3. 第三波罗夷·已裁决事例的注释
1. 波罗夷篇义注 · 40 段
已裁决事例的注释
Vinītavatthuvaṇṇanā
180在裁决事例的第一则中,“出于悲悯”是指:那些比丘看到那位比丘遭受重病的巨大痛苦,生起了悲悯,心想:“你具戒,已作善业,为什么临死还害怕呢?具戒者生天,不就是只差一死而已吗?”他们就这样实际上盼着他死,却不知道自己是在盼他死,于是赞叹死亡。那位比丘也因为他们的赞叹而断绝了饮食,中途就命终了。因此他们犯了戒。不过,从世俗表达的角度说,才说他们“出于悲悯而赞叹死亡”。所以,如今有智慧的比丘也不应这样对生病的比丘赞叹死亡。因为如果那病人听了他的赞叹后,以断绝饮食等方法,哪怕寿命只剩一个速行心的刹那,中途死去,就是被这位比丘杀死的。应当按这个道理给予教诫:“具戒者证得道果并不稀奇,所以不要贪著住处等,应当把心念安立在佛、法、僧和身体上,在作意中不放逸。”即使赞叹了死亡,如果对方并没有因为这番赞叹而采取任何行动,只是随自己的法性,随寿命、随业力因缘而死,那么赞叹者不因为这个原因而犯戒。
180. Vinītavatthukathāsu paṭhamavatthusmiṃ – kāruññenāti te bhikkhū tassa mahantaṃ gelaññadukkhaṃ disvā kāruññaṃ uppādetvā ‘‘sīlavā tvaṃ katakusalo, kasmā mīyamāno bhāyasi, nanu sīlavato saggo nāma maraṇamattapaṭibaddhoyevā’’ti evaṃ maraṇatthikāva hutvā maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesuṃ. Sopi bhikkhu tesaṃ saṃvaṇṇanāya āhārupacchedaṃ katvā antarāva kālamakāsi. Tasmā āpattiṃ āpannā. Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘kāruññena maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesu’’nti. Tasmā idānipi paṇḍitena bhikkhunā gilānassa bhikkhuno evaṃ maraṇavaṇṇo na saṃvaṇṇetabbo. Sace hi tassa saṃvaṇṇanaṃ sutvā āhārūpacchedādinā upakkamena ekajavanavārāvasesepi āyusmiṃ antarā kālaṃkaroti, imināva mārito hoti. Iminā pana nayena anusiṭṭhi dātabbā – ‘‘sīlavato nāma anacchariyā maggaphaluppatti, tasmā vihārādīsu āsattiṃ akatvā buddhagataṃ dhammagataṃ saṅghagataṃ kāyagatañca satiṃ upaṭṭhapetvā manasikāre appamādo kātabbo’’ti. Maraṇavaṇṇe ca saṃvaṇṇitepi yo tāya saṃvaṇṇanāya kañci upakkamaṃ akatvā attano dhammatāya yathāyunā yathānusandhināva marati, tappaccayā saṃvaṇṇako āpattiyā na kāretabboti.
在第二个事例中,“诸比丘,不应不观察而……”这里,什么样的座位应该观察,什么样的座位不应该观察?如果只是光秃秃的座位,没有铺任何垫子,或者来的人站着亲眼看着时当场铺上的,那就不需要观察,可以坐。如果人们亲手摸过之后说“尊者,请坐这里”,那也可以坐。即使是最先来的人已经坐下,后来的人向上或向下移动,也没有观察的必要。如果用薄布盖着,还能看见座面,那也没有观察的必要。但是,如果事先就用毯子、毛毯等铺好了,那就应该用手摸一摸、确认之后再坐。不过《大护持》中说:“即使是用厚布铺的,如果看不出褶皱,也说不需要观察。”
Dutiyavatthusmiṃ – na ca bhikkhave appaṭivekkhitvāti ettha kīdisaṃ āsanaṃ paṭivekkhitabbaṃ , kīdisaṃ na paṭivekkhitabbaṃ? Yaṃ suddhaṃ āsanameva hoti apaccattharaṇakaṃ, yañca āgantvā ṭhitānaṃ passataṃyeva attharīyati, taṃ napaccavekkhitabbaṃ , nisīdituṃ vaṭṭati. Yampi manussā sayaṃ hatthena akkamitvā ‘‘idha bhante nisīdathā’’ti denti, tasmimpi vaṭṭati. Sacepi paṭhamamevāgantvā nisinnā pacchā uddhaṃ vā adho vā saṅkamanti, paccavekkhaṇakiccaṃ natthi. Yampi tanukena vatthena yathā talaṃ dissati, evaṃ paṭicchannaṃ hoti, tasmimpi paccavekkhaṇakiccaṃ natthi. Yaṃ pana paṭikacceva pāvārakojavādīhi atthataṃ hoti, taṃ hatthena parāmasitvā sallakkhetvā nisīditabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ghanasāṭakenāpi atthate yasmiṃ vali na paññāyati, taṃ nappaṭivekkhitabbanti vuttaṃ.
在木杵的案例中,“非故意”是指没有杀心、行为失误的情况。所以他说:“我是非故意的。”臼的案例意思很明白。在老年出家的几个案例中,第一个案例里,他说“不要障碍比丘僧团”而把他赶走了。第二个案例里,在僧团中或众人中被叫作“长老的儿子”,他因为这句话感到厌烦,说“让他死吧”而把他赶走了。第三个案例里,因为让他产生痛苦,犯了土喇咤亚罪。
Musalavatthusmiṃ – asañciccoti avadhakacetano viraddhapayogo hi so. Tenāha ‘‘asañcicco aha’’nti. Udukkhalavatthu uttānameva. Vuḍḍhapabbajitavatthūsupaṭhamavatthusmiṃ ‘‘bhikkhusaṅghassa paṭibandhaṃ mā akāsī’’ti paṇāmesi. Dutiyavatthusmiṃ – saṅghamajjhepi gaṇamajjhepi ‘‘mahallakattherassa putto’’ti vuccamāno tena vacanena aṭṭīyamāno ‘‘maratu aya’’nti paṇāmesi. Tatiyavatthusmiṃ – tassa dukkhuppādanena thullaccayaṃ.
