毗兰若篇章的注释·关于饥荒的讨论
毗兰若篇复注 · 78 段
16 在丰收时节,就是谷物成熟丰收的时候。在谷物极度便宜时,就是价格低到极点的时候,那时只要给出一点点东西,就能换到大量的早稻和晚稻,指的就是那样的时节。稻米等谷物是早稻,绿豆、豆类等是晚季作物。这里说的是以两种方式进行的努力,所以叫“二努力”。为了说明这是一个省略了中间支的有财释复合词,注释者说“以两种方式进行的努力”。Īhanaṃ īhitaṃ,Īhita这个词是表示动作的名词,所以说“Īhita就是活动”。其中,活动就是行为。那么这是谁的行为呢?注释者说“心的活动”,意思是心的行为、心的运用。因此注释者说“心的努力”。那么,这里Īhita怎么以两种方式进行呢?注释者说“我们能否得到”等。其中,“我们能否得到”这是就贫困者而说的。“我们能否活命,还是不能”这是就富者而说的,应当如此理解。Bhikkhamānā就是乞求。也有“Duhitikā”这样的读法。在那里也应当以同样的方式理解其义。因为以du替代dvi这个词,就有了这样的说明。或者,在这里任何努力都不可能轻易做成,所以是苦的努力,即duhitikā,意思是生活艰难的努力。巴利
16.Susassakālepīti sampannasassakālepi. Atisamagghepīti atisayena appagghepi, yadā kiñcideva datvā bahuṃ pubbaṇṇāparaṇṇaṃ gaṇhanti, tādise kālepīti attho. Sāliādi dhaññaṃ pubbaṇṇaṃ, muggamāsādi aparaṇṇaṃ. Dvidhā pavattaṃ īhitaṃ etthāti dvīhitikāti majjhapadalopībāhiratthasamāsoyamīti dassento āha ‘‘dvidhā pavattaīhitikā’’ti. Īhanaṃ īhitanti īhitasaddoyaṃ bhāvasādhanoti āha ‘‘īhitaṃ nāma iriyā’’ti. Tattha iriyāti kiriyā. Kassa panesā kiriyāti āha ‘‘cittairiyā’’ti, cittakiriyā cittappayogoti attho. Tenevāha ‘‘cittaīhā’’ti. Kathaṃ panettha īhitassa dvidhā pavattīti āha ‘‘lacchāma nu kho’’tiādi. Tattha lacchāma nu khoti idaṃ duggatānaṃ vasena vuttaṃ. Jīvituṃ vā sakkhissāma nu kho, noti idaṃ pana issarānaṃ vasena vuttanti veditabbaṃ. Bhikkhamānāti yācamānā. ‘‘Duhitikā’’tipi pāṭho. Tatthāpi vuttanayenevattho veditabbo. Dvi-saddassa hi du-saddādesenāyaṃ niddeso hoti. Dukkhaṃ vā īhitaṃ ettha na sakkā koci payogo sukhena kātunti duhitikā, dukkarajīvitappayogāti attho.
把“du”这个音里的 u 改成 va,就成了“dvīhitikā”,这是另一种解说,所以他说“或者”等等。“byādhi”“rogo”这些词,是“āturatā”(患病)的同义词。由此说明,所谓“setaṭṭikā”(白条病)是一种病。不过这种病是由虫害引起的。据说有一种虫子会钻进稻茎中间的节,因为被它钻穿,长出来的稻穗也吸不到乳浆,所以他说“断乳”等等。巴利
Du-sadde vā ukārassa vakāraṃ katvā dvīhitikāti ayaṃ niddesoti āha ‘‘atha vā’’tiādi. Byādhi rogoti etāni ‘‘āturatā’’ti imassa vevacanāni. Tena setaṭṭikā nāma ekā rogajātīti dasseti. So pana rogo pāṇakadosena sambhavati. Eko kira pāṇako nāḷamajjhagataṃ gaṇṭhiṃ vijjhati, yena viddhattā nikkhantampi sālisīsaṃ khīraṃ gahetuṃ na sakkoti. Tenāha ‘‘pacchinnakhīra’’ntiādi.
“Vuttasassa”说的是已经播下去的谷物。“Tattha”是指在毗兰若。“这里所说的只是禾秆”,意思是这里只说到禾秆而已;这是省略了前一个词的末分而作的说明。因此说“只是禾秆生成”。那里所播下的,只成了禾秆,果实并没有长出来,这就是意思。而“sampajjati”这个词,在这里表明“salākāvuttā”中的“vutta”是“成就、产生”的意思。“以禾秆”是指用竹子、藤、棕榈叶等做成的签条。“在谷物售卖者之处”是指售卖谷物者,即在他们附近。“在买主之处”是指购买谷物的人。“买后”是指拿取之后。“在谷物处理处”是指仓库附近,即量度谷物之处。“Vaṇṇajjhakkhanti kahāpaṇaparikkhakaṃ”是指检验硬币者。“Nasukarā uñchena paggahena yāpetunti”中,“paggayhatīti paggaho”,即钵;以那个所执持的钵,即“paggayhatīti paggaho, patto. Tena paggahena pattenāti attho”,意思是拿取钵之后,不能靠行乞维持,这样说。“paggaha”是指所执持之物,即钵。“Nasukarāti sukarabhāvo ettha natthīti nasukarā”,即此处没有容易之性,故为“非容易”。“为团食而行乞”是指以行乞为因缘。巴利
Vuttasassanti vapitasassaṃ. Tatthāti verañjāyaṃ. Salākāmattaṃ vuttaṃ etthāti salākāvuttā, purimapade uttarapadalopenāyaṃ niddeso. Tenāha ‘‘salākā eva sampajjatī’’ti. Yaṃ tattha vuttaṃ vāpitaṃ, taṃ salākāmattameva ahosi, phalaṃ na jāyatīti attho. Sampajjatīti ca iminā ‘‘salākāvuttā’’ti etthāyaṃ vuttasaddo nipphattiatthoti dasseti. Salākāyāti veḷuvilīvatālapaṇṇādīhi katasalākāya. Dhaññavikkayakānaṃ santikanti dhaññaṃ vikkiṇantīti dhaññavikkayakā, tesaṃ samīpanti attho. Kayakesūti dhaññagaṇhanakesu. Kiṇitvāti gahetvā. Dhaññakaraṇaṭṭhāneti koṭṭhāgārassa samīpaṭṭhāne, dhaññaminanaṭṭhāneti vuttaṃ hoti . Vaṇṇajjhakkhanti kahāpaṇaparikkhakaṃ. Nasukarā uñchena paggahena yāpetunti paggayhatīti paggaho, patto. Tena paggahena pattenāti attho, pattaṃ gahetvā bhikkhācariyāya yāpetuṃ na sakkāti vuttaṃ hoti. Tenevāha ‘‘paggahena yo uñcho’’tiādi. Nasukarāti sukarabhāvo ettha natthīti nasukarā. Piṇḍāya caritvāti piṇḍāya caraṇahetu. Hetuatthepi hi tvāsaddameke icchanti.
从北道来的人,或者以北道为住处的人,按语法构词规则本来应该说成“uttarāpathakā”,却被说成了“uttarāhakā”。因此经文里说“北道居民”等等。或者也可以认为,巴利原文本来就是“uttarāpathakā”。不过有些人用另一种方式解释这个词的意思,比如说“带来北方殊胜物品的人叫uttarāhakā”,或者说“带来更高价钱的人叫uttarāhakā”,等等。“在马匹起身之处”是指产马的地方。“Verañjaṃ”是指在毗兰若,这里的业格词形是表处格义。“Mandiraṃ”是指马厩。“以圆形马厩闻名”是说因为建成圆形的样子,所以被人们知道是圆形马厩。这样建成的马厩很多,所以用了复数来表达。也有人说,每十匹马住的地方,各算一个圆形马厩。“不能承受长途”是指不能长时间维持,也就是说不能长久持续下去。巴利
Uttarāpathato āgatā, uttarāpatho vā nivāso etesanti uttarāpathakāti vattabbe niruttinayena ‘‘uttarāhakā’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘uttarāpathavāsikā’’tiādi. ‘‘Uttarāpathakā’’icceva vā pāḷipāṭho veditabbo. Keci pana ‘‘uttaraṃ visiṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ āharantīti uttarāhakā, uttaraṃ vā adhikaṃ agghaṃ nentīti uttarāhakā’’tiādinā aññena pakārena atthaṃ vaṇṇayanti. Assānaṃ uṭṭhānaṭṭhāneti assānaṃ ākaraṭṭhāne. Verañjanti verañjāyaṃ. Bhummatthe hetaṃ upayogavacanaṃ. Mandiranti assasālaṃ. Assamaṇḍalikāyoti paññāyiṃsūti parimaṇḍalākārena katattā assamaṇḍalikāyoti pākaṭā ahesuṃ. Evaṃ katānañca assasālānaṃ bahuttā bahuvacananiddeso kato. Dasannaṃ dasannaṃ assānaṃ vasanokāso ekekā assamaṇḍalikātipi vadanti. Addhānakkhamā na hontīti dīghakālaṃ pavattetuṃ khamā na honti, na cirakālappavattinoti vuttaṃ hoti.
恒河南边是不合适的地方,北边是合适的地方,基于这个意思才说“因为他们不……”等等。生在恒河南岸的人,就是南道地方的人。“我们的佛陀”——这样把佛陀当成自己所有的,就是“执佛为己有者”。其余几句也是这样理解。“准备了”——意思是办成。“以常供食之概略”指以常供食的方式。“清晨时分”——这里的业格是表处格义,所以说“意思是清晨时分”。或者这是表示持续关联的业格,为了说明这一点,就按持续关联之义如何成立,那样显示其义而说“或者清晨时分”等等。Evanti(“这样”)是指在如此按后文所说方式解释其义时。难道住在精舍里的人不也是穿着下衣而坐的吗?那么为什么说“穿着”呢?回答说“以精舍穿着换衣之故”等等。精舍穿着换衣,应理解为:在精舍安坐时所穿的下衣,又在入村时摇动、从这边那边整理好,郑重地穿着。因此说“因为他们在那之前未曾未穿过”。Pattacīvaramādāyāti——拿了钵与衣。这里的“拿”不仅仅是用手,而是以任何方式执持,为了说明这一点,就按可能之义作解释:“以手持钵”等等。巴利
Gaṅgāya dakkhiṇā disā appatirūpadeso, uttarā disā patirūpadesoti adhippāyenāha ‘‘na hi te’’tiādi. Gaṅgāya dakkhiṇatīrajātā dakkhiṇāpathamanussā. ‘‘Amhākaṃ buddho’’ti evaṃ buddhaṃ mamāyantīti buddhamāmakā. Evaṃ sesesupi. Paṭiyādetunti sampādetuṃ. Niccabhattasaṅkhepenāti niccabhattākārena. Pubbaṇhasamayanti idaṃ bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘pubbaṇhasamayetiattho’’ti. Accantasaṃyoge vā idaṃ upayogavacananti dassetuṃ yathā accantasaṃyogattho sambhavati, tathā atthaṃ dassento āha ‘‘pubbaṇhe vā samaya’’ntiādi. Evanti evaṃ pacchā vuttanayena atthe vuccamāne. Nanu ca vihāre nisīdantāpi antaravāsakaṃ nivāsetvāva nisīdanti, tasmā ‘‘nivāsetvā’’ti idaṃ kasmā vuttanti āha ‘‘vihāranivāsanaparivattanavasenā’’tiādi. Vihāranivāsanaparivattanañca vihāre nisinnakāle nivatthampi puna gāmappavesanasamaye cāletvā ito cito ca saṇṭhapetvā sakkaccaṃ nivāsanamevāti veditabbaṃ. Tenevāha ‘‘na hi te tato pubbe anivatthā ahesu’’nti. Pattacīvaramādāyāti pattañca cīvarañca gahetvā. Gahaṇañcettha na kevalaṃ hattheneva, atha kho yena kenaci ākārena dhāraṇamevāti dassento yathāsambhavamatthayojanaṃ karoti ‘‘pattaṃ hatthehī’’tiādinā.
“无论走到哪里”是指在各个庵舍区域中,走到哪里就算哪里。在臼里捣了又捣再吃——这里要问:那些比丘为什么自己这样做来吃呢?难道得到了之后,让净人煮粥或饭,或者自己煮来吃,就不可以吗?所以解释说“长老们没有净人”等等。说明了比丘们不管如法不如法都这样做是不合适的之后,又显示这也是不如法的,所以说“也不许可”。因为不携带锅碗等器具,没有很多物品,所以说“生活轻便”。“各自的一份”是指各自的那一份。“少欲务”是指除沙门法之外,不热衷于其他事务。“随其所宜”是指与那相应。“捣碎”是指磨成粉末。以福德与智慧的殊胜,所作之业成为令人满意的,所以说“具福者”等等。“它”是指那成块的饭团。由于“从那时起不”这一说法,应知在那之前也曾显示世尊为乞食而行。巴利
Gatagataṭṭhāneti assamaṇḍalikāsu sampattasampattaṭṭhāne. Udukkhale koṭṭetvā koṭṭetvā paribhuñjantīti ettha kasmā pana te bhikkhū sayameva evaṃ katvā paribhuñjanti, kimevaṃ laddhaṃ kappiyakārakehi yāguṃ vā bhattaṃ vā pacāpetvā sayaṃ vā pacitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘therānaṃ koci kappiyakārako natthī’’tiādi. Kappiyākappiyabhāvaṃ anapekkhitvā bhikkhūnaṃ evaṃ kātuṃ sāruppaṃ na hotīti vatvā puna akappiyabhāvampi dassento āha ‘‘na ca vaṭṭatī’’ti. Bhājanādipariharaṇavasena bahubhaṇḍikatāya abhāvato vuttaṃ ‘‘sallahukavuttitā’’ti. Sakaṃ sakaṃ paṭivīsanti attano attano koṭṭhāsaṃ. Appossukkāti samaṇadhammato aññattha nirussāhā. Tadupiyanti tadanurūpaṃ. Pisatīti cuṇṇeti. Puññañāṇavisesehi kattabbakammassa manāpatā hotīti āha ‘‘puññavatā’’tiādi. Nanti naṃ patthapulakaṃ. ‘‘Na tato paṭṭhāyā’’ti vacanato tato pubbe bhagavato piṇḍāya caraṇampi dassitanti veditabbaṃ.
“得到了”就是“获得之后”。也有人写作“已得”,意思是并没有得到做侍者的机会。那么,长老是什么时候得到做侍者的机会的呢?据说,有一次世尊和龙萨马拉长老一起在旅途中行走,来到一个岔路口。长老离开道路说:“世尊,我走这条路。”世尊就对他说:“来吧,比丘,我们走这条路。”他说:“那这样,世尊,请您拿好您的衣钵,我走这条路。”说完就开始把衣钵往地上放。世尊说:“拿来吧,比丘。”接过衣钵就走了。那位比丘走另一条路时,盗贼抢走了他的衣钵,还打破了他的头。他想:“现在世尊是我的依靠,没有别人了。”于是流着血来到世尊面前。世尊问:“比丘,这是怎么回事?”他就把事情的经过禀告了。世尊安慰他说:“比丘,别担心,我们正是为了这个缘故才那样做的。”巴利
Laddhāti labhitvā. ‘‘Laddho’’ti vā pāṭho, upaṭṭhākaṭṭhānaṃ neva laddhoti attho. Kadā pana thero upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhoti? Vuccate (dī. ni. aṭṭha. 2.11; a. ni. aṭṭha. 1.1.219-223) – ekadā kira bhagavā nāgasamālattherena saddhiṃ addhānamaggappaṭipanno dvedhāpathaṃ patto. Thero maggā ukkamma ‘‘bhagavā ahaṃ iminā maggena gacchāmī’’ti āha. Atha naṃ bhagavā ‘‘ehi bhikkhu, iminā gacchāmā’’ti āha. So ‘‘handa bhagavā tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha, ahaṃ iminā gacchāmī’’ti vatvā pattacīvaraṃ chamāyaṃ ṭhapetuṃ āraddho. Atha bhagavā ‘‘āhara bhikkhū’’ti vatvā pattacīvaraṃ gahetvā gato. Tassapi bhikkhuno itarena maggena gacchato corā pattacīvarañceva hariṃsu, sīsañca bhindiṃsu. So ‘‘bhagavā dāni me paṭisaraṇaṃ, na añño’’ti cintetvā lohitena gaḷantena bhagavato santikaṃ āgami. ‘‘Kimidaṃ bhikkhū’’ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesi. Atha naṃ bhagavā ‘‘mā cintayi bhikkhu, etaṃ kāraṇaṃyeva te nivārayimhā’’ti vatvā samassāsesi.
