkhate anāpatti. Tisso saṅgītiyo anāruḷhepi kulumbasuttaṃ rājovādasuttaṃ tikkhindriyaṃ catuparivaṭṭaṃ nandopanandanti īdise āpattiyeva. Apalāladamanampi vuttaṃ, mahāpaccariyampana paṭisiddhaṃ. Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakapaṭibhāne anāpatti, yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ, tattha āpatti. Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagaajataāḷavakagajjitaguḷhamaggaguḷhavessantaraguḷhavinayavedallapiṭakāni pana abuddhavacanāniyevāti vuttaṃ. Sīlūpadeso nāma dhammasenāpatinā vuttoti vadanti, tasmiṃ āpattiyeva. Aññānipi maggakathāārammaṇakathābuddhikadaṇḍaka ñāṇavatthuasubhakathādīni atthi, tesu sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā vibhattā, dhutaṅgapañhe paṭipadā vibhattā; tasmā tesu āpattīti vuttaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana saṅgītiṃ anāruḷhesu rājovādatikkhindriyacatuparivaṭṭanandopanandakulumbasuttesuyeva āpattīti vatvā avasesesu yaṃ buddhavacanato āharitvā vuttaṃ, tadeva āpattivatthu hoti, na itaranti ayamattho pariggahito.
48“令一起诵说”的意思是:和未受具足戒的人一起学取教诫,或者一起诵说,都不犯戒。
48.Ekato uddisāpentoti anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaṃ gaṇhantopi ekato vadati anāpattīti attho.
这里作一个判定:受了具足戒的人和没受具足戒的人坐在一起,让人诵经。如果老师心里想“我是在为坐着的人诵”,然后和他们一起念,老师就犯戒。和没受具足戒的人一起学诵,不犯戒。两个人都站着学诵,也是同样的道理。年轻比丘坐着,沙弥站着,如果老师想“我是在为坐着的人诵”而念,不犯戒。如果年轻比丘站着,另一个人坐着,老师想“我是在为站着的人诵”而念,也不犯戒。如果许多比丘中间坐着一个沙弥,老师对着坐着的沙弥逐句教法,就犯非心罪。如果沙弥离开了近处范围,无论站着还是坐着,因为他不在所教的对象之列,这叫做“从一边逃走的经文”,所以不犯戒。一起诵习的情况:受了具足戒的人和没受具足戒的人一起诵习,他和对方一起念,不犯戒。在没受具足戒的人面前学取教诫,和他一起念,也不犯戒。因为这也算作“一起诵习”。
Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti. Ācariyo nisinnānaṃ bhaṇāmīti tehi saddhiṃ ekato vadati, ācariyassa āpatti. Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti. Dvepi ṭhitā gaṇhanti, eseva nayo. Daharabhikkhu nisinno, sāmaṇero ṭhito, nisinnassa bhaṇāmīti bhaṇato anāpatti. Sace daharo tiṭṭhati, itaro nisīdati, ṭhitassa bhaṇāmīti bhaṇatopi anāpatti. Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti, tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa ācariyassa acittakāpatti. Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti, yesaṃ vāceti, tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhyaṃ gacchati, tasmā anāpatti. Ekato sajjhāyaṃ karontopi anupasampannena saddhiṃ upasampanno ekato sajjhāyaṃ karonto tena saddhiṃyeva bhaṇati, anāpatti. Anupasampannassa santike uddesaṃ gaṇhantassapi tena saddhiṃ ekato bhaṇantassa anāpatti. Ayampi hi ekato sajjhāyaṃ karoticceva saṅkhyaṃ gacchati.
如果大部分已经背熟的经文,在诵的时候漏掉了:假如一偈当中有一句诵不出来,其余的都诵得出来,这就叫大部分已背熟的经文。按照这个道理,在经上也应当这样理解。让他漏掉而说“你这样诵”,即使只跟他一起诵一句,也无犯。让正在诵出的人漏掉:在大众当中正在诵经的人,对他说“你这样说”,即使只跟他一起说一句,也无犯。然而,《大护持》等书里说“若被告知‘不要跟我一起说’而仍然说,无犯”,这个说法在《大注释》里并不存在,而它不存在本身是合理的。为什么?因为是行作生起。否则,就会变成行作与非行作并存。其余部分文义浅显易懂。
Yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantaṃ opātetīti sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Etena nayena suttepi veditabbo. Taṃ opātentassa evaṃ bhaṇāhīti ekatopi bhaṇantassa anāpatti. Osārentaṃ opātetīti suttaṃ uccārentaṃ parisamajjhe parisaṅkamānaṃ evaṃ vadehīti tena saddhiṃ ekatopi vadantassa anāpatti. Yaṃ pana mahāpaccariyādīsu ‘‘mayā saddhiṃ mā vadā’’ti vutto yadi vadati, ‘‘anāpattī’’ti vuttaṃ, taṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ natthi, natthibhāvoyeva cassa yutto. Kasmā? Kiriyasamuṭṭhānattā. Itarathā hi kiriyākiriyaṃ bhaveyya. Sesaṃ uttānatthameva.
逐句教法戒的生起方式:从言语和从言语与心两方面生起,是造作,不是想解脱,是无心的,属于施设犯,是语业,与三种心相应,与三种受相应。
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
5. 同宿学处注释
5. Sahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
4949. 在第五学处中:“失念、不正知”,这是就前行阶段没有修习念与正知而说的;可是在落入有分的时候,哪里还谈得上念与正知呢!“胡言乱语”就是语无伦次地乱说。“作鸦鸣声”是指从鼻子里发出像乌鸦叫一样毫无意义的声音。“近事男”是指最先起身的近事男。
49. Pañcamasikkhāpade – muṭṭhassatī asampajānāti pubbabhāge satisampajaññassa akaraṇavasenetaṃ vuttaṃ, bhavaṅgotiṇṇakāle pana kuto satisampajaññanti! Vikūjamānāti vippalapamānā . Kākacchamānāti nāsāya kākasaddaṃ viya niratthakasaddaṃ muñcamānā. Upāsakāti paṭhamataraṃ uṭṭhitaupāsakā.
5050. “他们这样说”是指:比丘们出于对学处的尊重,才说“贤友罗睺罗,世尊制定了学处”。不过,他们本来对世尊就有恭敬,也因为具寿罗睺罗乐于学戒,所以每当这位具寿来到住处时,他们就把那里所有的小床或靠枕铺好,又拿衣或上衣给他垫头。关于这位具寿乐于学戒的情形是这样的:比丘们远远看见他走来,就把拳帚和垃圾簸箕扔到外面。别人问“贤友,这是谁弄倒的?”另一些人就回答说:“尊者,罗睺罗在这一带走动,大概是他弄倒的吧。”而这位具寿连一天也不说“尊者,这不是我干的”,只是把东西收拾好,向比丘们道歉后才离开。他在厕所里铺卧具——为了增长这份乐于学戒的心,他不去法将大目犍连、阿难长老等人那里,偏偏在世尊用的厕所里铺卧具。据说那间厕所有门扇,涂了香泥,挂着花鬘,像塔庙一样立着,别人都不能用。
50.Etadavocunti ‘‘bhagavatā āvuso rāhula sikkhāpadaṃ paññatta’’nti bhikkhū sikkhāpadagāraveneva etaṃ avocuṃ. Pakatiyā pana te bhagavati ca gāravena āyasmato ca rāhulassa sikkhākāmatāya tassa āyasmato vasanaṭṭhānaṃ āgatassa cūḷamañcakaṃ vā apassenaṃ vā yaṃ atthi taṃ paññapetvā cīvaraṃ vā uttarāsaṅgaṃ vā ussīsakaraṇatthāya denti . Tatridaṃ tassāyasmato sikkhākāmatāya – bhikkhū kira taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā muṭṭhisammuñjaniñca kacavarachaḍḍanakañca bahi khipanti. Athaññehi ‘‘āvuso kenidaṃ pātita’’nti vutte aññe evaṃ vadanti – ‘‘bhante, rāhulo imasmiṃ padese sañcari, tena nu kho pātita’’nti. So panāyasmā ‘‘na mayhaṃ bhante idaṃ kamma’’nti ekadivasampi avatvā taṃ paṭisāmetvā bhikkhū khamāpetvā gacchati. Vaccakuṭiyā seyyaṃ kappesīti taṃyeva sikkhākāmataṃ anubrūhanto dhammasenāpatimahāmoggallānaānandattherādīnaṃ santikaṃ agantvā bhagavato vaḷañjanakavaccakuṭiyaṃ seyyaṃ kappesi. Sā kira kuṭi kavāṭabaddhā gandhaparibhaṇḍakatā samosaritapupphadāmā cetiyaṭṭhānamiva tiṭṭhati, aparibhogā aññesaṃ.