181181. 接下来的三个案例本身意思很清楚。在掺毒钵食的案例中——那位比丘是修习六和敬法的,他先把最好的食物布施给同梵行者,然后自己才吃。因此说“他布施了首要之物”。“首要之物”就是首要的行为;意思是首先得到的钵食,或者最上等、最精妙的钵食。然而他那种被称为布施的首要行为,其实没办法真正施舍出去,因为他是从长老座开始分发钵食的。那些比丘,就是从长老座开始受用钵食的比丘;据说他们全都命终了。这里其余的内容意思很清楚。而在没有信心、怀有邪见的家庭中,恭敬地得到精妙食物后,如果不加观察,既不该自己吃,也不该给别人。即使从那里得到隔夜的食物或点心,也不该吃。因为那些家庭会把被蛇蝎等爬过、本该丢弃的东西也拿来布施。涂了香料、姜黄等物的钵食也不该接受。他们甚至认为,擦拭过身上患病处后放着的食物也可以布施。
181. Tato parāni tīṇi vatthūni uttānatthāneva. Visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ – sārāṇīyadhammapūrako so bhikkhu aggapiṇḍaṃ sabrahmacārīnaṃ datvāva bhuñjati. Tena vuttaṃ ‘‘aggakārikaṃ adāsī’’ti. Aggakārikanti aggakiriyaṃ; paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātaṃ aggaggaṃ vā paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātanti attho. Yā pana tassa dānasaṅkhātā aggakiriyā, sā na sakkā dātuṃ, piṇḍapātañhi so therāsanato paṭṭhāya adāsi. Te bhikkhūti te therāsanato paṭṭhāya paribhuttapiṇḍapātā bhikkhū; te kira sabbepi kālamakaṃsu. Sesamettha uttānameva. Assaddhesu pana micchādiṭṭhikesu kulesu sakkaccaṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā anupaparikkhitvā neva attanā paribhuñjitabbaṃ, na paresaṃ dātabbaṃ. Yampi ābhidosikaṃ bhattaṃ vā khajjakaṃ vā tato labhati, tampi na paribhuñjitabbaṃ. Apihitavatthumpi hi sappavicchikādīhi adhisayitaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ tāni kulāni denti. Gandhahaliddādimakkhitopi tato piṇḍapāto na gahetabbo. Sarīre rogaṭṭhānāni puñchitvā ṭhapitabhattampi hi tāni dātabbaṃ maññantīti.
在检验的案例中,检验的人用两种方式检验:他检验毒药,心想“它能不能杀死这个人?”;或者检验人,心想“这个人吃了这毒药会不会死?”这两种情况下,如果都是出于检验的意图而给的,那么不管对方死了还是没死,都犯土喇咤亚。但如果是以“让这毒药杀死他”或“让这个人吃下这毒药后死掉”这样的意图给的,那么对方死了就犯波罗夷;没死就犯土喇咤亚。
Vīmaṃsanavatthusmiṃ – vīmaṃsamāno dve vīmaṃsati – ‘‘sakkoti nu kho imaṃ māretuṃ no’’ti visaṃ vā vīmaṃsati, ‘‘mareyya nu kho ayaṃ imaṃ visaṃ khāditvā no’’ti puggalaṃ vā. Ubhayathāpi vīmaṃsādhippāyena dinne maratu vā mā vā thullaccayaṃ. ‘‘Idaṃ visaṃ etaṃ māretū’’ti vā ‘‘idaṃ visaṃ khāditvā ayaṃ maratū’’ti vā evaṃ dinne pana sace marati, pārājikaṃ; no ce, thullaccayaṃ.
182-3从这以下,三个石头案例和三个砖头-凿子-椽子案例,意思都很清楚。而且,犯与不犯的区分不只是依据石头等物来判定,依据棍棒、锤子、利器、织机等物也同样可以判定。因此,律典中虽然没有提到,也应当依照已经说过的道理来理解。
182-3. Ito parāni tīṇi silāvatthūni tīṇi iṭṭhakavāsigopānasīvatthūni ca uttānatthāneva. Na kevalañca silādīnaṃyeva vasena ayaṃ āpattānāpattibhedo hoti, daṇḍamuggaranikhādanavemādīnampi vasena hotiyeva, tasmā pāḷiyaṃ anāgatampi āgatanayeneva veditabbaṃ.
关于架子的案例——“架子”是指高架床,是为了做涂白、花环、藤蔓等装饰工作而搭的。在这里,“贤友,绑在不稳的地方”是指以杀心指定一个位置,从那里掉下去会被树桩刺穿,或者掉进坑穴、悬崖等地方而死。这里,有人指定上面的位置,心想“从这里掉下去会死”;有人指定下面的位置,心想“掉到这里会死”;有人两处都指定,心想“从这里掉到这里会死”。其中,如果那人没有从上面指定的地方掉下去,而是从别处掉下去;或者没有掉到下面指定的地方,而是掉到别处;或者在两处都指定的情况下,错过了其中任何一处而掉下去——那人死了的话,因为杀心不成立,所以无犯。覆盖精舍的案例也是同样的道理。
Aṭṭakavatthūsu – aṭṭakoti vehāsamañco vuccati; yaṃ setakammamālākammalatākammādīnaṃ atthāya bandhanti. Tattha āvuso atraṭṭhito bandhāhīti maraṇādhippāyo yatra ṭhito patitvā khāṇunā vā bhijjeyya, sobbhapapātādīsu vā mareyya , tādisaṃ ṭhānaṃ sandhāyāha. Ettha ca koci upariṭhānaṃ niyāmeti ‘‘ito patitvā marissatī’’ti, koci heṭṭhā ṭhānaṃ ‘‘idha patitvā marissatī’’ti, koci ubhayampi ‘‘ito idha patitvā marissatī’’ti. Tatra yo upari niyamitaṭṭhānā apatitvā aññato patati, heṭṭhā niyamitaṭṭhāne vā apatitvā aññattha patati, ubhayaniyāme vā yaṃkiñci ekaṃ virādhetvā patati, tasmiṃ mate visaṅketattā anāpatti. Vihāracchādanavatthusmimpi eseva nayo.
关于不乐住的案例:据说那位比丘看到欲寻等念头生起,却没办法制止,于是对教法生不起欢喜,心里倾向于过在家生活。他随后想:“我宁可死,也不愿破戒。”于是他爬上那座山,跳下悬崖时,压死了一个编竹器的工匠。“编竹器的工匠”就是做竹器的人。诸比丘,不应自己跳下去——意思是说,不应让自己坠落。这里是换了一种格的变化来说的。在这里,不仅不应自己跳下去,也不该用其他任何方式自杀,甚至断食而死也不行。如果有病的人,明明有药、也有看护的人,却因为想死而断食,那也是恶作。如果有人得了重病,拖了很久,照顾他的比丘们又累又厌烦,心想“什么时候才能摆脱这个病人啊”,因此感到苦恼。如果他心想“这个身体再怎么照料也撑不住,比丘们也已经累了”,于是断食、不吃药,这是可以的。如果有人心想“这个病很凶,寿命行撑不住了,而我的殊胜证悟看起来已经近在手边”,因此断食,也是可以的。即使没有病,如果生起了悚惧心,心想“到处找食物就是障碍,我要专心修业处”,以修业处为理由而断食,也是可以的。但如果在宣称自己已得殊胜证悟之后断食,那就不可以。因为这种事只能对同类的、有惭耻心的比丘们说。
Anabhirativatthusmiṃ – so kira bhikkhu kāmavitakkādīnaṃ samudācāraṃ disvā nivāretuṃ asakkonto sāsane anabhirato gihibhāvābhimukho jāto. Tato cintesi – ‘‘yāva sīlabhedaṃ na pāpuṇāmi tāva marissāmī’’ti. Atha taṃ pabbataṃ abhiruhitvā papāte papatanto aññataraṃ vilīvakāraṃ ottharitvā māresi. Vilīvakāranti veṇukāraṃ. Na ca bhikkhave attānaṃ pātetabbanti na attā pātetabbo. Vibhattibyattayena panetaṃ vuttaṃ. Ettha ca na kevalaṃ na pātetabbaṃ, aññenapi yena kenaci upakkamena antamaso āhārupacchedenapi na māretabbo. Yopi hi gilāno vijjamāne bhesajje ca upaṭṭhākesu ca maritukāmo āhāraṃ upacchindati, dukkaṭameva. Yassa pana mahāābādho cirānubaddho, bhikkhū upaṭṭhahantā kilamanti jigucchanti ‘‘kadā nu kho gilānato muccissāmā’’ti aṭṭīyanti. Sace so ‘‘ayaṃ attabhāvo paṭijaggiyamānopi na tiṭṭhati, bhikkhū ca kilamantī’’ti āhāraṃ upacchindati, bhesajjaṃ na sevati vaṭṭati. Yo pana ‘‘ayaṃ rogo kharo, āyusaṅkhārā na tiṭṭhanti, ayañca me visesādhigamo hatthappatto viya dissatī’’ti upacchindati vaṭṭatiyeva. Agilānassāpi uppannasaṃvegassa ‘‘āhārapariyesanaṃ nāma papañco, kammaṭṭhānameva anuyuñjissāmī’’ti kammaṭṭhānasīsena upacchindantassa vaṭṭati. Visesādhigamaṃ byākaritvā āhāraṃ upacchindati, na vaṭṭati. Sabhāgānañhi lajjībhikkhūnaṃ kathetuṃ vaṭṭati.