有一次,世尊和弥醯长老一起前往东竹鹿苑的詹都村。在那里,弥醯在詹都村乞食后,看见河边有一座令人欢喜的芒果园,就对世尊说:“世尊,请您拿着衣钵,我要在这座芒果园里修沙门法。”世尊再三劝阻,他还是去了,结果被不善的念头缠住,回来以后把这件事报告给世尊。世尊说:“正是因为预见到这件事,我们才劝阻你。”然后世尊渐次前往舍卫城。在那里,世尊坐在香室精舍中铺设好的殊胜佛座上,被比丘僧团围绕,对比丘们说:“比丘们,我现在已经年老了。有些比丘听我说‘我们走这条路’,却走另一条路;有些比丘把我的衣钵丢在地上。你们要为我指定一位常侍比丘。”比丘们心中生起了对法的警策。这时,舍利弗尊者起身,礼敬世尊后说:“世尊,我正是因为希求您这样的境界,才在百千劫以上的无数劫中圆满诸波罗蜜。像我这样有大智慧的人,难道不适合做侍者吗?我来侍奉您。”世尊拒绝他说:“够了,舍利弗。你所安住的地方不会空虚无益,你的教导与诸佛的教导相似,我不需要你来承担侍者的事。”用同样的方式,以大目犍连为首,八十位大弟子都起身请求。世尊全都拒绝了。巴利
Ekadā pana bhagavā meghiyattherena saddhiṃ pācīnavaṃsamigadāye jantugāmaṃ agamāsi. Tatrāpi meghiyo jantugāme piṇḍāya caritvā nadītīre pāsādikaṃ ambavanaṃ disvā ‘‘bhagavā tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha, ahaṃ etasmiṃ ambavane samaṇadhammaṃ karomī’’ti vatvā bhagavatā tikkhattuṃ nivāriyamānopi gantvā akusalavitakkehi anvāsatto paccāgantvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Tampi bhagavā ‘‘idameva te kāraṇaṃ sallakkhayitvā nivārayimhā’’ti vatvā anupubbena sāvatthiṃ agamāsi. Tattha gandhakuṭipariveṇe paññattavarabuddhāsane nisinno bhikkhusaṅghaparivuto bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhave, idānimhi mahallako, ekacce bhikkhū ‘iminā maggena gacchāmā’ti vutte aññena gacchanti, ekacce mayhaṃ pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ nikkhipanti, mayhaṃ nibaddhupaṭṭhākaṃ bhikkhuṃ jānāthā’’ti. Bhikkhūnaṃ dhammasaṃvego udapādi. Athāyasmā sāriputto uṭṭhāya bhagavantaṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumheyeva patthayamāno satasahassakappādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ pāramiyo pūresiṃ, nanu mādiso mahāpañño upaṭṭhāko nāma vaṭṭati, ahaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti āha. Taṃ bhagavā ‘‘alaṃ, sāriputta, yassaṃ disāyaṃ tvaṃ viharasi, asuññāyeva sā disā, tava ovādo buddhānaṃ ovādasadiso, na me tayā upaṭṭhākakiccaṃ atthī’’ti paṭikkhipi. Etenevupāyena mahāmoggallānaṃ ādiṃ katvā asītimahāsāvakā uṭṭhahiṃsu. Sabbe bhagavā paṭikkhipi.
阿难长老却只是默不作声地坐着。于是比丘们对他说:“贤友,僧团正在请求侍者的人选,你也去请求吧。”阿难说:“贤友,请求得来的位置算什么呢?难道导师不了解我吗?如果他愿意,他会说‘让阿难侍奉我’。”这时世尊说:“比丘们,不必由别人去鼓动阿难,他自己明白之后就会来侍奉我。”于是比丘们说:“起来吧,贤友阿难,起来吧,贤友阿难,向十力尊请求侍者之位吧。”长老起身后,提出了四个拒绝条件和四个请求条件,一共八项。巴利
Ānandatthero pana tuṇhīyeva nisīdi. Atha naṃ bhikkhū āhaṃsu ‘‘āvuso, bhikkhusaṅgho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācati, tvampi yācāhī’’ti. Yācitvā laddhaṭṭhānaṃ nāma āvuso kīdisaṃ hoti, kiṃ maṃ satthā na passati, sace rocessati, ‘‘ānando maṃ upaṭṭhātū’’ti vakkhatīti. Atha bhagavā ‘‘na, bhikkhave, ānando aññena ussāhetabbo, sayameva jānitvā maṃ upaṭṭhahissatī’’ti āha. Tato bhikkhū ‘‘uṭṭhehi āvuso ānanda, uṭṭhehi, āvuso ānanda, dasabalaṃ upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācāhī’’ti āhaṃsu. Thero uṭṭhahitvā cattāro paṭikkhepe ca catasso ca āyācanāti aṭṭha vare yāci.
有四种拒绝,名叫:他说:“尊者世尊,如果世尊不把自己得到的殊胜衣给我,不把乞来的食物给我,不允许我住在同一间香室,不接受邀请前往时也不带我去——这样我才侍奉世尊。”世尊问:“阿难,你在这里看到了什么过患?”他回答说:“尊者,如果我得到这些东西,就会有人议论说:‘阿难享用着十力尊所得的殊胜衣,享用着乞来的食物,住在同一间香室,随同赴一处邀请;他得到这些利益才侍奉如来,像这样侍奉的人有什么负担呢?’”他请求了这四种拒绝。巴利
Cattāropaṭikkhepā nāma ‘‘sace me, bhante bhagavā, attanā laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ na dassati , piṇḍapātaṃ na dassati, ekagandhakuṭiyaṃ vasituṃ na dassati, nimantanaṃ gahetvā na gamissati, evāhaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā ‘‘kaṃ panettha, ānanda, ādīnavaṃ addasā’’ti vutte āha ‘‘sacāhaṃ, bhante, imāni vatthūni labhissāmi, bhavissanti vattāro ‘ānando dasabalena laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, piṇḍapātaṃ paribhuñjati, ekagandhakuṭiyaṃ vasati, ekanimantanaṃ gacchati, etaṃ lābhaṃ labhanto tathāgataṃ upaṭṭhāti, ko evaṃ upaṭṭhahato bhāro’’’ti. Ime cattāro paṭikkhepe yāci.
阿难提出了四个请求。他说:“尊者,如果我代您接受邀请后,您肯赴约;如果远方国土、远方地区的人前来拜见世尊时,我能在他到达的那一刻就引他去见世尊;如果我心中生起疑惑时,能立刻前去亲近世尊;还有,世尊在我不在场时所说的法,能回来再为我讲一遍——这样我就来侍奉世尊。”世尊问他:“阿难,你在这里看到了什么好处?”他回答说:“尊者,这里有具足信心的善家子弟,因为没有机会见到世尊,就来对我说:‘尊者阿难,请您明天和世尊一起到我们家来应供。’如果世尊不去那里,我就无法在他们盼望的那一刻引他们见世尊、消除他们的疑惑,就会有人议论说:‘阿难侍奉十力尊有什么用呢?世尊连这点帮助都不给他。’还有,当我不在场时,他们会问我:‘贤友阿难,这首偈颂、这部经、这个本生故事是在哪里说的?’如果我答不上来,就会有人议论说:‘贤友,你连这些都不知道,那你为什么像影子一样长年累月跟在世尊身边不离开呢?’所以,我希望世尊在我不在场时所说的法,也能再为我讲一遍。”他提出了这四个请求,世尊都答应了他。就这样,他获得了这八项恩惠,成为常随侍者。巴利
Catasso āyācanā nāma ‘‘sace, bhante bhagavā, mayā gahitaṃ nimantanaṃ gamissati, sacāhaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā bhagavantaṃ daṭṭhuṃ āgataparisaṃ āgatakkhaṇe eva bhagavantaṃ dassetuṃ lacchāmi, yadā me kaṅkhā uppajjati, tasmiṃyeva khaṇe bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ lacchāmi, tathā yaṃ bhagavā mayhaṃ parammukhaṃ dhammaṃ deseti, taṃ āgantvā mayhaṃ kathessati, evāhaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā ‘‘kaṃ panettha, ānanda, ānisaṃsaṃ passasī’’ti vutte āha ‘‘idha, bhante, saddhā kulaputtā bhagavato okāsaṃ alabhantā maṃ evaṃ vadanti ‘sveva, bhante ānanda, bhagavatā saddhiṃ amhākaṃ ghare bhikkhaṃ gaṇheyyāthā’ti. Sace bhagavā tattha na gamissati, icchitakkhaṇeyeva parisaṃ dassetuṃ kaṅkhañca vinodetuṃ okāsaṃ na lacchāmi, bhavissanti vattāro ‘kiṃ ānando dasabalaṃ upaṭṭhāti, ettakampissa anuggahaṃ bhagavā na karotī’ti. Bhagavato ca parammukhā maṃ pucchissanti ‘ayaṃ, āvuso ānanda, gāthā idaṃ suttaṃ idaṃ jātakaṃ kattha desita’nti. Sacāhaṃ taṃ na sampāyissāmi, bhavissanti vattāro ‘ettakampi, āvuso, na jānāsi, kasmā tvaṃ chāyā viya bhagavantaṃ na vijahanto dīgharattaṃ ciraṃ vicarī’ti. Tenāhaṃ parammukhā desitassapi dhammassa puna kathanaṃ icchāmī’’ti. Imā catasso āyācanā yāci. Bhagavāpissa adāsi. Evaṃ ime aṭṭha vare gahetvā nibaddhupaṭṭhāko ahosi.
他就是为这个侍者职位,圆满了百千劫所积聚的波罗蜜,得到了果报;得到果报之后,成为侍者中最首要的一位,侍奉世尊。这位长老从获得侍者职位的时候起,就以两种水、三种齿木、洗脚、按摩背部,以及打扫香室和香室周围等事务来侍奉世尊,心里想着:“这个时候应该为导师做这件事,那个时候应该做那件事”,就这样一件件去完成。他拿着一把大火炬,一夜之间绕着香室和香室周围走了九圈。他心里想:“如果我被昏沉睡眠压倒,世尊叫我的时候,我就没办法应答了。”所以他整夜手都不放开火炬。正是针对他当时还没有得到固定侍者职位这件事,才说“但还没有得到侍者职位”。所谓没有固定侍者,就是没有常设的侍者。不过,世尊刚成道的时候,不固定的侍者有很多,为了说明这一点,才说“有时是龙萨马拉长老”等等。他既是亲戚,又因为具备殊胜的功德而最为优胜,所以叫“亲戚中最胜者”。在这类事情上,正是这个人最合适;意思是说,遇到危难时,备办物资来布施,由亲戚来做更为恰当。巴利
Tasseva ṭhānantarassa atthāya kappasatasahassaṃ pūritānaṃ pāramīnaṃ phalaṃ pāpuṇi, pāpuṇitvā ca upaṭṭhākānaṃ aggo hutvā bhagavantaṃ upaṭṭhahi. Thero hi upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhakālato paṭṭhāya bhagavantaṃ duvidhena udakena tividhena dantakaṭṭhena pādaparikammena piṭṭhiparikammena gandhakuṭipariveṇasammajjanenāti evamādīhi kiccehi upaṭṭhahanto ‘‘imāya nāma velāya satthu idaṃ nāma laddhuṃ vaṭṭati, idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā taṃ taṃ nipphādento mahatiṃ daṇḍadīpikaṃ gahetvā ekarattiṃ gandhakuṭipariveṇaṃ nava vāre anupariyāyati. Evañhissa ahosi ‘‘sace me thinamiddhaṃ okkameyya, bhagavati pakkosante paṭivacanaṃ dātuṃ nāhaṃ sakkuṇeyya’’nti. Tasmā sabbarattiṃ daṇḍadīpikaṃ hatthena na muñcati, evametassa nibaddhupaṭṭhākaṭṭhānassa aladdhabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘no ca kho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhā’’ti. Nibaddhupaṭṭhāko nāma natthīti niyatupaṭṭhāko nāma natthi. Aniyatupaṭṭhākā pana bhagavato paṭhamabodhiyaṃ bahū ahesuṃ, te dassento āha ‘‘kadāci nāgasamālatthero’’tiādi. Ñāti ca so pasatthatamaguṇayogato seṭṭho cāti ñātiseṭṭho. Evarūpesu ṭhānesu ayameva patirūpoti āpadāsu āmisassa abhisaṅkharitvā dānaṃ nāma ñātakeneva kātuṃ yuttataranti adhippāyo.
所谓“被魔罗转了心”,就是心被魔罗搅动、操控;或者说,是因为魔罗的威神力而心生迷乱。所以接着说“转了心、迷乱了心”等等。“就算……魔罗也能把他们转了心”:这是因为在弗沙佛住世的时代,他所积攒的不善业在当时得到了成熟的机会,于是现前了。这一点在《譬喻》中已经说过:巴利
Mārāvaṭṭanāyāti mārena katacittāvaṭṭanāya, mārānubhāvena sañjātacittasammohenāti vuttaṃ hoti. Tenevāha ‘‘āvaṭṭetvā mohetvā’’tiādi. Tiṭṭhantu…pe… tampi māro āvaṭṭeyyāti phussassa bhagavato kāle katupacitassa akusalakammassa tadā laddhokāsavasena upaṭṭhitattā. Vuttañhetaṃ apadāne –
我在弗沙佛的教法里,辱骂过他的弟子。
你们吃大麦吧,享用大麦吧,不要吃稻米饭。
“ 因为那个业报,我整整三个月都在吃大麦。
那时我受到一位婆罗门的邀请,住在毗兰若城。”巴利
‘‘Phussassāhaṃ pāvacane, sāvake paribhāsayiṃ; Yavaṃ khādatha bhuñjatha, mā ca bhuñjatha sālayo. ‘‘Tena kammavipākena, temāsaṃ khāditaṃ yavaṃ; Nimantito brāhmaṇena, verañjāyaṃ vasiṃ tadā’’ti. (apa. thera 1.39.88-89);
心被缠缚,是指心被覆盖、被压制。被魔转变之后才来,是说被魔转变而离开之后,他们才来。由于无法胜任,是因为没有能力。已送来的施食,是指煮好之后送来的施食。定期布施,是说限定“在这段时间里我们要供养世尊”,按每日固定供养而设立的布施。已献出的物品,是指想着“这东西是给佛陀受用四种资具的”,送到精舍后布施出去的物品。不能,就是做不到。以送来施食的方式,就是通过送来施食的做法。一寻光明,是从周身散发出一寻大小的光明。这里应当知道,随好相和一寻光明失去光辉,就是障碍。因此说“即使是月神、日神、天、梵天神……”等等。因为随好相和一寻光明连成一片,所以说“到达随好相和一寻光明的区域”。所谓一切知智的障碍,就是对所知诸法的遮蔽。巴利
Pariyuṭṭhitacittoti pariyonaddhacitto, abhibhūtacittoti attho. Āvaṭṭitapariyosāne āgamiṃsūti mārena āvaṭṭetvā gate pacchā āgamiṃsu. Avisahatāyāti asakkuṇeyyatāya. Abhihaṭabhikkhāyāti pacitvā abhihariyamānabhikkhāya. Nibaddhadānassāti ‘‘ettakaṃ kālaṃ bhagavato dassāmā’’ti niccabhattavasena paricchinditvā ṭhapitadānassa. Appitavatthassāti ‘‘idaṃ buddhassa catupaccayaparibhogattha’’nti vihāraṃ netvā dinnavatthuno. Na visahatīti na sakkoti. Abhihaṭabhikkhāsaṅkhepenāti abhihaṭabhikkhānīhārena . Byāmappabhāyāti samantato byāmamattāya pabhāya. Ettha ca anubyañjanānaṃ byāmappabhāya ca nippabhākaraṇaṃ antarāyoti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘candimasūriyadevabrahmānampi hī’’tiādi. Anubyañjanānaṃ byāmappabhāya ekābaddhattā vuttaṃ ‘‘anubyañjanabyāmappabhāppadesaṃ patvā’’ti. Sabbaññutaññāṇassa antarāyo nāma ñeyyadhammesu āvaraṇaṃ.