5151. “超过两夜三夜”:世尊为了摄受沙弥们,给了三夜的宽限。因为让良家子弟出家后却不加照顾,确实不合适。“同卧”就是睡在一起。“卧”既指伸展身体躺下,也指躺卧的住所。其中,为了说明住所,说了“所谓卧处,就是全部遮盖的”等等;为了说明伸展身体,说了“比丘在未受具足戒者躺着时躺下”等等。所以这里的意思是:“进入称为住所的卧处后,作、行、完成称为伸展身体的躺卧。”而“全部遮盖”等,是说明那个称为住所的卧处的特征。因此,凡是住所上方被五种遮盖物或其他任何东西完全遮住的,这就叫全部遮盖的卧处。不过,注释书里依据通俗说法,按口头流传的方式说:“所谓全部遮盖,就是用五种遮盖物遮住。”虽然这么说,但即使住在布帐里,也不能说无罪,所以这里凡是有遮盖作用的东西,都应理解为遮盖物和围障。如果只取五种遮盖物,那么在木板遮住处同卧也不构成犯。凡是住所从地面开始直到碰到遮盖物,用墙或其他任何东西,甚至用布围起来的,这就叫全部围障的卧处。《库伦德注释》里说:即使没碰到遮盖物,至少用一肘半高的墙等围起来,也是全部围障。如果上方大部分遮住、小部分没遮住,或者四周大部分围住、小部分没围住,这就叫大部分遮盖、大部分围障。具备这个特征的,即使是七层楼阁只有一个入口,或者有百间房的四合院,也算作同一卧处。针对这一点说:“第四天日落时,比丘在未受具足戒者躺着时躺下,犯巴吉帝亚。”等等。
51.Uttaridirattatirattanti bhagavā sāmaṇerānaṃ saṅgahakaraṇatthāya tirattaṃ parihāraṃ adāsi. Na hi yuttaṃ kuladārake pabbājetvā nānuggahetunti. Sahaseyyanti ekato seyyaṃ. Seyyāti kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati, yasmiṃ senāsane sayanti, tampi. Tattha senāsanaṃ tāva dassetuṃ ‘‘seyyā nāma sabbacchannā’’tiādi vuttaṃ. Kāyappasāraṇaṃ dassetuṃ anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjatī’’tiādi vuttaṃ. Tasmā ayamettha attho – ‘‘senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya vidaheyya sampādeyyā’’ti. Sabbacchannātiādinā pana tassā senāsanasaṅkhātāya seyyāya lakkhaṇaṃ vuttaṃ. Tasmā yaṃ senāsanaṃ upari pañcahi chadanehi aññena vā kenaci sabbameva paṭicchannaṃ, ayaṃ sabbacchannā nāma seyyā. Aṭṭhakathāsu pana pākaṭavohāraṃ gahetvā vācuggatavasena ‘‘sabbacchannā nāma pañcahi chadanehi channā’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi vuttaṃ? Atha kho dussakuṭiyaṃ vasantassāpi na sakkā anāpatti kātuṃ, tasmā yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabbaṃ. Pañcavidhacchadaneyeva hi gayhamāne padaracchannepi sahaseyyā na bhaveyya. Yaṃ pana senāsanaṃ bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenāpi parikkhittaṃ, ayaṃ sabbaparicchannā nāma seyyā. Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevāti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato vā bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyena channā yebhuyyena paricchannā nāma. Iminā hi lakkhaṇena samannāgato sacepi sattabhūmako pāsādo ekūpacāro hoti, satagabbhaṃ vā catussālaṃ vā, ekaseyyāicceva saṅkhyaṃ gacchati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘catutthe divase atthaṅgate sūriye anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjati, āpatti pācittiyassā’’tiādi.
在这里,仅仅躺下就犯巴吉帝亚。如果有多位沙弥、一位比丘,就按沙弥的人数来算巴吉帝亚。如果他们起来又躺下,沙弥们每做一个动作,比丘就犯一次罪。如果是比丘自己起来又躺下,那就只凭比丘自己的动作让比丘犯罪。如果有多位比丘、一位沙弥,这位沙弥让所有比丘都犯罪;即使他起来又躺下,比丘们照样犯罪。双方都是多人的情况下,道理也一样。
Tattha ca nipajjanamatteneva pācittiyaṃ. Sace pana sambahulā sāmaṇerā, eko bhikkhu, sāmaṇeragaṇanāya pācittiyā. Te ce uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjanti, tesaṃ payoge payoge bhikkhussa āpatti. Bhikkhussa uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjane pana bhikkhusseva payogena bhikkhussa āpatti. Sace pana sambahulā bhikkhū eko sāmaṇero sabbesaṃ āpattiṃ karoti, tassa uṭṭhāyuṭṭhāya nipajjanenapi bhikkhūnaṃ āpattiyeva. Ubhayesaṃ sambahulabhāvepi eseva nayo.
另外,这里还应知道“同一住处”等的四种情况。如果有人在同一个住处,和同一位未受具足戒的人一起睡超过三夜,那么从第四天开始,每天都犯戒。如果有人在同一个住处,和不同的未受具足戒的人一起睡超过三夜,也犯戒。如果在不同的住处,和同一位未受具足戒的人一起睡超过三夜,也犯戒。如果在不同的住处,和不同的未受具足戒的人一起睡,哪怕走了一百由旬,从第四天开始,也每天都犯戒。
Apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabbaṃ. Yo hi ekasmiṃ āvāse ekeneva anupasampannena saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassa catutthadivasato paṭṭhāya devasikā āpatti. Yopi ekasmiṃyeva āvāse nānāanupasampannehi saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassapi. Yopi nānāāvāsesu ekeneva anupasampannena saddhiṃ tirattaṃ sahaseyyaṃ kappeti, tassapi. Yopi nānāāvāsesu nānāanupasampannehi saddhiṃ yojanasatampi gantvā sahaseyyaṃ kappeti, tassapi catutthadivasato paṭṭhāya devasikā āpatti.
这种“同卧”罪,按照“除了比丘之外,其余的都叫未受具足戒者”这句话来看,就算跟畜生在一起也会构成。其中,对畜生的界定,应当依照淫欲法罪里所说的方式来了知。所以,即使有蜥蜴、猫、獴之类的动物跑进比丘住的住处,在同一院落范围内躺卧,也照样构成同卧。
Ayañca sahaseyyāpatti nāma ‘‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’’ti vacanato tiracchānagatenapi saddhiṃ hoti, tatra tiracchānagatassa paricchedo methunadhammāpattiyā vuttanayeneva veditabbo. Tasmā sacepi godhābiḷālamaṅgusādīsu koci pavisitvā bhikkhuno vasanasenāsane ekūpacāraṭṭhāne sayati, sahaseyyāva hoti.
如果楼阁是建在柱子上的,上层楼板与下层墙壁并不相连,墙上有带孔的梁头,有人从那个孔钻进去,躺在梁的里面,然后又从同一个孔出去离开,那么躺在下层楼阁里的比丘不犯戒。如果屋顶有洞,有人从那里钻进去,待在屋顶内侧,又从同一个地方离开,那么在不同入口的上层楼板、屋顶内侧躺卧的人犯戒,在下层楼板躺卧的人不犯戒。如果是从楼阁内部登上去,所有楼层都共用同一个入口,那么在其中任何一处躺卧都犯戒。
Yadi pana thambhānaṃ upari katapāsādassa uparimatalena saddhiṃ asambaddhabhittikassa bhittiyā upari ṭhitasusiratulāsīsassa susirena pavisitvā tulāya abbhantare sayitvā teneva susirena nikkhamitvā gacchati , heṭṭhāpāsāde sayitabhikkhussa anāpatti. Sace chadane chiddaṃ hoti, tena pavisitvā antochadane vasitvā teneva pakkamati, nānūpacāre uparimatale chadanabbhantare sayitassa āpatti, heṭṭhimatale sayitassa anāpatti. Sace antopāsādeneva ārohitvā sabbatalāni paribhuñjanti, ekūpacārāni honti, tesu yattha katthaci sayitassa āpatti.