关于石头的事例:“为嬉戏”是指带着嬉笑、带着玩乐,意思就是玩耍。“石头”就是石块。不只是石块,任何木块或砖块,都不应该用手或器械投掷。如果是为了建造塔庙等目的,在劳作时嬉笑着滚动、投掷或抛掷石头等,是允许的。同样,做其他这类新工作时,或者清洗物品时,举起木头或洗衣棒投掷,也是允许的。在分发食物等时候,投掷木棍或土块赶走乌鸦或狗,也是允许的。
Silāvatthusmiṃ – davāyāti davena hassena; khiḍḍāyāti attho. Silāti pāsāṇo; na kevalañca pāsāṇo, aññampi yaṃkiñci dārukhaṇḍaṃ vā iṭṭhakākhaṇḍaṃ vā hatthena vā yantena vā pavijjhituṃ na vaṭṭati. Cetiyādīnaṃ atthāya pāsāṇādayo hasantā hasantā pavaṭṭentipi khipantipi ukkhipantipi kammasamayoti vaṭṭati. Aññampi īdisaṃ navakammaṃ vā karontā bhaṇḍakaṃ vā dhovantā rukkhaṃ vā dhovanadaṇḍakaṃ vā ukkhipitvā pavijjhanti, vaṭṭati. Bhattavissaggakālādīsu kāke vā soṇe vā kaṭṭhaṃ vā kathalaṃ vā khipitvā palāpeti, vaṭṭati.
184关于出汗等事的案例,含义都很清楚。而在这里,“我是追悔者”并不是说不用照顾病人,而是应当怀着想利益他的心,先全面观察病人的体力强弱、喜好、适宜与不适宜,然后再去照顾。
184.Sedanādivatthūni sabbāneva uttānatthāni. Ettha ca ahaṃ kukkuccakoti na gilānupaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ, hitakāmatāya sabbaṃ gilānassa balābalañca ruciñca sappāyāsappāyañca upalakkhetvā kātabbaṃ.
185185. 关于“与情夫怀孕的妇人有关的情形”——“丈夫已外出”是指丈夫去了远方。“令胎堕落”是指被压碎后会使胎儿堕落的那种药。两个关于有夫之妇的情形,含义本身就很清楚。关于“压碎胎儿”的情形——当有人说“你压碎后让她堕胎”时,如果是由别人压碎而让她堕胎,则不算偏离约定。当有人说“你让别人压碎后让她堕胎”时,如果是她自己压碎而让她堕胎,同样算偏离约定。对于人的身体,所谓“间接方式”是不存在的。因此,当有人说“胎儿被压碎后就会堕落”时,无论是她自己压碎,还是让别人压碎后使其堕落,都不算偏离约定;一样是波罗夷罪。在“烧灼”的情形中,道理也是如此。
185. Jāragabbhinivatthusmiṃ – pavutthapatikāti pavāsaṃ gatapatikā. Gabbhapātananti yena paribhuttena gabbho patati, tādisaṃ bhesajjaṃ. Dve pajāpatikavatthūni uttānatthāneva. Gabbhamaddanavatthusmiṃ – ‘‘madditvā pātehī’’ti vutte aññena maddāpetvā pāteti, visaṅketaṃ. ‘‘Maddāpetvā pātāpehī’’ti vuttepi sayaṃ madditvā pāteti, visaṅketameva. Manussaviggahe pariyāyo nāma natthi. Tasmā ‘‘gabbho nāma maddite patatī’’ti vutte sā sayaṃ vā maddatu, aññena vā maddāpetvā pātetu, visaṅketo natthi; pārājikameva tāpanavatthusmimpi eseva nayo.
关于不孕女的情形:所谓“不孕女”,是指怀不上胎的妇女。其实并不存在绝对怀不上胎的妇女,只是有的妇女即使怀上了胎,胎儿也留不住,这里说的正是这种情况。据说在经期,所有妇女都能怀胎。而被称为“不孕”的这位,她腹中所生众生的不善异熟果报现前。那些以微少的善异熟取得结生的众生,被不善异熟所压制而死去。因为在刚结生的时候,由于业力的作用,胎儿会以两种方式留不住——要么是风,要么是虫。风把胎儿吹干,让它消失;虫则把胎儿吃掉。如果针对这风或虫配药治疗,胎儿本可以留得住;但那位比丘没有这样做,反而给了别的猛烈药物,结果她就死了。世尊因为配药之故,制定了恶作罪。
Vañjhitthivatthusmiṃ – vañjhitthī nāma yā gabbhaṃ na gaṇhāti. Gabbhaṃ agaṇhanakaitthī nāma natthi, yassā pana gahitopi gabbho na saṇṭhāti, taṃyeva sandhāyetaṃ vuttaṃ. Utusamaye kira sabbitthiyo gabbhaṃ gaṇhanti. Yā panāyaṃ ‘‘vañjhā’’ti vuccati, tassā kucchiyaṃ nibbattasattānaṃ akusalavipāko sampāpuṇāti. Te parittakusalavipākena gahitapaṭisandhikā akusalavipākena adhibhūtā vinassanti. Abhinavapaṭisandhiyaṃyeva hi kammānubhāvena dvīhākārehi gabbho na saṇṭhāti – vātena vā pāṇakehi vā. Vāto sosetvā antaradhāpeti, pāṇakā khāditvā. Tassa pana vātassa pāṇakānaṃ vā paṭighātāya bhesajje kate gabbho saṇṭhaheyya; so bhikkhu taṃ akatvā aññaṃ kharabhesajjaṃ adāsi. Tena sā kālamakāsi. Bhagavā bhesajjassa kaṭattā dukkaṭaṃ paññāpesi.