世尊听到了捣臼的声音。那么,是不是那捣臼的声音自行生起的呢?对此,他说“正在捣碎谷粒的人们……”等等。“有利益的”,就是能达成目的的。“无利益的”,是指依于无益的言语。此处是“与杀害相关”的处格。在哪个对象上、以什么方式完成杀害,那个对象就是以那种方式被杀害了,所以说“正是通过这条道路,对那种言语的杀害就是断除”——这就是所说的意思。或者,应当这样理解:这是把处格理解为表示所有者而说的。而言语的断除,应当知道是通过断除以它为根源的烦恼而实现的。巴利
Assosi kho bhagavā udukkhalasaddanti kiṃ sayameva uppannaṃ udukkhalasaddaṃ assosīti ceti āha ‘‘patthapatthapulakaṃ koṭṭentāna’’ntiādi. Atthasañhitanti payojanasādhakaṃ. Anatthasañhiteti anatthanissite vacane. Ghātāpekkhaṃ bhummavacanaṃ. Yasmiñca yena ghāto nipphādīyati, tasseva tena ghāto kato nāma hotīti āha ‘‘maggeneva tādisassa vacanassa ghāto samucchedoti vuttaṃ hotī’’ti. Sāmiatthe vā bhummavacananti maññamāno evamāhāti daṭṭhabbaṃ. Vacanassa ca samugghāto tammūlakilesānaṃ samugghātenāti veditabbaṃ.
“ākāra”(相状)是指:依自身相应的方式,成就有限定、有界限的果报,所以“ākāra”就是原因。因此说:“以诸相状,就是以诸原因。”“与事缘相应”是指依当前之事而发生。“以那个提问使违犯公开”是说:借“比丘尼,听说你确实……”这样的提问,把那位比丘尼所犯的违犯揭示出来。那么,揭示违犯是为了什么?是为了许可。巴利
Ākaroti attano anurūpatāya samariyādaṃ saparicchedaṃ phalaṃ nipphattetīti ākāro kāraṇanti āha ‘‘ākārehīti kāraṇehī’’ti. Aṭṭhuppattiyuttanti paccuppannavatthuṃ nissāya pavattaṃ. Tāya pucchāya vītikkamaṃ pākaṭaṃ katvāti ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhū’’tiādipucchāya tena bhikkhunā katavītikkamaṃ pakāsetvā, vītikkamappakāsanañca kimatthamidaṃ sikkhāpadaṃ paññapetīti anujānanatthaṃ.
“没有什么可再说的”——因为前面已经讲过其中的道理,这里就表示确实没有任何新的内容可说。因此说“正如前面已经说过的”等等。“善哉善哉”是赞叹时重复的话语,所以说“令具寿阿难欢喜”。“在两种情况中”,指的是被称为说法和制定学处的两种原因。“取一种”,是指取“我们将说法”这样所说的原因。“如此饥荒”,是说在这样的困境中才能得到乞食,也就是在这样的饥荒时节或地方。“乞食难得”,是对这个意思的解释。由于没有以携带钵器等方式多蓄物品,所以说“以此轻便生活”。仅此足以维持生活,因为别无进一步的希求,所以说“以此严节”。在此说“已制伏饥荒之地”:如同“无蝇”等语中那样,乞食的缺乏就是饥荒。正因为乞食缺乏,而由此因缘而生的心忧又没有,所以乞食为比丘们所制伏、所支配。已制伏贪:以利养为缘而生起的、断夜与断安居的贪欲也不存在,因此称为利养贪欲的贪已被制伏。已制伏邪欲行:以利养为缘,互相宣说上人法、做功德买卖而谋生,这样生起的邪欲行不存在,所以如上所说的邪欲行已被制伏。就连仅仅生起心念也未生起,故说“或思”。然而,为了显示由于反复忧念而心受逼迫的情形也不存在,故说“或忧恼”。巴利
Natthi kiñci vattabbanti pubbe vuttanayattā na kiñci ettha apubbaṃ vattabbamatthīti dasseti. Tenāha ‘‘pubbe vuttameva hī’’tiādi. Sādhu sādhūti idaṃ pasaṃsāyaṃ āmeḍitavacananti āha ‘‘āyasmantaṃ ānandaṃ sampahaṃsento’’ti. Dvīsu ākāresūti dhammadesanasikkhāpadapaññattisaṅkhātesu dvīsu kāraṇesu. Ekaṃ gahetvāti dhammaṃ vā desessāmāti evaṃ vuttakāraṇaṃ gahetvā. Evaṃdubbhikkheti evaṃ dukkhena labhitabbā bhikkhā etthāti evaṃdubbhikkhe kāle, dese vā. Dullabhapiṇḍeti etasseva atthadīpanaṃ. Bhājanādipariharaṇavasena bahubhaṇḍikatāya abhāvato vuttaṃ ‘‘imāya sallahukavuttitāyā’’ti. Ettakameva alaṃ yāpetunti uttari patthanābhāvato pana ‘‘iminā ca sallekhenā’’ti vuttaṃ. Dubbhikkhaṃ vijitanti ettha hi bhikkhānaṃ abhāvo dubbhikkhaṃ ‘‘nimmakkhika’’ntiādīsu viya. Bhikkhābhāvoyeva hi taṃnimittacittavighātānaṃ abhāvato bhikkhūhi vijito vase vattito. Lobho vijitoti āmisahetu ratticchedavassacchedasamuṭṭhāpako loluppādopi tesaṃ nāhosīti āmisalolatāsaṅkhāto lobho vijito. Icchācāro vijitoti ‘‘āmisahetu aññamaññassa uttarimanussadhammappakāsanavasena guṇavaṇijjaṃ katvā jīvikaṃ kappessāmā’’ti evaṃ pavattaicchācārassa abhāvato yathāvutto icchācāro vijito. Cittuppādamattassapi anuppannabhāvaṃ sandhāya ‘‘cintā vā’’ti vuttaṃ. Punappunānusocanavasena pana cittapīḷāpi nāhosīti dassanatthaṃ ‘‘vighāto vā’’ti vuttaṃ.
所谓“断夜”,是指为了七日事务外出,在外面让天亮,就算作断夜;如果没有这样做,即使有七日事务要去办,也因为哪里都没去,所以不算断夜。注疏里之所以把为了七日事务而离开住处的情况称为“断夜”,是因为针对“七日事务”和“别住”而说的。也正因为这样,在《雨安居犍度注》里说“这是论藏之外对断夜的判定”,接着又以“为了听法,没有受请的人不可以去”等说法,专门分析了七日事务。《大注》里也说:“为了七日事务而去,即使只有一位比丘,也没有断夜。”这样看来,应当知道:断夜只因为七日事务而发生,不是别的原因,这就是断夜的定义。这里,在存在所谓“资具缺乏”这种断雨安居原因的情况下,也提到了断夜,所以《小结文》和《中结文》说:凡是能得到断雨安居原因的地方,为了七日事务前去也是可以的。这个道理说得很对,在《雨安居犍度》中关于断雨安居的部分已经讲过了。巴利
Ratticchedo vāti sattāhakaraṇīyavasena gantvā bahi aruṇuṭṭhāpanavasena ratticchedo vā na kato sattāhakiccavasenapi katthaci agatattā. Sattāhakiccavasena vippavāsañhi sandhāya ratticchedoti aṭṭhakathāvohāro, tatoyeva ca vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 199) ‘‘ayaṃ panettha pāḷimuttakaratticchedavinicchayo’’ti vatvā ‘‘dhammassavanatthāya animantitena gantuṃ na vaṭṭatī’’tiādinā sattāhakaraṇīyameva vibhattaṃ. Mahāaṭṭhakathāyampi vuttaṃ ‘‘sattāhakiccena gantvā ekabhikkhunāpi ratticchedo vā na kato’’ti. Evañca katvā ratticchedo nāma sattāhakaraṇīyavasena hoti, na aññathāti ratticchedalakkhaṇañca kathitanti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca paccayavekallasaṅkhāte vassacchedakāraṇe sati ratticchedassapi vuttattā yattha vassacchedakāraṇaṃ labbhati, tattha sattāhakiccena gantumpi vaṭṭatīti siddhanti cūḷagaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, taṃ suvuttaṃ vassūpanāyikakkhandhake vassacchedādhikāre –
当时,在某个住处入雨安居的比丘们,他们所在的村庄被盗贼洗劫了。他们把这件事禀告了世尊。世尊说:“比丘们,我允许你们去那个村庄。”巴利
‘‘Tena kho pana samayena aññatarasmiṃ āvāse vassūpagatānaṃ bhikkhūnaṃ gāmo corehi vuṭṭhāsi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, yena gāmo tena gantu’’nti (mahāva. 201) –
这里也跟注疏里的这段话相吻合:“如果村庄不远,就在那里乞食,然后回到寺院住下。如果很远,就以七天为期限,让天亮(明相)升起。如果做不到,就干脆在那附近合适的地方住下。”正因为如此,当村庄被洗劫、乞食得不到食物时,世尊虽然讲到雨安居中断也算无罪,但还是说“诸比丘,我允许你们前往那个村庄”——所以,得不到食物才是中断雨安居的原因。其中,注疏里“如果很远,就以七天为期限,让天亮升起”这句话,成立的就是这个道理:当有中断雨安居的原因时,也可以为了七天之内要办的事而外出。巴利
Ettha ‘‘sace gāmo avidūragato hoti, tattha piṇḍāya caritvā vihārameva āgantvā vasitabbaṃ. Sace dūragato, sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo. Na sakkā ce hoti, tattheva sabhāgaṭṭhāne vasitabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 201) iminā aṭṭhakathāvacanenapi saṃsandanato. Tathā hi gāme vuṭṭhite bhikkhāya abhāvato vassacchedepi anāpattiṃ vadantena bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yena gāmo tena gantu’’nti (mahāva. 201) vuttattā bhikkhāya abhāvo vassacchedakāraṇaṃ. Tattha ‘‘sace dūragato, sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 201) idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ vassacchedakāraṇe sati sattāhakiccena gantumpi vaṭṭatīti imamatthaṃ sādheti.
另外,有人这样说道:巴利
Yaṃ pana vuttaṃ kenaci –
“断夜”是就七日事而说的。据说《大注》里讲:为了七日事外出,即使只有一位比丘,也没有做过断夜或断雨安居。因此有些人认为:在有断雨安居的因缘时,可以做七日事。但持律者们不接受,所以应当审察注疏的意趣。巴利
‘‘Ratticchedoti sattāhakiccaṃ sandhāya vutto, sattāhakaraṇīyena gantvā ratticchedo vā vassacchedo vā ekabhikkhunāpi na katoti vuttaṃ kira mahāaṭṭhakathāyaṃ, tasmā vassacchedassa kāraṇe sati sattāhakiccaṃ kātuṃ vaṭṭatīti eke. Vinayadharā pana na icchanti, tasmā aṭṭhakathādhippāyo vīmaṃsitabbo’’ti.
而那只说明迷惑者自己在让别人产生愚痴罢了。因为看不到持律者们不认可的理由,这与注疏相违,也不合理。既然有因缘能成立即使断雨安居也无犯,那么在这种情况下,不经过断雨安居就以七日出差事前往,为什么不可以呢?这是合理的。“我们到后安居时在那里入雨安居”,这句话是在说明那些比丘有适当的思惟,并不是在说明什么特别的含义。因为由于饥荒,确实有断雨安居的情况,所以在前安居时即使断雨安居也无犯。在后安居时,因为不想入安居而前往也没有过失,因为后安居的入安居日还没有到。巴利
Taṃ pana sayaṃ sammūḷhassa paresaṃ mohuppādanamattaṃ. Na hi vinayadharānaṃ anicchāya kāraṇaṃ dissati aṭṭhakathāya virujjhanato yuttiabhāvato ca. Yañhi kāraṇaṃ vassacchedepi anāpattiṃ sādheti, tasmiṃ sati vinā vassacchedaṃ sattāhakiccena gantuṃ na vaṭṭatīti kā nāma yutti. ‘‘Pacchimikāya tattha vassaṃ upagacchāmā’’ti idaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ anurūpaparivitakkanapaadīpanaṃ, na pana visesatthaparidīpanaṃ. Tathā hi dubbhikkhatāya vassacchedakaraṇasabbhāvato purimikāya tāva vassacchedepi anāpatti. Pacchimikāyaṃ anupagantukāmatāya gamanepi natthi doso pacchimikāya vassūpanāyikadivasassa asampattabhāvato.
“不在任何方面去认为”,是指不以推崇某种功德的心态去认为。所谓“显示之后”,是指以已获得的禅那等功德而显示。若按“我们以后再确立戒”的说法去做,就会有养护身体的行为,而那样行持贪欲之行即不清净,也没有活命遍净;所以应当再次努力,安住在防护之中。因此说“我们以后再确立戒”。巴利
Na kismiñci maññantīti kismiñci guṇe sambhāvanavasena na maññanti. Pakāsetvāti paṭiladdhajjhānādiguṇavasena pakāsetvā. ‘‘Pacchā sīlaṃ adhiṭṭhaheyyāmā’’ti vuttanayena kucchipaṭijaggane sati tathāpavattaicchācārassa aparisuddhabhāvato ājīvasuddhiyā ca abhāvato puna vāyamitvā saṃvare patiṭṭhātabbanti āha ‘‘pacchā sīlaṃ adhiṭṭhaheyyāmā’’ti.
“这是什么?”这句话是带着责备的语气说的。用精米煮成、浇上肉汁的饭,就是精肉饭。“会轻视”是指以看不起的心态越过它去评判,也就是把它看成低劣、下贱。所以说“会使它成为被轻贱、被蔑视的”。放在下面、当作卑贱来认知,就是“被轻贱”。“被蔑视”是它的同义词。“那个”指的就是这个地区。“以这种行持”指在毗兰若所圆满修习的、极其难行的行持。“依止你们”指依止你们这种少欲的行持。“被称为梵行同伴的”指六群比丘等人。“坐在你们中间”就是坐在你们当中,也就是和你们坐在一起的意思。“卑慢”指过度的傲慢。这里因为低劣,所以把过度的傲慢说成“卑慢”,并不是指轻蔑地认为。阿难,后世的人会轻视你们这些善士所战胜的精肉饭——经文这样连接起来解释其含义。这里说的是:得到什么就满足于什么,因为已经断除了对精肉饭的贪求,而后世的人因为无法断除对它的贪求,就会轻视你们所战胜、所制伏的精肉饭。巴利
Kiṃ idanti garahaṇavasena vuttaṃ. Sālitaṇḍulehi sampāditaṃ maṃsena upasittaṃ odanaṃ sālimaṃsodanaṃ. Atimaññissatīti avaññātakaraṇavasena atikkamitvā maññissati, lāmakaṃ nihīnaṃ katvā maññissatīti vuttaṃ hoti . Tenāha ‘‘oññātaṃ avaññātaṃ karissatī’’ti. Heṭṭhā katvā nihīnaṃ katvā ñātaṃ oññātaṃ. Avaññātanti tasseva vevacanaṃ. Svāyanti so ayaṃ janapado. Imāya paṭipattiyāti verañjāyaṃ pūritāya sudukkarāya paṭipattiyā. Tumhe nissāyāti tumhākaṃ imaṃ appicchapaṭipadaṃ nissāya. Sabrahmacārīsaṅkhātāti chabbaggiyādayo vuttā. Tumhākaṃ antare nisīditvāti tumhākaṃ majjhe nisīditvā, tumhehi saddhiṃ nisīditvāti vuttaṃ hoti. Omānanti atimānaṃ. Atimānoyeva hettha nihīnatāya ‘‘omāna’’nti vutto, na pana hīḷetvā maññanaṃ. Tumhehi, ānanda, sappurisehi vijitaṃ sālimaṃsodanaṃ pacchimā janatā atimaññissatīti evamettha pāḷiṃ yojetvā atthaṃ vaṇṇayanti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ laddhaṃ, teneva tussitvā sālimaṃsodanapatthanāya chinnattā ca tumhehi vijitaṃ abhibhūtaṃ sālimaṃsodanaṃ pacchimā janatā tattha patthanaṃ chindituṃ asamatthatāya atimaññissatīti.
