毗兰若篇章的注释(续) §2
毗兰若篇复注 · 66 段
“ 这就是我的誓愿,这就是我的梵行,
这就是那善修善行的果报;
神通、光辉、力量与精进的成就,
智者啊,这也是我的广大天宫。”巴利
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Iddhī jutī balavīriyūpapatti, Idañca me dhīra mahāvimāna’’nti. –
在《布纳迦本生》里,布施被称为“梵行”。巴利
Imasmiñhi puṇṇakajātake (jā. 2.22.1592-1593, 1595) dānaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ.
因为什么,手能布施人所欲求?因为什么,手能流蜜?
你凭什么样的梵行,让福德在手中得以圆满?
“ 因为这样,我的手能施予人所欲求;因为这样,我的手流洒出蜜汁。
因为我的梵行,福德及于手中。”巴利
‘‘Kena pāṇi kāmadado, kena pāṇi madhussavo; Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati. ‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo; Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhatī’’ti. –
在这部《安拘罗饿鬼事》(《小部》275、277)里,服侍被称为“梵行”。在《鹧鸪本生》(《律藏·小品》311)中——“比丘们,那鹧鸪的梵行就是这样的”——五学处之戒被称为“梵行”。在《大瞿毗陀经》(《长部》2.329)中——“五髻啊,我那个梵行,不是为了厌离,不是为了离欲,不是为了灭尽,只是为了投生梵天界”——四无量被称为“梵行”。在《渐损经》(《中部》1.83)中——“别人会成为非梵行者,我们在这里要当梵行者”——远离淫欲被称为“梵行”。巴利
Imasmiṃ aṅkurapetavatthumhi (pe. va. 275, 277) veyyāvaccaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ. ‘‘Evaṃ kho taṃ bhikkhave tittiriyaṃ nāma brahmacariyaṃ ahosī’’ti (cūḷava. 311) imasmiṃ tittirajātake pañcasikkhāpadasīlaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ. ‘‘Taṃ kho pana me pañcasikha brahmacariyaṃ neva nibbidāya na virāgāya na nirodhāya yāvadeva brahmalokūpapattiyā’’ti imasmiṃ mahāgovindasutte (dī. ni. 2.329) catasso appamaññāyo ‘‘brahmacariya’’nti vuttā. ‘‘Pare abrahmacārī bhavissanti, mayamettha brahmacārī bhavissāmā’’ti imasmiṃ sallekhasutte (ma. ni. 1.83) methunavirati ‘‘brahmacariya’’nti vuttā.
“ 我们不越过妻子,
妻子们也不越过我们。
唯离彼等而修梵行,
因此,我们的年轻人就不会死。”巴利
‘‘Mayañca bhariyā nātikkamāma, Amhe ca bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, Tasmā hi amhaṃ daharā na mīyare’’ti. –
《大护法本生》(《本生》1.10.97)里,满足于自己妻子的状态被称为“梵行”。《身毛竖立经》(《中部》1.155)里说:“舍利弗,我确实记得,我曾修习具备四支的梵行,那时我确实是苦行者。”这里则是把精进称为“梵行”。巴利
Mahādhammapālajātake (jā. 1.10.97) sadārasantoso ‘‘brahmacariya’’nti vutto. ‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, sāriputta, caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃ caritā, tapassī sudaṃ homī’’ti lomahaṃsanasutte (ma. ni. 1.155) vīriyaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ.
“ 以低劣的梵行,投生在刹帝利族中;
以中等的梵行投生天界,以殊胜的梵行得到净化。”巴利
‘‘Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati; Majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhatī’’ti. –
在《尼弥本生》里,以调伏自己而修的八支布萨被称为“梵行”。《大戈宾达经》里说:“五髻,我这种梵行,确实导向彻底的厌离、离欲……乃至……这就是圣八支道。”——这里把圣道称为“梵行”。《清净经》里说:“这种梵行确实成就、兴旺、广布、为众人所知、普遍流行,直到被人们善加宣说。”——这里把含摄三学的整个教法称为“梵行”。在这个地方,所指的也正是这种梵行,所以说“因为被三学所摄持”等等。“最胜者”就是指佛陀等最胜之人。或者,以最胜为义,梵之行持就是梵行。巴利
Evaṃ (jā. 2.22.429) nimijātake attadamanavasena kato aṭṭhaṅgiko uposatho ‘‘brahmacariya’’nti vutto. ‘‘Idaṃ kho pana me, pañcasikha, brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya…pe… ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti mahāgovindasuttasmiṃyeva (dī. ni. 2.329) ariyamaggo ‘‘brahmacariya’’nti vutto. ‘‘Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāvadeva manussehi suppakāsita’’nti pāsādikasutte (dī. ni. 3.174) sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ ‘‘brahmacariya’’nti vuttaṃ. Imasmimpi ṭhāne idameva ‘‘brahmacariya’’nti adhippetanti āha ‘‘sikkhattayapariggahitattā’’tiādi. Seṭṭhehīti buddhādīhi seṭṭhehi. Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtaṃ vā cariyaṃ brahmacariyaṃ.
有因缘:以如前所说的特征为因缘,所以有因缘。有因事生起:就是因事而生起。随顺所化者:随顺所化者的行为等。有义利:对所宣说的戒等义利。具足理由与譬喻:以“诸比丘,那是什么原因?譬如”等,随处引用理由与譬喻,所以具足理由与譬喻。以信获得:以“他们听闻了那法后,于如来处获得信”等所说的信获得。以行道:以戒清净等正行道,就是行道的因相。以证得而明达:因为以谛现观而证得明达,所以有义利,不像迦毗罗宗等那样空虚无义,而是具足义利。以教法:以通达教法。以阿含而明达:不像在恶说之法中修习者那样产生迷惑,因为多闻明达而确立,所以有文句。文句具足时,就有阿含的明达。具足戒等五法蕴:因为不远离戒等五种法蕴。完全圆满:无余、周遍地圆满,完全充满。无随烦恼:因为没有见、慢等随烦恼。为渡越:为从轮回之苦中出离。不期望世间利养:因为完全不依止于渴爱,所以清净。这里说的是:如果有人为了“我将由此说法获得利养或恭敬”而说法,他的说法就不清净。而世尊不期望世间利养,以利益遍满的慈心修习,以柔软之心、以救拔为本性的心而说法,所以他的说法是清净的。巴利
Sanidānanti heṭṭhā vuttalakkhaṇena nidānena sanidānaṃ. Sauppattikanti saaṭṭhuppattikaṃ. Veneyyānaṃanurūpatoti veneyyānaṃ cariyādianurūpato. Atthassāti desiyamānassa sīlādiatthassa. Hetudāharaṇayuttatoti ‘‘taṃ kissa hetu seyyathāpi, bhikkhave’’ti ca ādinā tattha tattha hetupamaggahaṇena hetudāharaṇehi yuttato. Saddhāpaṭilābhenāti ‘‘te taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhantī’’tiādinā vuttasaddhāpaṭilābhena. Paṭipattiyāti sīlavisuddhiyādisammāpaṭipattiyā, paṭipattinimittanti attho. Adhigamabyattitoti saccappaṭivedhena adhigamaveyyattiyasabbhāvato sātthaṃ kapilamatādi viya tucchaṃ niratthakaṃ ahutvā atthasampannanti katvā. Pariyattiyāti pariyattidhammaparicayena. Āgamabyattitoti durakkhātadhammesu paricayaṃ karontassa viya sammohaṃ ajanetvā bāhusaccaveyyattiyasabbhāvato sabyañjanaṃ. Byañjanasampattiyā hi sati āgamabyattīti. Sīlādipañcadhammakkhandhayuttatoti sīlādīhi pañcahi dhammakoṭṭhāsehi avirahitattā. Kevalaparipuṇṇanti anavasesena samantato puṇṇaṃ pūritaṃ. Nirupakkilesatoti diṭṭhimānādiupakkilesābhāvato. Nittharaṇatthāyāti vaṭṭadukkhato nissaraṇāya. Lokāmisanirapekkhatoti kathañcipi taṇhāsannissayassa anissayato parisuddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo ‘‘imaṃ dhammadesanaṃ nissāya lābhaṃ vā sakkāraṃ vā labhissāmī’’ti deseti, tassa aparisuddhā desanā hoti. Bhagavā pana lokāmisanirapekkho hitapharaṇena mettābhāvanāya muduhadayo ullumpanasabhāvasaṇṭhitena cittena deseti, tasmā tassa desanā parisuddhāti.
“善哉”这个词,在“善哉,尊者,请世尊为我简要地说法”这类句子里,是表示请求。在“那位比丘说‘善哉,尊者’,对世尊所说的话感到欢喜、赞同”这类句子里,是表示接受。在“善哉,善哉,舍利弗”这类句子里,是表示称赞。在“那么,婆罗门,你好好听”这类句子里,是表示强调和命令。巴利
Sādhūti ayaṃ saddo ‘‘sādhu me bhante bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’tiādīsu (saṃ. ni. 4.95) āyācane dissati. ‘‘Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā’’tiādīsu (ma. ni. 3.86) sampaṭicchane. ‘‘Sādhu sādhu sāriputtā’’tiādīsu (dī. ni. 3.349) sampahaṃsane. ‘‘Tena hi brāhmaṇa sādhukaṃ suṇohī’’tiādīsu (ma. ni. 5.192) daḷhīkamme āṇattiyañca dissati.
“ 这位乐于正法的国王真好,这位有智慧的人真好。
善哉,不欺朋友,不作恶,这就是乐。”巴利
‘‘Sādhu dhammaruci rājā, sādhu paññāṇavā naro; Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṃ sukha’’nti. –
在“美好”等语中(《本生经》2.18.101),指的是“善妙的”。这里也应当理解为“善妙的”,所以说“善哉,确实是善妙的”。其中,“善妙的”就是吉祥的。而吉祥性对于见到的人来说,具有带来利益与安乐的性质,所以说“带来利益、带来安乐”。其中,“带来利益”指带来现世、来世以及胜义上的利益。“带来安乐”指带来如前所说的三种安乐。“如是等”指那样的。世尊具足怎样的功德,就凭那些功德如实的本性,在任何时候都能让四种衡量者之世间生起极度的净信,为了显示这一点而说了“如实相”等。其中,通过“如实……阿拉汉”这些,显示依法衡量和依粗劣标准衡量的众生对世尊生起净信,而通过这一显示,也应当知道其余依色衡量、依声衡量的众生同样生起净信,因为他们不离于此。“宣扬梵行”指名声远扬,这里的关联就是这样,所以说“即使仅仅见到也是善妙的,如此作意后”等。其中,“即使仅仅见到也是善妙的”这里应当讲述拘翅鸟的故事。巴利
Ādīsu (jā. 2.18.101) sundare. Idhāpi sundareyeva daṭṭhabboti āha ‘‘sādhu kho panāti sundaraṃ kho panā’’ti. Tattha sundaranti bhaddakaṃ. Bhaddakatā ca passantassa hitasukhāvahabhāvenāti āha ‘‘atthāvahaṃ sukhāvaha’’nti. Tattha atthāvahanti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthasaññitahitāvahaṃ. Sukhāvahanti yathāvuttatividhasukhāvahaṃ. Tathārūpānanti tādisānaṃ . Yādisehi pana guṇehi bhagavā samannāgato, tehi catuppamāṇikassa lokassa sabbakālepi accantāya pasādanīyo tesaṃ yathābhūtasabhāvattāti dassento ‘‘yathārūpo’’tiādimāha. Tattha yathābhucca…pe… arahatanti iminā dhammappamāṇānaṃ lūkhappamāṇānañca sattānaṃ bhagavato pasādāvahataṃ dasseti, taṃdassanena ca itaresampi rūpappamāṇaghosappamāṇānaṃ pasādāvahatā dassitā hotīti daṭṭhabbaṃ tadavinābhāvato. Brahmacariyaṃ pakāsetīti kittisaddo abbhuggatoti evamettha sambandhoti āha ‘‘dassanamattampi sādhu hotīti evamajjhāsayaṃ katvā’’tiādi. Tattha dassanamattampi sādhu hotīti ettha kosiyasakuṇavatthu kathetabbaṃ.