第二个事例也是同样的道理。因此,对来来去去的外来人不应该配药;如果配了,就犯恶作罪。但对五种同法者则应该配药,也就是对比丘、比丘尼、正学女、沙弥、沙弥尼。因为这些人戒行相等、信心相等、智慧相等,都在三学上用功,不能不给他们配药。配药时,如果他们有物品,就取他们的物品调配好再给;如果没有,就用自己的物品来配。如果自己也没有,就通过乞食的行仪,或者从亲属邀请的地方去寻求。如果实在得不到,为了病人的缘故,即使没有事先请求,也应该拿来配药。
Dutiyavatthusmimpi eseva nayo. Tasmā āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ, karonto dukkaṭaṃ āpajjati. Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti. Samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati, karontena ca sace tesaṃ atthi, tesaṃ santakaṃ gahetvā yojetvā dātabbaṃ. Sace natthi, attano santakaṃ kātabbaṃ. Sace attanopi natthi, bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ. Alabhantena gilānassa atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ.
还有另外五种人,也可以为他们配药:母亲、父亲、照顾他们的人、为自己做事的人,以及“黄叶者”。所谓“黄叶者”,是指想出家、正在准备衣钵期间住在寺院里的人。在这五种人当中,如果父母有权势,而且并不指望(得到药物),那就可以不给他们配;但如果他们即使身居王位也仍然指望得到,那就不能不配。对于指望得到药物的人,应当给药物;对于不知道怎么调配的人,应当调配好了再给。为了一切人的利益去寻求药物时,应当依照前面讲同法者时所说的办法去做。如果把母亲接到寺院里来照顾,那么所有服侍都应当以不直接触碰的方式来做;嚼食和啖食应当亲手递给她。父亲则应当像对待沙弥一样,亲手为他沐浴、按摩等来侍奉。那些照顾、看护父母的人,也应当同样对待。所谓“做事的人”,是指拿了工钱,在林中砍柴,或者做其他活计的人。他生病时,在他的亲属还没来看他之前,应当为他配药。如果有人完全依止比丘,做一切事务,那就必须为他配药。对于黄叶者,也应当像对待沙弥一样来对待。
Aparesampi pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati – mātu, pitu, tadupaṭṭhākānaṃ, attano veyyāvaccakarassa, paṇḍupalāsassāti. Paṇḍupalāso nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati tāva vihāre vasati. Tesu sace mātāpitaro issarā honti, na paccāsīsanti, akātuṃ vaṭṭati. Sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti, akātuṃ na vaṭṭati. Bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ, yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā dātabbaṃ. Sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ. Sace pana mātaraṃ vihāre ānetvā jaggati, sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ. Khādanīyaṃ bhojanīyaṃ sahatthā dātabbaṃ. Pitā pana yathā sāmaṇero evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīni katvā upaṭṭhātabbo. Ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti, tesampi evameva kātabbaṃ. Veyyāvaccakaro nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati, aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti, tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ. Yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti, tassa bhesajjaṃ kātabbameva. Paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ.
还有另外十种人,也可以为他们配药:哥哥、弟弟、姐姐、妹妹、小姨母、大姨母、叔父、伯父、姑母、舅父。给所有这些亲属配药时,应当取用他们自己的药,只是调配好再给。如果他们自己的药不够,而且他们请求说“尊者,请先给我们,我们会还给您的”,那就可以暂时给。即使他们不请求,也可以说“我们有药,请先拿去用”,或者心里想“等他们有了就会还”,然后给。如果他们归还,就收下;如果不还,也不应去催。除了这十种亲属以外,不可为其他人配药。
Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati – jeṭṭhabhātu, kaniṭṭhabhātu, jeṭṭhabhaginiyā, kaniṭṭhabhaginiyā, cūḷamātuyā, mahāmātuyā, cūḷapituno, mahāpituno, pitucchāya, mātulassāti. Tesaṃ pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ. Sace pana nappahonti, yācanti ca ‘‘detha no, bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā’’ti tāvakālikaṃ dātabbaṃ. Sacepi na yācanti, ‘‘amhākaṃ bhesajjaṃ atthi, tāvakālikaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vā ‘‘yadā nesaṃ bhavissati tadā dassantī’’ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ. Sace paṭidenti, gahetabbaṃ, no ce denti, na codetabbā. Ete dasa ñātake ṭhapetvā aññesaṃ na kātabbaṃ.
对于这些人的子孙后代,一直到第七代的家族范围之内,让他们拿来四种资具,或者没有受请就为他们配药,或者做医生的活,都不犯污家罪。如果嫂子或妹夫生病,是亲戚的话,也可以为他们做。不是亲戚的话,就当作兄弟和姐妹的那一份来给,说“请交给你们照顾的人”。或者当作他们子女的那一份来给,说“请带给你们的父母”。用这个方法,在一切情况下都应该这样判定。
Etesaṃ puttaparamparāya pana yāva sattamo kulaparivaṭṭo tāva cattāro paccaye āharāpentassa akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hoti. Sace bhātujāyā bhaginisāmiko vā gilānā honti, ñātakā ce, tesampi vaṭṭati. Aññātakā ce, bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ, ‘‘tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā’’ti. Atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ, ‘‘tumhākaṃ mātāpitūnaṃ dethā’’ti. Etenupāyena sabbapadesupi vinicchayo veditabbo.
为了他们,应让亲属沙弥或其他沙弥从林中取药送来。若是为自己,取来之后也应该给他们。他们自己也应该尽“为戒师采药”的职责去采。戒师的父母生病来到精舍,而戒师又去了别的地方,共住弟子就应该把属于戒师的药给他。如果没有,就应该舍弃自己的药,把它归给戒师后(给其父母)。如果自己也没有,就按前面说的方式去找来,做成属于戒师的(药)再给。戒师对共住弟子的父母也应该同样对待。这个原则也适用于老师和弟子之间。另外,如果有客人、盗贼、战败的领主、被亲属抛弃的穷人、乡下人,生病后进入精舍,对所有这些人都应该毫无期待地给他们做药。
Tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ. Attano atthāya vā āharāpetvā dātabbaṃ. Tehipi ‘‘upajjhāyassa āharāmā’’ti vattasīsena āharitabbaṃ. Upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti, upajjhāyo ca disāpakkanto hoti, saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ. No ce atthi, attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ. Attanopi asante vuttanayena pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ. Upajjhāyenapi saddhivihārikassa mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ. Esa nayo ācariyantevāsikesupi. Aññopi yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati, sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ.
有信心的家族会用四种资具护持比丘僧团,像父母一样对待他们。如果那里有人生病了,他们出于信任说:“尊者,请配好药给我们吧。”这时既不该给,也不该配。但如果他们懂得如法的方式后这样问:“尊者,对于某某病,他们是用什么药配制的?”就可以回答说:“他们拿这些和那些药材来配制。”可要是他们问:“尊者,我母亲病了,请先告诉我药方。”那就不该告诉。不过,比丘之间可以互相交谈:“贤友,对于某某比丘的这种病,他们用了什么药?”“尊者,用了这些和那些药材。”另一个人听了之后,为自己母亲配药,这是允许的。
Saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ, tatra ce koci gilāno hoti, tassatthāya vissāsena ‘‘bhesajjaṃ katvā bhante dethā’’ti vadanti, neva dātabbaṃ na kātabbaṃ. Atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti – ‘‘bhante, asukassa nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī’’ti? ‘‘Idañcidañca gahetvā karontī’’ti vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Bhante, mayhaṃ mātā gilānā, bhesajjaṃ tāva ācikkhathā’’ti evaṃ pucchite pana na ācikkhitabbaṃ. Aññamaññaṃ pana kathā kātabbā – ‘‘āvuso, asukassa nāma bhikkhuno imasmiṃ roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū’’ti? ‘‘Idañcidañca bhante’’ti. Taṃ sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti, vaṭṭateva.