简单来说,在按简略方式建成的半墙高床卧处躺卧时,如果有鸽子等进入藤蔓缠绕的地方躺卧,一样犯戒。如果在围墙之外、没有覆盖的内部躺卧,不犯戒。如果卧处是圆形或方形,属于同一屋顶的内室楼阁,即使有一百个房间,只要从一扇共用门进去,各个房间的附属区域没有被各自的墙壁隔开,那么只要有一个房间里躺着未受具足戒的人,所有房间里躺着的人都犯戒。如果房间带有前廊,即使前廊上方有遮盖、地基较高,躺在前廊的人也不会让躺在房间里的人犯戒。但是,如果前廊的屋顶和房间的屋顶连在一起,在那里躺卧的人会让所有房间里的人都犯戒。为什么呢?因为全部被覆盖、全部被包围,房间的围墙就是它的界限。正是依据这个道理,注释书中说,在铜殿围墙的四座门楼处也犯戒。
Sabhāsaṅkhepena kate aḍḍhakuṭṭakasenāsane sayitassa vāḷasaṅghāṭādīsu kapotādayo pavisitvā sayanti, āpattiyeva. Parikkhepassa bahigate nibbakosabbhantare sayanti, anāpatti. Parimaṇḍalaṃ vā caturassaṃ vā ekacchadanāya gabbhamālāya satagabbhaṃ cepi senāsanaṃ hoti, tatra ce ekena sādhāraṇadvārena pavisitvā visuṃ pākārena aparicchinnagabbhūpacāre sabbagabbhe pavisanti, ekagabbhepi anupasampanne nipanne sabbagabbhesu nipannānaṃ āpatti. Sace sapamukhā gabbhā honti, pamukhassa upari acchannaṃ uccavatthukaṃ cepi hoti, pamukhe sayito gabbhe sayitānaṃ āpattiṃ na karoti. Sace pana gabbhacchadaneneva saddhiṃ sambaddhacchadanaṃ hoti, tatra sayito sabbesaṃ āpattiṃ karoti. Kasmā? Sabbacchannattā sabbaparicchannattā ca, gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepoti. Eteneva hi nayena aṭṭhakathāsu lohapāsādaparikkhepassa catūsu dvārakoṭṭhakesu āpatti vuttā.
《暗黑注释书》里说“在没有围墙的前廊不犯戒”,这是指没有高台的地面而说的前廊,这种说法是针对暗黑国中各自独立、同一屋顶的一排房间而说的。其中所说的“没有高台的地面”,在诸注释书中根本不存在,也与圣典不符。因为即使高达十肘的高台,也不算作围墙。所以,在那里第二条学处中说明了高台的尺寸之后,又说“这称为同一附属区域的被包围”,这种说法不能采纳。至于那些单栋、双栋、三栋、四栋布局的大殿堂,如果能在同一处洗脚后进入而走遍各处,在这些地方同样不能免除同宿戒的犯戒。如果那些地方是逐处划分了附属区域而建造的,那就只在属于同一附属区域的地方犯戒。
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘aparikkhitte pamukhe anāpattīti bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāya kathina’’nti vuttaṃ, taṃ andhakaraṭṭhe pāṭekkasannivesā ekacchadanā gabbhapāḷiyo sandhāya vuttaṃ. Yañca tattha ‘‘bhūmiyaṃ vinā jagatiyā’’ti vuttaṃ, taṃ neva aṭṭhakathāsu atthi; na pāḷiyā sameti. Dasahatthubbedhāpi hi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchati. Tasmā yampi tattha dutiyasikkhāpade jagatiyā pamāṇaṃ vatvā ‘‘etaṃ ekūpacāraṃ paricchannaṃ nāma hotī’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Yepi ekasāladvisālatisālacatussālasannivesā mahāpāsādā ekasmiṃ okāse pāde dhovitvā paviṭṭhena sakkā honti sabbattha anuparigantuṃ , tesupi sahaseyyāpattiyā na muccati. Sace tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne upacāraṃ paricchinditvā katā honti, ekūpacāraṭṭhāneyeva āpatti.
对于一座有两个门、用石灰泥盖顶的会堂,他们在中间砌一道墙。从一个门进去,在一个隔间里未受具足戒者躺卧,在另一个隔间里比丘躺卧,无犯。如果墙上有能让巨蜥等钻进去的洞,哪怕只是钻进去的程度,而且在一个隔间里有巨蜥躺着,也无犯。因为有了洞,房屋并不会因此就成为同一附属区域。如果他们在墙中间凿开,装上一道门,那就成了同一附属区域,因此犯戒。他们把那道门用门扇关上后躺卧,仍然犯戒。因为房屋不会因为关上门就变成不同附属区域,门也不会因此就不是门。门扇本来就是为了能开能关、随意通行而做的,不是为了阻断通行。但如果他们后来用砖把那道门堵死,那就成了非门,先前不同附属区域的状态仍然保持不变。如果有一座带长前廊的塔庙,一扇门在内,一扇门在外,在两扇门之间若有未受具足戒者,会使在塔庙里面躺卧的人犯戒,因为属于同一附属区域。
Dvīhi dvārehi yuttassa sudhāchadanamaṇḍapassa majjhe pākāraṃ karonti, ekena dvārena pavisitvā ekasmiṃ paricchede anupasampanno sayati, ekasmiṃ bhikkhu, anāpatti. Pākāre godhādīnaṃ pavisanamattampi chiddaṃ hoti, ekasmiñca paricchede godhā sayanti, anāpattiyeva. Na hi chiddena gehaṃ ekūpacāraṃ nāma hoti. Sace pākāramajjhe chinditvā dvāraṃ yojenti, ekūpacāratāya āpatti. Taṃ dvāraṃ kavāṭena pidahitvā sayanti, āpattiyeva. Na hi dvārapidahanena gehaṃ nānūpacāraṃ nāma hoti, dvāraṃ vā advāraṃ. Kavāṭañhi saṃvaraṇavivaraṇehi yathāsukhaṃ vaḷañjanatthāya kataṃ, na vaḷañjanūpacchedanatthāya. Sace pana taṃ dvāraṃ puna iṭṭhakāhi pidahanti, advāraṃ hoti, purime nānūpacārabhāveyeva tiṭṭhati. Dīghapamukhaṃ cetiyagharaṃ hoti. Ekaṃ kavāṭaṃ anto, ekaṃ bahi, dvinnaṃ kavāṭānaṃ antare anupasampanno antocetiyaghare sayantassa āpattiṃ karoti, ekūpacārattā.
对此,有人这样想:“所谓‘同一附属区域与不同附属区域’,是在关门学处里说的;但这里只说了‘卧处是指全部覆盖、全部围起来,或者大部分覆盖、大部分围起来’,而关着门的房间也是全部围起来的。所以,在那里,只有和躺在里面的人同宿才犯,和躺在外面的人同宿就不犯。”应当这样对他说:“那么,门没有关的时候,为什么和躺在外面的人同宿也犯呢?”因为前廊连同房间一起是全部覆盖的。“难道房间关了门,屋顶就破了吗?”屋顶没有破,但前廊连同房间一起并不是全部围起来的。“难道围墙破了吗?”他肯定会说:“没有破,附属区域是被门扇围起来的。”这样,即使绕得很远,最终还是会回到同一附属区域与不同附属区域这个问题上来。
Tatra yassa ‘‘siyā ayaṃ ekūpacāranānūpacāratā nāma udositasikkhāpade vuttā, idha pana ‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā yebhuyyena channā yebhuyyena paricchannā’ti ettakameva vuttaṃ, pihitadvāro ca gabbho sabbaparicchannova hoti. Tasmā tattha anto sayiteneva saddhiṃ āpatti, bahi sayitena anāpattī’’ti. So evaṃ vattabbo – ‘‘apihitadvāre pana kasmā bahi sayitena āpattī’’ti? Pamukhassa gabbhena saddhiṃ sabbacchannattā. ‘‘Kiṃ pana gabbhe pihite chadanaṃ viddhastaṃ hotī’’ti? Na viddhastaṃ, gabbhena saddhiṃ pamukhassa sabbaparicchannatā na hoti. ‘‘Kiṃ parikkhepo viddhasto’’ti? Addhā vakkhati ‘‘na viddhasto, kavāṭena upacāro paricchanno’’ti. Evaṃ dūrampi gantvā puna ekūpacāranānūpacārataṃyeva paccāgamissati.