2 “以某种原因”这一句中,具格形式表达的是原因。因为“原因”指的是行为的起因,不像“工具”那样表示行为的方式。所以,这里所说的“前往”这种行为,是为了证得种种功德上的殊胜,因此这个具格形式适合表达原因义——就像“以食物而住”这类说法一样——而不适合表达工具义,因为把它当作工具义讲不通。因此说“以某种原因”。由于未加区分,世尊具有持续不断流出无上、极其甜美的正法果实的性质,其味甘美、丰盛,因此被比喻为一棵结着甜美果实、恒常结果的大树。因为仅仅通过受用甜美果实这一意趣的把握,就已经把握了大树的甜美果实性。所谓“前往”,就是正在前往。因为想要到达,所以走向某个地方时,由于越过一处又一处地方,便获得了“前往、正在前往”这样的说法。因此说“已去,这句话的意思就是”,即“已到达”的意思。所谓“前往之后”,是对先行时行为的说明,所以说“表明前往的结束”。所谓“那里”,就是所到达的那个地方,即从已到达的那个地方。所谓“更近的地方”,就是能够提问或听法的地方。巴利
2.Yena vā kāraṇenāti hetumhi idaṃ karaṇavacanaṃ. Hetuattho hi kiriyākāraṇaṃ, na karaṇaṃ viya kiriyattho, tasmā nānappakāraguṇavisesādhigamatthā idha upasaṅkamanakiriyāti ‘‘annena vasatī’’tiādīsu viya hetuatthamevetaṃ karaṇavacanaṃ yuttaṃ, na karaṇatthaṃ tassa ayujjamānattāti vuttaṃ ‘‘yena vā kāraṇenā’’ti. Avibhāgato hi satatappavattaniratisayasāduvipulāmatarasasaddhammaphalatāyassa sāduphalaniccaphalitamahārukkhena bhagavā upamito. Sāduphalūpabhogādhippāyaggahaṇeneva hi mahārukkhassa sāduphalatā gahitāti. Upasaṅkamīti upasaṅkamanto. Sampattakāmatāya hi kiñci ṭhānaṃ gacchanto taṃtaṃpadesātikkamanena upasaṅkami upasaṅkamantoti vattabbataṃ labhati. Tenāha ‘‘gatoti vuttaṃ hotī’’ti, upagatoti attho. Upasaṅkamitvāti pubbakālakiriyāniddesoti āha ‘‘upasaṅkamanapariyosānadīpana’’nti. Tatoti yaṃ ṭhānaṃ patto upasaṅkamīti vutto, tato upagataṭṭhānato. Āsannataraṃ ṭhānanti pañhaṃ vā pucchituṃ dhammaṃ vā sotuṃ sakkuṇeyyaṭṭhānaṃ.
世尊问“婆罗门,你还安好吗?还能维持吗?”等问候安康的话时,就和那位婆罗门一起生起了交融的喜悦。由于先前已经说过,那位婆罗门也照着这样做,同样和世尊一起生起了交融的喜悦——应当这样连接理解。为了用譬喻说明这种交融的喜悦,才说了“像清凉的水一样”等话。“欢喜欢聚”是指彼此融洽。“成为一体”是指通过欢喜的互动而达到同等、同一的状态。“安好吗”是在问:“这个四轮九门的身体机器,因为苦太多,本质上难以忍受,你能忍受吗?“能维持”是指依缘而活、名为长久延续的维持,你能维持吗?因无头痛等疾病,问是否少病。因无痛苦的生活,问是否少恼。因作种种事务时起身轻快,问是否轻便。因具有与之相应的力量,问是否有力。因有安乐住的生起,问是否有安乐住——应在各处配上“是否”一词来理解其义。达到力量的喜就是喜本身。初生之喜是悦。生起欢喜欢聚,作此作用者名为欢喜欢聚,也就是“可欢喜欢聚的”,所以说“因生起欢喜欢聚”。从可欢喜欢聚的角度说“可欢喜欢聚”,为了显示这个意思,说“因适合欢喜欢聚”。从可忆念的角度说,从可随念的角度。“应忆念”本应说“saraṇīya”,拉长后说成“sāraṇīya”。从听闻时的快乐说,是指当下最为甜美。从随念时的快乐说,是指反复咀嚼的甘美。因文句清净,是指以本性语言的状态,说彼语的言辞善巧。因义理清净,是指义理无有杂染。以多种方式,是指以多种原因。巴利
Yathā khamanīyādīni pucchantoti yathā bhagavā ‘‘kacci te brāhmaṇa khamanīyaṃ, kacci yāpanīya’’ntiādinā khamanīyādīni pucchanto tena brāhmaṇena saddhiṃ samappavattamodo ahosi. Pubbabhāsitāya tadanukaraṇena evaṃ sopi brāhmaṇo bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosīti yojanā. Taṃ pana samappavattamodataṃ upamāya dassetuṃ ‘‘sītodakaṃ viyā’’tiādi vuttaṃ. Sammoditanti saṃsanditaṃ. Ekībhāvanti sammodanakiriyāya samānataṃ ekarūpataṃ. Khamanīyanti ‘‘idaṃ catucakkaṃ navadvāraṃ sarīrayantaṃ dukkhabahulatāya sabhāvato dussahaṃ, kacci khamituṃ sakkuṇeyyanti pucchati. Yāpanīyanti paccayāyattavuttikaṃ cirappabandhasaṅkhātāya yāpanāya kacci yāpetuṃ sakkuṇeyyaṃ. Sīsarogādiābādhābhāvena kacci appābādhaṃ. Dukkhajīvikābhāvena kacci appātaṅkaṃ. Taṃtaṃkiccakaraṇe uṭṭhānasukhatāya kacci lahuṭṭhānaṃ. Tadanurūpabalayogato kacci balaṃ. Sukhavihārasambhavena kacci phāsuvihāro atthīti tattha tattha kaccisaddaṃ yojetvā attho veditabbo . Balappattā pīti pītiyeva. Taruṇapīti pāmojjaṃ. Sammodaṃ janeti karotīti sammodanikaṃ, tadeva sammodanīyanti āha ‘‘sammodajananato’’ti. Sammoditabbato sammodanīyanti idaṃ pana atthaṃ dassento ‘‘sammodituṃ yuttabhāvato’’ti āha. Saritabbabhāvatoti anussaritabbabhāvato. ‘‘Saraṇīya’’nti vattabbe dīghaṃ katvā ‘‘sāraṇīya’’nti vuttaṃ. Suyyamānasukhatoti āpāthamadhuratamāha. Anussariyamānasukhatoti vimaddaramaṇīyataṃ. Byañjanaparisuddhatāyāti sabhāvaniruttibhāvena tassā kathāya vacanacāturiyamāha. Atthaparisuddhatāyāti atthassa nirupakkilesataṃ. Anekehi pariyāyehīti anekehi kāraṇehi.
通过排除过远和过近,就得到了所谓的“不太远也不太近”。这个距离,最低限度应该以两个人伸直手臂能碰到为准。“伸颈”是指转动脖子把颈伸出去。“我”是表示动作执行者的属格,所以经文说“我听闻”。“种姓婆罗门”是指因为出身而成为婆罗门,并不是因为已经断除了恶行,这里说的就是这个意思。“令成缺齿等相”是指造成了牙齿缺损、头发花白这类状态。“达到年长的界限”是指到了年长的分界点,也就是到了年长的终点。“因为种姓而年老”是指因为出生而具有年老的状态。持有“大”之状态者称为“老人”,因出生而年老,并非因财富等而年老,所以是“因种姓而年老”。“长时间”是指长久的时间。那么到底有多久呢?回答说“两三个国王的轮替”,意思是两位或三位国王统治教化的次第。“已到时间”说了之后,为什么取年老要着眼于最后阶段呢?回答说“已到最后的年老阶段”。最后即第三部分,从六十七岁开始是最后年老的阶段。巴利
Atidūraaccāsannapaṭikkhepena nātidūranāccāsannaṃ nāma gahitaṃ, taṃ pana avakaṃsato ubhinnaṃ pasāritahatthāsaṅghaṭṭanena daṭṭhabbaṃ. Gīvaṃ pasāretvāti gīvaṃ parivattanavasena pasāretvā. Meti kattuatthe sāmivacananti āha ‘‘mayā suta’’nti. Jātibrāhmaṇeti jātiyā brāhmaṇe, na bāhitapāpatāyāti vuttaṃ hoti. Khaṇḍiccādibhāvaṃ āpāditeti khaṇḍitadantapalitakesādibhāvaṃ sampāpite. Vuḍḍhimariyādappatteti vuḍḍhiparicchedaṃ sampatte, vuḍḍhipariyantappatteti vuttaṃ hoti. Jātimahallakatāyāti uppattiyā mahallakabhāvena. Mahattaṃ lāti gaṇhātīti mahallako, jātiyā mahallako, na vibhavādināti jātimahallako. Addhānanti dīghakālaṃ. Kittako pana soti āha ‘‘dve tayo rājaparivaṭṭe’’ti, dvinnaṃ tiṇṇaṃ rājūnaṃ rajjapasāsanapaṭipāṭiyoti attho. ‘‘Addhagate’’ti vatvā kathaṃ vayogahaṇaṃ osānavayāpekkhanti āha ‘‘pacchimavayaṃ anuppatte’’ti. Pacchimo tatiyabhāgoti sattasaṭṭhito paṭṭhāya pacchimavayo koṭṭhāso.
在第二个义释中,“年老”并不是单指年龄上的衰老,而是因为家族世代相传而显得古老,所以说“年老就是古老”等等。这是说明那些婆罗门依家族而有兴衰起落。“年岁已达”这句话,因为接下来要依出生的增长来说,而功德的增长比它更殊胜,所以说“增长就是具足戒行等功德的增长”。同样,因为“年长”也要依这个来说,所以用“年长”这个词来关联财富的广大。“行道者”是指已经进入婆罗门的修行方式、没有偏离其行持的人。“最后时期”是指生命的最后阶段。巴利
Dutiye atthavikappe jiṇṇeti nāyaṃ jiṇṇatā vayomattena, atha kho kulaparivaṭṭena purāṇatāyāti āha ‘‘jiṇṇeti porāṇe’’tiādi. Tena tesaṃ brāhmaṇānaṃ kulavasena uditoditabhāvamāha. ‘‘Vayoanuppatte’’ti iminā jātivuḍḍhiyā vakkhamānattā guṇavuḍḍhiyā tato sātisayattā ca ‘‘vuḍḍheti sīlācārādiguṇavuḍḍhiyutte’’ti āha. Tathā jātimahallakatāyapi teneva vakkhamānattā mahallaketi padena vibhavamahattatā yojitā. Maggapaṭipanneti brāhmaṇānaṃ paṭipattividhiṃ upagate taṃ avokkamma caraṇato. Antimavayanti pacchimavayaṃ.
所谓“起立”,就是从座位上站起来,所以注释说“不从座位起身”,意思是不从所坐的座位站起来。这里,“年老……年岁已达”是受格,并不配合“从座位起身”这个动作,所以应当补上“看见年老……年岁已达的人”来理解它的意思。另一种说法是,这个受格是配合“迎接”的动作,因此“不起立”应当理解为不起身迎接,因为迎接也叫作“起立”。确实有这样的说法:“远远看见老师就起身去迎接,这叫作起立。”而“不从座位起身”应当看作只是指出没有迎接这一点。在“说明”之中,也就是所谓“义”之中,即被称为“如实说明”的义中:由于不敬礼,所以不应当敬礼;这样审察,便是所说的意思。巴利
Paccuṭṭhānaṃ nāma āsanā vuṭṭhānanti āha ‘‘nāsanā vuṭṭhahatī’’ti, nisinnāsanato na vuṭṭhātīti attho. Ettha ca jiṇṇe…pe… vayoanuppatteti upayogavacanaṃ āsanā vuṭṭhānakiriyāpekkhaṃ na hoti, tasmā jiṇṇe…pe… vayoanuppatte disvāti ajjhāhāraṃ katvā attho veditabbo. Atha vā paccuggamanakiriyāpekkhaṃ upayogavacanaṃ, tasmā na paccuṭṭhetīti uṭṭhāya paccuggamanaṃ na karotīti attho veditabbo. Paccuggamanampi hi paccuṭṭhānanti vuccati. Vuttañhetaṃ ‘‘ācariyaṃ pana dūratova disvā paccuṭṭhāya paccuggamanakaraṇaṃ paccuṭṭhānaṃ nāmā’’ti. Nāsanā vuṭṭhātīti iminā pana paccuggamanābhāvassa upalakkhaṇamattaṃ dassitanti daṭṭhabbaṃ. Vibhāvane nāma attheti pakativibhāvanasaṅkhāte atthe, na abhivādeti vāti na abhivādetabbanti sallakkhetīti vuttaṃ hoti.