听说大莲花长老的事是这样的:瓦萨帕国王的王后生了病,有个女人来问长老,长老没有说“我不知道”,而是同样跟比丘们商量了一番。比丘们听了之后,就为她配了药。病好了以后,她把装满药的药箱,连同三衣和三百个迦诃波那,一起带来放在长老脚前,说:“尊者,请做花供养吧。”长老说:“这叫做师长应得的那一份。”就以如法的方式让人收下,然后做了花供养。对药物的处理,就应当这样去做。
Mahāpadumattheropi kira vasabharañño deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā pucchito ‘‘na jānāmī’’ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi. Taṃ sutvā tassā bhesajjamakaṃsu. Vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvā āharitvā therassa pādamūle ṭhapetvā ‘‘bhante, pupphapūjaṃ karothā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘ācariyabhāgo nāmāya’’nti kappiyavasena gāhāpetvā pupphapūjaṃ akāsi. Evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ.
有人请求说“尊者,请为病人诵护卫经”时,不应该诵;但如果对方说“请诵”,就可以诵。如果比丘心想“人们不懂,要是不诵,他们会后悔”,那就可以诵。如果有人说“请把护卫水和护卫线做好后给我”,那就应该只为他们搅动水、用手擦拭线,然后交给他们。如果比丘把寺院的水或自己的线送给他们,就犯恶作。人们拿来水和线,坐下后说“请诵护卫经”,就可以诵。如果他们不懂,应该告诉他们。比丘们坐着时,人们把水倒在比丘脚上,放好线后就走开,说“请作护卫,请诵护卫经”,这时不应该把脚移开。因为人们会因此后悔。如果村里有人为了病人派人到寺院,说“请诵护卫经”,就应该诵。如果村里王宫等处发生疾病或灾难,被请去诵,就应该诵《阿咤那胝经》等经。如果被请“请来为病人授戒、说法”,或者“请来王宫或大臣家中授戒、说法”,也应该去授戒、说法。如果被请“请来为亡者围绕”,不应该去。但若以修行为由,心想“我去看尸陀林、看不净,可以获得死随念”,那就可以去。对护卫经,应该这样奉行。
Paritte pana ‘‘gilānassa parittaṃ karotha, bhante’’ti vutte na kātabbaṃ, ‘‘bhaṇathā’’ti vutte pana kātabbaṃ. Sace pissa evaṃ hoti ‘‘manussā nāma na jānanti, akayiramāne vippaṭisārino bhavissantī’’ti kātabbaṃ; ‘‘parittodakaṃ parittasuttaṃ katvā dethā’’ti vuttena pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjetvā dātabbaṃ. Sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti, dukkaṭaṃ. Manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ‘‘parittaṃ bhaṇathā’’ti vadanti, kātabbaṃ. No ce jānanti, ācikkhitabbaṃ. Bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā suttañca ṭhapetvā gacchanti ‘‘parittaṃ karotha, parittaṃ bhaṇathā’’ti na pādā apanetabbā. Manussā hi vippaṭisārino honti. Antogāme gilānassatthāya vihāraṃ pesenti, ‘‘parittaṃ bhaṇantū’’ti bhaṇitabbaṃ. Antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti, āṭānāṭiyasuttādīni bhaṇitabbāni. ‘‘Āgantvā gilānassa sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentu. Rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentū’’ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni, dhammo kathetabbo. ‘‘Matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū’’ti pakkosanti, na gantabbaṃ. Sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmīti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭati. Evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ.
关于团食:没有触碰过的团食,该给谁、不该给谁?首先应该给父母。即使它值一个钱币,也不会败坏信施。也该给照顾父母的人、为父母做事的人,以及“黄叶者”。其中,对黄叶者,即使放进钵里给他也可以。除了这些人以外,对其他在家人,即使是父母,也不可以给。因为出家人所受用的东西,对在家人来说,就像塔物一样。另外,所谓没有触碰过的团食,即使对来到跟前的强盗或权贵,也应该给。为什么?因为不给的话,他们会碰触食物说“他们不给”;给的话,他们又会生气说“他们给的是剩饭”。他们一旦发怒,甚至会杀人性命,也会给教法制造障碍。这里还应讲一个故事:有个盗龙想求王位而四处游走。对团食应当这样处理。
Piṇḍapāte pana – anāmaṭṭhapiṇḍapāto kassa dātabbo, kassa na dātabbo? Mātāpitunaṃ tāva dātabbo. Sacepi kahāpaṇagghanako hoti, saddhādeyyavinipātanaṃ natthi. Mātāpituupaṭṭhākānaṃ veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassāti etesampi dātabbo. Tattha paṇḍupalāsassa thālake pakkhipitvāpi dātuṃ vaṭṭati. Taṃ ṭhapetvā aññesaṃ āgārikānaṃ mātāpitunampi na vaṭṭati. Pabbajitaparibhogo hi āgārikānaṃ cetiyaṭṭhāniyo. Apica anāmaṭṭhapiṇḍapāto nāmesa sampattassa dāmarikacorassāpi issarassāpi dātabbo. Kasmā? Te hi adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti āmasitvā dīyamānepi ‘‘ucchiṭṭhakaṃ dentī’’ti kujjhanti. Kuddhā jīvitāpi voropenti, sāsanassāpi antarāyaṃ karonti. Rajjaṃ patthayamānassa vicarato coranāgassa vatthu cettha kathetabbaṃ. Evaṃ piṇḍapāte paṭipajjitabbaṃ.
那么,接待应该对谁做,不应该对谁做?所谓接待,就是无论对来到精舍的任何人——不管是新来的客人、穷人、盗贼还是有权势的人——都应该做。怎么做呢?比如,看到一位花光了路费的新来者到了精舍,就应该给他水喝,给他涂脚用的油。如果他是合适的时间来的,就给他粥和饭;如果是在不合适的时间来的,要是有米,就给他米。他来得不是时候,也不该说“你走吧”。应该给他住的地方。做这一切都不应该期待回报。不应该生起这样的念头:“人们是四种资具的施主,这样善待他们,他们就会一次次生起信心,然后来帮忙。”对盗贼,即使是属于僧团的东西,也应该给。
Paṭisanthāro pana kassa kātabbo, kassa na kātabbo? Paṭisanthāro nāma vihāraṃ sampattassa yassa kassaci āgantukassa vā daliddassa vā corassa vā issarassa vā kātabboyeva. Kathaṃ? Āgantukaṃ tāva khīṇaparibbayaṃ vihāraṃ sampattaṃ disvā pānīyaṃ dātabbaṃ, pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ. Kāle āgatassa yāgubhattaṃ, vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi; taṇḍulā dātabbā. Avelāyaṃ sampatto ‘‘gacchāhī’’ti na vattabbo. Sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ. Sabbaṃ apaccāsīsanteneva kātabbaṃ. ‘‘Manussā nāma catupaccayadāyakā evaṃ saṅgahe kayiramāne punappunaṃ pasīditvā upakāraṃ karissantī’’ti cittaṃ na uppādetabbaṃ. Corānaṃ pana saṅghikampi dātabbaṃ.