而且,如果只凭字面就能轻易理解含义,那么按照“全部覆盖”这句话,就应该只有被五种覆盖物中的某一种覆盖才算覆盖,而不是被别的什么覆盖。这样一来,在木板等覆盖物的情况下就没有犯戒了。那么,制定这条学处的本来目的就会落空。不管落空不落空,没有说到的内容怎么能拿来采用呢?谁会说“没有说到的内容应当采用”呢?其实在不定法中已经说过:“所谓被覆盖的座位,就是被墙、门板、席子、布幔、树、柱子、谷仓等任何东西所覆盖。”所以,就像在那里,被任何东西覆盖就是被覆盖,在这里也应该这样理解。因此,无论卧处是小还是大,与其他处相连还是不连,是长形、圆形、方形,是单层还是多层,只要在同一个附属区域内的任何地方,被任何覆盖物全部覆盖且全部围住,或者大部分覆盖,或者大部分围住,就犯同宿戒。
Apica yadi byañjanamatteyeva attho suviññeyyo siyā, sabbacchannāti vacanato pañcannaṃ aññatarena chadanena channā eva seyyā siyā, na aññena. Evañca sati padaracchannādīsu anāpatti siyā. Tato yadatthaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, sveva attho parihāyeyya . Parihāyatu vā mā vā, kathaṃ avuttaṃ gahetabbanti; ko vā vadati ‘‘avuttaṃ gahetabba’’nti? Vuttañhetaṃ aniyatesu – ‘‘paṭicchannaṃ nāma āsanaṃ kuṭṭena vā kavāṭena vā kilañjena vā sāṇipākārena vā rukkhena vā thambhena vā koṭṭhalikāya vā yena kenaci paṭicchannaṃ hotī’’ti. Tasmā yathā tattha yena kenaci paṭicchannaṃ paṭicchannameva, evamidhāpi gahetabbaṃ. Tasmā senāsanaṃ khuddakaṃ vā hotu mahantaṃ vā aññena saddhiṃ sambaddhaṃ vā asambaddhaṃ vā dīghaṃ vā vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā ekabhūmakaṃ vā, anekabhūmakaṃ vā, yaṃ yaṃ ekūpacāraṃ sabbattha yena kenaci paṭicchādanena sabbacchanne sabbaparicchanne yebhuyyena vā channe yebhuyyena vā paricchanne sahaseyyāpatti hotīti.
53在“一半覆盖、一半包围,犯恶作”这一句里,对于“全部覆盖、一半包围”等情形,《大帕查利》也说只是恶作。但《大义注》中说:“全部覆盖、大部分包围,犯巴吉帝亚;全部覆盖、一半包围,犯巴吉帝亚;大部分覆盖、一半包围,犯巴吉帝亚;全部包围、大部分覆盖,犯巴吉帝亚;全部包围、一半覆盖,犯巴吉帝亚;大部分包围、一半覆盖,犯巴吉帝亚。加上圣典中说的巴吉帝亚,一共七种巴吉帝亚。”又说:“全部覆盖、小部分包围,犯恶作;大部分覆盖、小部分包围,犯恶作;全部包围、小部分覆盖,犯恶作;大部分包围、小部分覆盖,犯恶作。加上圣典中说的恶作,一共五种恶作。”
53.Upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassāti ettha sabbacchanne upaḍḍhaparicchanneti evamādīsupi mahāpaccariyaṃ dukkaṭamevāti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenachanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenachanne pācittiyaṃ, sabbaparichanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’’ti vuttaṃ. ‘‘Sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenachanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ dukkaṭena saha pañca dukkaṭānī’’ti vuttaṃ.
半覆盖而小部分包围,无犯;半包围而小部分覆盖,无犯;小部分覆盖而小部分包围,无犯;全部覆盖而全部包围,这里说的是像军营帐篷那样的形相。由此也应知道:就像高台不算围墙一样。其余内容意思已经很清楚。
‘‘Upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne anāpatti, cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne anāpatti, sabbacchanne sabbaaparicchanneti ca ettha senambamaṇḍapavaṇṇaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Imināpetaṃ veditabbaṃ – ‘‘yathā jagati parikkhepasaṅkhaya na gacchatī’’ti. Sesaṃ uttānatthameva.
羊毛的来源:从身体和从身与心生起,是造作,不是无想解脱,是无心,是施设罪,是身业,有三种心、三种受。
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
6. 第二共宿学处的注释
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
5555. 在第二条同宿学处中——“客舍”是指供来客居住的房舍。“已被设立”是指为了求功德而建造安置的。“那位女人就朝那里走去”是指她听人说某某地方设有客舍,便前往那里。“身有香气”是指沉香、藏红花等香料的香气,香料的香气叫“香香”,她具有这种香气,所以叫“身有香气”。“放下布块”是指她心想“也许他看到我这样一番举动,会生起贪欲”,于是就这样做了。“抛下”是指向下扔。“过失”是指罪过。“越过我”是指压过我、胜过我而现行。其余内容应依照第一条学处所说的方法来理解。唯一的差别是:第一条学处在第四日犯戒,这里即使在第一日也犯。与能看见形体的女夜叉、女饿鬼以及雌性畜生行淫欲之事,才犯恶作罪。与其他则无犯。等起等项与第一条学处相同。
55. Dutiyasahaseyyasikkhāpade – āvasathāgāranti āgantukānaṃ vasanāgāraṃ. Paññattaṃ hotīti puññakāmatāya katvā ṭhapitaṃ hoti. Yena sā itthī tenupasaṅkamīti asukasmiṃ nāma ṭhāne āvasathāgāraṃ paññattaṃ atthīti manussānaṃ sutvā upasaṅkami. Gandhagandhinīti agarukuṅkumādīnaṃ gandhānaṃ gandho gandhagandho, so assā atthīti gandhagandhinī. Sāṭakaṃ nikkhipitvāti appeva nāmassa imampi vippakāraṃ passantassa rāgo uppajjeyyāti cintetvā evamakāsi. Okkhipitvāti adho khipitvā. Accayoti aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto. Sesaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayameva hi viseso – paṭhamasikkhāpade catutthadivase āpatti idha paṭhamadivasepi. Yakkhīpetīhi dissamānakarūpāhi tiracchānagatitthiyā ca methunadhammavatthubhūtāya eva dukkaṭaṃ. Sesāhi anāpatti. Samuṭṭhānādīni paṭhamasadisānevāti.
7. 说法学处注释
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
60在第七学处中——gharaṇī 指女主人。在住宅门口,指住宅的大门口。gharasuṇhā 指那家里的媳妇。在客舍门口,指内室门口。以清晰发出的声音,指清晰发出的声音。以敞开的方式,指充分显露、不加遮掩。应说法,指应当讲述这类以皈依、戒等为分类的法。为了令了知,为了让他理解。有智识的男人形相,指有智识的男人,或即使持有男人形相站在那里者,但不是夜叉、不是饿鬼、不是畜生。
60. Sattamasikkhāpade – gharaṇīti gharasāminī. Nivesanadvāreti nivesanassa mahādvāre. Gharasuṇhāti tasmiṃ ghare suṇhā. Āvasathadvāreti ovarakadvāre. Vissaṭṭhenāti suniggatena saddena. Vivaṭenāti suṭṭhu pakāsena asaṃvutena. Dhammo desetabboti ayaṃ saraṇasīlādibhedo dhammo kathetabbo. Aññātunti ājānituṃ. Viññunā purisaviggahenāti viññunā purisena, purisaviggahaṃ gahetvāpi ṭhitena na yakkhena na petena na tiracchānagatena.