大目犍连的狮子吼论巴利
Mahāmoggallānassa sīhanādakathā
17 “尊者”“天爱”“贤善者”,这些都是亲切的称呼方式,所以说“尊者是亲切的称呼”。因为智者以亲切的方式称呼别人时,会用“贤善者”“天爱”或“尊者”来称呼,所以面对面称呼时用“友”,背后称呼时用“尊者”,这也是一种称呼方式。这种亲切的话语是出于尊重、恭敬和顺从,因此说“这是尊重、恭敬、顺从的敬称”。因为功德广大,所以叫大目犍连,并不是因为有个小目犍连,所以说“他既是大,又因为功德广大”。“地肤”是指支撑大地的水。水触及而安住于大地的下层表面,那里被水流淹没的地面区域生出泥层;这泥层所生、味道极为甘美的地味,就是“地肤”。那对我不合适,意思是未经允许就做,对我来说是不恰当的。如果未经允许就做,就像世尊随心所欲做任何事都不需请求允许一样,我也会那样,这样就等于把自己和世尊等同起来,像是出于慢心而做,所以说“就会像与世尊并驾齐驱一样”。把自己和别人视为一对、一双、等同,并执取“他与我有什么差别”,这叫作并驾齐驱。巴利
17. Āyasmāti vā devānaṃpiyāti vā bhadrabhavanti vā piyasamudācāro esoti āha ‘‘āyasmātipiyavacanameta’’nti. Viññujātikā hi paraṃ piyena samudācarantā ‘‘bhava’’nti vā ‘‘devānaṃpiyā’’ti vā ‘‘āyasmā’’ti vā samudācaranti, tasmā sammukhā sambodhanavasena āvusoti, tirokkhaṃ āyasmāti ayampi samudācāro. Tayidaṃ piyavacanaṃ garugāravasappatissavasena vuccatīti āha ‘‘garugāravasappatissādhivacanameta’’nti. Guṇamahattatāya mahāmoggallāno, na cūḷamoggallānassa atthitāyāti āha ‘‘mahā ca so guṇamahantatāyā’’ti. Pappaṭakojanti pathavīsandhārakaṃ udakaṃ āhacca ṭhite mahāpathaviyā heṭṭhimatale samuṭṭhitaṃ udakoghena ajjhotthaṭe bhūmippadese sañjātakaddamapaṭalasadisaṃ atimadhurapathavīmaṇḍaṃ. Na me taṃ assa patirūpanti taṃ anāpucchā karaṇaṃ na me anucchavikaṃ bhaveyyāti attho. Anāpucchā karontena ca yathā bhagavā icchiticchitaṃ kiñci anāpucchā karoti, evamahampīti bhagavatā samānaṃ katvā attānaṃ mānena kataṃ viya bhavissatīti āha ‘‘yugaggāho viya bhagavatā saddhiṃ kato bhaveyyā’’ti. Parena hi saddhiṃ attānaṃ yugaṃ yugaḷaṃ samānaṃ katvā gāho, tassa mama vā ko visesoti gahaṇaṃ yugaggāho.
“具足”是指具备成就。不过在这里,特指味道的成就,因为要以具体说明总称。因此说“具足的意思是甘美、美味”。具足有三种:圆满、完整、甘美。其中——巴利
Sampannanti sampattiyuttaṃ. Sā panettha rasasampatti adhippetā sāmaññajotanāya visese avaṭṭhānato. Tenāha ‘‘sampannanti madhuraṃ sādurasanti attho’’ti. Tividhañhi sampannaṃ paripuṇṇasamaṅgīmadhuravasena. Tattha –
“ 拘希耶,鹦鹉啄食着饱满的稻田;
婆罗门啊,我特来相告——我却无力将它们阻挡。”巴利
‘‘Sampannaṃ sālikedāraṃ, suvā bhuñjanti kosiya; Paṭivedemi te brahme, na ne vāretumussahe’’ti. (jā. 1.14.1) –
这叫作圆满具足。所谓圆满,就是从各方面都已达到、获得,所以称为具足。“以这个巴帝摩卡防护而具足、正具足、已进入、正进入、具足、具备”(《分别论》511),这叫作具备具足。具备者,就是正确地达到、已去、已进入,所以称为具足。“在那里,那棵树有圆满的果实和近果”(《中部》2.48),这叫作甘美具足。这里所指的,应当理解为甘美具足。近果,就是果实很多。它的,指大地的底层。为了以譬喻说明,就是为了用譬喻来显示。无虫卵,就是没有过失。这里的没有过失,是因为没有苍蝇等,所以说“无蝇”等。这里没有苍蝇,所以是无蝇。据说在这里,“蝇”这个词也泛指蝇卵。因此,在三处复合词注释中说:“为了阐明‘无蝇’的意思,说‘无蝇卵’,意思是远离苍蝇及其卵。”然而,在这里我们的主张是:“苍蝇的卵叫作蝇卵,这里没有蝇卵,所以是无蝇卵。以此说明远离蝇卵,而‘无蝇’则说明根本没有苍蝇。”据说这是小苍蝇所造的蜜。所有蜜,是指大苍蝇、蜜蜂等所造的。最上,指最高。最胜,指最受称赞。美味,指味道美妙。有营养,指极具营养。巴利
Idaṃ paripuṇṇasampannaṃ nāma. Paripuṇṇampi hi samantato pannaṃ pattanti sampannanti vuccati. ‘‘Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upagato samupagato sampanno samannāgato’’ti (vibha. 511) idaṃ samaṅgīsampannaṃ nāma. Samaṅgīpi hi sammadeva panno gato upagatoti sampannoti vuccati. ‘‘Tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo cā’’ti (ma. ni. 2.48) idaṃ madhurasampannaṃ nāma. Tattha madhurasampannaṃ idhādhippetanti veditabbaṃ. Upapannaphaloti bahuphalo. Assāti pathaviyā heṭṭhimatalassa. Opammanidassanatthanti upamāya nidassanatthaṃ. Anīḷakanti niddosaṃ. Niddosatā cettha makkhikādirahitatāyāti āha ‘‘nimmakkhika’’ntiādi. Natthi ettha makkhikāti nimmakkhikaṃ. Makkhikāsaddena cettha makkhikaṇḍakampi sāmaññato gahitanti vadanti. Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘nimmakkhikanti imassevatthaṃ pakāsetuṃ nimmakkhikaṇḍakanti vuttaṃ, makkhikāhi tāsaṃ aṇḍakehi ca virahitanti attho’’ti. Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti ‘‘makkhikānaṃ aṇḍāni makkhikaṇḍāni, natthi ettha makkhikaṇḍānīti nimmakkhikaṇḍanti. Iminā makkhikānaṃ aṇḍehi rahitatā vuttā, ‘nimmakkhika’nti iminā pana makkhikānaṃyeva abhāvo vutto’’ti. Etaṃ kira madhūti khuddakamakkhikāhi katamadhu. Sabbamadhūhīti mahāmakkhikabhamaramakkhikādikatehi. Agganti uttamaṃ. Seṭṭhanti pasatthatamaṃ. Surasanti sobhanarasaṃ. Ojavantanti accantamojasampannaṃ.
“乞求之语”这一说法,是用它来排除接受、随喜等含义。“一只手”就是一个手掌。为了说明“我将变化出来”这句话的意思,所以接着说“我将使它变得像大地一样”。“这究竟是不是大地呢?”这句话,是在显示:因为变化出来的大地和原本的大地看起来一样,于是生起疑惑——“这到底是我们的大地,还是别的大地?”固定而广阔的聚落叫“市镇”,贸易兴盛的大聚落叫“大村”,说的就是这个意思。“或者这不是颠倒”,这是在提示前一种主张。为什么这不是颠倒呢?回答说“因为具神通者的神通境界不可思议”。其意是:仅仅依靠神通之力,那些众生的那种颠倒就不会存在。现在,为了显示另一种获得颠倒的情况,说道“然而这样”等。责骂是指当面责骂。诽谤是指背后辱骂。巴利
Āyācanavacanametanti iminā sampaṭicchanasampahaṃsanādiatthaṃ nivatteti. Ekaṃ hatthanti ekaṃ pāṇitalaṃ. ‘‘Abhinimminissāmī’’ti vuttamatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘pathavīsadisaṃ karissāmī’’ti vuttaṃ. Ayaṃ nu kho pathavī, udāhu na ayanti iminā nimmitapathaviyā pakatipathaviyā ca sandissamānattā ‘‘esā nu kho amhākaṃ pathavī, udāhu aññā’’ti uppajjamānakukkuccaṃ dasseti. Nibaddhavipulāgamo gāmo nigamo, pavattitamahāāyo mahāgāmoti vuttaṃ hoti. Na vā esa vipallāsoti pubbapakkhaṃ nidasseti. Kasmā panesa vipallāso na hotīti āha ‘‘acinteyyo hi iddhimato iddhivisayo’’ti. Iddhibaleneva tesaṃ sattānaṃ tādiso vipallāso na bhavissatīti adhippāyo. Idāni aññathā vipallāsappaṭilābhaṃ dassento āha ‘‘evaṃ panā’’tiādi. Garahantāti sammukhā garahantā. Upavadantāti parammukhā akkosantā.
难道不是已经遮止了去北俱卢洲乞食吗?那么,为什么没有说众生也会因此获得颠倒呢?于是说“在那里,虽然……”等。虽然没有明说,但因为前面已经特别提到“众生也会获得颠倒”,所以可以知道,正是以这个原因,世尊也遮止了去北俱卢洲乞食。因此,为了说明这里也应当采用那个原因,就说“应依前面所说的方法来理解”。意思是,“众生也会获得颠倒”这一句,虽然在这里没有说,也应当引过来建立关联。它的含义也应当知道与前面所说的相似。这是针对后面所说的“然而这样获得颠倒……”等不同的义理分别而说的。至于那里所说的“他们成就了那些功德后,在饥荒时翻转大地,享用了地衣和苔藓”,应当去掉这句,而理解为:他们成就了那些功德后,在饥荒时前往北俱卢洲,游行乞食而享用。这里应当这样连接。“以一步之距”中,“步之距”指举足、放足,也就是一步的放置,因此是说以一步的放置。由于以一步之距应当跨越的距离,以及两脚并拢时,两脚之间大约有一拃手的距离,因此。“决意仅如田埂大小”的意思是,决意仅如一拃手量的田埂大小。巴利
Nanu ca uttarakuruṃ piṇḍāya gamanaṃ paṭisedhetvā vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti kāraṇaṃ na vuttaṃ, tasmā kimettha kāraṇanti āha ‘‘tattha kiñcāpī’’tiādi. Yadipi na vuttaṃ, tathāpi ‘‘vipallāsampi sattā paṭilabheyyu’’nti pubbe adhikatattā teneva kāraṇena piṇḍāya uttarakurugamanampi bhagavatā paṭisiddhanti viññāyati, tasmā tadeva kāraṇaṃ idhāpi gahetabbanti dassento āha ‘‘pubbe vuttanayeneva gahetabba’’nti. Vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti idaṃ idha avuttampi ānetvā sambandhitabbanti adhippāyo. Atthopi cassa vuttasadisameva veditabboti. ‘‘Evaṃ pana vipallāsaṃ paṭilabheyyu’’ntiādinā pacchā vuttameva atthavikappaṃ sandhāya vadati. Yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle pathaviṃ parivattetvā pappaṭakojaṃ paribhuñjiṃsū’’ti, taṃ apanetvā te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle uttarakuruṃ gantvā piṇḍāya caritvā paribhuñjiṃsūti evamettha yojanā kātabbā. Ekena padavītihārenāti ettha padassa vītiharaṇaṃ nikkhipanaṃ padavītihāro, padanikkhepo, tasmā ekena padanikkhepenāti vuttaṃ hoti. Ekena padavītihārena atikkamitabbaṭṭhānañca samagamanena dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ, tasmā. Mātikāmattaṃ adhiṭṭhahitvāti muṭṭhiratanappamāṇaṃ mātikāmattaṃ adhiṭṭhāyāti attho.
关于请求制定戒律的讨论巴利
Vinayapaññattiyācanakathā
18 “律的制定”这句话,是针对先前还没有制定的学处而说的。因为长老是放下已制定的学处不谈,而针对现在应当制定的学处和诵巴帝摩卡这件事,才说:“世尊,现在正是时候;善逝,现在正是时候。愿世尊为弟子们制定学处,诵巴帝摩卡。”世尊也——巴利
18.Vinayapaññattiyāti pubbe apaññattasikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ. Thero hi paññattasikkhāpadāni ṭhapetvā idāni paññapetabbasikkhāpadāni pātimokkhuddesañca sandhāya ‘‘etassa bhagavā kālo, etassa sugata kālo, yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya, uddiseyya pātimokkha’’nti (pārā. 21) āha. Bhagavatāpi –
尊者,是什么因、什么缘,使得从前学处较少,却有更多比丘以究竟智安住?尊者,又是什么因、什么缘,使得如今学处较多,却只有较少比丘以究竟智安住?跋陀利,事情就是这样:当众生衰败、正法隐没时,学处就变得更多,而以究竟智安住的比丘就更少。跋陀利,只要某些会导致漏的法还没在僧团里出现,导师就不会为弟子制定学处。巴利
‘‘Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇṭhahiṃsu. Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo, yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti, appatarā ca bhikkhū aññāya saṇṭhahantīti. Evametaṃ, bhaddāli, hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti, appatarā ca bhikkhū aññāya saṇṭhahantīti. Na tāva, bhaddāli, satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti, yāva na idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavantī’’ti –
正如这部《跋陀利经》中那样,这是针对某些已制学处以及此后将要制定的学处而说:“舍利弗,只要……导师就不会为弟子制定学处。”同样,就在这部注疏里,“自己煮食既不符合沙门身份,也不被允许”这句话,以及“没有做成隔夜或隔年”这句话,应当看作能证明先前所制学处确实存在的依据。至于其余学处和诵巴帝摩卡,因为是应长老请求才制定的,所以说“从根本开始显示因缘”。“独处”是指去到没有人、远离人群的地方。这是通过远离群体杂处,来说明长老的身远离。“宴坐”是指心从种种所缘的运转中收回来,正确地安住其中,心在那里不向外散乱。这是通过没有心的杂处,来说明他获得了前分的心远离。“久”是就时间而言,在极相续中用的是对格;“久”指与长时间相应、以没有间断而说的持续。巴利
Imasmiṃ bhaddālisutte (ma. ni. 2.145) viya ekaccesu paññattesupi tato paraṃ paññapetabbāni sandhāya ‘‘na tāva, sāriputta, satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetī’’ti vuttaṃ. Idheva ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sāmampi pacanaṃ samaṇasāruppaṃ na hoti, na ca vaṭṭatī’’ti vacanaṃ ‘‘ratticchedo vā vassacchedo vā na kato’’ti vacanañca pubbe paññattasikkhāpadānaṃ sabbhāve pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Sesasikkhāpadānañceva pātimokkhuddesassa ca therassa āyācanena paññattattā ‘‘mūlato pabhuti nidānaṃ dassetu’’nti āha. Rahogatassāti raho janavivittaṃ ṭhānaṃ upagatassa. Tena gaṇasaṅgaṇikābhāvena therassa kāyavivekamāha. Paṭisallīnassāti nānārammaṇacārato cittassa nivattiyā paṭi sammadeva nilīnassa tattha avisaṭacittassa. Tena cittasaṅgaṇikābhāvenassa pubbabhāgiyaṃ cittavivekamāha. Ciranti kālāpekkhaṃ accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Cirāti cirakālayuttā ṭhiti abhedena vuttā.