为了说明接待的功德利益,像贼王奈迦的故事、和兄弟一起前往赡部洲的摩诃奈迦王的例子、父王在位时四位大臣的事例、无畏盗贼的故事等,许多这样的例子在《大义注》中都有详细讲述。
Paṭisanthārānisaṃsadīpanatthañca coranāgavatthu, bhātarā saddhiṃ jambudīpagatassa mahānāgarañño vatthu, piturājassa rajje catunnaṃ amaccānaṃ vatthu, abhayacoravatthūti evamādīni bahūni vatthūni mahāaṭṭhakathāyaṃ vitthārato vuttāni.
这里讲一个故事来说明。据说在斯里兰卡岛,有个叫无畏的盗贼,带着五百个手下,在一个地方扎了营,把周围三由旬的地方都清空了,住在那里。阿努拉德普勒的居民不敢渡过卡丹巴河,通往支提山的路上行人都断绝了。有一天,那个盗贼说:“我要去抢劫支提山。”就出发了。寺里的工人看见了,就去报告长部诵者无畏长老。长老问:“有酥油、糖蜜之类的东西吗?”回答说:“有的,尊者。”“那就给盗贼们吧。有米吗?”“有的,尊者,有给僧团带来的米、叶菜和牛乳。”“那就做好饭给盗贼们吧。”寺里的工人就照办了。盗贼们吃完饭,问:“这招待是谁做的?”回答说:“是我们的师父无畏长老做的。”盗贼们就来到长老面前,顶礼之后说:“我们本来是来抢僧团和支提山财物的,但被您这样的招待感动了,生起了信心。从今天起,寺院的如法守护就交给我们负责,请市民们来布施,来礼敬支提山吧。”从那时起,市民们来布施的时候,盗贼们就在河边迎接,一路护送到寺院,在寺院里布施的时候也站在旁边守护。市民们还把比丘们吃剩的食物给盗贼们吃。离开的时候,那些盗贼也把他们送到河边才回去。
Tatrāyaṃ ekavatthudīpanā – sīhaḷadīpe kira abhayo nāma coro pañcasataparivāro ekasmiṃ ṭhāne khandhāvāraṃ bandhitvā samantā tiyojanaṃ ubbāsetvā vasati. Anurādhapuravāsino kadambanadiṃ na uttaranti, cetiyagirimagge janasañcāro upacchinno. Athekadivasaṃ coro ‘‘cetiyagiriṃ vilumpissāmī’’ti agamāsi. Ārāmikā disvā dīghabhāṇakaabhayattherassa ārocesuṃ. Thero ‘‘sappiphāṇitādīni atthī’’ti pucchi. ‘‘Atthi, bhante’’ti. ‘‘Corānaṃ detha, taṇḍulā atthī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, saṅghassatthāya āhaṭā taṇḍulā ca pattasākañca goraso cā’’ti. ‘‘Bhattaṃ sampādetvā corānaṃ dethā’’ti. Ārāmikā tathā kariṃsu. Corā bhattaṃ bhuñjitvā ‘‘kenāyaṃ paṭisanthāro kato’’ti pucchiṃsu. ‘‘Amhākaṃ ayyena abhayattherenā’’ti. Corā therassa santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu – ‘‘mayaṃ saṅghassa ca cetiyassa ca santakaṃ acchinditvā gahessāmāti āgatā, tumhākaṃ pana iminā paṭisanthārenamha pasannā, ajja paṭṭhāya vihāre dhammikā rakkhā amhākaṃ āyattā hotu, nāgarā āgantvā dānaṃ dentu, cetiyaṃ vandantū’’ti. Tato paṭṭhāya ca nāgare dānaṃ dātuṃ āgacchante nadītīreyeva paccuggantvā rakkhantā vihāraṃ nenti, vihārepi dānaṃ dentānaṃ rakkhaṃ katvā tiṭṭhanti. Tepi bhikkhūnaṃ bhuttāvasesaṃ corānaṃ denti. Gamanakālepi te corā nadītīraṃ pāpetvā nivattanti.
有一天,比丘僧团里生起了讥嫌的议论:“这位长老仗着自己的权势,把僧团的东西给了盗贼。”长老便让人召集集会,说道:“盗贼们本来是来抢夺僧团日常用品和塔寺财物的。当时我为了让他们不拿走,就对他们做了这样的招待。你们把所有这些合在一起估个价吧,把因为这件事而没被抢走的物品也合在一起估个价。”结果,长老拿出来的全部东西加起来,还抵不上塔寺里一张上好的彩绘布毯。于是他们说:“长老做的招待做得好,既没法指责,也没法追究,既不是侵占,也不是偷盗。”有智慧的比丘应当明白招待有这样大的利益,然后去做招待。
Athekadivasaṃ bhikkhusaṅghe khīyanakakathā uppannā ‘‘thero issaravatāya saṅghassa santakaṃ corānaṃ adāsī’’ti. Thero sannipātaṃ kārāpetvā āha – ‘‘corā saṅghassa pakativaṭṭañca cetiyasantakañca acchinditvā gaṇhissāmā’’ti āgamiṃsu. Atha nesaṃ mayā evaṃ na harissantīti ettako nāma paṭisanthāro kato, taṃ sabbampi ekato sampiṇḍetvā agghāpetha. Tena kāraṇena aviluttaṃ bhaṇḍaṃ ekato sampiṇḍetvā agghāpethāti. Tato sabbampi therena dinnakaṃ cetiyaghare ekaṃ varapotthakacittattharaṇaṃ na agghati. Tato āhaṃsu – ‘‘therena katapaṭisanthāro sukato codetuṃ vā sāretuṃ vā na labbhā, gīvā vā avahāro vā natthī’’ti. Evaṃ mahānisaṃso paṭisanthāroti sallakkhetvā kattabbo paṇḍitena bhikkhunāti.
187187. 在指弹水这件事中——“uttanto”的意思是疲惫。“anassāsako”的意思是没有喘息。不过在这件事里,应当犯的是什么罪,已经在“小罪”部分说明了,所以这里没有说。
187. Aṅgulipatodakavatthusmiṃ – uttantoti kilamanto. Anassāsakoti nirassāso. Imasmiṃ pana vatthusmiṃ yāya āpattiyā bhavitabbaṃ sā ‘‘khuddakesu nidiṭṭhā’’ti idha na vuttā.