66与有智慧的男人在一起时无犯:如果比丘和有智慧的男人同在一处,对她说很多法,也无犯。以五六句语:用六句或五句话来说法的人,也无犯。其中,一偈的一句就是一句语,应当知道一切处都是这样计算语的数量。如果想讲注释、法句、本生等故事,只讲五六句就好。和巴利文一起讲的时候,一句从巴利文取,五句从注释取,这样不超过六句而讲说。在padasodhamma中所说的分类,这里一切也都是法。在那时说法:就是在那个时刻说法。或者这是处格表示目的格,意思是“为她而说法”。对其他女人:对一位说完之后,又有另一位来了,就这样坐在同一个座位上,即使对百千个女人说法,也无犯。据《大筏注》说:对坐在一起的女人们说“我为你们每人各说一偈,请听”,这样说法无犯。但应当先作意“我先为每人各说一偈”,先让人知道之后再讲,才妥当,不能事后才说。问问题、被问问题时说法:女人问“尊者,长部到底是阐明什么意义的?”这样被问时,比丘即使把整部长部都讲出来,也无犯。其余内容在这里意思都很浅显易懂。
66.Anāpatti viññunā purisaviggahenāti viññunā purisaviggahena saddhiṃ ṭhitāya bahumpi dhammaṃ desentassa anāpatti. Chappañcavācāhīti chahi pañcahi vācāhi yo deseti, tassapi anāpatti. Tattha eko gāthāpādo ekavācāti evaṃ sabbattha vācāpamāṇaṃ veditabbaṃ. Sace aṭṭhakathaṃ dhammapadaṃ jātakādivatthuṃ vā kathetukāmo hoti, chappañcapadamattameva kathetuṃ vaṭṭati. Pāḷiyā saddhiṃ kathentena ekapadaṃ pāḷito pañca aṭṭhakathātoti evaṃ cha padāni anatikkāmetvāva kathetabbo. Padasodhamme vuttappabhedo hi idhāpi sabbo dhammoyeva. Tasmiṃ desetīti tasmiṃ khaṇe deseti. Sampadānatthe vā etaṃ bhummavacanaṃ. Tassā desetīti attho. Aññissā mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho. Mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ samaṃ nisinnānaṃ mātugāmānaṃ ‘‘tumhākaṃ ekekissā ekekaṃ gāthaṃ desessāmi, taṃ suṇāthāti deseti, anāpatti. Paṭhamaṃ ekekissā ekekaṃ gāthaṃ kathessāmīti ābhogaṃ katvā jānāpetvā kathetuṃ vaṭṭati, na pacchāti. Pañhaṃ pucchati pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’’ti pucchati. Evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpatti. Sesamettha uttānatthameva.
以句法为起因的:从言语和从言语与心两者生起,是造作与非造作,不是想解脱,是无心的,属于施设之罪,是语业,有三种心、三种受。
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
8. 如实宣称学处注释
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā
6767. 第八学处——关于事由的说明,凡是应当说的,全都和第四巴拉基格注释里讲的一样。只有这一点差别:在那里,他们说的是不真实的事,而这里说的是真实的事。即使是真实的,也是凡夫说的,不是圣者说的。因为圣者确实没有故意造作的言语,但当别人宣说自己的功德时,他们也没有阻止,并且对如此生起的因缘表示了接受,只是不知道它就是这样生起的。
67. Aṭṭhamasikkhāpade – vatthukathāya tāva yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ catutthapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayameva. Ayameva hi viseso – tattha abhūtaṃ ārocesuṃ, idha bhūtaṃ. Bhūtampi puthujjanā ārocesuṃ, na ariyā. Ariyānañhi payuttavācā nāma natthi, attano guṇe ārocayamāne pana aññe na paṭisedhesuṃ, tathāuppanne ca paccaye sādiyiṃsu, tathāuppannabhāvaṃ ajānantā.
那时,那些比丘把这件事禀告了世尊。这段话里,应当知道:凡是称赞上人法的人,就是禀告的人。当世尊问“比丘们,这是真的吗?”时,他们全都承认说:“世尊,是真的。”因为在圣者当中,上人法也是真实的。于是世尊因为他们中间夹杂着圣者,没有说“愚痴人”,而是说“比丘们,你们怎么能……”接着说了“为了肚子”等话。其中,圣者们听闻他人之事后,被那些以“听说这位尊者是入流者”等方式生起净信的人询问时,因为戒条还没制定,看不到有什么过患,又因为心地清净,就承认了自己和别人的殊胜证得。而由于他们这样承认,其他人为了肚子而称赞上人法,使(他们)获得了食物,即使他们是以清净心接受那些食物的,也等于为了肚子而称赞了上人法。所以世尊用总括的方式说:“比丘们,你们怎么能为了肚子,向在家人互相称赞彼此的上人法呢?”其余内容和第四巴拉基格事相同。在学处分别里,差别只在于:那里是巴拉基格和土喇咤亚,而这里因为是真实的,所以是巴吉帝亚和恶作。其余如前所说。
‘‘Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesu’’ntiādimhi pana ye uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsiṃsu, te ārocesunti veditabbaṃ. ‘‘Kacci pana vo bhikkhave bhūta’’nti pucchite pana sabbepi ‘‘bhūtaṃ bhagavā’’ti paṭijāniṃsu. Ariyānampi hi abbhantare bhūto uttarimanussadhammoti. Atha bhagavā ariyamissakattā ‘‘moghapurisā’’ti avatvā ‘‘kathañhi nāma tumhe bhikkhave’’ti vatvā ‘‘udarassa kāraṇā’’tiādimāha. Tattha yasmā ariyā aññesaṃ sutvā ‘‘ayyo kira, bhante, sotāpanno’’tiādinā nayena pasannehi manussehi pucchiyamānā apaññatte sikkhāpade anādīnavadassino suddhacittatāya attano ca paresañca visesādhigamaṃ paṭijāniṃsu. Evaṃ paṭijānantehi ca tehi yaṃ aññe udarassa kāraṇā uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsitvā piṇḍapātaṃ uppādesuṃ, taṃ suddhacittatāya sādiyantehipi udarassa kāraṇā uttarimanussadhammassa vaṇṇo bhāsito viya hoti. Tasmā sabbasaṅgāhikeneva nayena ‘‘kathañhi nāma tumhe, bhikkhave, udarassa kāraṇā gihīnaṃ aññamaññaṃ uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsissathā’’ti āha. Sesaṃ catutthapārājikavatthusadisameva. Sikkhāpadavibhaṅgepi kevalaṃ tattha pārājikañceva thullaccayañca idha bhūtattā pācittiyañceva dukkaṭañca ayaṃ viseso. Sesaṃ vuttanayameva.
77“向已受具足戒的人说真实”这句话,是专门针对上人法说的。因为在临般涅槃时,或者被人过度催促时,才可以向已受具足戒的人说真实。至于所听闻、所修学的戒德,即使向未受具足戒的人说,也可以。最初犯的人无犯。“对精神错乱者”这一句在这里没有提到。为什么?因为具足正见的人不会有精神错乱或心念散乱。在《大护持》中也讨论过:“然而,得禅定的人在禅定退失时可能会精神错乱;对他,也不能说‘因说真实而无犯’,因为真实本身已经不存在。”其余内容容易理解。
77.‘‘Upasampannassa bhūtaṃ ārocetī’’ti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭati. Sutapariyattisīlaguṇaṃ pana anupasampannassāpi ārocetuṃ vaṭṭati. Ādikammikassa anāpatti. ‘‘Ummattakassā’’ti idaṃ pana idha na vuttaṃ. Kasmā? Diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicāritaṃ ‘‘jhānalābhī pana parihīne jhāne ummattako bhaveyya, tassapi bhūtārocanapaccayā anāpatti na vattabbā, bhūtasseva abhāvato’’ti. Sesaṃ uttānameva.
所谓“告知真实”,是由前面没提到的三种生起方式生起的:从身、从语、从身语。它是造作,不是想解脱,是无心,是施设罪,属于身业和语业,以善心和无记心为两种心,以乐受和舍受为两种受。
Bhūtārocanaṃ nāmetaṃ pubbe avuttehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti – kāyato vācato kāyavācato cāti. Kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, kusalābyākatacittehi dvicittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedananti.