“不能”是指无法判定这件事。先说明了注疏里讲的方法之后,现在为了展示上座部的立场,而说“然而大莲花长老……”等等。即使在注疏里,也说“不能”,因为即使知道,也无法完全准确地判定,所以这样说。达到十六种智慧的顶点,是指在《中部·无随烦恼经》的教导中——巴利
Etaṃna sakkotīti etaṃ vinicchinituṃ na sakkoti. Aṭṭhakathāyaṃ vuttanayaṃ dassetvā idāni theravādaṃ dassento āha ‘‘mahāpadumatthero panā’’tiādi. Aṭṭhakathāyampi ‘‘na sakkotī’’ti idaṃ yasmā jānamānopi sammadeva paricchindituṃ na sakkoti, tasmā vuttanti vadanti. Soḷasavidhāya paññāya matthakaṃ pattassāti majjhimanikāye anupadasuttantadesanāya (ma. ni. 3.93) –
比丘们,舍利弗有大智慧;比丘们,舍利弗有广博的智慧;比丘们,舍利弗有欢悦的智慧;比丘们,舍利弗有迅捷的智慧;比丘们,舍利弗有锐利的智慧;比丘们,舍利弗有穿透的智慧。巴利
‘‘Mahāpañño bhikkhave sāriputto, puthupañño bhikkhave sāriputto, hāsapañño bhikkhave sāriputto, javanapañño bhikkhave sāriputto, tikkhapañño bhikkhave sāriputto, nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto’’ti –
像这样提到的六种大智慧等,加上同一部经里说到的九种次第住定智慧,以及阿拉汉道智慧——这十六类智慧,是在声闻弟子的范围内达到了最高顶点的。巴利
Evamāgatā mahāpaññādikā cha, tasmiṃyeva sutte āgatā navānupubbavihārasamāpattipaññā, arahattamaggapaññāti imāsaṃ soḷasappabhedānaṃ paññānaṃ sāvakavisaye ukkaṭṭhakoṭippattassa.
那么,世尊为什么在这里只讲了毗婆尸等七位佛的梵行久住或不久住,而不像在《佛种姓经》的开示中那样讲二十五位佛,或者更多呢?因为,凡是那些正自觉者的证悟教法至今仍然确定无疑地存续着、还没有消失,世尊为了称扬他们,才在这里讲述了毗婆尸等世尊的梵行久住或不久住。因为只有他们的声闻弟子,不论当时还是现在,都安住在净居天,而其他佛的声闻弟子已经般涅槃了。据说,悉达多佛、提舍佛、弗沙佛的声闻弟子虽然也投生在净居天,但一投生就立刻像这个教法中的优波迦等人一样证得阿拉汉,不久就般涅槃了,并没有在那些地方住满寿命。不过,诸佛前后出现的次第规则,是就同一世界体系中辗转轮回的众生住处而说的,所以跟这一点并不矛盾。应当这样理解。巴利
Kasmā panettha bhagavā vipassīādīnaṃ sattannaṃyeva buddhānaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāciraṭṭhitikabhāvaṃ kathesi, na buddhavaṃsadesanāyaṃ viya pañcavīsatiyā buddhānaṃ, tato vā pana bhiyyoti? Yesaṃ sammāsambuddhānaṃ paṭivedhasāsanaṃ ekaṃsato nicchayena ajjāpi dharati, na antarahitaṃ, te eva kittento vipassīādīnaṃyeva bhagavantānaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāciraṭṭhitikabhāvaṃ idha kathesi. Tesaṃyeva hi sāvakā tadā ceva etarahi ca suddhāvāsabhūmiyaṃ ṭhitā, na aññesaṃ parinibbutattā. Siddhatthatissaphussānaṃ kira buddhānaṃ sāvakā suddhāvāsesu uppannā uppattisamanantarameva imasmiṃ sāsane upakādayo viya arahattaṃ adhigantvā na cirasseva parinibbāyiṃsu, na tattha tattha sāvakā yāvatāyukaṃ aṭṭhaṃsūti vadanti. Apubbācarimaniyamo pana aparāparaṃ saṃsaraṇakasattāvāsavasena ekissā lokadhātuyā icchitoti na tenetaṃ virujjhatīti daṭṭhabbaṃ.
19 这里不需要用“不共因、共缘”这样的分类来分析。提出这个问题,是为了追问毗婆尸佛等佛陀的梵行为什么不久住或久住的原因,所以论师说:“因和缘,这两个都是原因的叫法。”因为“依靠它而产生果”,所以“因”这个词是从“工具”的角度来说的,因此说“依靠它而有它的果”等等。如果把“因”这个词从“行为者”的角度来解释,也不是说不通,因为它带来果、成为果的原因,所以叫“因”。缘于那个原因而来、生起,意思是:缘于那个因,它的果就来了、生起了、产生了。巴利
19. Asādhāraṇo hetu, sādhāraṇo paccayoti evamādivibhāgena idha payojanaṃ natthi, vipassīādīnaṃ pana brahmacariyassa aciraṭṭhitikatāya ciraṭṭhitikatāya ca kāraṇapucchāparattā codanāyāti āha ‘‘hetu paccayoti ubhayametaṃ kāraṇādhivacana’’nti. Hinoti tena phalanti hetūti karaṇasādhanoyaṃ hetusaddoti āha ‘‘tena tassa phala’’ntiādi. Kattusādhanopi hetusaddo no na yujjati hinoti phalassa hetubhāvaṃ upagacchatīti hetūti. Taṃ paṭicca eti pavattatīti taṃ kāraṇaṃ paṭicca tassa phalaṃ eti pavattati nibbattatīti attho.
“他们成了疲倦者”意思是:他们成了不操心的人,成了没有干劲的人。然而,那种没有干劲并不是因为懈怠,所以说“不是因懈怠而疲倦”,意思是:他们并不是因为懈怠才成为疲倦者。对此,说明了原因:“因为并非……”等。“或懈怠”这一句,说明没有以昏沉睡眠为因而生起的不善法。“或精进衰退”这一句则表明:即使没有懈怠,哪怕是对仅靠别人施舍剩饭维生的人,佛陀也照样认真恭敬地说法,因此对任何人来说,在说法这件事上都不存在没有干劲的情况,因为一切佛陀都以同等的干劲来说法。所以说“因为诸佛……”等。“精进衰退”就是精进减弱,意思是干劲不足。“精进增盛”就是精进增强,意思是干劲很大。“快速”就是迅疾。“于法尊重者”就是尊重法的人。“于法有恭敬者”就是对法有恭敬心的人。在毗婆尸世尊的时代,人寿是八万岁;在尸弃佛的时代,人寿是七万岁;在毗舍婆佛的时代,人寿是六万岁,所以说“据说在他们的时代,众生是长寿的”。“证悟”就是通达领悟。巴利
Kilāsunoahesunti appossukkā ahesuṃ, nirussāhā ahesunti attho. Sā pana nirussāhatā na ālasiyavasenāti āha ‘‘na ālasiyakilāsuno’’ti, ālasiyavasena kilāsuno nāhesunti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘na hī’’tiādi. Ālasiyaṃ vāti iminā thinamiddhavasappavattānaṃ akusalānaṃ abhāvamāha. Osannavīriyatā vāti iminā pana ‘‘ālasiyābhāvepi antamaso annabhāranesādānampi sakkaccaṃyeva dhammaṃ desetī’’ti vacanato yassa kassacipi dhammadesanāya nirussāhatā natthīti dīpeti sabbesaṃ samakeneva ussāhena dhammadesanāya pavattanato. Tenāha ‘‘buddhā hī’’tiādi. Osannavīriyāti ohīnavīriyā, appossukkāti attho. Ussannavīriyāti adhikavīriyā, mahussāhāti attho. Vegenāti javena. Dhamme garu etesanti dhammagaruno. Dhamme gāravametesanti dhammagāravā. Vipassissa bhagavato kāle asīti vassasahassāni āyuppamāṇaṃ sikhissa sattati vassasahassāni, vessabhussa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇanti āha ‘‘tesaṃ kira kāle dīghāyukā sattā’’ti. Abhisamentīti paṭivijjhanti.
“由于无过失”,是指没有违犯的过失。因为并不是以“在此违犯中,这叫某某罪”这样的犯罪方式来制定,而是以说法的方式,如“舍弃杀生,远离杀生”等,只制定了教诫学处,所以说“没有以七罪聚的方式制定命令学处”。“每过六年”应理解为省略的说法。或者,因为着眼于每六年结束的那一天而说“每一次”,所以这里的属格是就那个而言。整个瞻部洲的所有比丘僧团都在同一个地方举行布萨——这是句子的关联。问:那是什么地方?答:在般度摩提王都等等。那时,仙人堕处是一个叫安稳的园林,但因为施舍给鹿群作为安全居所,所以叫鹿野苑,因此说“在安稳的鹿野苑”。巴利
Niddosatāyāti vītikkamadosassa abhāvato. ‘‘Imasmiṃ vītikkame ayaṃ nāma āpattī’’ti evaṃ āpattivasena apaññapetvā ‘‘pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hotī’’tiādinā (dī. ni. 1.8, 194) dhammadesanāvasena ovādasikkhāpadānaṃyeva paññattattā vuttaṃ ‘‘sattāpattikkhandhavasena āṇāsikkhāpadaṃ apaññatta’’nti. Channaṃ channaṃ vassānaṃ accayenāti pāṭhaseso daṭṭhabbo. Atha vā channaṃ channaṃ vassānaṃ osānadivasaṃ apekkhitvā ‘‘sakiṃ saki’’nti vuttattā tadapekkhamidaṃ sāmivacanaṃ. Sakalajambudīpe sabbopi bhikkhusaṅgho ekasmiṃyeva ṭhāne uposathaṃ akāsīti sambandho. Katamaṃ taṃ ṭhānanti āha ‘‘bandhumatiyā rājadhāniyā’’tiādi. Isipatanaṃ tena samayena khemaṃ nāma uyyānaṃ hoti, migānaṃ pana abhayavāsatthāya dinnattā migadāyoti vuccati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘kheme migadāye’’ti.
不与异类人混杂,一万乃至两万比丘也居住在那里。但在《长部注》中说:“那些全都是能容纳一万二千比丘的大寺,与无畏山寺、支提山寺、心山寺相似。”Uposathārocikā 就是宣告布萨者。据说那些天神每过一年,就到处去宣告:“诸位贤友,一年已经过去,现在还剩五年,五年过后,应当前往槃头摩帝王都诵巴帝摩卡。”同样,过了两年时宣告:“诸位贤友,两年已经过去,还剩四年,四年过后,应当前往槃头摩帝王都诵巴帝摩卡。”照这样,过了三年、四年、五年时也宣告。因此说“诸位贤友,一年已过”等等。Sānubhāvā 就是具有神通威力。据说,那些比丘,是指依靠天神威力而前往的比丘们。Pācīnasamuddante 就是在东海附近的地方。Gamiyavatta 就是出行者应当做的整理住处等义务。Uposathagga 就是举行布萨的场所。Gatāva honti 就是依靠天神威力已经到达。Te 就是所有人各自依靠自己的威力和天神的威力而前往。巴利
Abbokiṇṇāni dasapi vīsatipi bhikkhusahassāni vasantīti visabhāgapuggalehi asaṃsaṭṭhāni dasapi vīsatipi bhikkhūnaṃ sahassāni vasanti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘te sabbepi dvādasasahassabhikkhugaṇhanakā mahāvihārā abhayagiricetiyapabbatacittalapabbatavihārasadisā ca ahesu’’nti vuttaṃ. Uposathārocikāti uposathārocanakā. Tā kira devatā ekamhi vasse nikkhante tattha tattha gantvā ārocenti ‘‘nikkhantaṃ kho, mārisā, ekaṃ vassaṃ, pañca dāni vassāni sesāni, pañcannaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’ti. Tathā dvīsu vassesu nikkhantesu ‘‘nikkhantāni kho, mārisā, dve vassāni , cattāri vassāni sesāni, catunnaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’ti ārocenti. Imināva nayena tīsu catūsu pañcasu vassesu atikkantesu ārocenti. Tena vuttaṃ ‘‘mārisā ekaṃ vassaṃ atikkanta’’ntiādi. Sānubhāvāti iddhānubhāvena sānubhāvā. Te kira bhikkhūti ye devatānubhāvena gacchanti, te sandhāya vadati. Pācīnasamuddanteti pācīnasamuddassa samīpadese. Gamiyavattanti gamikehi kātabbaṃ senāsanapaṭijagganādivattaṃ. Uposathagganti uposathakaraṇaṭṭhānaṃ. Gatāva hontīti devatānubhāvena gatā eva honti. Teti attano attano ānubhāvena devatānubhāvena ca gatā sabbepi.
在“忍耐是最高的”等语句中(长部注2.90;法句注2.185),能忍受、承受、安忍他人的诽谤、他人的伤害,以及冷热等各类损害功德的情况,这就叫忍耐。而这种忍耐能特别地烧毁、灼烧、破除戒等法的敌对法,所以是最高的、最上的苦行。忍受、忍耐就是安忍,这是忍耐的同义词。文法家把安忍解释为忍耐,所以这里的含义应当这样理解:“被称为安忍的、称为忍受之忍耐的最上苦行。”诸佛说涅槃是最高的:因为以有的状态编织下一个有,也就是以有爱的方式而结合;或者,因为有渴爱者未来还会再生,业与果一起被编织,所以称为“缚”。从被称为“缚”的渴爱中出离,就是涅槃,因为渴爱在那里完全不存在。而诸佛以寂静、殊胜、微妙、吉祥、安稳等一切方式,说那涅槃是最高的。巴利
Khantī paramantiādīsu (dī. ni. aṭṭha. 2.90; dha. pa. aṭṭha. 2.185) parūpavādaṃ parāpakāraṃ sītuṇhādibhedañca guṇoparodhaṃ khamati sahati adhivāsetīti khanti. Sā pana sīlādīnaṃ paṭipakkhadhamme savisesaṃ tapati santapati vidhamatīti paramaṃ uttamaṃ tapo. Titikkhanaṃ khamanaṃ titikkhā. Khantiyāyevetaṃ vevacanaṃ. Akkharacintakā hi khamāyaṃ titikkhāsaddaṃ vaṇṇenti, tasmā evamettha attho daṭṭhabbo ‘‘titikkhāsaṅkhātā adhivāsanakhanti nāma uttamaṃ tapo’’ti. Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhāti bhavena bhavantaraṃ vināti bhavanikantibhāvena saṃsibbati, sataṇhasseva vā āyatiṃ punabbhavabhāvato phalena saddhiṃ kammaṃ vināti saṃsibbatīti vānanti saṅkhyaṃ gatāya taṇhāya nikkhantaṃ nibbānaṃ tattha tassā sabbaso abhāvato. Taṃ nibbānaṃ pana santapaṇītanipuṇasivakhemādinā sabbākārena paramanti vadanti buddhā.