那“无知”是指:由于不知道“这个人不值得我向他敬礼等”,所以生起的无知。“观察”是指:以智慧之眼观察,如经中所说——“没有恭敬、没有尊重地生活是苦的,我该恭敬、尊重哪位沙门或婆罗门呢?”等等。“应受礼敬者”是指应受合掌礼敬的人。“刚出生”是指刚出生不久,也就是说出生之后紧接着。“面向北方”是指朝着北方,也就是面朝北方。“走了七步之后,观察整个一万世界”:这是依据经典中这样说的——“诸比丘,这是法性:刚出生的菩萨双脚平稳站定,面向北方走七步,白伞盖被举着跟随,他环视一切方向,说出如牛王般的话。”经中这样讲述走七步后环视一切方向,但不应据此认为是在走七步之后才观察方向,因为观察方向是在走七步之前做的。实际上,大士从人们手中脱出后,先看向东方,无数千个轮围世界变成一片平坦,那里的天与人用香、花等供养,并说:“大人,这里没有能和您相比的人,何况更超胜的?”就这样观察了四方、四隅、下方、上方共十个方向,没看到与自己相等的人,然后才说“这是北方”,走了七步。所谓“观察”,意思是:以我的福德威力使世界开阔的神变出现时,用肉眼观察那显现出来的一万世界。巴利
Taṃ aññāṇanti ‘‘ayaṃ mama abhivādanādīni kātuṃ araharūpo na hotī’’ti ajānanavasena pavattaṃ aññāṇaṃ. Olokentoti ‘‘dukkhaṃ kho agāravo viharati appatisso, kiṃ nu kho ahaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkareyyaṃ, garuṃ kareyya’’ntiādisuttavasena (a. ni. 4.21) ñāṇacakkhunā olokento. Nipaccakārārahanti paṇipātārahaṃ. Sampatijātoti muhuttajāto, jātasamanantaramevāti vuttaṃ hoti. Uttarena mukhoti uttarābhimukho, uttaradisābhimukhoti vuttaṃ hoti. Sattapadavītihārena gantvā sakalaṃ dasasahassilokadhātuṃ olokesinti idaṃ ‘‘dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho sattapadavītihārena gacchati, setamhi chatte anudhāriyamāne sabbā disā viloketi, āsabhiñca vācaṃ bhāsatī’’ti evaṃ pāḷiyaṃ (dī. ni. 2.31) sattapadavītihārūpariṭṭhitassa viya sabbadisānuvilokanassa kathitattā vuttaṃ, na panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ, sattapadavītihārato pageva disāvilokanassa katattā. Mahāsatto hi manussānaṃ hatthato muccitvā puratthimadisaṃ olokesi, anekāni cakkavāḷasahassāni ekaṅgaṇāni ahesuṃ. Tattha devamanussā gandhamālādīhi pūjayamānā ‘‘mahāpurisa idha tumhehi sadisopi natthi, kuto uttaritaro’’ti āhaṃsu. Evaṃ catasso disā catasso anudisā heṭṭhā uparīti dasapi disā anuviloketvā attano sadisaṃ adisvā ‘‘ayaṃ uttarā disā’’ti sattapadavītihārena agamāsīti veditabbo. Olokesinti mama puññānubhāvena lokavivaraṇapāṭihāriye jāte paññāyamānaṃ dasasahassilokadhātuṃ maṃsacakkhunāva olokesinti attho.
所谓“大士”,就是按出生、种姓、家族、地域等方面来说的大人物。“最上”,就是按功德来说在一切人中最殊胜。“最年长”,就是按功德来说在一切人中最年长,也就是说在功德上最为成熟。“最优秀”,就是按功德来说在一切人中最值得称赞。从含义上说,应当知道后两个词只是前一个词的另一种说法。“比你”是具格用作离格义。“更超胜”就是更加殊胜。“敬奉”就是供养。“如牛王般的”就是最上的。“应受我敬礼等的人”,就是应受我敬礼等行为、堪当如此的人。然而这里应当看到,由于是恒常相待,所以是复合词。“如来”是指从如来、从如来的身边来说的。“这样的”是指具有敬礼等性质的。“由成熟而松弛的束缚”是指由成熟而松弛的束缚。巴利
Mahāpurisoti jātigottakulappadesādivasena mahantapuriso. Aggoti guṇehi sabbapadhāno. Jeṭṭhoti guṇavaseneva sabbesaṃ vuḍḍhatamo, guṇehi mahallakatamoti vuttaṃ hoti. Seṭṭhoti guṇavaseneva sabbesaṃ pasatthatamo. Atthato pana pacchimāni dve purimasseva vevacanānīti veditabbaṃ. Tayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Uttaritaroti adhikataro. Patimānesīti pūjesi. Āsabhinti uttamaṃ. Mayhaṃ abhivādanādiraho puggaloti mayhaṃ abhivādanādikiriyāya araho anucchaviko puggalo. Niccasāpekkhatāya panettha samāso daṭṭhabbo. Tathāgatāti tathāgatato, tathāgatassa santikāti vuttaṃ hoti. Evarūpanti abhivādanādisabhāvaṃ. Paripākasithilabandhananti paripākena sithilabandhanaṃ.
3 那句话就是“我不是那个婆罗门”等话语。如果对他说“我不是没有味道的人,像我这样的人也不是没有味道的人”,婆罗门可能会变得僵硬。因此说“为了令心柔软”。这里“pariyāya”这个词用在开示、轮转、原因等意义上:在这里,能让应当开示的意义被理解、被觉悟,所以是“开示”;前后轮转,所以是“轮转”;执取自己的果而转起,或者成为它的因,所以是“原因”。应当这样理解“pariyāya”一词在开示、轮转、原因等意义上的运用。“以证知而确立”指在阿拉汉果中确立。“那个是哪个”是期待同义词的阳性指示词,意思是“那个同义词是哪个”。“以出生而言”指以刹帝利等出生而言。“以转生而言”指以在天神中转生而言。“即使是公认最优秀者”中的“即使”一词,显示更不用说非公认最优秀者。“欢喜者”指以有喜贪而喜悦者。“染著者”指以强力贪欲而染著者。由享用色等而生起的、与贪相应的喜受,从色产生后触击于心,犹如芒果味等,所以称为“色味”。“吸引”就是拉拽。在依处、所缘等条件和合之中。“不抬高”指因为自赞对婆罗门来说并不适宜,所以不抬高、不称赞自己。巴利
3.Taṃ vacananti ‘‘nāhaṃ taṃ brāhmaṇā’’tiādivacanaṃ. ‘‘Nāhaṃ arasarūpo, mādisā vā arasarūpā’’ti vutte brāhmaṇo thaddho bhaveyya. Tena vuttaṃ ‘‘cittamudubhāvajananattha’’nti. Ayañhi pariyāyasaddo desanāvārakāraṇesu vattatīti ettha pariyāyeti desetabbamatthaṃ avagameti bodhetīti pariyāyo, desanā. Pariyāyati aparāparaṃ parivattetīti pariyāyo, vāro. Pariyāyati attano phalaṃ pariggahetvā vattati, tassa vā kāraṇabhāvaṃ gacchatīti pariyāyo, kāraṇanti evaṃ pariyāyasaddassa desanāvārakāraṇesu pavatti veditabbā. Aññāya saṇṭhaheyyāti arahatte patiṭṭhaheyya. Katamo pana soti pariyāyāpekkho pulliṅganiddeso, katamo so pariyāyoti attho. Jātivasenāti khattiyādijātivasena. Upapattivasenāti devesu upapattivasena. Seṭṭhasammatānampīti api-saddena pageva aseṭṭhasammatānanti dasseti. Abhinandantānanti sappītikataṇhāvasena pamodamānānaṃ. Rajjantānanti balavarāgavasena rajjantānaṃ. Rūpādiparibhogena uppannataṇhāyuttasomanassavedanā rūpato nibbattitvā hadayatappanato ambarasādayo viya ‘‘rūparasā’’ti vuccanti. Āviñchantīti ākaḍḍhanti. Vatthārammaṇādisāmaggiyanti vatthuārammaṇādikāraṇasāmaggiyaṃ. Anukkhipantoti attukkaṃsanavasena kathite brāhmaṇassa asappāyabhāvato attānaṃ anukkhipanto anukkaṃsento.
在这个意义上,当表达“作格”时,用的是属格,也就是“jahitā”这个词所表达的意思。“Tathāgatassa”是作格中的属格,意思是“被如来舍弃”。“Mūla”就是有的根本。本来应该说“tālavatthuvatthukatā”,但就像“oṭṭhamukho”这类词一样,把中间的词省略掉,又把a音拉长,所以说成“tālāvatthukatā”。因此注释里说:“就像多罗树的基址一样,它们的基址被作成,所以叫tālāvatthukatā。”这里面,多罗树的基址就叫tālavatthu。比如一块地原本是园林的基址,园林没了以后,就被叫作“园林基址”;同样,多罗树扎根的地方,当多罗树被连根拔起,只剩那块地时,因为曾经是多罗树的基址,所以叫“tālavatthu”。“Nesaṃ”指的是色、味等。那为什么说“像多罗树的基址一样,它们的基址被作成”呢?注释说“正如……”等等。因为通过享用色等而生起的、与渴爱相应的喜受,也就是色味等,是心相续的依止处,所以说“它们先前已生起的、以已生起的性质,在仅仅是基址的心相续中被作成”。其中,“pubbe”是指先前,也就是有贪的时期,这是所说的意思。被称为“tālāvatthukatā”,是因为像多罗树的基址一样,自己的基址已被作成,所以色、味等被称为“tālāvatthukatā”。以此显示了已断烦恼不再生起。巴利
Etasmiṃ panatthe karaṇe sāmivacananti ‘‘jahitā’’ti etasmiṃ atthe. Tathāgatassāti karaṇe sāmivacanaṃ, tathāgatena jahitāti attho. Mūlanti bhavamūlaṃ. ‘‘Tālavatthuvatthukatā’’ti vattabbe ‘‘oṭṭhamukho’’tiādīsu viya majjhepadalopaṃ katvā akārañca dīghaṃ katvā ‘‘tālāvatthukatā’’ti vuttanti āha ‘‘tālavatthu viya nesaṃ vatthu katanti tālāvatthukatā’’ti. Tattha tālassa vatthu tālavatthu. Yathā ārāmassa vatthubhūtapubbo padeso ārāmassa abhāve ‘‘ārāmavatthū’’ti vuccati, evaṃ tālassa patiṭṭhitokāso samūlaṃ uddharite tāle padesamatte ṭhite tālassa vatthubhūtapubbattā ‘‘tālavatthū’’ti vuccati. Nesanti rūparasādīnaṃ. Kathaṃ pana tālavatthu viya nesaṃ vatthu katanti āha ‘‘yathā hī’’tiādi. Rūpādiparibhogena uppannataṇhāyuttasomanassavedanāsaṅkhātarūparasādīnaṃ cittasantānassa adhiṭṭhānabhāvato vuttaṃ ‘‘tesaṃ pubbe uppannapubbabhāvena vatthumatte cittasantāne kate’’ti. Tattha pubbeti pure, sarāgakāleti vuttaṃ hoti. Tālāvatthukatāti vuccantīti tālavatthu viya attano vatthussa katattā rūparasādayo ‘‘tālāvatthukatā’’ti vuccanti. Etena pahīnakilesānaṃ puna uppattiyā abhāvo dassito.
因为不再生长的法性,所以是“不再生长的法”。就像一棵顶部被砍断的多罗树,不再是叶子、果实等的依托之处,所以说“像顶部被砍断的多罗树一样被处理了”。由此展示了这样的词义分析:“像多罗树的残桩一样被处理了,所以叫多罗树残桩化”。不过这里应该理解为:本来应该说“像没有依托的多罗树一样被处理了”,也就是“无依托多罗树化”,但把修饰词后置,所以说成“多罗树残桩化”。通过这个意思,这里要表明的是:以“色、味等”这些说法,指的是过去曾作为异熟法生起的善法和不善法;这些法虽然已经生起,但因为像树顶一样的渴爱和无明已经被道的利剑斩断,未来再也没有能力产生像多罗树叶那样的异熟蕴,所以说色、味等“像多罗树的残桩一样被处理了,所以是多罗树残桩化”。在这个意思里,有人说“abhinandantānaṃ”这个词也包含了善的喜受。巴利
Aviruḷhidhammattāti aviruḷhisabhāvatāya. Matthakacchinno tālo pattaphalādīnaṃ avatthubhūto tālāvatthūti āha ‘‘matthakacchinnatālo viya katā’’ti. Etena ‘‘tālāvatthu viya katāti tālāvatthukatā’’ti ayaṃ viggaho dassito. Ettha pana avatthubhūto tālo viya katāti avatthutālākatāti vattabbe visesanassa padassa paranipātaṃ katvā ‘‘tālāvatthukatā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Iminā panatthena idaṃ dasseti – rūparasādivacanena vipākadhammadhammā hutvā pubbe uppannā kusalākusaladhammā gahitā, te uppannāpi matthakasadisānaṃ taṇhāvijjānaṃ maggasatthena chinnattā āyatiṃ tālapattasadise vipākakkhandhe nibbattetuṃ asamatthā jātā, tasmā tālāvatthu viya katāti tālāvatthukatā rūparasādayoti. Imasmiñhi atthe ‘‘abhinandantāna’’nti iminā padena kusalasomanassampi saṅgahitanti vadanti.
“Anabhāvaṃkatā”(已令不存在)这里,前缀“anu”和“pacchā”(后来)意思相同,所以注释说“如同他们后来不再有存在”等等。“Anuabhāvaṃ gatā”的意思是:因为具有后来不再生起的性质,所以趣入不存在、归于灭尽,也就是已被断除。“Imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsū”(这些奇妙的偈颂显现了,《大品》7,8)这里,为了举例说明“anacchariyā”一词,注释说“如同 anuacchariyā、anacchariyā”。其中,“anuacchariyā”的意思是:在听闻时,层层递进而令人惊叹。巴利
Anabhāvaṃkatāti ettha anu-saddo pacchā-saddena samānatthoti āha ‘‘yathā nesaṃ pacchābhāvo na hotī’’tiādi. Anuabhāvaṃ gatāti pacchā anuppattidhammatāvasena abhāvaṃ gatā vināsamupagatā, pahīnāti attho. ‘‘Imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsū’’ti (mahāva. 7, 8) ettha anacchariyasaddaṃ udāharaṇavasena dassento āha ‘‘yathā anuacchariyā anacchariyā’’ti. Tattha anuacchariyāti savanakāle uparūpari vimhayakarāti attho.