9. 粗恶罪告知学处的注释
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā
78在第九学处中,“粗恶”是指罪,也就是四巴拉基格和十三桑喀地谢思。关于这段经文,注释书里说:“说巴拉基格是为了显示‘粗恶’这个词的含义,但这里真正指的是桑喀地谢思。”对此有这样的分析:如果向别人报告巴拉基格罪不会犯巴吉帝亚的话,那么就像在“已受具足戒者”这个词里,比丘和比丘尼虽然都适用,但在不指比丘尼的地方,除了比丘以外其余的都叫未受具足戒者;同样地,在这里,巴拉基格和桑喀地谢思虽然都有“粗恶”这个名称,但如果不指巴拉基格,那就应该只说“粗恶是指十三桑喀地谢思罪”。那样的话,可能会有人说:“犯了巴拉基格的人已经失去了比丘的身份,所以报告他的罪过只犯恶作。”如果真是这样,那即使辱骂别人也应该只犯恶作,但实际上犯的是巴吉帝亚。因为经里说:“如果有人不清净,犯了某条巴拉基格法,他以不清净的看法,请求允许之后,怀着辱骂的意图说话,就犯辱骂语罪。”这样依据经文来分析,即使报告巴拉基格罪,也只见犯巴吉帝亚。虽然看起来是这样,但因为所有注释书都这么说,所以在这里以注释书师为准,不依其他的分析。我们之前也说过:“佛陀所说的法和律,他的弟子们如实了知”等等。因为注释书师们了解佛陀的意趣。
78. Navamasikkhāpade – duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesāti imissā pāḷiyā ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇā – sace pārājikaṃ ārocentassa pācittiyaṃ na bhaveyya, yathā samānepi bhikkhu-bhikkhunīnaṃ upasampannasadde yattha bhikkhunī anadhippetā hoti, tattha bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampannoti vuccati; evamidha samānepi pārājikasaṅghādisesānaṃ duṭṭhullasadde yadi pārājikaṃ anadhippetaṃ, ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti terasa saṅghādisesā’’ti etadeva vattabbaṃ siyā. Tattha bhaveyya ‘‘yo pārājikaṃ āpanno, so bhikkhubhāvato cuto, tasmā tassa āpattiṃ ārocento dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Evaṃ sati akkosantopi dukkaṭaṃ āpajjeyya, pācittiyameva ca āpajjati. Vuttañhetaṃ – ‘‘asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce asuddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadati, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389). Evaṃ pāḷiyā vicāriyamānāya pārājikaṃ ārocentassāpi pācittiyameva dissati. Kiñcāpi dissati, atha kho sabbaaṭṭhakathāsu vuttattā aṭṭhakathācariyāva ettha pamāṇaṃ, na aññā vicāraṇā. Pubbepi ca āvocumha – ‘‘buddhena dhammo vinayo ca vutto, yo tassa puttehi tatheva ñāto’’tiādi (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā). Aṭṭhakathācariyā hi buddhassa adhippāyaṃ jānanti.
这一点也可以按同样的道理来理解。因为经文里说“除了比丘认可”。而世尊开许把比丘认可的事告知僧团,是为了将来能防护、让他不再犯同样的罪,不是为了揭露那个比丘的过失,也不是为了阻止他在教法中得到立足。而且,犯了巴拉基格的人,即使以后不再犯同样的罪,也根本不再有比丘的身份。所以,注释书里说“巴拉基格是为了说明粗恶这个词的含义,但这里真正指的是桑喀地谢思”,这话说得很好。
Imināpi cetaṃ pariyāyena veditabbaṃ. Aññatra bhikkhusammutiyāti hi vuttaṃ. Bhikkhusammutiyā ca ārocanaṃ āyatiṃ saṃvaratthāya puna tathārūpaṃ āpattiṃ anāpajjanatthāya bhagavatā anuññātaṃ, na tassa bhikkhuno avaṇṇamattappakāsanatthāya, sāsane cassa patiṭṭhānisedhanatthāya , na ca pārājikaṃ āpannassa puna tathārūpāya āpattiyā anāpajjanena bhikkhubhāvo nāma atthi. Tasmā ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idhādhippeta’’nti yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ suvuttameva.
80在“有比丘认可,以罪过为限”等语句中,这里所说的“比丘认可”,在其他任何地方都没有出现过。只是因为在这里提到了,所以应当知道:看到屡犯戒的比丘时,出于想利益这位比丘的心,心想“这样一来,他在别人面前也会因为有惭愧心,而在未来做到防护”,僧团应当三次征求同意后再施行。
80.Atthibhikkhusammuti āpattipariyantātiādīsu pana yā ayaṃ bhikkhusammuti vuttā, sā na katthaci āgatā, idha vuttattāyeva pana abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatīti tassa bhikkhuno hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbāti veditabbāti.
82告知非粗恶的罪,就犯恶作——也就是说,只要告知五种罪聚中的任何一种,都犯恶作。不过在《大护持》里则说,即使告知巴拉基格罪,也还是犯恶作。向未受具足戒者宣称其行为是粗恶或非粗恶的恶行:这里,最初五条学处名为粗恶的恶行,其余的叫非粗恶;而泄精、身触、粗恶语、自欲等,则说是该未受具足戒者的恶行。
82.Aduṭṭhullaṃ āpattiṃ āroceti āpatti dukkaṭassāti pañcapi āpattikkhandhe ārocentassa dukkaṭaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana pārājikaṃ ārocentassāpi dukkaṭameva vuttaṃ. Anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti ettha ādito pañca sikkhāpadāni duṭṭhullo nāma ajjhācāro, sesāni aduṭṭhullo. Sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmā panassa ajjhācāro nāmāti vuttaṃ.
83有人报告事情本身时说:“这个人犯了泄精、犯了粗恶、犯了自欲、犯了身触。”这样说的,不犯戒。有人报告罪时说:“这个人犯了巴拉基格、桑喀地谢思、土喇咤亚、巴吉帝亚、波罗提应悔过、恶作、恶语。”这样说的,也不犯戒。但如果把事和罪合在一起说,比如“这个人泄了不净,犯了桑喀地谢思”,这样报告就有犯戒。这里剩下的内容都很容易理解。
83.Vatthuṃ ārocetīti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno, duṭṭhullaṃ āpanno, attakāmaṃ āpanno’’ kāyasaṃsaggaṃ āpannoti evaṃ vadantassa anāpatti. Āpattiṃ ārocetīti ettha ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, saṅghādisesaṃ thullaccayaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭaṃ dubbhāsitaṃ āpanno’’ti vadati anāpatti. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā pana nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā ārocentasseva āpatti. Sesamettha uttānameva.
三种生起:从身与心、语与心、身语与心而生起;是造作;是想解脱;是有心;是世间所呵责;是身业、语业;是不善心;是苦受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
10. 掘地学处注释
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
8686. 第十学处——“生地与非生地”:用“生地与非生地”这些词句,指出什么是生地、什么是非生地。“少石”等说法中,“少石”应当理解为“这里有少量石头”。其中,拳头大小以上的石头,应知道是“石”;拳头大小的,是“砂砾”。“瓦砾”就是碎陶片。“粗砂”就是粗的砂粒。“沙”就是细沙。“大部分是尘土”:在三个部分中,两个部分是尘土,一个部分是石头等中的某一种。“未烧制”:指没有经过灶、锅、陶窑等方式烧制。不过它并没有单独一类,应当知道它就是纯尘土等中的某一种。“大部分是砂砾”:就是砂砾比较多。据说在象腹地,让人取来满满一筐,在槽里洗净,知道那里的地大部分是砂砾后,比丘们就自己挖池塘。中间“少尘、少泥”这两句,其实已经包含在“多石”等五种情况里,这是为了显示那两种的差别。“自己挖”:犯巴吉帝亚罪。这里应当知道,每挖一下,就犯一次巴吉帝亚。一次命令而挖很多处:即使挖一整天,下命令的人也只犯一次巴吉帝亚。如果对方懈怠,就应当一再命令。命令他挖的时候,每说一句话就犯一次巴吉帝亚。以上是圣典的释义。
86. Dasamasikkhāpade – jātā ca pathavī ajātā ca pathavīti imehi padehi jātapathaviñca ajātapathaviñca dasseti. Appapāsāṇādīsu appā pāsāṇā etthāti appapāsāṇāti evamattho daṭṭhabbo. Tattha muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyeva. Yebhuyyena paṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro. Adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā. Sā pana visuṃ natthi, suddhapaṃsuādīsu aññatarāva veditabbā. Yebhuyyenasakkharāti bahutarā sakkharā. Hatthikucchiyaṃ kira ekapacchipūraṃ āharāpetvā doṇiyaṃ dhovitvā pathaviyā yebhuyyena sakkharabhāvaṃ ñatvā sayaṃ bhikkhū pokkharaṇiṃ khaṇiṃsu. Yāni pana majjhe ‘‘appapaṃsu appamattikā’’ti dve padāni, tāni yebhuyyenapāsāṇādipañcakameva pavisanti tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanametaṃ. Sayaṃ khaṇati āpatti pācittiyassāti ettha pahāre pahāre pācittiyaṃ veditabbaṃ. Sakiṃ āṇatto bahukampi khaṇatīti sacepi sakaladivasaṃ khaṇati, āṇāpakassa ekaṃyeva pācittiyaṃ. Sace pana kusito hoti, punappunaṃ āṇāpetabbo. Taṃ āṇāpetvā khaṇāpentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ. Ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā.