“出家者不害他人”:如果一个人因为没有安忍的忍耐力,而去伤害、压迫、折磨别人,那他就不能算是出家者,因为他没有真正出离应当出离的法。第四句只是第三句的另一种说法,意思没有差别。“出家者不”是“不是沙门”的另一种说法,“害他人”是“恼害他人”的另一种说法。或者,“害他人”是指毁坏戒律。因为戒律在最殊胜的意义上被称为“他”,“他”这个词有最胜的含义,就像“知人我胜劣者”等用法一样。如果沙门恼害任何众生,成为害他者,毁坏自己的戒律,那他就不能算是出家者,这就是这里的意思。或者,如果一个人因为没有安忍的忍耐力而成为害他者,甚至夺取蚊子、虻虫等微小众生的生命,那他就确实不是出家者。为什么呢?因为他没有出离、没有去除罪恶的污垢。“出离自己的污垢,所以称为出家者”(法句388),这就是出家者的特征。即使不杀害、不夺命,但用棍棒等去恼害别人,他也是在恼害他人,也不是沙门。为什么呢?因为他没有止息恼害。因为已经止息,所以称为沙门,这就是沙门的特征。正如所说:“因为已经止息诸恶,所以称为沙门”(法句265)。巴利
Na hi pabbajito parūpaghātīti yo adhivāsanakhantirahitattā paraṃ upaghāteti bādhati vihiṃsati, so pabbajito nāma na hoti pabbājetabbadhammassa apabbājanato. Catutthapādo pana tatiyapādasseva vevacanaṃ anatthantarattā. ‘‘Na hi pabbajito’’ti etassa hi ‘‘na samaṇo hotī’’ti vevacanaṃ. ‘‘Parūpaghātī’’ti etassa ‘‘paraṃ viheṭhayanto’’ti vevacanaṃ. Atha vā parūpaghātīti sīlūpaghātī. Sīlañhi uttamaṭṭhena ‘‘para’’nti vuccati parasaddassa seṭṭhavācakattā ‘‘puggalaparoparaññū’’tiādīsu viya. Yo ca samaṇo paraṃ yaṃ kañci sattaṃ viheṭhayanto parūpaghātī hoti attano sīlavināsako, so pabbajito nāma na hotīti attho. Atha vā yo adhivāsanakhantiyā abhāvā parūpaghātī hoti, paraṃ antamaso ḍaṃsamakasampi jīvitā voropeti, so na hi pabbajito. Kiṃ kāraṇā? Pāpamalassa apabbājitattā anīhaṭattā. ‘‘Pabbājayamattano malaṃ, tasmā pabbajitoti vuccatī’’ti (dha. pa. 388) idañhi pabbajitalakkhaṇaṃ . Yopi naheva kho upaghāteti na māreti, apica daṇḍādīhi viheṭheti, sopi paraṃ viheṭhayanto samaṇo na hoti. Kiṃkāraṇā? Vihesāya asamitattā. Samitattā samaṇoti vuccatīti idañhi samaṇalakkhaṇaṃ. ‘‘Samitattā hi pāpānaṃ, samaṇoti pavuccatī’’ti (dha. pa. 265) hi vuttaṃ.
另外,世尊给比丘们诵说巴帝摩卡时,因为巴帝摩卡的教说以戒为根本,而戒特别要对治的就是嗔害,为了开示调伏嗔害的方法,一开始就说“忍耐是至高苦行”。由此说明了应对不可意境的方法;而通过“安忍”一词,则说明了应对可意境的方法。通过这两者,也显示了“克服已生的不满和已生的贪乐而安住”这个含义。诸佛说,由于渴爱之缚的止息,涅槃是至高无上的。其中,“忍耐”显示了没有加行方面的过失,“安忍”显示了没有内心倾向方面的过失。同样,“忍耐”显示了能忍受他人的过错,“安忍”显示了不触犯他人。这样,从正面依理显示了巴帝摩卡之后,现在为了从反面显示它,而说了“不”等话。由此显示:就像夺取众生的生命,以及用手、土块、棍棒等伤害他人,被称为害他、恼害他人一样,同样,偷盗他人财物、邪淫、妄语、离间语、以粗恶语刺伤人心、无意义的闲话、贪图他人所有、思惟断灭、邪执,也都是害他、恼害他人。因此,无论谁造作任何不善业道和业,他就不成为出家者,也不成为沙门。巴利
Apica bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ uddisanto pātimokkhakathāya ca sīlappadhānattā sīlassa ca visesato doso paṭipakkhoti tassa niggaṇhanavidhiṃ dassetuṃ ādito ‘‘khantī paramaṃ tapo’’ti āha. Tena aniṭṭhassa paṭihananūpāyo vutto, titikkhāggahaṇena pana iṭṭhassa, tadubhayenapi uppannaṃ aratiṃ uppannaṃ ratiṃ abhibhuyya viharatīti ayamattho dassito. Taṇhāvānassa vūpasamanato nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā. Tattha khantiggahaṇena payogavipattiyā abhāvo dassito, titikkhāggahaṇena āsayavipattiyā abhāvo. Tathā khantiggahaṇena parāparādhasahatā, titikkhāggahaṇena paresu anaparajjhanā dassitā. Evaṃ kāraṇamukhena anvayato pātimokkhaṃ dassetvā idāni byatirekato taṃ dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ. Tena yathā sattānaṃ jīvitā voropanaṃ paraṃ pāṇileḍḍudaṇḍādīhi viheṭhanañca ‘‘parūpaghāto paraṃ viheṭhana’’nti vuccati, evaṃ tesaṃ sāpateyyāvaharaṇaṃ parāmasanaṃ visaṃvādanaṃ aññamaññabhedanaṃ pharusavacanena mammaghaṭṭanaṃ niratthakavippalāpo parasantakābhijjhānaṃ ucchedacintanaṃ micchābhinivesanañca upaghāto paraviheṭhanañca hotīti yassa kassaci akusalassa kammapathassa kammassa ca karaṇena pabbajito samaṇo ca na hotīti dasseti.
在第二首偈颂中,“一切恶”指一切不善,也就是所有十二种不善、一切心所生的有罪过之法。“不作”就是不令它生起。所谓“作”,就是在自己的相续中令它生起,因此遮止它就叫“不作”,即不令生起。“善”指四地所摄的善。因为下文将要说的“这是诸佛的教法”,所以“善”这个词指的是圣道之法,以及作为其资粮的三地善法。“具足”就是令其具足,从意义上说,就是证得、获得那种善。“自心清净”就是令自己的心明净,使心达到光净的状态,彻底清净。而这要通过阿拉汉道才能成就。这里,因为住于最上道的人,其心才被称为彻底清净,而在最上果的刹那,心已经清净,不再需要再次清净,所以是就清净已经究竟完成这一点,才说“而这要通过阿拉汉道才能成就”。这样,以戒的防护断除一切恶,以世间和出世间的止观成就善,以阿拉汉果令心清净——这就是诸佛的教法、教诫、教示。巴利
Dutiyagāthāya sabbapāpassāti sabbākusalassa sabbassapi dvādasākusalassa sabbacittuppādasaṅgahitassa sāvajjadhammassa. Akaraṇanti anuppādanaṃ. Karaṇañhi nāma tassa attano santāne uppādananti tappaṭikkhepato akaraṇaṃ anuppādanaṃ. Kusalassāti catubhūmikakusalassa. ‘‘Kusalassā’’ti hi idaṃ ‘‘etaṃ buddhāna sāsana’’nti vakkhamānattā ariyamaggadhamme tesañca sambhārabhūte tebhūmikakusale dhamme bodheti. Upasampadāti upasampādanaṃ. Taṃ pana atthato tassa kusalassa samadhigamo paṭilābho. Sacittapariyodapananti attano cittassa jotanaṃ cittassa pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ. Taṃ pana arahattena hoti. Ettha ca yasmā aggamaggasamaṅgino cittaṃ sabbaso pariyodapīyati nāma, aggaphalakkhaṇe pana pariyodapitaṃ hoti puna pariyodapetabbatāya abhāvato, tasmā pariniṭṭhitapariyodapanataṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘taṃ pana arahattena hotī’’ti. Iti sīlasaṃvarena sabbapāpaṃ pahāya lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi kusalaṃ sampādetvā arahattaphalena cittaṃ pariyodapetabbanti etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhi.
第三偈中,“不诽谤”是指不用言语诽谤任何人。“不伤害”是指不以身体和心意伤害任何人,因为即使只是以心念对他人起不利之想等,也属于伤害行为,所以应当避免。“于巴提摩卡”:那巴提摩卡是超越一切、最上的戒,或者能让人从善趣的怖畏中解脱、从恶趣的怖畏中解脱;或者谁守护它,它就让谁解脱,因此称为巴提摩卡;于那巴提摩卡中。“防护”是指具有不违犯七种犯聚之相的防护。“知节量”是指在饮食上知节量,即根据接受和受用来知道适量。“以及边远的坐卧处”是指远离人群拥挤、无人嘈杂、独处的坐卧处。这里应当知道,仅以两种资具就说明了四种资具的知足,因为以资具知足这一共同名称,其余两种也依照特相理趣被说明了。“于增上心精勤”:作为毗婆舍那基础的八等至心是增上心,而道果心更是增上心;对那所说的增上心精勤,就是反复修习的意思。“此乃诸佛之教”:这不诽谤他人、不伤害他人、于巴提摩卡防护、于接受和受用知节量、亲近独处坐卧处、以及于增上心精勤,就是诸佛之教、教诫、训示。巴利
Tatiyagāthāya anupavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anupaghātoti kāyena manasā ca kassaci upaghātākaraṇaṃ manasāpi paresaṃ anatthacintanādivasena upaghātakaraṇassa vajjetabbattā. Pātimokkheti yaṃ taṃ paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ uttamaṃ sīlaṃ, pāti vā sugatibhayehi mokkheti duggatibhayehi, yo vā naṃ pāti, taṃ mokkhetīti pātimokkhanti vuccati, tasmiṃ pātimokkhe ca. Saṃvaroti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamalakkhaṇo saṃvaro. Mattaññutāti bhojane mattaññutā paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā. Pantañca sayanāsananti janasaṅghaṭṭavirahitaṃ nijjanasambādhaṃ vivittaṃ senāsanañca. Ettha dvīhiyeva paccayehi catupaccayasantoso dīpitoti veditabbo paccayasantosasāmaññena itaradvayassapi lakkhaṇahāranayena jotitabhāvato. Adhicitte ca āyogoti vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ adhicittaṃ, tatopi ca maggaphalacittameva adhicittaṃ, tasmiṃ yathāvutte adhicitte āyogo ca, anuyogoti attho. Etaṃ buddhāna sāsananti etaṃ parassa anupavadanaṃ anupaghātanaṃ pātimokkhe saṃvaro paṭiggahaṇaparibhogesu mattaññutā vivittasenāsanasevanaṃ adhicittānuyogo ca buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhi.
不过要明白,这些是诸佛诵戒时所用的偈颂。所以论中说“正是以这种方式”等等。“直到教法终结”这句话,是就住世诸佛的教诫所及的终点而说的;意思是,只要诸佛还住世,就应当诵戒。因为教诫巴帝摩卡只有诸佛才诵,声闻弟子不诵。这段的关联是:只有在初觉时期才有诵戒。这里说的“初觉”,《大结集注》里说是以二十年为限。之所以取“初觉就是二十年”来说,是因为下面的义注中已经讲过:“世尊在初觉的二十年里,并没有固定的侍者。”不过阿阇梨护法长老说:“在四十五年中,最初十五年是初觉。”如果这样算,中间十五年就是中觉,最后十五年就是后觉,三觉的时间就相等了,这也说得通。因为以十五年为一段,正好凑满四十五年。而义注中因为十五年长的初觉也包含在二十年之内,所以说“在初觉的二十年间”,这样也可以理解。巴利
Imā pana sabbabuddhānaṃ pātimokkhuddesagāthā hontīti veditabbā. Tenāha ‘‘eteneva upāyenā’’tiādi. Yāva sāsanapariyantāti dharamānakabuddhānaṃ anusāsanapariyantaṃ sandhāya vuttaṃ, yāva buddhā dharanti, tāva uddisitabbataṃ āgacchantīti vuttaṃ hoti. Ovādapātimokkhañhi buddhāyeva uddisanti, na sāvakā. Paṭhamabodhiyaṃyeva uddesamāgacchantīti sambandho. Paṭhamabodhi cettha vīsativassaparicchinnāti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ. Tañca heṭṭhā aṭṭhakathāyameva ‘‘bhagavato hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassantare nibaddhupaṭṭhāko nāma natthī’’ti kathitattā ‘‘paṭhamabodhi nāma vīsativassānī’’ti gahetvā vuttaṃ. Ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhī’’ti vuttaṃ. Evañca sati majjhe pannarasa vassāni majjhimabodhi, ante pannarasa vassāni pacchimabodhīti tiṇṇaṃ bodhīnaṃ samappamāṇatā siyāti tampi yuttaṃ. Pannarasattikena hi pañcacattālīsa vassāni pūrenti. Aṭṭhakathāyaṃ pana pannarasavassappamāṇāya paṭhamabodhiyā vīsativassesuyeva antogadhattā ‘‘paṭhamabodhiyaṃ vīsativassantare’’ti vuttanti evampi sakkā viññātuṃ.
难道不是这样吗:虽然已经制定了一些学处,但当时还没有允许教令巴帝摩卡,后来因为长老请求才被允许。既然如此,为什么说“从制定学处的时候起,就只诵教令巴帝摩卡”呢?虽然制定了一些学处之后,教令巴帝摩卡还没有被允许,但如果没有制定学处,教令巴帝摩卡就不存在,只有在已经制定学处的情况下才有。为了说明这个意思,才说“从制定学处的时候起”。东园:因为建在舍卫城东边,所以得到这个名字的大寺。鹿子母讲堂:鹿子长者之母、被称为鹿子母的毗舍佉大近事女所建造的殿堂。无因:即否定原因。无机会:即否定条件。两者都是在否定原因。凡:即以那个原因。巴利
Nanu ca kānici sikkhāpadāni paññapetvāpi na tāva āṇāpātimokkhaṃ anuññātaṃ pacchā therassa āyācanena anuññātattā, tasmā kathametaṃ vuttaṃ ‘‘sikkhāpadapaññattikālato pana pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisīyatī’’ti, yadipi kānici sikkhāpadāni paññapetvāva āṇāpātimokkhaṃ na anuññātaṃ, tathāpi apaññatte sikkhāpade āṇāpātimokkhaṃ natthi, kintu paññatteyevāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘sikkhāpadapaññattikālato pana pabhutī’’ti vuttaṃ. Pubbārāmeti sāvatthiyā pācīnadisābhāge katattā evaṃladdhavohāre mahāvihāre. Migāramātupāsādeti migāraseṭṭhino mātuṭṭhāniyattā migāramātāti saṅkhyaṃ gatāya visākhāmahāupāsikāya kārite pāsāde. Aṭṭhānanti hetupaṭikkhepo. Anavakāsoti paccayapaṭikkhepo. Ubhayenapi kāraṇameva paṭikkhipati. Yanti yena kāraṇena.
所谓“他们”,指的是那些比丘。说“在现前声闻弟子面前出家”,是指那些最末后的、像须跋陀那样的现前声闻弟子面前出家的人。关联是:以刹帝利族等来说,就是各种不同的家族。或者按高下家族、殊胜财富等家族来说,就应该理解为:按高下家族,或按殊胜财富等家族。其中,依刹帝利、婆罗门,或依刹帝利、婆罗门、居士,应知为高族;依其余者,为低族。按殊胜财富等家族来说,就是按拥有殊胜、更殊胜、最胜受用等的家族来说。“殊胜”一词再次出现,是为了显示极其殊胜,就像“苦苦”等说法中那样。通过“等”字,应知也包含了殊胜与不殊胜者。巴利
Tesanti bhikkhūnaṃ. Sammukhasāvakānaṃ santike pabbajitāti sabbantimānaṃ subhaddasadisānaṃ sammukhasāvakānaṃ santike pabbajite sandhāya vadati. Khattiyakulādivaseneva vividhā kulāti sambandho. Uccanīcauḷāruḷārabhogādikulavasena vāti uccanīcakulavasena uḷāruḷārabhogādikulavasena vāti yojetabbaṃ. Tattha khattiyabrāhmaṇavasena vā khattiyabrāhmaṇagahapatikānaṃ vasena vā uccakulatā veditabbā, sesānaṃ vasena nīcakulatā. Uḷāruḷārabhogādikulavasena vāti uḷārataratamaupabhogavantādikulavasena. Uḷārātisayajotanatthañhi puna uḷāraggahaṇaṃ ‘‘dukkhadukkha’’ntiādīsu viya. Ādi-saddena uḷārānuḷārānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.