你说“你所说的那个并不是因缘”,意思是:你所称说的、那种被称为问候等和合之味之缺失的因由,你以无味性来说明它,那个因由并不存在,也找不到。婆罗门难道不是针对那种被称为问候等和合之味之缺失的因缘,才说“乔达摩尊者是无味的”吗?如果说“那个因缘不存在”,就会得出“世尊会做问候等事”这个不想要的结论。为了显示这一点,才说“那么世尊为什么这样说呢”等等。巴利
Yañca kho tvaṃ vadesi, so pariyāyo na hotīti yaṃ vandanādisāmaggirasābhāvasaṅkhātaṃ kāraṇaṃ arasarūpatāya vadesi, taṃ kāraṇaṃ na hoti, na vijjatīti attho. Nanu ca brāhmaṇo yaṃ vandanādisāmaggirasābhāvasaṅkhātaṃ pariyāyaṃ sandhāya ‘‘arasarūpo bhavaṃ gotamo’’ti āha, so pariyāyo natthīti vutte vandanādīni bhagavā karotīti āpajjatīti imaṃ aniṭṭhappasaṅgaṃ dassento āha ‘‘kasmā pana bhagavā evamāhā’’tiādi.
4 4. “在一切情况下”是指在所有情形中。“只是针对那个意思而说”:婆罗门针对某个意思说“乔达摩尊者没有受用”等话,而世尊也针对某个意思认可自己无受用等,那只是针对那个意思而说的。“因欲贪而受用”是指以欲贪为因的受用。“另一个理由”是指另外的原因。巴利
4.Sabbapariyāyesūti sabbavāresu. Sandhāya bhāsitamattanti yaṃ sandhāya brāhmaṇo ‘‘nibbhogo bhavaṃ gotamo’’tiādimāha, bhagavā ca yaṃ sandhāya nibbhogatādiṃ attani anujānāti, taṃ sandhāya bhāsitamattaṃ . Chandarāgaparibhogoti chandarāgavasena paribhogo. Aparaṃ pariyāyanti aññaṃ kāraṇaṃ.
5 家族习俗之业,是指被称为家族习俗的业,也就是所说的家族行仪。不造作,是指不做的状态。恶行,就是恶劣的行为;因为多数是经由身门而转起,所以从身而生的恶行,就是身恶行。为了显示它的自身相状,注释中说“其中”等。在这里,应当知道杀生、不与取、邪淫的思。其中,“有情”,从胜义上说,是命根;从世俗说法上说,是众生。这里的命根,应当按色命根与非色命根来理解。因为色命根被破坏时,与之相关联的非色命根也会随之坏灭。而“众生”,应当理解为蕴的相续,因为在那里安立了“众生”的假名。对于具有自身力量、自然坠落性质者,在中间尚未到自然坠落之时,就极其迅速地令它坠落,这就是“atipāta”,也就是不给它慢慢坠落,而令它快速坠落。或者,超越而用刀杖等制伏后令其坠落,就是“atipāta”;对“pāṇa”的“atipāta”,就是“pāṇātipāta”,也就是所说的杀有情、断有情命。从实质上说,这是对有情的杀思:对有情的众生想,为了断绝他人的命根而发起加行,并由身门或语门中的一门所转起。因为,以那种思正在现行时,作为现存命根所依的大种,由于加行所作之因,本应生起的大种不再生起;这种能等起如此加行的思,就是杀生。已经受到加行逼迫的诸大种,不像其他大种那样清净,所以不能成为同类法的因。巴利
5.Kulasamudācārakammanti kulācārasaṅkhātaṃ kammaṃ, kulacārittanti vuttaṃ hoti. Akiriyanti akaraṇabhāvaṃ. Duṭṭhu caritaṃ duccaritaṃ, kāyadvāre bāhullavuttito kāyato pavattaṃ duccaritanti kāyaduccaritaṃ. Taṃ sarūpato dassento ‘‘tattha cā’’tiādimāha. Pāṇātipātaadinnādānamicchācāracetanāveditabbāti ettha (itivu. aṭṭha. 74) pāṇoti paramatthato jīvitindriyaṃ, vohārato satto. Jīvitindriyañcettha rūpārūpavasena veditabbaṃ. Rūpajīvitindriye hi vikopite itarampi taṃsambandhatāya vinassati. Sattoti ca khandhasantāno gahetabbo. Tattha hi sattapaññatti. Saraseneva patanasabhāvassa antarā eva atīva pātanaṃ atipāto, saṇikaṃ patituṃ adatvā sīghaṃ pātananti attho. Atikkamma vā satthādīhi abhibhavitvā pātanaṃ atipāto, pāṇassa atipāto pāṇātipāto, pāṇavadho pāṇaghātoti vuttaṃ hoti. Atthato pana pāṇe pāṇasaññino parassa jīvitindriyupacchedakapayogasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānamaññatarappavattā vadhakacetanā. Yāya hi cetanāya vattamānassa jīvitindriyassa nissayabhūtesu mahābhūtesu upakkamakaraṇahetukamahābhūtapaccayā uppajjanakamahābhūtā nuppajjissanti, sā tādisappayogasamuṭṭhāpikā cetanā pāṇātipāto. Laddhupakkamāni hi bhūtāni itarabhūtāni viya na visadānīti samānajātiyānaṃ kāraṇāni na honti.
这里有人提出质问:在每一个刹那都自然坏灭的诸行当中,谁是杀者?谁又是被杀者?如果说是心和心所的相续,那它是无形的,根本没有能力用切割、破坏等方式去伤害什么,也不可能被伤害。如果说是色的相续,那它没有意识,就像木头和石块一样,因此对它不可能像对死尸那样用切割等方式构成杀生。再说,杀生的加行,比如打、击等等,如果是对过去、未来或现在的诸行做的,那么对过去和未来的诸行根本不可能成立,因为它们不存在;对现在的诸行呢,诸行是刹那性的,本性就是自然坏灭、正趋向毁灭,加行就成了毫无意义的多余动作。而且毁灭不需要任何原因,所以死并不是由打、击等加行造成的。又因为诸行没有造作者,那这个加行是谁做的呢?由于是刹那性,与杀意同一刹那就已坏灭,那是谁的行为?因为根本找不到一个最终的时刻,又是谁被杀生业所系缚呢?巴利
Etthāha – khaṇe khaṇe nirujjhanasabhāvesu saṅkhāresu ko hantā, ko vā haññati, yadi cittacetasikasantāno, so arūpatāya na chedanabhedanādivasena vikopanasamattho, napi vikopanīyo. Atha rūpasantāno, so acetanatāya kaṭṭhakaliṅgarūpamoti na tattha chedanādinā pāṇātipāto labbhati yathā matasarīre. Payogopi pāṇātipātassa paharaṇappahārādi atītesu vā saṅkhāresu bhaveyya anāgatesu vā paccuppannesu vā, tattha na tāva atītānāgatesu sambhavati tesaṃ abhāvato, paccuppannesu ca saṅkhārānaṃ khaṇikattā saraseneva nirujjhanasabhāvatāya vināsābhimukhesu nippayojano payogo siyā, vināsassa ca kāraṇarahitattā na paharaṇappahārādippayogahetukaṃ maraṇaṃ, nirīhakatāya ca saṅkhārānaṃ kassa so payogo, khaṇikattā vadhādhippāyasamakālabhijjanato kassa kiriyā, pariyosānakālānavaṭṭhānato kassa vā pāṇātipātakammabaddhoti?
对此答道:前面说的那个与杀意相应的诸行聚集,也就是被称为“有情”的东西,才是杀者。由它所发动的杀生加行作为缘,那个已经离去热、识与命根、以“死亡”这一说法得以成立的、应当在上述杀生加行发生时生起的色法与无色法聚集,就被杀害了;或者仅仅是心与心所的相续被杀害了。
即使在非杀生加行所缘的状态下,但在五蕴有中,因为心与心所的相续是依靠色相续而运作的,所以当别人对色相续施加断绝命根的加行时,由于能系缚彼生起的不相似色法之生起而遭破坏,相续就中断了。因此,杀生并不是不可能,杀生也不是无因,加行也不是没有作用。
对于现在的诸行,由于所施加的加行之力,本应在紧接着之后生起的诸行聚,就不能如那样生起。因为这里并不把刹那诸行的刹那灭称为“死”,而相续的死,按照前面所说的道理,是有因的,所以死不是无因。杀生加行也不是没有作者。虽然诸行没有作者,但对于那些只是以现前状态为助缘、各自决定生起相应果的诸缘,依照世间的说法仍可安立“作者”,就像说“灯能照亮”“月亮是造夜者”一样。
也不应把仅仅与杀意俱起的心与心所聚当作杀生,因为承认的是依相续而安立。依相续而运作的灯等,也能看到它们有作用。所以,确实有以杀生业而被系缚的情况。这个道理,在不与取等其余业道中,也应当随其相应情况加以阐明。巴利
Vuccate – yathāvuttavadhakacetanāsahito saṅkhārānaṃ puñjo sattasaṅkhāto hantā. Tena pavattitavadhappayoganimittaṃ apagatusmāviññāṇajīvitindriyo matavohārappavattinibandhano yathāvuttavadhappayogakaraṇe uppajjanāraho rūpārūpadhammasamūho haññati, kevalo vā cittacetasikasantāno. Vadhappayogāvisayabhāvepi tassa pañcavokārabhave rūpasantānādhīnavuttitāya rūpasantāne parena payojitajīvitindriyupacchedakapayogavasena tannibbattivinibandhakavisadisarūpuppattiyā vihate vicchedo hotīti na pāṇātipātassa asambhavo, napi ahetuko pāṇātipāto, na ca payogo nippayojano. Paccuppannesu saṅkhāresu katapayogavasena tadanantaraṃ uppajjanārahassa saṅkhārakalāpassa tathā anuppattito khaṇikānaṃ saṅkhārānaṃ khaṇikamaraṇassa idha maraṇabhāvena anadhippetattā santatimaraṇassa ca yathāvuttanayena sahetukabhāvato na ahetukaṃ maraṇaṃ, na ca katturahito pāṇātipātapayogo nirīhakesupi saṅkhāresu sannihitatāmattena upakārakesu attano attano anurūpaphaluppādaniyatesu kāraṇesu kattuvohārasiddhito yathā ‘‘padīpo pakāseti, nisākarova candimā’’ti. Na ca kevalassa vadhādhippāyasahabhuno cittacetasikakalāpassa pāṇātipāto icchitabbo santānavasena avaṭṭhitasseva paṭijānanato. Santānavasena vattamānānañca padīpādīnaṃ atthakiriyā dissatīti attheva pāṇātipātena kammabaddho. Ayañca vicāro adinnādānādīsupi yathāsambhavaṃ vibhāvetabbo.
杀生这件事,对于没有功德的众生,比如畜生之类:杀小的众生,罪过轻;杀大的众生,罪过重。为什么?因为加行(下手的方式)有轻有重;即使加行一样,也因为对象本身的大小而有差别。对于有功德的众生,比如人等等:杀功德少的众生,罪过轻;杀功德大的众生,罪过重。不过,当身体大小和功德都相当时,还要知道:因为烦恼和加行柔和的缘故,罪过轻;因为猛烈的缘故,罪过重。巴利
So (ma. ni. aṭṭha. 1.89; dha. sa. aṭṭha. akusalakammapathakathā) ca pāṇātipāto guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe appasāvajjo, mahante mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya, payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu manussādīsu appaguṇe pāṇe appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo. Sarīraguṇānaṃ pana samabhāve satipi kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjo, tibbatāya mahāsāvajjoti veditabbo.
没有通过身体或语言给予的,就是“未给予”;那是属于别人的东西,取走它就叫不与取。夺取别人的东西,就是偷盗,也叫贼行。从意义上说,这是对他人所占有的财物,怀着“这是他人所占有的”想,生起夺取它的加行,通过身体或语言两者之一而发生的偷盗思。对低劣的他人财物,罪过轻;对殊胜的,罪过重。为什么?因为对象殊胜。在对象相同的情况下,对功德更大者的财物,罪过重;相比之下,对功德较次者的财物,罪过轻。巴利
Kāyavācāhi na dinnanti adinnaṃ, parasantakaṃ, tassa ādānaṃ adinnādānaṃ. Parassaharaṇaṃ theyyaṃ, corikāti vuttaṃ hoti. Atthato pana parapariggahe parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānamaññataradvārappavattā theyyacetanā. Taṃ hīne parasantake appasāvajjaṃ, paṇīte mahāsāvajjaṃ. Kasmā? Vatthupaṇītatāya. Vatthusamatte sati guṇādhikānaṃ santake vatthusmiṃ mahāsāvajjaṃ, taṃtaṃguṇādhikaṃ upādāya tato tato hīnaguṇassa santake vatthusmiṃ appasāvajjaṃ.