紧接着的这件事里,“ottharitvā”是踩上去的意思。据说他被那些人拉扯时倒了下去。有一个人爬上他的肚子坐了下来。其余十五个人把他按在地上,像用大石头压死野兽一样把他弄死了。不过,因为那些人的目的是折磨他,不是想杀他,所以没有说这是波罗夷罪。
Tadanantare vatthusmiṃ – ottharitvāti akkamitvā. So kira tehi ākaḍḍhiyamāno patito. Eko tassa udaraṃ abhiruhitvā nisīdi. Sesāpi pannarasa janā pathaviyaṃ ajjhottharitvā adūhalapāsāṇā viya migaṃ māresuṃ. Yasmā pana te kammādhippāyā, na maraṇādhippāyā; tasmā pārājikaṃ na vuttaṃ.
在“鬼医事件”这一段里——“杀了夜叉”:那些念鬼咒的人想解救被夜叉附身的人,就召请夜叉,说“放开!”如果夜叉不放,他们就用面粉或泥土做成一个人形,砍断它的手脚等部位。那个形象上哪个部位被砍断,夜叉身上相应的部位就被砍断。如果头被砍断,夜叉也会死。这样,他们也就杀了夜叉,所以说是偷兰遮罪。而且不只是夜叉,即使有人杀了帝释天王,也同样犯偷兰遮罪。
Bhūtavejjakavatthusmiṃ – yakkhaṃ māresīti bhūtavijjākapāṭhakā yakkhagahitaṃ mocetukāmā yakkhaṃ āvāhetvā muñcāti vadanti. No ce muñcati, piṭṭhena vā mattikāya vā rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindanti, yaṃ yaṃ tassa chijjati taṃ taṃ yakkhassa chinnameva hoti. Sīse chinne yakkhopi marati . Evaṃ sopi māresi; tasmā thullaccayaṃ vuttaṃ. Na kevalañca yakkhameva, yopi hi sakkaṃ devarājaṃ māreyya, sopi thullaccayameva āpajjati.
在“凶暴夜叉住处”这件事里,“凶暴夜叉住处”就是指有凶恶暴虐的夜叉住在那里的精舍。如果有人不知道那是这样的精舍,只是为了住宿而派比丘去,那就无犯。如果有人是带着杀意派他去,那么对方死了就犯波罗夷,没死就犯土喇咤亚。就像凶暴夜叉住处一样,凡是那里住着凶暴的狮子、老虎等野兽,或者蟒蛇、黑蛇等长身动物,派比丘去那种凶险住处,也应当知道有罪和无犯的区分。这是脱离巴利原文的推理方法。就像派比丘去凶暴夜叉住处一样,把凶暴夜叉派到比丘跟前,也应当知道有罪和无犯的区分。同样的道理也适用于凶暴旷野等事。这里只是词义上的差别:某个旷野里有凶暴野兽或长身动物,那就是凶暴旷野;有盗贼的,那就是盗贼旷野。而“人体波罗夷”这一条本身很微细,不能靠间接说法来脱罪。所以,如果有人这样说:“在某个地方有盗贼坐在那里,谁能砍下他的头带来,国王就会给他特别的赏赐。”有人听了这话,就去杀了那人,这个人就是波罗夷。
Vāḷayakkhavatthusmiṃ – vāḷayakkhavihāranti yasmiṃ vihāre vāḷo caṇḍo yakkho vasati, taṃ vihāraṃ. Yo hi evarūpaṃ vihāraṃ ajānanto kevalaṃ vasanatthāya peseti, anāpatti. Yo maraṇādhippāyo peseti, so itarassa maraṇena pārājikaṃ, amaraṇena thullaccayaṃ āpajjati. Yathā ca vāḷayakkhavihāraṃ; evaṃ yattha vāḷasīhabyagghādimigā vā ajagarakaṇhasappādayo dīghajātikā vā vasanti, taṃ vāḷavihāraṃ pesentassāpi āpattānāpattibhedo veditabbo. Ayaṃ pāḷimuttakanayo. Yathā ca bhikkhuṃ vāḷayakkhavihāraṃ pesentassa; evaṃ vāḷayakkhampi bhikkhusantikaṃ pesentassa āpattānāpattibhedo veditabbo. Eseva nayo vāḷakantārādivatthūsupi. Kevalañhettha yasmiṃ kantāre vāḷamigā vā dīghajātikā vā atthi, so vāḷakantāro. Yasmiṃ corā atthi, so corakantāroti evaṃ padatthamattameva nānaṃ. Manussaviggahapārājikañca nāmetaṃ saṇhaṃ, pariyāyakathāya na muccati; tasmā yo vadeyya ‘‘asukasmiṃ nāma okāse coro nisinno , yo tassa sīsaṃ chinditvā āharati, so rājato sakkāravisesaṃ labhatī’’ti. Tassa cetaṃ vacanaṃ sutvā koci naṃ gantvā māreti, ayaṃ pārājiko hotīti.
188“以为是那个人”等句里说的是这样:那位比丘想杀掉跟自己有仇的比丘,心里盘算:“白天杀他,我恐怕不容易平安脱身,还是夜里动手吧。”这样打定主意后,到了夜里,他来到众人睡觉的地方,以为那就是仇人,结果杀死的正是仇人本人。另一个比丘以为是仇人,却杀错了别人;还有一个比丘以为杀的是仇人的同伴,结果杀的却是仇人本人;又有一个比丘以为是仇人的同伴,结果杀的正是那个同伴本人。这些全都犯波罗夷。
188.Taṃ maññamānoti ādīsu so kira bhikkhu attano veribhikkhuṃ māretukāmo cintesi – ‘‘imaṃ me divā mārentassa na sukaraṃ bhaveyya sotthinā gantuṃ, rattiṃ naṃ māressāmī’’ti sallakkhetvā rattiṃ āgamma bahūnaṃ sayitaṭṭhāne taṃ maññamāno tameva jīvitā voropesi. Aparo taṃ maññamāno aññaṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno taṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno aññaṃ tassa sahāyameva jīvitā voropesi. Sabbesampi pārājikameva.
在非人附身的案例中,第一个案例里,有人心想“我要把夜叉赶走”,就动手打被附身的人;被附身的那个人心想“现在这人不可能打偏,我要打死他”。在这里,对于没有杀人意图的情况,说是无犯。但不能仅仅因为这样就该去打被非人附身的人,而应该把棕榈叶或护卫经带绑在他手上或脚上,诵念《宝经》等护卫经,并且应当说法:“不要骚扰持戒的比丘。”关于天界论等部分,含义浅显易懂。这里该说的,前面已经说过了。
Amanussagahitavatthūsu paṭhame vatthusmiṃ ‘‘yakkhaṃ palāpessāmī’’ti pahāraṃ adāsi, itaro ‘‘na dānāyaṃ virajjhituṃ samattho, māressāmi na’’nti . Ettha ca namaraṇādhippāyassa anāpatti vuttāti. Na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo, tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ, ratanasuttādīni parittāni bhaṇitabbāni, ‘‘mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī’’ti dhammakathā kātabbāti. Saggakathādīni uttānatthāni. Yañhettha vattabbaṃ taṃ vuttameva.