“守护梵行”这句话,是在说明前面已经说过的意思,接着开示说“长久护持所传之法”。即使学处还没有制定,如果他们属于同一种姓等,就会像各自家族传承的典籍那样,不会使之消失。然而,因为学处也还没有制定,而这些比丘又不属于同一种姓等,所以才会消失。为了说明这个意思,才说了“因为同名……所以互相恼害”等话。既然如此,为什么在“久住”那一段里也说“种种名”等呢?这是为了说明:即使他们有种种种姓等差异,教法之所以能长久流传,正是因为制定了学处。教法的长久流传,正是依靠学处的制定。应当知道:诸佛在自身般涅槃之后,如果还有应当调伏的众生存在,就会制定学处;如果没有,就不制定。就像依身门、语门所生起的表业而转起的心,因为是随那表业而转起,所以说“由身语门而转起”;这里也应这样理解。“如”在这里只是个虚词。以品摄、五十摄等:就是按戒蕴品、大品等品来归类,按根本五十、中五十等五十来归类。由“等”字,应当知道还包括相应等摄。巴利
Brahmacariyaṃ rakkhantīti vuttamevatthaṃ pakāsetvā dassento āha ‘‘ciraṃ pariyattidhammaṃ pariharantī’’ti. Apaññattepi sikkhāpade yadi samānajātiādikā siyuṃ, attano attano kulānugataganthaṃ viya na nāseyyuṃ. Yasmā pana sikkhāpadampi apaññattaṃ, ime ca bhikkhū na samānajātiādikā, tasmā vināsesunti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘yasmā ekanāmā…pe… tasmā aññamaññaṃ viheṭhentā’’tiādi vuttaṃ. Yadi evaṃ kasmā ciraṭṭhitikavārepi ‘‘nānānāmā’’tiādi vuttanti? Satipi tesaṃ nānājaccādibhāve sikkhāpadapaññattiyā eva sāsanassa cirappavattīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Sikkhāpadapaññattivaseneva sāsanassa cirappavatti. Yasmā buddhā attano parinibbānato uddhampi vinetabbasattasambhave sati sikkhāpadaṃ paññapenti, asati na paññapenti, tasmāti veditabbo. Yathā kāyavacīdvārasaṅkhātaṃ viññattiṃ samuṭṭhāpetvā pavattamānampi cittaṃ tassāyeva viññattiyā vasena pavattanato ‘‘kāyavacīdvārehi pavatta’’nti vuccati, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Vaggasaṅgahapaṇṇāsasaṅgahādīhīti sīlakkhandhavaggamahāvaggādivaggasaṅgahavasena mūlapaṇṇāsamaajhamapaṇṇāsādipaṇṇāsasaṅgahavasena. Ādi-saddena saṃyuttādisaṅgaho veditabbo.
“应当这样思惟,不应当这样思惟”这句话里的“这样”,指的是依所教导的教诫、从规则和遮止两方面去把握它表现出来的方式。这样说,是为了显示正思惟和邪思惟生起的方式,以阐明它们的利益和过患。因此说“应当思惟出离思惟等三种思惟”等等。这里由“等”字应当知道是包括了无瞋思惟和无害思惟。其中,出离:因为从贪欲出离,所以是无贪;因为从诸盖出离,所以是初禅;因为从一切不善法出离,所以是一切善法;因为从一切有为行出离,所以是涅槃。依亲依止、相应、作所缘而与出离相应的思惟,就是出离思惟,也就是正思惟。这个思惟在不净禅的前分阶段属于欲界,在不净禅中属于色界,以那禅为基础而生起的道果时属于出世间。无瞋是瞋恚的对治法,或者因为通过它不对任何人起瞋恚,所以是无瞋,也就是慈。与所说的无瞋相应的思惟,是无瞋思惟。这个思惟在慈禅的前分阶段属于欲界,依慈的修习而证得的初禅中属于色界,以那禅为基础而生起的道果时属于出世间。无害是害的对治法,或者因为通过它不伤害众生,所以是无害,也就是悲。与它相应的思惟,是无害思惟。这个思惟在悲禅的前分阶段属于欲界,依悲的修习而证得的初禅中属于色界,以那禅为基础而生起的道果时属于出世间。巴利
Evaṃvitakketha, mā evaṃ vitakkayitthāti ettha evanti yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena paṭisedhanavasena ca pavattitākāraparāmasanaṃ, sā ca sammāvitakkānaṃ micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena pavattati atthaānisaṃsassa ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ. Tenāha ‘‘nekkhammavitakkādayo tayo vitakke vitakkethā’’tiādi. Ettha ādi-saddena abyāpādavitakkaavihiṃsāvitakkānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha nekkhammaṃ vuccati lobhato nikkhantattā alobho, nīvaraṇehi nikkhantattā paṭhamajjhānaṃ, sabbākusalehi nikkhantattā sabbo kusalo dhammo, sabbasaṅkhatehi nikkhantattā nibbānaṃ, upanissayato sampayogato ārammaṇakaraṇato ca nekkhammena paṭisaṃyutto vitakko nekkhammavitakko, sammāsaṅkappo. So asubhajjhānassa pubbabhāge kāmāvacaro hoti, asubhajjhāne rūpāvacaro, taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro. Byāpādassa paṭipakkho abyāpādo, kañcipi na byāpādenti etenāti vā abyāpādo, mettā. Yathāvuttena abyāpādena paṭisaṃyutto vitakko abyāpādavitakko. So mettājhānassa pubbabhāge kāmāvacaro hoti, mettābhāvanāvasena adhigate paṭhamajjhāne rūpāvacaro, taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro. Vihiṃsāya paṭipakkhā, na vihiṃsanti vā etāya satteti avihiṃsā, karuṇā. Tāya paṭisaṃyutto vitakko avihiṃsāvitakko. So karuṇājhānassa pubbabhāge kāmāvacaro, karuṇābhāvanāvasena adhigate paṭhamajjhāne rūpāvacaro, taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro.
难道不是因为无贪、无嗔、无痴彼此不相离,所以依它们生起的这些出离思惟等,无法被确定为彼此不混杂吗?并非无法确定。因为当无贪以决定、成熟、现行等方式成为主导时,另外两个就跟随它。比如,当以无贪为主导、重视出离的心生起时,获得机会的出离思惟就站住了脚。而与它相应的无嗔,具有无嗔的特相,依它的力量,这个思惟本身就可能具有无嗔思惟的性质;而一旦有无嗔思惟的性质,由于对任何众生都不伤害的本性,无害思惟的性质也可能出现。其余两个跟随这个出离思惟,因为它们的自相不可见,所以当它存在时它们就存在,当它不存在时它们就不存在,应当这样推断。同样,当以慈为主导的心生起时,其余两个跟随它。当以悲为主导的心生起时,其余两个跟随它。巴利
Nanu ca alobhādosāmohānaṃ aññamaññāvirahato nesaṃ vasena uppajjanakānaṃ imesaṃ nekkhammavitakkādīnaṃ aññamaññaṃ asaṅkarato vavatthānaṃ na hotīti? No na hoti. Yadā hi alobho padhāno hoti niyamitapariṇatasamudācārādivasena, tadā itare dve tadanvāyikā bhavanti. Tathā hi yadā alobhappadhāno nekkhammagaruko cittuppādo hoti, tadā laddhāvasaro nekkhammavitakko patiṭṭhahati. Taṃsampayuttassa pana adosalakkhaṇassa abyāpādassa vasena yo tasseva abyāpādavitakkabhāvo sambhaveyya, sati ca abyāpādavitakkabhāve kassacipi aviheṭhanajātikatāya avihiṃsāvitakkabhāvo ca sambhaveyya. Te itare dve tasseva nekkhammavitakkassa anugāmino sarūpato adissanato tasmiṃ sati honti, asati na hontīti anumāneyyā bhavanti. Evameva yadā mettāpadhāno cittuppādo hoti, tadā itare dve tadanvāyikā bhavanti. Yadā karuṇāpadhāno cittuppādo hoti, tadā itare dve tadanvāyikā bhavanti.
“欲思惟等”这里,通过“等”这个字,应当知道也包含了瞋思惟和害思惟。其中,与欲相应的思惟就是欲思惟。这里,欲有两种:事欲和烦恼欲。在事欲这方面,是依所缘而与诸欲相应的思惟,叫欲思惟;在烦恼欲这方面,则是依相应而与欲相应的思惟,应当这样搭配理解。与瞋相应的思惟就是瞋思惟。与害相应的思惟就是害思惟。在这三者中,前两种可以在众生和诸行上生起。欲思惟,是在思惟可爱的、可意的众生或诸行时生起;瞋思惟,是从对不可爱的、不可意的众生或诸行生气、注视的那一刻开始,一直到想要毁灭它们时生起;害思惟不在诸行上生起。因为诸行根本没有所谓“应该让它受苦”这回事,只有在想着“愿这些众生被杀、或被消灭、或被毁灭、或不存在”的时候,害思惟才在众生上生起。那么,为什么说“诸行根本没有所谓应该让它受苦”呢?难道那些被认为应该受苦的、被称为众生的,从究竟意义上来说不也是诸行吗?确实如此,但它们因为具有诸根、有识,所以能感受苦,因此它们被视为众生,成为害思惟的所缘。至于那些不能感受苦、不具备上述特征的,针对它们才说“害思惟不在诸行上生起”。巴利
Kāmavitakkādayoti ettha ādi-saddena byāpādavitakkavihiṃsāvitakkānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha kāmapaṭisaṃyutto vitakko kāmavitakko. Ettha hi dve kāmā vatthukāmo ca kilesakāmo ca. Tattha vatthukāmapakkhe ārammaṇavasena kāmehi paṭisaṃyutto vitakko kāmavitakko, kilesakāmapakkhe pana sampayogavasena kāmena paṭisaṃyuttoti yojetabbaṃ. Byāpādapaṭisaṃyutto vitakko byāpādavitakko. Vihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko vihiṃsāvitakko. Tesu dve sattesupi saṅkhāresupi uppajjanti. Kāmavitakko hi piye manāpe satte vā saṅkhāre vā vitakkentassa uppajjati, byāpādavitakko appiye amanāpe satte vā saṅkhāre vā kujjhitvā olokanakālato paṭṭhāya yāva vināsanā uppajjati, vihiṃsāvitakko saṅkhāresu nuppajjati. Saṅkhāro hi dukkhāpetabbo nāma natthi, ‘‘ime sattā haññantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā vā ahesu’’nti cintanakāle pana sattesu uppajjati. Atha kasmā vuttaṃ ‘‘saṅkhāro dukkhāpetabbo nāma natthī’’ti, nanu ye dukkhāpetabbāti icchitā sattasaññitā, tepi atthato saṅkhārā evāti? Saccametaṃ, te pana indriyabaddhā saviññāṇakatāya dukkhaṃ paṭisaṃvedenti, tasmā te vihiṃsāvitakkassa visayā icchitā sattasaññitā. Ye pana na dukkhaṃ paṭisaṃvedenti vuttalakkhaṇāyogato, te sandhāya ‘‘vihiṃsāvitakko saṅkhāresu nuppajjatī’’ti vuttaṃ.
不执取而心从诸漏解脱:这里,“从诸漏”是用具格来说明作者;“诸心”是复数主格;“解脱”是业格词。因此,应当这样理解这里的含义:以诸漏为作者,不执取——即不以所缘的方式执取——诸心得以解脱。所以说“他们之心”等。“以诸漏”:这里也是用具格来说明作者。“解脱”是业格词。“不执取它们而解脱”:就是那些漏不以所缘的方式执取那些心,而使它们解脱。这里,“诸心”是复数对格,“解脱”是作者格词。以无生灭而灭尽:未来以不生起为名的灭尽而灭尽的诸漏。不执取而解脱:不以所缘的方式执取而使诸心解脱。心得开敷:因殊胜智光所触而开敷之心。依前文:依“于某可怖畏的林丛”之文。因此说“所谓于某可怖畏的林丛,在那里”。“所作”:这个词是表示被动语态的词,所以说“于可怖畏所作,即可怖畏之作用”。可怖畏的作用即是所作,于那可怖畏所作之中。巴利
Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti ettha āsavehīti katthuatthe karaṇaniddeso, cittānīti paccattabahuvacanaṃ, vimucciṃsūti kammasādhanaṃ, tasmā āsavehi kattubhūtehi anupādāya ārammaṇavasena aggahetvā cittāni vimuccitānīti evamettha attho gahetabboti āha ‘‘tesañhi cittānī’’tiādi. Yehi āsavehīti etthāpi kattuatthe eva karaṇaniddeso. Vimucciṃsūti kammasādhanaṃ. Na tetāni gahetvā vimucciṃsūti te āsavā tāni cittāni ārammaṇavasena na gahetvā vimucciṃsu vimocesuṃ. Ettha hi cittānīti upayogabahuvacanaṃ, vimucciṃsūti kattusādhanaṃ. Anuppādanirodhena nirujjhamānāti āyatiṃ anuppattisaṅkhātena nirodhena nirujjhamānā āsavā. Aggahetvā vimucciṃsūti ārammaṇakaraṇavasena aggahetvā cittāni vimocesuṃ. Vikasitacittā ahesunti sātisayañāṇarasmisamphassena samphullacittā ahesuṃ. Purimavacanāpekkhanti ‘‘aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe’’ti vuttavacanāpekkhaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ vuttaṃ aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍeti, tatrā’’ti. Katanti bhāvasādhanavāci idaṃ padanti āha ‘‘bhiṃsanakatasmiṃhoti, bhiṃsanakakiriyāyā’’ti. Bhiṃsanassa karaṇaṃ kiriyā bhiṃsanakataṃ, tasmiṃ bhiṃsanakatasmiṃ.
现在,为了说明另一种义理连接方式,他说了“或者”等话。在这个义理解释中,“令人恐惧”,就是令人恐惧的东西,令人恐惧的东西本身就是“令人恐惧的”;在应当说“它的状态是令人恐惧的状态”时,省略了ta这个音,所以说成“令人恐惧性”。为了说明这一点,他说了“在‘令人恐惧性’中,意思是‘令人恐惧的状态’”等话。“多数”这个说法,也应该按照“有毛者”的方式去连接,而不是只按“毛”的方式,所以他说了“或者,对多数而言”等话。巴利
Idāni aññathāpi atthayojanaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Imasmiṃ atthavikappe bhiṃsayatīti bhiṃsano, bhiṃsano eva bhiṃsanako, tassa bhāvo bhiṃsanakattanti vattabbe ta-kārassa lopaṃ katvā ‘‘bhiṃsanakata’’nti vuttanti dassento āha ‘‘bhiṃsanakatasminti bhiṃsanakabhāveti attho’’tiādi. Yebhuyyaggahaṇaṃ lomavantavasenapi yojetabbaṃ, na lomavasenevāti āha ‘‘bahutarānaṃ vā’’tiādi.
按人双来说,就是按人的时间来说;具体是指按人的寿命长短来说。三部结文里都说:“最后一位像须跋陀那样。”这是把当时存在的两个人的寿命期限完整地拿来,然后说“十万……乃至……八十”。在“只有两个人双”这句话里,“人双”指的是人的一对所持续的时间。这只是说法上的概念,从实际含义上说,人本身就是“人双”。世尊在世时算一个人双,般涅槃后算一个人双,所以说“只有两个人双”。不过要知道,世尊般涅槃后,只有一个人双,梵行只住立了八万年。巴利
Purisayugavasenāti purisakālavasena, purisānaṃ āyuppamāṇavasenāti vuttaṃ hoti. ‘‘Sabbapacchimako subhaddasadiso’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Tasmiṃ kāle vijjamānānaṃ dvinnaṃ purisānaṃ āyuparicchedaṃ sakalameva gahetvā ‘‘satasahassaṃ…pe… aṭṭhāsī’’ti vuttaṃ. Dveyeva purisayugānīti ettha purisānaṃ yugappavattikālo purisayugaṃ. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana purisova purisayugaṃ. Dharamāne bhagavati ekaṃ purisayugaṃ, parinibbute ekanti katvā ‘‘dveyeva purisayugānī’’ti vuttaṃ. Parinibbute pana bhagavati ekameva purisayugaṃ asītiyeva vassasahassāni brahmacariyaṃ aṭṭhāsīti veditabbaṃ.