邪行就是邪淫,在淫欲行为中完全被呵责的低劣行为。从特征上说,它是出于不善的意图,通过身体表现出来,违越了不该去的地方的思。这个邪淫,对于没有戒等功德的人,在不可行处,过失轻;对于具足戒等功德的人,过失重。它有四个条件:不可行处、对那对象生起行淫的心、行淫的加行、以道入道的忍受。只有一种加行,就是自己亲自做。巴利
Micchā caraṇaṃ micchācāro, methunasamācāresu ekantanindito lāmakācāro. So pana lakkhaṇato asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā. So panesa micchācāro sīlādiguṇavirahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo, sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā – agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanapayogo, maggenamaggappaṭipattiadhivāsananti. Eko payogo sāhatthiko eva.
语门中,因为多数时候是通过言语说出来的,所以从言语产生的恶行就是语恶行。为了说明它的本身性质,论中说“应当知道,就是妄语、离间语、粗恶语、杂秽语的思”。其中,“妄”是指不真实、不如实的事情。通过这件事来说虚妄的话,所以叫妄语,也就是想让别人把不真实的事情当成真实来理解,能引发那种表白的思。他破坏的事情,如果事情小,罪就轻;如果事情大,罪就重。另外,在家人因为不想把自己拥有的东西送出去,就说“没有”等等,这样产生的罪轻;作为证人,为了破坏别人的利益而说,罪就重。出家人得到一点点油或酥,开玩笑地说“今天村里的油像河水一样流”,用这种夸张说法,罪轻;如果说“没看见的却说看见了”等等,罪就重。它有四个条件:不真实的事情、欺骗的心、相应的努力、以及让对方了解那件事。只有一种加行,就是亲自去做。这应当理解为:用身体、或身体所系之物、或言语,做出欺骗别人的行为。如果通过那个行为,对方知道了那件事,那么在引发该行为的思生起的那一刹那,就被妄语业所束缚。然而,就像用身体、身体所系之物和言语欺骗别人一样,命令别人说“你去说这个”,或者写了信放在别人面前,或者在墙上等处写下“这个意思应当这样理解”而放在那里,因此在这里,命令、放置、不动等加行也都适用。不过,因为注释书里没有提到,所以应当考察后再采用。巴利
Vacīdvāre bāhullavuttito vācato pavattaṃ duccaritanti vacīduccaritaṃ. Taṃ sarūpato dassento āha ‘‘musāvādapisuṇavācāpharusavācāsamphappalāpacetanā veditabbā’’ti. Tattha musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. Musā vadīyati vuccati etāyāti musāvādo, atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā. So yamatthaṃ bhañjati, tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Apica gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya natthīti ādinayappavatto appasāvajjo, sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo. Pabbajitānaṃ appakampi telaṃ vā sappiṃ vā labhitvā hasādhippāyena ‘‘ajja gāme telaṃ nadī maññe sandatī’’ti pūraṇakathānayena pavatto appasāvajjo, adiṭṭhaṃyeva pana diṭṭhantiādinā nayena vadantānaṃ mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā honti – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthaviññāpananti. Eko payogo sāhatthikova. So kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā vācāya vā paravisaṃvādakakiriyākaraṇe daṭṭhabbo. Tāya ce kiriyāya paro tamatthaṃ jānāti, ayaṃ kiriyāsamuṭṭhāpikacetanākkhaṇeyeva musāvādakammunā bajjhati. Yasmā pana yathā kāyakāyapaṭibaddhavācāhi paraṃ visaṃvādeti, tathā ‘‘idamassa bhaṇāhī’’ti āṇāpentopi, paṇṇaṃ likhitvā purato nissajjantopi, ‘‘ayaṃ attho evaṃ veditabbo’’ti kuṭṭādīsu likhitvā ṭhapentopi, tasmā ettha āṇattikanissaggiyathāvarāpi payogā yujjanti. Aṭṭhakathāsu pana anāgatattā vīmaṃsitvā gahetabbā.
“离间”就是破坏和睦,意思是把原本和合、作为整体之肢节的众生弄得分裂、对立。或者按词源来说,因为能让亲密关系变得空无,所以叫离间语。因为用某种话对某人说,会让那话语在听者心中生起对说话者自身的亲爱,同时生起对他人亲爱之空无,这种话就是离间语。从特相上说,心怀染污的人,为了分裂他人,或者出于想让自己被人喜爱、被人信任的欲望,而发起的身业和语业背后的思,就叫离间语,因为是通过它来说离间的话。它若对被分裂的人功德少,罪过就轻;若功德大,罪过就重。它具备四个条件:有一个要被分裂的对象;以分裂为先行想法——“这样他们就会彼此不同、彼此分离”,或者以想被喜爱、被信任为先行想法——“这样我就会变得可爱、值得信赖”;相应的努力;以及对方明白这个意思。如果对方还没有被分裂,就不构成业道;只有真正被分裂了,才构成。巴利
Pisatīti pisuṇā, samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Niruttinayena vā piyasuññakaraṇato pisuṇā. Yāya hi vācāya yassa taṃ vācaṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ, parassa ca piyasuññabhāvaṃ karoti, sā pisuṇavācā. Lakkhaṇato pana saṃkiliṭṭhacittassa paresaṃ vā bhedāya attano piyakamyatāya vā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā pisuṇavācā pisuṇaṃ vadati etāyāti katvā. Sā yassa bhedaṃ karoti, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā cattāro sambhārā – bhinditabbo paro, ‘‘iti ime nānā bhavissanti vinā bhavissantī’’ti bhedapurekkhāratā vā ‘‘iti ahaṃ piyo bhavissāmi vissāsiko’’ti piyakamyatā vā, tajjo vāyāmo, tassa tadatthavijānananti. Pare pana abhinne kammapathabhedo natthi, bhinne eva hoti.
pharusayati就是使粗糙,所以叫粗恶语,也就是言语。因为用那种言语,把自己和对方都弄得粗糙、因为缺乏慈爱而变得粗涩,那就是粗恶语。或者说,这种言语本身就是粗恶的,因为它由忧恼所生起,本性就是粗硬的,既不悦耳,也不悦心,所以叫粗恶语。在这里应当知道:由于它是通过割裂他人痛处的方式生起的,由于它一向严厉,又依本性、依原因的通称,所以言语被称为粗恶。用这种话来说粗恶的话,所以叫粗恶语,也就是为了割裂他人痛处而发起身业、语业的思,那是一向粗恶的思。为了说明这一点,有这样一个事例:据说有个男孩不听母亲的话,跑到森林里去,母亲没法叫他回来,就骂他说:“愿凶暴的母水牛追你!”后来在森林里,果然有一头母水牛出现。男孩就作了真实语:“愿我母亲嘴里说的话不要实现,愿她心里想的实现。”那头母水牛就停在那里,像被绑住了一样。可见,即使行为是在割裂痛处,只要心是柔软的,就不成为粗恶语。因为父母有时也会对孩子这样说:“愿盗贼把你们剁成碎片!”可他们连一片莲叶落在孩子身上都不愿意。师长和和尚有时也会对依止者这样说:“这些无惭无愧的人到处乱跑,把他们都赶走!”但他们心里却希望他们能在教理和证悟上有所成就。所以,心柔软时不成为粗恶语;同样,言语柔软时也不成为非粗恶语。因为一个想害死人的人说“让他舒服地睡吧”,这话并不成为非粗恶语,由于心是粗恶的,这话就是粗恶语。它针对谁而说,如果对方少德,罪过就轻;如果对方有大德,罪过就重。它有三种条件:对方是应被骂的人、心是嗔怒的、以及骂的行为。巴利
Pharusayatīti pharusā, vācā. Yāya hi vācāya attānampi parampi pharusaṃ sinehābhāvena lūkhaṃ karoti, sā pharusavācā. Atha vā sayampi pharusā domanassasamuṭṭhitattā sabhāvenapi kakkasā neva kaṇṇasukhā na hadayasukhāti pharusavācā. Ettha pana paresaṃ mammacchedanavasena pavattiyā ekantaniṭṭhuratāya sabhāvena kāraṇavohārena ca vācāya pharusasaddappavatti daṭṭhabbā. Taṃ pharusaṃ vadati etāyāti pharusavācā, parassa mammacchedakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā ekantapharusā cetanā. Tassā āvibhāvatthamidaṃ vatthu – eko kira dārako mātu vacanaṃ anādiyitvā araññaṃ gacchati, taṃ mātā nivattetuṃ asakkontī ‘‘caṇḍā taṃ mahiṃsī anubandhatū’’ti akkosi. Athassa tatheva araññe mahiṃsī uṭṭhāsi. Dārako ‘‘yaṃ mama mātā mukhena kathesi, taṃ mā hotu. Yaṃ cittena cintesi, taṃ hotū’’ti saccakiriyamakāsi. Mahiṃsī tattheva baddhā viya aṭṭhāsi . Evaṃ mammacchedakopi payogo cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti. Mātāpitaro hi kadāci puttake evampi vadanti ‘‘corā vo khaṇḍākhaṇḍikaṃ karontū’’ti, uppalapattampi ca nesaṃ upari patantaṃ na icchanti. Ācariyupajjhāyā ca kadāci nissitake evaṃ vadanti ‘‘kiṃ ime ahirikā anottappino caranti, niddhamatha ne’’ti. Atha ca nesaṃ āgamādhigamasampattiṃ icchanti, yathā cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti, evaṃ vacanasaṇhatāya apharusavācāpi na hoti. Na hi mārāpetukāmassa ‘‘imaṃ sukhaṃ sayāpethā’’ti vacanaṃ apharusavācā hoti, cittapharusatāya pana esā pharusavācāva. Sā yaṃ sandhāya pavattitā, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā tayo sambhārā – akkositabbo paro, kupitacittaṃ, akkosanāti.
杂秽语是这样一种不善思:它由身体和语言的行为产生,目的是表达没有意义的话。“杂秽”(sampha)的意思是破坏、消散、毁灭快乐和利益,也就是对自己和他人没有任何好处的东西。用这种杂秽来说话,就叫杂秽语。如果经常做但程度轻,过失就小;如果经常做且程度重,过失就大。它有两种构成条件:一是以谈论婆罗多大战、悉多被掳这类毫无意义的故事为先导,二是实际说出这类话。如果别人不接受这种话,就不构成业道的分别;只有别人接受了杂秽语,才构成。巴利
Saṃ sukhaṃ hitañca phalati visarati vināsetīti samphaṃ, attano paresañca anupakārakaṃ yaṃ kiñci, samphaṃ palapati etāyāti samphappalāpo, anatthaviññāpikakāyavacīpayogasamauṭṭhāpikā akusalacetanā. So āsevanamandatāya appasāvajjo, āsevanamahantatāya mahāsāvajjo. Tassa dve sambhārā – bhāratayuddhasītāharaṇādiniratthakakathāpurekkhāratā, tathārūpīkathākathanañca. Pare pana taṃ kathaṃ agaṇhante kammapathabhedo natthi, parena pana samphappalāpe gahiteyeva hoti.
贪欲、嗔恚、邪见:这里,“贪欲”是指面向他人的成就而盘算渴求,也就是对他人的成就有贪心。所谓“面向而专注,故为贪欲”(abhimukhaṃ jhāyati),就是指对他人的成就生起贪。它的特相是像“啊,但愿这个成为我的”这样,对他人的财物盘算渴求。就像不与取一样,有罪过轻的,也有罪过重的。它有两种构成条件:他人的财物,以及把它归到自己名下。因为即使对他人的财物生起了贪,只要还没有把它归到自己名下——“啊,但愿这个成为我的”,就还不算构成业道的破裂。巴利
Abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyoti ettha parasampattiṃ abhimukhaṃ jhāyatīti abhijjhā, parasampattīsu lobho. Sā pana ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā. Adinnādānaṃ viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Tassā dve sambhārā – parabhaṇḍaṃ, attano pariṇāmanañca. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti attano na pariṇāmeti.
伤害、破坏他人的利益和快乐,就叫嗔害,也就是对抗。它的特相是出于想毁灭他人而心生恼害。就像粗恶语一样,有罪过轻的,也有罪过重的。它有两种构成条件:其他有情,以及想毁灭他。因为即使对其他有情生起了愤怒,只要还没有想到“啊,但愿他断灭、毁灭”,就不算构成业道的差别。巴利
Hitasukhaṃ byāpādeti vināsetīti byāpādo, paṭigho. So paravināsāya manopadosalakkhaṇo . So pharusavācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā – parasatto, tassa ca vināsanacintā. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatāyaṃ ucchijjeyya vinasseyyā’’ti tassa vināsanaṃ na cinteti.