这是对经典之外情形的判定:说“掘莲池”,可以。因为只有已经掘成的才叫莲池,所以这种说法是如法的。说“掘大池、湖、坑”等等,也是同样的道理。但如果说“掘这个地方,在这个地方掘莲池”,那就不可以。如果不指定对象,只说“掘球茎、掘根”,可以;如果说“掘这根藤,在这个地方掘球茎或根”,就不可以。清理莲池时,用筐能舀出来的薄泥,可以清掉;厚泥不可以。被太阳晒干的泥土会裂开,其中与下面的地不相连的那部分,才可以清掉。有水的地方会有浮萍,被风吹动,这可以清掉。
Ayaṃ pana pāḷimuttakavinicchayo – ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vadati, vaṭṭati. Khatāyeva hi pokkharaṇī nāma hoti, tasmā ayaṃ kappiyavohāro. Esa nayo ‘‘vāpiṃ taḷākaṃ āvāṭaṃ khaṇā’’tiādīsupi. ‘‘Imaṃ okāsaṃ khaṇa, imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vattuṃ pana na vaṭṭati. ‘‘Kandaṃ khaṇa, mūlaṃ khaṇā’’ti aniyāmetvā vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Imaṃ valliṃ khaṇa, imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Pokkharaṇiṃ sodhentehi yo kuṭehi ussiñcituṃ sakkā hoti tanukakaddamo, taṃ apanetuṃ vaṭṭati, bahalaṃ na vaṭṭati. Ātapena sukkhakaddamo phalati, tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambaddho, tameva apanetuṃ vaṭṭati. Udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti, vātappahārena calati, taṃ apanetuṃ vaṭṭati.
池塘等地方的岸边崩坏了,泥土掉到水边,如果被雨淋了不到四个月,可以截断或弄碎;超过四个月就不可以了。如果泥土只是掉进水里,即使天上下雨超过四个月,因为它是掉在水里的,所以还是可以。有人在石面上凿一个水坑,如果那里先落下了细尘,又被雨水淋湿,过了四个月就变成非净地了。水干了以后清理水坑时,不可以扰动它。如果一开始就被水灌满,后来才有尘土落进去,那就可以扰动。因为在那里即使天下雨,水也只是落在水中。石面上有细尘,下雨潮湿时它会黏附在上面,那个过了四个月也不可以扰动。如果是在没有开凿过的斜坡上有蚁丘隆起,可以随意扰动。如果是在露天地面隆起的,只有被雨淋不到四个月才可以动。在树上等地方形成的白蚁泥堆,也是同样的道理。在蚯蚓粪、鼠丘、牛蹄印等地方,也是同样的道理。
Pokkharaṇīādīnaṃ taṭaṃ bhijjitvā udakasāmantā patati, sace omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ, chindituṃ vā bhindituṃ vā vaṭṭati, cātumāsato uddhaṃ na vaṭṭati. Sace pana udakeyeva patati, deve atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati. Pāsāṇapiṭṭhiyaṃ soṇḍiṃ khaṇanti, sace tattha paṭhamameva sukhumarajaṃ patati, tañce devena ovaṭṭhaṃ hoti, cātumāsaccayena akappiyapathavīsaṅkhyaṃ gacchati. Udake pariyādiṇṇe soṇḍiṃ sodhentehi taṃ vikopetuṃ na vaṭṭati. Sace paṭhamameva udakena pūrati, pacchā rajaṃ patati, taṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Tattha hi deve vassantepi udakeyeva udakaṃ patatīti. Piṭṭhipāsāṇe sukhumarajaṃ hoti, deve phusāyante allīyati, tampi cātumāsaccayena vikopetuṃ na vaṭṭati. Sace pana akatapabbhāre vammiko uṭṭhito hoti, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Sace abbhokāse uṭṭhahati, omakacātumāsaṃ ovaṭṭhoyeva vaṭṭati. Rukkhādīsu āruḷhaupacikāmattikāyapi eseva nayo. Gaṇḍuppādagūthamūsikukkaragokaṇṭakādīsupi eseva nayo.
牛蹄迹,是指被牛蹄切断的泥。如果它和下面的土地还连在一起,哪怕只过了一天,也不能用。在耕过的地里,取犁刀切断的泥块,也是同样的道理。如果是旧住处,有屋顶也好、屋顶已经坏了也好,被雨淋超过四个月,就算作生地。其余剩下的,比如瓦片、椽子等用具,心里想着“我拿瓦、我拿椽子、我拿壁柱、我拿木板、我拿石柱”而拿,就可以。泥土跟着掉下来,不算犯。但如果拿的是墙壁上的泥,就犯。如果不管哪些是没湿透的,拿了那些没湿透的,就不犯。
Gokaṇṭako nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho hoti, ekadivasampi na vaṭṭati. Kasitaṭṭhānepi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ gaṇhantassa eseva nayo. Purāṇasenāsanaṃ hoti acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā, atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ jātapathavīsaṅkhyameva gacchati. Tato avasesaṃ chadaniṭṭhakaṃ vā gopānasīādikaṃ upakaraṇaṃ vā ‘‘iṭṭhakaṃ gaṇhāmi gopanasiṃ bhittipādaṃ padarattharaṇaṃ pāsāṇatthambhaṃ gaṇhāmī’’ti saññāya gaṇhituṃ vaṭṭati. Tena saddhiṃ mattikā patati, anāpatti. Bhittimattikaṃ gaṇhantassa pana āpatti. Sace yā yā atintā taṃ taṃ gaṇhāti, anāpatti.
屋里有一堆泥土。某一天下雨的时候,他们用它来盖屋顶。如果整堆都湿透了,过了四个月就成了“生地”。如果只是上面湿了、里面没湿,那么净人可以把湿掉的那部分按如法的方式处理掉,剩下的就可以随意使用。因为只有用水浸湿而结成一体,才成为生地,否则不算。
Antogehe mattikāpuñjo hoti, tasmiṃ ekadivasaṃ ovaṭṭhe gehaṃ chādenti, sace sabbo tinto cātumāsaccayena jātapathavīyeva. Athassa uparibhāgoyeva tinto, anto atinto, yattakaṃ tintaṃ taṃ kappiyakārakehi kappiyavohārena apanāmetvā sesaṃ yathāsukhaṃ vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Udakena temetvā ekābaddhāyeva hi jātapathavī hoti, na itarāti.
在露地上有泥墙,如果被雨淋超过四个月,就算作生地。对于附着在上面的泥土,可以用湿手碰了之后取下来。如果是砖墙,大多数情况下立在硬地上,可以随意拆毁。对于立在露地上的棚柱,如果把它左右摇晃、破坏土地来取走,是不允许的;只能直接拔起来。取其他枯树或枯树桩时,也是同样的道理。为了做新工程,人们用木棍把石头或树木撬起来滚着走,在这个过程中土地被弄破了,如果是以清净心滚动的,就没有犯戒。但如果他们就是借着这个理由想破坏土地,那就犯戒了。拖拽树枝等物,以及在土地上劈开木材,也是同样的道理。
Abbhokāse mattikāpākāro hoti, atirekacātumāsaṃ ce ovaṭṭho jātapathavīsaṅkhyaṃ gacchati. Tattha laggapaṃsuṃ pana allahatthena chupitvā gahetuṃ vaṭṭati. Sace iṭṭhakapākāro hoti, yebhuyyenakathalaṭṭhāne tiṭṭhati, yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati. Abbhokāse ṭhitamaṇḍapatthambhaṃ ito cito ca sañcāletvā pathaviṃ vikopentena gahetuṃ na vaṭṭati, ujukameva uddharituṃ vaṭṭati. Aññampi sukkharukkhaṃ vā sukkhakhāṇukaṃ vā gaṇhantassa eseva nayo. Navakammatthaṃ pāsāṇaṃ vā rukkhaṃ vā daṇḍakehi uccāletvā pavaṭṭentā gacchanti, tattha pathavī bhijjati, sace suddhacittā pavaṭṭenti, anāpatti. Atha pana tena apadesena pathaviṃ bhinditukāmāyeva honti, āpatti. Sākhādīni kaḍḍhantānampi pathaviyaṃ dārūni phālentānampi eseva nayo.