20 弟子双,就是指弟子们本身就是弟子双。不能胜任,就是达不到。使执取胎,就是为了让一切知智得以出生,而令其执持智胎。巴利
20.Sāvakayugānīti sāvakā eva sāvakayugāni. Asambhuṇantenāti apāpuṇantena. Gabbhaṃ gaṇhāpentassāti sabbaññutaññāṇassa vijāyanatthaṃ ñāṇagabbhaṃ gaṇhāpentassa.
21 21. “什么是连接”是指:前后文之间有什么连接、有什么关联,这就是它的意思。“期望学处制定的请求”中,因为被请求,所以叫“请求”;学处的制定本身就是请求,也就是“学处制定的请求”;因为期望那个,所以是“期望学处制定的请求的”,这是处格,意思是“对于那个被请求的学处制定”,也就是处格的说法。因为“在那里”这个词所指的,正是与请求相关的学处制定本身,所以后面会说“在那里,对于那个学处制定”。“所说的”是指:通过“应制定学处”这句话所说的学处制定,意思是“已被请求”。“在那里,对于那个学处制定”是指对于那个被请求的学处制定。“非时”是指对于学处制定来说,不是时候。巴利
21.Koanusandhīti pubbāparakathānaṃ kiṃ anusandhānaṃ, ko sambandhoti attho. Sikkhāpadapaññattiyācanāpekkhanti yācīyatīti yācanā, sikkhāpadapaññattiyeva yācanā sikkhāpadapaññattiyācanā, taṃ apekkhatīti sikkhāpadapaññattiyācanāpekkhaṃ bhummavacanaṃ, yāciyamānasikkhāpadapaññattiapekkhaṃ bhummavacananti vuttaṃ hoti. Yācanavisiṭṭhā sikkhāpadapaññattiyeva hi ‘‘tatthā’’ti iminā parāmaṭṭhā, teneva vakkhati ‘‘tattha tassā sikkhāpadapaññattiyā’’ti. Yaṃ vuttanti ‘‘sikkhāpadaṃ paññapeyyā’’ti iminā yaṃ sikkhāpadapaññapanaṃ vuttaṃ, yācitanti attho. Tattha tassā sikkhāpadapaññattiyāti tassaṃ yāciyamānasikkhāpadapaññattiyanti attho. Akālanti sikkhāpadapaññattiyā akālaṃ.
在“漏所依处”这个词里,“所依处”是处格的意思,所以注释里说“诸漏住于这些之中”等等。那么,哪些是诸漏?哪些法是它们所依之处?于是说“在那些有现世的和后世的”等等。现世的,比如被人诽谤等;后世的,就是堕入恶趣、属于恶趣的种种苦。那些漏依各种因缘而现起,所以叫漏。“对这些”,是指对被人诽谤等诸漏。“那些”,是指违犯的法。如果没有漏所依处的法,制定学处有什么过失,才要这样说呢?因此说“如果制定的话”等等,意思是:如果没有看到违犯的过失,如果就制定的话。背后骂人是“他谤”,他人在言语上把过失加于自己,是“他难”,当面指责是“讥毁过失”。巴利
Āsavaṭṭhānīyāti ettha adhikaraṇe anīyasaddoti āha ‘‘āsavā tiṭṭhanti etesū’’tiādi . Ke pana te āsavā, ke ca dhammā tadadhikaraṇabhūtāti āha ‘‘yesu diṭṭhadhammikasamparāyikā’’tiādi. Diṭṭhadhammikā parūpavādādayo, samparāyikā āpāyikā apāyadukkhavisesā. Te āsavanti tena tena paccayavasena pavattantīti āsavā. Nesanti parūpavādādiāsavānaṃ. Teti vītikkamadhammā. Asati āsavaṭṭhānīye dhamme sikkhāpadapaññattiyaṃ ko doso, yenevaṃ vuttanti āha ‘‘yadi hi paññapeyyā’’tiādi, vītikkamadosaṃ adisvā yadi paññapeyyāti adhippāyo. Parammukhā akkosanaṃ parūpavādo, parehi vacanesu dosāropanaṃ parūpārambho, sammukhā garahanaṃ garahadoso.
“怎么会缠住呢”是连接语。与“如何”这个词结合时,应当看作未来时的用法。“随从者”就是跟随的人。“财富蕴”就是财富堆。“这些是我们的”,因为这样被知道,所以叫“亲属”;以祖父、父亲、儿子等一代代轮转的意义,叫“轮转”,亲属本身就是轮转,所以叫“亲属轮转”。“以衣食为最上而知足”,意思是在衣食上以最上、最殊胜而知足;也就是说,在寻求衣食时,以少欲的方式安住在最上、最殊胜的状态。或者,衣食本身就是他们的最上、最高极限,他们不寻求、不期望比这更高的任何非同类的东西,所以叫“以衣食为最上者”;这种状态就是“以衣食为最上性”,他们在这种最上性中知足。“在他们当中,谁呢”,就是在具有如上所说功德的那些比丘当中,是谁呢。成为世间染污的:因为属于世间,又会被烦恼所接触,所以成为世间染污。仅以出家为开端:就是以“远离杀生”等为开端的出家之门。这个:就是不淫等的不做。力:就是有能力制定学处。力:就是能如实通达一切法的智慧之力。会动摇:就是会变坏。要彰显这个道理,就是不会停留在原来的位置上,意思是不会停留在概念施设的位置上。不善巧:因为不知道适合治疗的时候,所以不善巧、不聪明。不增长、不幸、灾难、痛苦。应当提前:就是在生疮之前就应当。使皮肤完好:就是使皮肤好看。愚医:就是不明智的医生。并且使我到达血液耗尽:应当改变格位来理解。巴利
Kathañhi nāma paliveṭhessatīti sambandho, kathaṃ-saddayoge anāgatappayogo daṭṭhabbo. Anvāyikoti anuvattako. Bhogakkhandhanti bhogarāsiṃ. ‘‘Amhākamete’’ti ñāyantīti ñātī, pitāmahapituputtādivasena parivaṭṭanaṭṭhena parivaṭṭo, ñātīyeva parivaṭṭo ñātiparivaṭṭo. Ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭhāti ghāsacchādane paramatāya uttamatāya santuṭṭhā, ghāsacchādanapariyesane sallekhavasena paramatāya ukkaṭṭhabhāve saṇṭhitāti attho. Ghāsacchādanameva vā paramaṃ paramā koṭi etesaṃ na tato paraṃ kiñci asāmisajātaṃ pariyesanti paccāsīsanti cāti ghāsacchādanaparamā, tesaṃ bhāvo ghāsacchādanaparamatā, tassaṃ ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭhā. Tesu nāma koti yathāvuttaguṇavisiṭṭhesu tesu bhikkhūsu ko nāma. Lokāmisabhūtanti lokapariyāpannaṃ hutvā kilesehi āmasitabbattā lokāmisabhūtaṃ. Pabbajjāsaṅkhepenevāti ‘‘pāṇātipātā veramaṇī’’tiādinā pabbajjāmukheneva. Etanti methunādīnaṃ akaraṇaṃ. Thāmanti sikkhāpadānaṃ paññāpanakiriyāya sāmatthiyaṃ. Balanti yāthāvato sabbadhammānaṃ paṭivedhasamatthaṃ ñāṇabalaṃ. Kuppeyyāti kuppaṃ bhaveyya. Etassevatthassa pākaṭakaraṇaṃ na yathāṭhāne tiṭṭheyyāti, paññattiṭṭhāne na tiṭṭheyyāti attho. Akusaloti tikicchituṃ yuttakālassa aparijānanato akusalo acheko. Avuddhi anayo, byasanaṃ dukkhaṃ. Paṭikaccevāti gaṇḍuppādanato paṭhamameva. Sañchaviṃ katvāti sobhanacchaviṃ katvā. Bālavejjoti apaṇḍitavejjo. Lohitakkhayañca maṃ pāpetīti vibhattivipariṇāmaṃ katvā yojetabbaṃ.
“非时示现”,是指在制定学处(戒条)上的非时示现。“令病平息”,是指使身体安适。“己之师职”:“师职”指作为老师的身份,或者老师的职责,即自身所处的老师地位,或所承担的教导之责。这里用方位格是表示目的。“威德昭著”,是指威德已经显明于众人。巴利
Akālaṃ dassetvāti sikkhāpadapaññattiyā akālaṃ dassetvā. Rogaṃ vūpasametvāti phāsuṃ katvā. Sake ācariyaketi ācariyassa bhāvo, kammaṃ vā ācariyakaṃ, tasmiṃ attano ācariyabhāve, ācariyakamme vā. Nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Viditānubhāvoti pākaṭānubhāvo.
“数量众多”是指出家人很多。由于住处充足,那些以悭吝住处等为因、在教法里会成为漏的依处的某些法便不再生起;也就是说,在教法里有些会成为漏的依处的法不再生起。按照这个道理,应当理解这里已经统摄了“句法戒”等戒条。巴利
Vipulabhāvenāti pabbajitānaṃ bahubhāvena. Sāsane ekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā na uppajjantīti yasmā senāsanāni pahonti, tasmā āvāsamacchariyādihetukā sāsane ekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā na uppajjanti. Iminā nayenāti etena padasodhammasikkhāpadādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.
“利得的最上广大”:“利得”是指衣等可获得的资具,它的“最上”、“广大”就是指殊胜或数量众多。“多闻的状态”就是博学多闻。“以不恰当的方式浮起”:是指以不善巧的方式执取,以颠倒的方式去理解,这就是它的意思。“以味与味相合”:是以本质与本质相合——在允许使用的敷具等物中,由于同属乐触这一共性,对执取触的味也生起无罪想,于是以非执取触的味与执取触的味相合,也就是把两者等同看待。“彰显非法、非律、师教”:以“我如此了知世尊所说之法……”等话语,将导师的教法说成非法、非律而加以彰显(参见波逸提第四一八条)。巴利
Lābhaggamahattanti cīvarādilabhitabbapaccayo lābho, tassa aggaṃ mahattaṃ paṇītatā bahubhāvo vā. Bahussutassa bhāvo bāhusaccaṃ. Ayoniso ummujjamānāti anupāyena abhinivisamānā, viparītato jānamānāti attho. Rasena rasaṃ saṃsanditvāti sabhāvena sabhāvaṃ saṃsanditvā, anuññātapaccattharaṇādīsu sukhasamphassasāmaññato upādinnaphassarasepi anavajjasaññitāya anupādinnaphassarasena upādinnaphassarasaṃ saṃsanditvā, samānabhāvaṃ upanetvāti attho. Uddhammaṃ ubbinayaṃsatthusāsanaṃ dīpentīti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādinā (pāci. 418) satthusāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā dīpenti.
在这里所说的“义”中,指的是“舍利弗,比丘僧团确实没有过失”(波罗夷21)这样说的比丘僧团这个义。那么,为什么说破戒者像盗贼呢?所以说“他们其实不是沙门……”等等。“与黑法相应”,是因为与被称为破戒的恶法相应。“光辉”,是指戒行光辉。“被称为精髓”,因为戒等功德是教法和梵行的精髓,所以被称为精髓。巴利
Imasmiṃ attheti ‘‘nirabbudo hi, sāriputta, bhikkhusaṅgho’’ti (pārā. 21) evaṃ vuttabhikkhusaṅghasaññite atthe. Kathaṃ pana dussīlānaṃ corabhāvoti āha ‘‘te hi assamaṇāva hutvā’’tiādi. Kāḷakadhammayogāti dussīlatāsaṅkhātapāpadhammayogato. Pabhassaroti pabhassarasīlo. Sāroti vuccantīti sāsanabrahmacariyassa sārabhūtattā sīlādayo guṇā ‘‘sāro’’ti vuccanti.
“一切卑劣功德”是指功德一切低劣,或者功德微少。这里说“他是入流者”,是针对阿难长老而说。“已入流”,就是已经进入道流。因为对敌对法毫无剩余地流动、驱除,所以称圣道为“流”,因此说“流是道的异名”。“入流者”,指具足此道的人。上面用这句话说明了具道者即是入流者,接着又以例证阐明这一含义;现在为了指出此处所指的人,才说“但此处”等。这里的“已入”一词,如“为证果而修行者”等(相应部5.488)那样,是现在时,所以说“以道给予果名”。与道相似者,其八支或七支的果被赋予“流”这个名称;若就过去而言,则是依自性得名。因为在道刹那,确实称为入道流;在果刹那,则称为已入。巴利
Sabbaparittaguṇoti sabbehi nihīnaguṇo, appaguṇo vā. So sotāpannoti ānandattheraṃ sandhāya vadati. Sotaṃ āpannoti maggasotaṃ āpanno. Paṭipakkhadhammānaṃ anavasesato savanato pellanato soto ariyamaggoti āha ‘‘sototi ca maggassetaṃ adhivacana’’nti. Sotāpannoti tena samannāgatassa puggalassāti iminā maggasamaṅgī sotāpannoti vatvā tamevatthaṃ udāharaṇena sādhetvā idāni idhādhippetapuggalaṃ niddhāretvā dassento āha ‘‘idha panā’’tiādi. Idha āpannasaddo ‘‘phalasacchikiriyāya paṭipanno’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.488) viya vattamānakālikoti āha ‘‘maggena phalassa nāmaṃ dinna’’nti. Maggena hi attanā sadisassa aṭṭhaṅgikassa vā sattaṅgikassa vā phalassa sototi nāmaṃ dinnaṃ, atītakālikatte pana sarasatova nāmalābho siyā. Maggakkhaṇe hi maggasotaṃ āpajjati nāma, phalakkhaṇe āpanno.
“堕入”是指使人掉进丑陋、有苦、有恼的地方,也就是把人抛进恶趣之苦中。“法”指自性,所以说“不是把自己抛入恶趣的自性”。另一种说法,“法”指能把人抛入恶趣的有身见等不善法。如果那个人因为完全断除了不善法而不再有这种不善法,那么他既然没有把自己抛入恶趣的自性,所以说“不是把自己抛入恶趣的自性”。为什么?这是在问没有堕落法性的原因。“能令人堕入恶趣”就是能使人堕入恶趣。“堕落自性”就是生起的自性。“以正决定之道”即由正性决定之道所获得的道。“决定者”,或者从最低第七有以上,因不再生起的法性而决定。“正觉”即以上三道所著称的正觉。正觉者,即圣道。而这里因为已证得初道,所以其余的道是以应当证得的方式而可希求的。因此说“必定能到达上三道”。必定到达上三道者,即“能到达者”,也就是入流者。巴利
Virūpaṃ sadukkhaṃ saupāyāsaṃ nipātetīti vinipāto, apāyadukkhe khipanako. Dhammoti sabhāvo. Tenāha ‘‘na attānaṃ apāyesu vinipātanasabhāvo’’ti. Atha vā dhammoti apāyesu khipanako sakkāyadiṭṭhiādiko akusaladhammo. Yassa pana so akusaladhammo natthi sabbaso pahīnattā, so yasmā apāyesu attānaṃ vinipātanasabhāvo na hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘na attānaṃ apāyesu vinipātanasabhāvoti vuttaṃ hotī’’ti. Kasmāti avinipātanadhammatāya kāraṇaṃ pucchati. Apāyaṃ gamentīti apāyagamanīyā. Vinipātanasabhāvoti uppajjanasabhāvo. Sammattaniyāmena maggenāti sammā bhavaniyāmakena paṭiladdhamaggena. Niyatoti vā heṭṭhimantato sattamabhavato upari anuppajjanadhammatāya niyato. Sambodhīti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi. Sambujjhatīti hi sambodhi, ariyamaggo. So ca idha paṭhamamaggassa adhigatattā avasiṭṭho eva adhigantabbabhāvena icchitabboti. Tenāha ‘‘uparimaggattayaṃ avassaṃ sampāpako’’ti. Uparimaggattayaṃ avassaṃ sampāpuṇātīti sampāpako, sotāpanno.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11