邪见就是:由于缺乏如实执取,所以错误地看。它以“没有布施”等这样的方式具有颠倒见解的特相。像绮语一样,有轻罪也有重罪。另外,不定的是轻罪,决定的是重罪。它有两种资粮:对所缘执取的方式颠倒,以及按照所缘所执取的方式显现出来。其中,正是以无有见、无因见、非圣见,才构成业道的差别。巴利
Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti micchādiṭṭhi. Sā ‘‘natthi dinna’’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā. Samphappalāpo viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Apica aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassa dve sambhārā – vatthuno gahitākāraviparītatā, yathā ca taṃ gaṇhāti, tathābhāvena tassupaṭṭhānanti. Tattha natthikāhetukaaariyadiṭṭhīhi eva kammapathabhedo hoti.
“种种恶不善法”这句话虽然是概括性的说法,但根据剩余可知,应当把所说的其余不善法也纳入,所以接着说“除了那些法”等等。意思是:除了前面所说的身恶行等不善法之外。种种,就是多种类别。巴利
‘‘Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammāna’’nti sāmaññavacanepi pārisesañāyato vuttāvasesā akusalā dhammā gahetabbāti āha ‘‘ṭhapetvā te dhamme’’tiādi. Te yathāvuttakāyaduccaritādike akusaladhamme ṭhapetvāti attho. Anekavihitāti anekappakārā.
6 这个“世间传统”,就是指对年长者问候行礼等行为为特征的世间习俗。对不来梵天神来说,是在装饰品等上面;对不来比丘来说,是在衣等资具上面,由于爱着而生起贪,所以应当知道,不来道所断除的只是五种欲贪,因此说“五种欲贪的”。在色等五种欲境——也就是欲欲的各个部分——当中生起的贪,应当理解为“五种欲贪”。这里“guṇa”一词是表示部分的意思,就像“逐渐舍弃青春之德”等语句中那样。在两种不善心中,就是与忧俱行的两种不善心。因为痴通于一切不善,所以说“一切不善的生起”。其余者,就是有身见等。巴利
6.Ayaṃ lokatantīti ayaṃ vuḍḍhānaṃ abhivādanādikiriyālakkhaṇā lokappaveṇī. Anāgāmibrahmānaṃ alaṅkārādīsu anāgāmibhikkhūnañca cīvarādīsu nikantivasena rāguppatti hotīti anāgāmimaggena pañcakāmaguṇikarāgasseva pahānaṃ veditabbanti āha ‘‘pañcakāmaguṇikarāgassā’’ti. Rūpādīsu pañcasu kāmaguṇesu vatthukāmakoṭṭhāsesu uppajjamāno rāgo ‘‘pañcakāmaguṇikarāgo’’ti veditabbo. Koṭṭhāsavacano hettha guṇasaddo ‘‘vayoguṇā anupubbaṃ jahantī’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.4) viya. Dvīsu akusalacittesūti domanassasahagatesu dvīsu akusalacittesu. Mohassa sabbākusalasādhāraṇattā āha ‘‘sabbākusalasambhavassā’’ti. Avasesānanti sakkāyadiṭṭhiādīnaṃ.
7 我这样理解:他厌恶地想着“我出身高贵、有容貌、有智慧,怎么能去向别人问讯行礼呢”,于是就像厌恶一样地厌嫌。或者说,我理解为“厌嫌”。从“由不善巧所生”这个意义上说,就是由无明所生。当厌嫌不善法时,也厌嫌与它们相应的状态,所以说“不善法的具足”。“具足”正是“进入”和“相应”这两个词的同义称谓。所谓“好装饰的种类”,就是好装饰的本性,也就是好装饰的习性。“可厌”就是厌嫌的习性。巴利
7.Jigucchati maññeti ‘‘ahamabhijāto rūpavā paññavā, kathaṃ nāma aññesaṃ abhivādanādiṃ kareyya’’nti jigucchati viya jigucchatīti vā sallakkhemi. Akosallasambhūtaṭṭhenāti aññāṇasambhūtaṭṭhena. Akusale dhamme jigucchamāno tesaṃ samaṅgībhāvampi jigucchatīti vuttaṃ ‘‘akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattī’’ti. Samāpattīti etasseva vevacanaṃ samāpajjanā samaṅgibhāvoti. Maṇḍanakajātiyoti maṇḍanasabhāvo, maṇḍanasīloti attho. Jegucchitanti jigucchanasīlataṃ.
8 8. “世间最尊者的业”:就是世间最尊贵的人应当做的事,或者世间公认最殊胜的事。这里的“于此”,是指前面说的两种含义中的任何一种。“由词所表达的意义是词义”,说的就是词义和文义。“或应受调伏”:这里“律”就是调伏,意思是惩治。因此说“即应受惩治之义”。难道不是在前面说的两种含义——自义和应受义中,依照语法规则可以看到派生词缀,而在“为调伏而说法”这个意义中却看不到派生词缀吗?那为什么这里会有派生词缀呢?所以说“因为派生词的用法是多样的”。这种多样性应当依据世间的共许来理解。因为世间在什么意义上使用派生词,派生词的用法就在那个意义上依世间而成立,所以派生词的用法是多样的。因此,就像说“别出声”的人被称为“别出声者”一样,为调伏而说法的人就被称为“调伏者”,这是要旨所在。巴利
8.Lokajeṭṭhakakammanti loke jeṭṭhakānaṃ kattabbakammaṃ, loke vā seṭṭhasammataṃ kammaṃ. Tatrāti yathāvuttesu dvīsupi atthavikappesu. Padābhihito attho padattho, byañjanatthoti vuttaṃ hoti. Vinayaṃ vā arahatīti ettha vinayanaṃ vinayo, niggaṇhananti attho. Tenāha ‘‘niggahaṃ arahatīti vuttaṃ hotī’’ti. Nanu ca paṭhamaṃ vuttesu dvīsupi atthavikappesu sakatthe arahatthe ca bhaddhitapaccayo saddalakkhaṇato dissati, na pana ‘‘vinayāya dhammaṃ desetī’’ti imasmiṃ atthe, tasmā kathamettha taddhitapaccayoti āha ‘‘vicitrā hi taddhitavuttī’’ti. Vicitratā cettha lokappamāṇato veditabbā. Tathā hi yasmiṃ yasmiṃ atthe taddhitappayogo lokassa, tattha tattha taddhitavutti lokato siddhāti vicitrā taddhitavutti. Tasmā yathā ‘‘mā saddamakāsī’’ti vadanto ‘‘māsaddiko’’ti vuccati, evaṃ vinayāya dhammaṃ desetīti venayikoti vuccatīti adhippāyo.
9 “可怜人”:因为缺乏功德,所以是悲惨的人。“不审察词句”:就像对“提舍达他”等词一样,没有去审察词句,没有这样审察:“在这个意义中,这个词是这个词缀。”这是依未派生的词干来说的。巴利
9.Kapaṇapurisoti guṇavirahitatāya dīnamanusso. Byañjanāni avicāretvāti tissadattādisaddesu viya ‘‘imasmiṃ atthe ayaṃ nāma paccayo’’ti evaṃ byañjanaṃ vicāraṃ akatvā, anipphannapāṭipadikavasenāti vuttaṃ hoti.
10 说了“天界入胎的成就”之后,因为除了地居天以外,其余诸天神都没有入胎这回事,所以这里应当知道:结生本身就是天界的入胎成就。为了把已经说过的这个意思展开说明,就说“能促成获得天界结生”。“它的”(assāti)指的是问候等合宜的行为。为了指出在母胎中结生的过失,也就是显示母亲方面不清净——就像想骂人的人,通过揭出“你是婢女之子”、即生于婢女腹中这个过失来骂人一样,通过显示世尊在母胎中结生这个过失来骂,他也这样说,这就是意图所在。“从胎”(gabbhatoti),是从天界结生而言。因此说“意思是不能达到生到天界”。“或者他的胎是低劣的”,所以是“无胎”(apagabbha)——为了显示这种解释方式的意图,就说“因为被排除在天界入胎之外,未来将得到低劣的胎”。“iti”这个词在这里是原因的意思,因为未来也将得到低劣的胎,所以“或者他的胎是低劣的”就是“无胎”,这是意图所在。巴利
10.Devalokagabbhasampattiyāti vatvā ṭhapetvā bhummadeve sesesu devesu gabbhaggahaṇassa abhāvato paṭisandhiyevettha gabbhasampattīti veditabbāti vuttamevatthaṃ vivaritvā dassento āha ‘‘devalokapaṭisandhipaṭilābhāya saṃvattatī’’ti. Assāti abhivādanādisāmīcikammassa. Mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇe dosaṃ dassentoti mātito aparisuddhabhāvaṃ dassento, akkositukāmassa dāsiyā puttoti dāsikucchismiṃ nibbattabhāve dosaṃ dassetvā akkosanaṃ viya bhagavato mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇe dosaṃ dassetvā akkosantopi evamāhāti adhippāyo. Gabbhatoti devalokapaṭisandhito. Tenevāha ‘‘abhabbo devalokūpapattiṃ pāpuṇitunti adhippāyo’’ti. Hīno vā gabbho assāti apagabbhoti imassa viggahassa ekena pariyāyena adhippāyaṃ dassento āha ‘‘devalokagabbhaparibāhirattā āyatiṃ hīnagabbhapaṭilābhabhāgītī’’ti. Iti-saddāe hetuattho, yasmā āyatimpi hīnagabbhapaṭilābhabhāgī, tasmā hīno vā gabbho assāti apagabbhoti adhippāyo.
再者,为了显示同一个词形分析依嗔怒等而……的意趣,与下面所说的方式相应,而显示其意趣,说道:“或者他在母胎中的胎住是低劣的,这就是意趣所在。”“胎”这个词,有时是母胎的同义词,如“青年住在胎中”等。有时是生于母胎中的有情的同义词,如“乃至包括堕胎”等。在这里,取母胎的同义词而显示其义,说道:“未来的胎卧”。胎中的卧就是胎卧。以无上道,即以最上之道。因为业与烦恼已被道摧破,所以说“由于因已被摧破”。其余三种,即卵生、湿生、化生。在这里,虽然依照“无胎者”的适当意义,只应当说胎卧,但依连带关系,凡是可得的都可以说,因此也说了“再有之发生”,应当知道。巴利
Puna tasseva viggahassa kodhavasena…pe… dassentoti heṭṭhā vuttanayassa anurūpaṃ katvā adhippāyaṃ dassento āha ‘‘hīno vāssa mātukucchismiṃ gabbhavāso ahosīti adhippāyo’’ti. Gabbha-saddo atthi mātukucchipariyāyo ‘‘gabbhe vasati māṇavo’’tiādīsu (jā. 1.15.363) viya . Atthi mātukucchismiṃ nibbattasattapariyāyo ‘‘antamaso gabbhapātanaṃ upādāyā’’tiādīsu (mahāva. 129) viya. Tattha mātukucchipariyāyaṃ gahetvā atthaṃ dassento āha ‘‘anāgate gabbhaseyyā’’ti. Gabbhe seyyā gabbhaseyyā. Anuttarena maggenāti aggamaggena. Kammakilesānaṃ maggena vihatattā āha ‘‘vihatakāraṇattā’’ti. Itarā tissopīti aṇḍajasaṃsedajaopapātikā. Ettha ca yadipi ‘‘apagabbho’’ti imassa anurūpato gabbhaseyyā eva vattabbā, pasaṅgato pana labbhamānaṃ sabbampi vattuṃ vaṭṭatīti punabbhavābhinibbattipi vuttāti veditabbā.
现在,为了说明“胎”这个词作为有情的同义词时,解释有多种不同,所以说了“再者”等话。不过,在这种解释方案里,“胎卧”和“再有之再生”两者都只是依据“胎卧”来说的,也有人这样主张。难道不会因为“未来的胎卧已断”这种说法,而变成只是“胎的卧”已断、并不是“胎”已断的过失吗?所以说了“正如”等话。那么,为什么不只说“再生”这一个词,还要加上“再有”呢?所以说了“所谓再生”等话。“不再有之所成”就是指一刹那又一刹那生起的诸法的再生。巴利
Idāni sattapariyāyassa gabbhasaddassa vasena viggahanānattaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Imasmiṃ pana vikappe gabbhaseyyā punabbhavābhinibbattīti ubhayampi gabbhaseyyavaseneva vuttantipi vadanti. Nanu ca ‘‘āyatiṃ gabbhaseyyā pahīnā’’ti (pārā. 10) vuttattā gabbhassa seyyā eva pahīnā, na pana gabbhoti āpajjatīti āha ‘‘yathā cā’’tiādi. Atha ‘‘abhinibbattī’’ti ettakameva avatvā punabbhavaggahaṇaṃ kimatthanti āha ‘‘abhinibbatti ca nāmā’’tiādi. Apunabbhavabhūtāti khaṇe khaṇe uppajjamānānaṃ dhammānaṃ abhinibbatti.