在地上,无论是骨头、针、荆棘之类的东西,都不可以用敲打或插入的方式去处理。想“我要靠尿水的冲力把地冲开”而这样小便,也不可以;如果这样做时地面破裂,就犯戒。想“我要把不平的地面弄平”而用扫帚去摩擦地面,也不可以;应该只用扫帚的末端来扫。有些人用棍棒敲打地面,用脚趾刮地,一边说“我要标示经行的地方”,一边反复弄破地面来经行,这些全都不可以。不过,为了策励精进、修习沙门法,以清净心经行是可以的。说“我要洗手”而在地上摩擦,不可以。如果不摩擦,只是把湿手放在地上沾取尘土,那就可以。有些患疥癣等病的人,在断崖之类的地方摩擦身体四肢,这不可以。
Pathaviyaṃ aṭṭhisūcikaṇṭakādīsupi yaṃkiñci ākoṭetuṃ vā pavesetuṃ vā na vaṭṭati. Passāvadhārāya vegena pathaviṃ bhindissāmīti evaṃ passāvampi kātuṃ na vaṭṭati, karontassa bhijjati, āpatti. Visamabhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammuñjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭati, vattasīseneva hi sammajjitabbaṃ. Keci kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭenti, pādaṅguṭṭhakena vilikhanti, ‘‘caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmā’’ti punappunaṃ bhūmiṃ bhindantā caṅkamanti, sabbaṃ na vaṭṭati. Vīriyasampaggahatthaṃ pana samaṇadhammaṃ karontena suddhacittena caṅkamituṃ vaṭṭati, ‘‘hatthaṃ dhovissāmā’’ti pathaviyaṃ ghaṃsanti, na vaṭṭati. Aghaṃsantena pana allahatthaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā rajaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Keci kaṇḍukacchuādīhi ābādhikā chinnataṭādīsu aṅgapaccaṅgāni ghaṃsanti na vaṭṭati.
87挖掘或叫人挖掘:哪怕只是用脚趾或扫帚的枝条,自己挖地或叫别人挖,都算犯。弄破或叫人弄破:哪怕只是倒水时,自己弄破地面或叫别人弄破,都算犯。烧或叫人烧:哪怕只是烧钵时,自己烧地或叫别人烧,都算犯。在多少个地方点火或叫人点火,就得到多少个巴吉帝亚罪。即使烧钵者,也必须在先前已烧过的地方烧。不可以在没有烧过的土地上放火。不过,把火放在烧钵的陶片上是可以的。如果把火放在木头上,火一边烧木头一边蔓延过去烧到土地,那就不可以。放在砖块、陶片等东西上面,也是同样的道理。
87.Khaṇati vā khaṇāpeti vāti antamaso pādaṅguṭṭhakenapi sammajjanīsalākāyapi sayaṃ vā khaṇati, aññena vā khaṇāpeti. Bhindati vā bhedāpeti vāti antamaso udakampi chaḍḍento sayaṃ vā bhindati, aññena vā bhindāpeti. Dahati vā dahāpeti vāti antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpeti. Yattakesu ṭhānesu aggiṃ deti vā dāpeti vā tattakāni pācittiyāni. Pattaṃ pacantenapi hi pubbe pakkaṭṭhāneyeva hi pacitabbo. Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dārūnaṃ upari ṭhapeti , so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati, na vaṭṭati. Iṭṭhakakapālādīsupi eseva nayo.
在这种情况下,也只可以把火放在砖块等物的上面。为什么?因为这些东西不是燃料,它们不算作火的燃料。也不可以在干木桩、干枯树木等上面点火。但如果他想“我要在火还没烧到土地之前就把它熄灭”然后才点,那就可以。如果后来灭不掉,因为超出了能力范围,所以无犯。拿着草炬走路时,手被烧到了就把火丢到地上,无犯。按照《大筏疏》的说法,在掉落的地方放上燃料重新生火,是可以的。那里还说,被烧过的土地,凡是热气所覆盖到的地方,都可以翻动。如果有不知情的比丘,用火燧生了火,用手拿起来问“我该怎么办”,应该告诉他“点燃吧”。如果他说“手被烧着了”,应该告诉他“那就想办法让手不被烧到”。但不应该说“丢到地上”。如果手被烧着时他丢下火,因为他不是出于“我要烧土地”的心才丢的,所以无犯。按照《库伦德疏》的说法,在掉落的地方生火,是可以的。
Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tesaṃ anupādānattā. Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhyaṃ gacchanti. Sukkhakhāṇusukkharukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmīti deti, vaṭṭati. Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. Tiṇukkaṃ gahetvā gacchanto hatthe ḍayhamāne bhūmiyaṃ pāteti, anāpatti. Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Daḍḍhapathaviyā ca yattakaṃ ṭhānaṃ usumāya anugataṃ, sabbaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti tattheva vuttaṃ. Yo pana ajānanako bhikkhu araṇīsahitena aggiṃ nibbattetvā hatthena ukkhipitvā ‘‘kiṃ karomī’’ti vadati, ‘‘jālehī’’ti vattabbo, ‘‘hattho ḍayhatī’’ti vadati, ‘‘yathā na ḍayhati tathā karohī’’ti vattabbo. ‘‘Bhūmiyaṃ pātehī’’ti pana na vattabbo. Sace hatthe ḍayhamāne pāteti ‘‘pathaviṃ dahissāmī’’ti apātitattā anāpatti. Patitaṭṭhāne pana aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.
88在“无犯:他知道……”这些句子里,应当这样理解其含义:“你要知道这根柱子的坑,知道大泥团,知道谷壳泥;给我大泥团,给我谷壳泥;拿泥土来,拿尘土来;需要泥土,需要尘土;把这根柱子的坑作净,把这泥土作净,把这尘土作净。”
88.Anāpatti imaṃ jānātiādīsu ‘‘imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna, mahāmattikaṃ jāna, thusamattikaṃ jāna, mahāmattikaṃ dehi, thusamattikaṃ dehi, mattikaṃ āhara, paṃsuṃ āhara, mattikāya attho, paṃsunā attho, imassa thambhassa āvāṭaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ mattikaṃ kappiyaṃ karohi, imaṃ paṃsuṃ kappiyaṃ karohī’’ti evamattho veditabbo.
不是故意破坏:比如滚动石头、树木等东西时,或者拄着手杖、木棍一下一下触地走路时,地面被弄破了,这并不是出于“我要用它来弄破”的故意而弄破的,所以叫做不是故意弄破。这样,不是故意破坏的人没有犯戒。失去正念:心不在焉,跟别人说着什么,同时用脚趾或木棍在地上刮划着站在那里,这样因为失去正念而刮划或弄破的人没有犯戒。不知道:在屋子里,被雨水淋湿而盖住的地面,不知道它是“非净地”,以为是“净地”而把它翻动;或者不知道“我在挖、在弄破、在烧”,只是为了保存东西而把锄头等放下去;或者手被火烧到而把火丢下。这样因为不知道的人没有犯戒。其余部分浅显易懂。
Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa kattaradaṇḍena vā āhacca āhacca gacchantassa pathavī bhijjati, sā ‘‘tena bhindissāmī’’ti evaṃ sañcicca abhinnattā asañcicca bhinnā nāma hoti. Iti asañcicca bhindantassa anāpatti. Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati, evaṃ asatiyā vilikhantassa vā bhindantassa vā anāpatti. Ajānantassāti antogehe ovaṭṭhaṃ channaṃ pathaviṃ ‘‘akappiyapathavī’’ti na jānāti, ‘‘kappiyapathavī’’ti saññāya vikopeti, ‘‘khaṇāmi bhindāmi dahāmī’’ti vā na jānāti , kevalaṃ saṅgopanatthāya khaṇittādīni vā ṭhapeti, ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti, evaṃ ajānantassa anāpatti. Sesaṃ uttānameva.
有三种生起方式:从身与心生起,从语与心生起,从身、语与心一起生起。是造作,是知觉解脱,是有心的,是制罪,是身业,是语业,有三种心,有三种受。
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.