11 11. 说到“法界”:在这里,它能无余地持住一切法,如实去观照,所以叫法界;也就是以诸法各自的真实本性去觉知的那种本性,这是一切知智的另一个名称。“彻证”:就是亲自证得、获得,意思是获得的因。达到说法之妙趣:能随顺听者的喜好而转变、善于说法,这就是说法之妙趣;达到了、证得了它,就是这个意思。以大悲遍满:就是以大悲心遍及一切众生。为了再用譬喻把这些功德相说清楚,所以说“心如大地之平等”。就像大地,在干净与不干净的东西被放置、切割、破裂等情况下,它都不动摇,不会生起贪著或嗔恨;同样,在面对可爱与不可爱、得与不得等等时,因为断除了贪著和嗔恨,心不动摇,所以叫“心如大地之平等”,这就是这里的意思。“不动法”:这里,三部注疏里都说“不动法就是果等至”。但我们这一派的意见是:“当别人辱骂时,自己心如大地平等的那种相状,就是不嗔怒的本性,这里应当这样理解。”为老所追随:就是被老所缠住。成为轮回之桩:因为它成了许多不幸和灾祸坠落的支撑点,所以是轮回的桩子。婆罗门因为年老而临近死亡,所以用推测的语气说“今天死了”等等。以大精进:就是因为“能见到这样的阿拉汉真好”而生起的大精进。无与伦比的先存状态:就是不共于他人的先存状态。没有能和它相等的,所以叫无与伦比,也就是先存状态。巴利
11.Dhammadhātunti ettha dhamme anavasese dhāreti yāthāvato upadhāretīti dhammadhātu, dhammānaṃ yathāsabhāvato avabujjhanasabhāvo, sabbaññutaññāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Paṭivijjhitvāti sacchikatvā, paṭilabhitvāti attho, paṭilābhahetūti vuttaṃ hoti. Desanāvilāsappatto hotīti rucivasena parivattetvā desetuṃ samatthatā desanāvilāso, taṃ patto adhigatoti attho. Karuṇāvipphāranti sabbasattesu mahākaruṇāya pharaṇaṃ. Tādiguṇalakkhaṇameva puna upamāya vibhāvetvā dassento āha ‘‘pathavīsamacittata’’nti. Yathā pathavī suciasucinikkhepachedanabhedanādīsu na vikampati, anurodhavirodhaṃ na pāpuṇāti, evaṃ iṭṭhāniṭṭhesu lābhālābhādīsu anurodhavirodhappahānato avikampitacittatāya pathavīsamacittatanti attho. Akuppadhammatanti ettha ‘‘akuppadhammo nāma phalasamāpattī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. ‘‘Paresu pana akkosantesupi attano pathavīsamacittatālakkhaṇaṃ akujjhanasabhāvatanti evamettha attho gahetabbo’’ti amhākaṃ khanti. Jarāya anusaṭanti jarāya paliveṭhitaṃ. Vaṭṭakhāṇubhūtanti anekesaṃ anayabyasanānaṃ nipātalakkhaṇatthambhabhūtatāya saṃsārakhāṇubhūtaṃ. Brāhmaṇassa vuḍḍhatāya āsannavuttimaraṇanti sambhāvanavasena ‘‘ajja maritvā’’tiādi vuttaṃ. Mahantena kho pana ussāhenāti ‘‘sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti evaṃ sañjātamahussāhena. Appaṭisamaṃ purejātabhāvanti anaññasādhāraṇaṃ purejātabhāvaṃ. Natthi etassa paṭisamoti appaṭisamo, purejātabhāvo.
不说“api”而说“pi”,是为了说明“pi”这个词也可以单独作为一个不变词使用。在表示可能性的意义上:“莫非真是这样吧”,这种推测的含义就是可能性的含义,而“pi”这个词正是在表达这个含义时起作用。所谓言语流畅,是指言语甜美、柔和的意思。因为这样一来,世间才算是流畅的言语:也就是说,不单说一个数目,而是和另一个数目一起说,世间就认为这是流畅的言语,比如“两滴或三滴水”。所谓正确地卧在上面,是指母鸡用脚等不对蛋造成任何伤害,为了避开外面的风等危险,而好好地卧在蛋上面。这里“adhi”这个词是“在上面”的意思。所谓让它获得温度,是指为了耗尽蛋里湿润的油脂,以自己的体温让蛋获得温度。因此说“令温暖”。所谓正确地培育,是指完完全全地用母鸡的气味熏染。因此说“令带上鸡的气味”。巴利
‘‘Apī’’ti avatvā ‘‘pī’’ti vadanto pi-saddopi visuṃ atthi nipātoti dasseti. Sambhāvanattheti ‘‘api nāmevaṃ siyā’’ti vikappanattho sambhāvanattho, tasmiṃ jotakatāya pisaddo vattati. Vacanasiliṭṭhatāyāti vacanassa madhurabhāvatthaṃ, mudubhāvatthanti attho. Evañhi loke siliṭṭhavacanaṃ hotīti evaṃ ekameva gaṇanaṃ avatvā aparāya gaṇanāya saddhiṃ vacanaṃ loke siliṭṭhavacanaṃ hoti yathā ‘‘dve vā tīṇi vā udakaphusitānī’’ti. Sammā adhisayitānīti pādādīhi attanā nesaṃ kiñci upaghātaṃ akarontiyā bahivātādiparissayaparihāratthaṃ sammadeva upari sayitāni. Upariattho hettha adhi-saddo. Utuṃ gaṇhāpentiyāti tesaṃ allasinehapariyādānatthaṃ attano kāyusmāvasena utuṃ gaṇhāpentiyā. Tenāha ‘‘usmīkatānī’’ti. Sammā paribhāvitānīti sammadeva sabbaso kukkuṭavāsanāya vāsitāni. Tenāha ‘‘kukkuṭagandhaṃ gāhāpitānī’’ti.
在这里应当明白:正确的温润和鸡味的熏染,是由正确地安卧其上所产生的力量成就的。因为正是靠着正确地安卧其上,另外两件事才能成功。实际上,离开了正确地安卧其上,就没有单独去做到正确温润和正确熏染这回事;正是因为和它一起,另外两件事才能成功,所以说“就这样以三种方式护持那些蛋”。爪尖,就是爪的尖端。嘴喙端,就是嘴的尖端。因为壳薄:在这里应当明白,就像壳薄是光在内部显现出来的原因,同样,壳薄以及爪尖、嘴喙端的锐利,是湿润滑气耗尽的原因,这是说明原因的话。拳缩手足:这里的“手”指的是翅膀。因为鸡除了翅膀之外,并没有别的所谓手。这里:指有光的地方。振翼:就是摇动翅膀。出离:这是表示简别的属格,意思是“在出离者当中”。巴利
Ettha ca sammā parisedanaṃ kukkuṭagandhaparibhāvanañca sammā adhisayananipphattiyā ānubhāvanipphāditanti daṭṭhabbaṃ. Sammā adhisayaneneva hi itaradvayaṃ ijjhati . Na hi sammā adhisayanato visuṃ sammā parisedanassa sammā paribhāvanassa ca karaṇaṃ atthi, tena pana saddhiṃyeva itaresaṃ dvinnampi ijjhanato vuttaṃ ‘‘evaṃ tīhi pakārehi tāni aṇḍāni paripāliyamānānī’’ti. Nakhasikhāti nakhaggāni. Mukhatuṇḍakanti mukhaggaṃ. Kapālassa tanukattāti ettha yathā kapālassa tanutā ālokassa anto paññāyamānassa kāraṇaṃ, tathā kapālassa tanutāya nakhasikhāmukhatuṇḍakānaṃ kharatāya ca allasinehapariyādānaṃ kāraṇavacananti daṭṭhabbaṃ. Saṅkuṭitahatthapādāti ettha hatthāti pakkhā. Na hi kukkuṭānaṃ pakkhato añño hattho nāma atthi. Etthāti ālokaṭṭhāne. Pakkhe vidhunantāti pakkhe cālentā. Nikkhamantānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, nikkhamantesūti attho.
如果它最先从卵壳里出来,那只小鸡就应该被称为“最年长的”,这是这句话的意思。“令相合”,就是让它们一致。虽然三地所摄的众生也进入了无明壳内,但因为他们在各处都还被未断除的无明缠着,所以说“于入无明壳内之众生中”。“卵壳”,就是种子壳。“世间聚落”,世间本身就是世间聚落。“正等觉”在这里,“正”是不颠倒的意思,“等”这个字显示“自己”的意思,因此以不颠倒的方式,自己觉悟、彻证四圣谛,所以道被称为正等觉。因此说“正且自之觉”,意思是正确而且自己觉悟。或者,“正”是殊胜的说法,“等”是美好的说法,所以说“或殊胜且美好之觉”。为了显示“觉”这个字有多种含义,并确定这里所指的意思,所以说“觉者,树也是,道也是”等等。其中,因为在这里觉悟,所以树称为觉;自己觉悟,或者圣者依靠它觉悟,所以道称为觉;以一切方式觉悟、彻证一切法,所以一切知智称为觉;被觉悟、被作证,所以涅槃称为觉。“中间之觉”,这是第二个例子,是为了显示即使没有“树”这个字,“觉”这个字也可以用在树上。“最胜广慧”,意思是像大地一样广布的殊胜智慧。“因不施一切功德”,就是不施与一切功德。因为不施与一切功德,所以就是不施一切功德者,这个复合词在语法上并不严合,但因为可以理解,就像“不见日之面”等一样。巴利
So jeṭṭho iti assa vacanīyoti yo paṭhamataraṃ aṇḍakosato nikkhanto kukkuṭapotako, soyeva jeṭṭhoti vacanīyo assa, bhaveyyāti attho. Sampaṭipādentoti saṃsandento. Tibhūmakapariyāpannāpi sattā avijjākosassa anto paviṭṭhā tattha tattha appahīnāya avijjāya veṭhitattāti āha ‘‘avijjākosassa anto paviṭṭhesu sattesū’’ti. Aṇḍakosanti bījakapālaṃ. Lokasannivāseti loko eva lokasannivāso. Sammāsambodhinti ettha sammāti aviparītattho, saṃ-saddo sāmanti imamatthaṃ dīpeti, tasmā sammā aviparītenākārena sayameva cattāri saccāni bujjhati paṭivijjhatīti sammāsambodhīti maggo vuccati. Tenāha ‘‘sammā sāmañca bodhi’’nti, sammā sayameva ca bujjhanakanti attho. Sammāti vā pasatthavacano, saṃ-saddo sundaravacanoti āha ‘‘atha vā pasatthaṃ sundarañca bodhi’’nti. Bodhisaddassa anekatthataṃ dassetvā idhādhippetamatthaṃ niddhāretvā dassetukāmo āha ‘‘bodhīti rukkhopi maggopī’’tiādi. Tattha abujjhi etthāti rukkho bodhi. Sayaṃ bujjhati, bujjhanti vā tena ariyāti maggo bodhi. Sabbadhamme sabbākārato bujjhati paṭivijjhatīti sabbaññutaññāṇaṃ bodhi. Bujjhīyati sacchikarīyatīti nibbānaṃ bodhi. Antarā ca bodhinti dutiyamudāharaṇaṃ vināpi rukkhasaddena bodhisaddassa rukkhe pavattidassanatthaṃ vuttaṃ. Varabhūrimedhasoti mahāpathavī viya patthaṭavarapaññoti attho. Asabbaguṇadāyakattāti sabbaguṇānaṃ adāyakattā. Sabbaguṇe na dadātīti hi asabbaguṇadāyako, ayuttasamāsoyaṃ gamakattā yathā ‘‘asūriyaṃpassāni mukhānī’’ti.
“三明”:对于有近依的人,道连同阿拉汉果一起给予三明。这里难道没有过失吗?因为三明当中的漏尽智是包含在道里面的,那么“道给予三明”这个说法怎么能成立呢?这并没有过失。虽然漏尽智确实包含在道里面,但当八支道存在时,三明与道智一起圆满,所以说“道给予三明”。“六通”在这里也是同样的道理。“声闻波罗蜜智”:是指上首弟子所应证得的全部世间智与出世间智。“缘觉菩提智”也应按照同样的方式来理解其含义。“完全了知”:就是知道。而知道并不是依靠传闻等,所以说“通达”,意思是亲自现量证知。通达也不是像站在远处认识某个特征那样,所以说“我已证得”,意思是到达了。而到达也不是自己走过去,所以说“我已获得”,意思是在自己的相续中生起而获得。巴利
Tisso vijjāti upanissayavato saheva arahattaphalena tisso vijjā deti. Nanu cettha tīsu vijjāsu āsavakkhayañāṇassa maggapariyāpannattā kathametaṃ yujjati ‘‘maggo tisso vijjā detī’’ti? Nāyaṃ doso. Satipi āsavakkhayañāṇassa maggapariyāpannabhāve aṭṭhaṅgike magge sati maggañāṇena saddhiṃ tisso vijjā paripuṇṇā hontīti ‘‘maggo tisso vijjā detī’’ti vuccati. Cha abhiññāti etthāpi eseva nayo. Sāvakapāramiñāṇanti aggasāvakehi paṭilabhitabbaṃ sabbameva lokiyalokuttarañāṇaṃ. Paccekabodhiñāṇanti etthāpi imināva nayena attho veditabbo. Abbhaññāsinti jāniṃ. Jānanañca na anussavādivasenāti āha ‘‘paṭivijjhi’’nti, paccakkhamakāsinti attho. Paṭivedhopi na dūre ṭhitassa lakkhaṇappaṭivedho viyāti āha ‘‘pattomhī’’ti, pāpuṇinti attho. Pāpuṇanañca na sayaṃ gantvāti āha ‘‘adhigatomhī’’ti, sakasantāne uppādanavasena paṭilabhinti attho.
“譬喻的善巧说明”,就是用所喻之义把譬喻之义正确地说清楚。“以义”,就是以所喻之义。就像母鸡对鸡蛋做三种动作,是鸡雏从蛋壳里出来的根本原因;同样,处在菩萨位的世尊修三种随观,是从无明蛋壳里出来的根本原因,所以说“就像那只母鸡……三种随观的修习”。这里说的“无明卵壳的变薄”,是指依强力的观,无明卵壳变薄,而由于遮蔽作用的共通性,无明具有卵壳的相似性。因为说的是“在相续中”,所以蛋的相似性是指相续,而从蛋壳里出来的鸡雏的相似性是指佛的功德;而佛的功德从意义上说就是佛本身,因为经中说“婆悉咤,如来有这样一[个名称,即法身]”。即使变得柔软,也会成为粗硬的状态,为了断除它,所以说“粗硬的状态”。在“锐利、粗硬、明净、勇敢”中,当所观察的诸行被把握时,观智依定根而顺利进入,这是锐利性;即使未进入,也因念根而不超越,故不钝,这是粗硬性。因为有些锐利的箭射到靶子也会变钝,而此则不然。即使有粗硬性,也因微细运转而远离烦恼现起的扰动,依信根而为明净性;即使有明净性,也因中途不犹豫而善能制伏烦恼敌,依精进根而应知为勇敢性。应当看到,以这些方式,这里所取的正是行舍智。观智的转变时,就是观达到出起趣向的状态,那时它像是怀持着道智的胎儿,所以说“受胎之时”。受胎之后,依行舍智之后以到达顶点的随顺观,为了生起道而受胎。以依次证得,即以初道等次第证得。在神通方面,即在世间神通方面。因为出世神通已裂破无明卵壳。然而在某些书本中写作“六神通方面”,应知那不是正文。长老、最胜,因年长故为长老,因一切功德最上故为最胜。巴利
Opammasampaṭipādananti opammatthassa upameyyena sammadeva paṭipādanaṃ. Atthenāti upameyyatthena. Yathā kukkuṭiyā aṇḍesu tividhakiriyākaraṇaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ aṇḍakosato nikkhamanassa mūlakāraṇaṃ, evaṃ bodhisattabhūtassa bhagavato tividhānupassanākaraṇaṃ avijjaṇḍakosato nikkhamanassa mūlakāraṇanti āha ‘‘yathā hi tassā kukkuṭiyā…pe… tividhānupassanākaraṇa’’nti. ‘‘Santāne’’ti vuttattā aṇḍasadisatā santānassa bahi nikkhantakukkuṭacchāpakasadisatā buddhaguṇānaṃ, buddhaguṇāti ca atthato buddhoyeva ‘‘tathāgatassa kho etaṃ, vāseṭṭha, adhivacanaṃ dhammakāyo itipī’’ti vacanato. Avijjaṇḍakosassa tanubhāvoti balavavipassanāvasena avijjaṇḍakosassa tanubhāvo, paṭicchādanasāmaññena ca avijjāya aṇḍakosasadisatā. Mudubhūtassapi kharabhāvāpatti hotīti tannivattanatthaṃ ‘‘thaddhakharabhāvo’’ti vuttaṃ. Tikkhakharavippasannasūrabhāvoti ettha pariggayhamānesu saṅkhāresu vipassanāñāṇassa samādhindriyavasena sukhānuppaveso tikkhatā, anupavisitvāpi satindriyavasena anatikkamanato akuṇṭhatā kharabhāvo. Tikkhopi hi ekacco saro lakkhaṃ patvā kuṇṭho hoti, na tathā idaṃ. Satipi kharabhāve sukhumappavattivasena kilesasamudācārasaṅkhobharahitatāya saddhindriyavasena pasannabhāvo, satipi ca pasannabhāve antarā anosakkitvā kilesapaccatthikānaṃ suṭṭhu abhibhavanato vīriyindriyavasena sūrabhāvo veditabbo. Evamimehi pakārehi saṅkhārupekkhāñāṇameva gahitanti daṭṭhabbaṃ. Vipassanāñāṇassa pariṇāmakāloti vipassanāya vuṭṭhānagāminibhāvappatti, tadā ca sā maggañāṇagabbhaṃ dhārentī viya hotīti āha ‘‘gabbhaggahaṇakālo’’ti. Gabbhaṃ gaṇhāpetvāti saṅkhārupekkhāya anantaraṃ sikhāppattaanulomavipassanāvasena maggavijāyanatthaṃ gabbhaṃ gaṇhāpetvā. Anupubbādhigatenāti paṭhamamaggapaṭipāṭiyā adhigatena. Abhiññāpakkheti lokiyābhiññāpakkhe. Lokuttarābhiññā hi avijjaṇḍakosaṃ padālitā. Potthakesu pana katthaci ‘‘chaabhiññāpakkhe’’ti likhanti, so apāṭhoti veditabbo. Jeṭṭho seṭṭhoti vuddhatamattā jeṭṭho, sabbaguṇehi uttamattā pasatthatamoti seṭṭho.
现在,为了说明与“婆罗门,我已经发起精进”等教导之间的衔接,说了“世尊这样”等话。其中,“从前行阶段开始”,是指从修行的前行阶段——精进努力等——开始。“心这样生起”,意思是依照下面将要说的思惟方式,心这样生起。也有写本作“心就只是生起”,那里的意思是:心只是生起了,但还没有对世尊生起净信。“失念的人”,就是念已丢失的人,意思是缺乏念的人。“身体躁动不安”,就是身体有不安。“在菩提座”,就是在被称为菩提的智慧达到明净状态的那个地方。因为“菩提”指的就是慧,它在那里变得明净、清净,所以那个地方就被称为“菩提座”。“具备四支”,就是像所说的“纵然只剩皮、筋、骨,身体的血肉干枯”那样,具备四支的精进。其中,皮是一支,筋是一支,骨是一支,血肉是一支,应当这样理解。而“皮是一支”,应当理解为:对皮无所顾惜,这就是一支。因为对于专心修精进的人来说,即使皮被破坏,也不会因此退转,这就是那种精进的一支、一个原因。其余几支也应当这样理解。“已策励”,就是不让努力松弛,以坚固勇猛的奋发状态来把握。因此说“不松懈地运作”的意思。巴利
Idāni ‘‘āraddhaṃ kho pana me brāhmaṇa vīriya’’ntiādikāya desanāya anusandhiṃ dassento āha ‘‘evaṃ bhagavā’’tiādi. Tattha pubbabhāgato pabhutīti bhāvanāya pubbabhāgiyavīriyārambhādito paṭṭhāya. Cittamevamuppannanti evaṃ upari vakkhamānaparivitakkavasena cittamuppannanti attho. ‘‘Cittameva uppanna’’ntipi pāṭho, tattha cittameva uppannaṃ, na tāva bhagavati pasādoti attho. Muṭṭhassatināti vinaṭṭhassatinā, sativirahitenāti attho. Sāraddhakāyenāti sadarathakāyena. Bodhimaṇḍeti bodhisaṅkhātassa ñāṇassa maṇḍabhāvappatte ṭhāne. Bodhīti hi paññā vuccati, sā ettha maṇḍā pasannā jātāti so padeso ‘‘bodhimaṇḍo’’ti paññāto. Caturaṅgasamannāgatanti ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohita’’nti (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22; a. ni. 2.5; mahāni. 196) evaṃ vuttacaturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ. Tattha tacoti ekaṃ aṅgaṃ nhāru ekaṃ aṅgaṃ aṭṭhi ekaṃ aṅgaṃ maṃsalohitaṃ ekaṃ aṅganti veditabbaṃ. Taco ekaṃ aṅganti ca tace nirapekkhabhāvo ekaṃ aṅganti gahetabbaṃ. Padhānaṃ anuyuñjantassa hi tace palujjamānepi taṃnimittaṃ avosānāpajjanaṃ tassa vīriyassa ekaṃ aṅgaṃ ekaṃ kāraṇaṃ. Evaṃ sesesupi attho veditabbo. Paggahitanti ārambhaṃ sithilaṃ akatvā daḷhaparakkamasaṅkhātussāhanabhāvena gahitaṃ. Tenāha ‘‘asithilappavattitanti vuttaṃ hotī’’ti.
不松弛:就是不蜷缩、不因为懈怠而陷入收缩。近住:就是以称为“沉浸”的不散乱状态,接近所缘并安住下来。因此说“以面向所缘的状态”。不忘失:因为是以摧毁忘失的方式在运作,所以不忘失。虽然单靠心轻安,心就轻安;单靠身轻安,身就轻安,但因为身轻安生起时,是跟心轻安一起生起的,不是没有心轻安而能生起,所以说“由身心轻安”。由于身轻安能让两种身都得到轻安,所以说“色身也轻安”。那个身就是那个身。离不安:就是远离烦恼带来的不安。因为当名身远离不安时,色身也会止息不安和热恼。善安置:就是切断在种种所缘中四处奔逸的散乱,让心在同一个所缘上不散乱,从而妥善地安置、安立。因此说“妥善地安立”等。心的不专一状态,就是由散乱造成的动摇;当有专一时,这种状态就不存在,所以说“专一、不动、不摇”。到这里为止,是通过“已发起精进”等,显示了精进、念、轻安、定这些作用已经成就。巴利
Asallīnanti asaṅkucitaṃ kosajjavasena saṅkocaṃ anāpannaṃ. Upaṭṭhitāti ogāhanasaṅkhātena apilāpabhāvena ārammaṇaṃ upagantvā ṭhitā. Tenāha ‘‘ārammaṇābhimukhībhāvenā’’ti. Sammosassa viddhaṃsanavasena pavattiyā na sammuṭṭhāti asammuṭṭhā. Kiñcāpi cittapassaddhivaseneva cittameva passaddhaṃ, kāyapassaddhivaseneva ca kāyo passaddho hoti, tathāpi yasmā kāyapassaddhi uppajjamānā cittapassaddhiyā saheva uppajjati, na vinā, tasmā vuttaṃ ‘‘kāyacittapassaddhivasenā’’ti. Kāyapassaddhiyā ubhayesampi kāyānaṃ passambhanāvahattā vuttaṃ ‘‘rūpakāyopi passaddhoyeva hotī’’ti. So ca khoti so ca kho kāyo. Vigatadarathoti vigatakilesadaratho. Nāmakāye hi vigatadarathe rūpakāyopi vūpasantadarathapariḷāho hoti. Sammā āhitanti nānārammaṇesu vidhāvanasaṅkhātaṃ vikkhepaṃ vicchinditvā ekasmiṃyeva ārammaṇe avikkhittabhāvāpādanena sammadeva āhitaṃ ṭhapitaṃ. Tenāha ‘‘suṭṭhu ṭhapita’’ntiādi. Cittassa anekaggabhāvo vikkhepavasena cañcalatā, sā sati ekaggatāya na hotīti āha ‘‘ekaggaṃ acalaṃ nipphandana’’nti. Ettāvatāti ‘‘āraddhaṃ kho panā’’tiādinā vīriyasatipassaddhisamādhīnaṃ kiccasiddhidassanena.
难道信和慧的作用成就,不应当被认可为禅那前行道的一部分吗?确实应当被认可,但它并不是以“无间”的方式被说成已经成就,所以没有被单独提出来。因为如果没有信,精进的发起等根本就不可能出现;如果没有慧的摄持,它们也不会有如理发起等状态;同样,不退缩、不忘失等也属于精进等。因此应当知道,这里仅仅通过列举不退缩等,就已经包含了慧的作用成就。或者,为了说明在禅那的修习中,定的作用更为主要、更应当被认可,所以说禅那的前行道是以定为归宿的,应当这样理解。巴利
Nanu ca saddhāpaññānampi kiccasiddhi jhānassa pubbapaṭipadāya icchitabbāti? Saccaṃ icchitabbā, sā pana nānantarikabhāvena avuttasiddhāti na gahitā. Asati hi saddhāya vīriyārambhādīnaṃ asambhavoyeva, paññāpariggahe ca nesaṃ asati ñāyārambhādibhāvo na siyā, tathā asallīnāsammosatādayo vīriyādīnanti asallīnatādiggahaṇenevettha paññākiccasiddhi gahitāti daṭṭhabbaṃ. Jhānabhāvanāyaṃ vā samādhikiccaṃ adhikaṃ icchitabbanti dassetuṃ samādhipariyosānāva jhānassa pubbapaṭipadā kathitāti daṭṭhabbaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11