189砍树这件事,和前面“被绑缚”那件事的处理方式相同。但这里有一个差别:如果有人被树压住,虽然还没死,也能从一侧把树砍断或把地挖开而脱身,手里也有刀或斧头,他也宁可舍弃性命,不可以去砍树或挖地。为什么?因为这样做就犯了波逸提,违犯了佛陀的教令,不算是在守护尽形寿的戒。所以,宁可舍弃性命,也要守住“不犯戒”这个原则,不可以那样做。不过,由别的比丘砍树或挖地把他救出来,是可以的。如果必须用臼车把树推转才能救出来,大苏摩长老说:“可以砍那棵树,取来臼。”大莲花长老说:“砍别的树取来用,也可以。”对于掉进坑洞等情况,绑梯子把人救上来,道理也一样。自己不可以砍伐草木来做梯子,别人做好后拿来救人,是可以的。
189.Rukkhacchedanavatthu aṭṭabandhanavatthusadisaṃ. Ayaṃ pana viseso – yo rukkhena otthatopi na marati , sakkā ca hoti ekena passena rukkhaṃ chetvā pathaviṃ vā khanitvā nikkhamituṃ, hatthe cassa vāsi vā kuṭhārī vā atthi, tena api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ, na ca rukkho vā chinditabbo, na pathavī vā khaṇitabbā. Kasmā? Evaṃ karonto hi pācittiyaṃ āpajjati, buddhassa āṇaṃ bhañjati, na jīvitapariyantaṃ sīlaṃ karoti. Tasmā api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ, na ca sīlanti pariggahetvā na evaṃ kātabbaṃ. Aññassa pana bhikkhuno rukkhaṃ vā chinditvā pathaviṃ vā khanitvā taṃ nīharituṃ vaṭṭati. Sace udukkhalayantakena rukkhaṃ pavaṭṭetvā nīharitabbo hoti, taṃyeva rukkhaṃ chinditvā udukkhalaṃ gahetabbanti mahāsumatthero āha. Aññampi chinditvā gahetuṃ vaṭṭatīti mahāpadumatthero. Sobbhādīsu patitassāpi nisseṇiṃ bandhitvā uttāraṇe eseva nayo. Attanā bhūtagāmaṃ chinditvā nisseṇī na kātabbā, aññesaṃ katvā uddharituṃ vaṭṭatīti.
190190. 在焚烧丛林这件事中——“焚烧丛林”是指在树林里放火。这里,按照指定和未指定两种情况,应当依照波罗夷、无间罪、土喇咤亚、波逸提等罪各自对应的事相,来了知波罗夷等不善业聚,方法和前面所说的一样。如果心里想“让青草、树木、灌木丛等烧掉”而放火,犯波逸提。如果心里想“让资具坏灭”而放火,犯恶作。即使只是出于嬉戏的意图,也犯恶作——这是《简要注》中说的。如果心里想“不管青的干的、有根的没根的,统统烧掉”而放火,就应当按事相分别了知波罗夷、土喇咤亚、波逸提、恶作等罪。
190. Dāyālimpanavatthūsu – dāyaṃ ālimpesunti vane aggiṃ adaṃsu. Ettha pana uddissānuddissavasena pārājikānantariyathullaccayapācittivatthūnaṃ anurūpato pārājikādīni akusalarāsibhāvo ca pubbe vuttanayeneva veditabbo. ‘‘Allatiṇavanappagumbādayo ḍayhantū’’ti ālimpentassa ca pācittiyaṃ. ‘‘Dabbūpakaraṇāni vinassantū’’ti ālimpentassa dukkaṭaṃ. Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Yaṃkiñci allasukkhaṃ saindriyānindriyaṃ ḍayhatū’’ti ālimpentassa vatthuvasena pārājikathullaccayapācittiyadukkaṭāni veditabbāni.
不过,世尊允许放逆火和做防火隔离。所以,在树林里看到樵夫放的火或自己烧起来的火蔓延过来时,如果心想“别让草屋被烧毁”,就可以对那火放逆火,让蔓延过来的火和逆火汇合到一起,因为没有燃料而熄灭。也可以做防护措施,比如在草屋周围铲掉地表草皮或挖沟,让烧过来的火得不到燃料而熄灭。这一切都只应该在火已经烧起来的时候做。如果火还没烧起来,就由未受具足戒的人以合乎戒律的方式来做。如果用水灭火,只能浇没有虫的水。
Paṭaggidānaṃ pana parittakaraṇañca bhagavatā anuññātaṃ, tasmā araññe vanakammikehi vā dinnaṃ sayaṃ vā uṭṭhitaṃ aggiṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘tiṇakuṭiyo mā vinassantū’’ti tassa aggino paṭiaggiṃ dātuṃ vaṭṭati, yena saddhiṃ āgacchanto aggi ekato hutvā nirupādāno nibbāti. Parittampi kātuṃ vaṭṭati tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanaṃ parikhākhaṇanaṃ vā, yathā āgato aggi upādānaṃ alabhitvā nibbāti. Etañca sabbaṃ uṭṭhiteyeva aggismiṃ kātuṃ vaṭṭati. Anuṭṭhite anupasampannehi kappiyavohārena kāretabbaṃ. Udakena pana nibbāpentehi appāṇakameva udakaṃ āsiñcitabbaṃ.
191在“杀人处”这一节里:就像说“打一次”时那样,说“打两次”等说法时,也应当知道同样构成波罗夷。若说“打两次”,即使只打一次就杀死了,因为已经落入所限定的范围内,仍然犯波罗夷;但若打三次才杀死,就超出界限了。这样,在限定之内或在界限范围内,没有超出界限,仍然犯波罗夷;一旦超出限定,一切情况都算超出界限,这时下命令的人无罪,责任只在杀者身上。就像打的数量一样,对人也是如此:若说“杀一个人”,只杀一人就犯波罗夷,杀两人就超出界限。若说“杀两个人”,无论杀一人还是两人都犯波罗夷,杀三人就超出界限——应当这样理解。比如有人在战场上用剑砍断了一个奔跑者的头,那无头的身躯还在跑,另一个人又打了他,使他倒下,问:谁犯波罗夷?半数长老说:“是让那身躯停下来的人。”阿毗达摩论师瞿达多长老说:“是砍头的人。”像这一类事例,在说明这一条义理时也应当提到。
191.Āghātanavatthusmiṃ – yathā ekappahāravacane; evaṃ ‘‘dvīhi pahārehī’’ti ādivacanesupi pārājikaṃ veditabbaṃ. ‘‘Dvīhī’’ti vutte ca ekena pahārena māritepi khettameva otiṇṇattā pārājikaṃ, tīhi mārite pana visaṅketaṃ. Iti yathāparicchede vā paricchedabbhantare vā avisaṅketaṃ, paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hoti, āṇāpako muccati, vadhakasseva doso. Yathā ca pahāresu; evaṃ purisesupi ‘‘eko māretū’’ti vutte ekeneva mārite pārājikaṃ, dvīhi mārite visaṅketaṃ. ‘‘Dve mārentū’’ti vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikaṃ, tīhi mārite visaṅketanti veditabbaṃ. Eko saṅgāme vegena dhāvato purisassa sīsaṃ asinā chindati, asīsakaṃ kabandhaṃ dhāvati, tamañño paharitvā pātesi, kassa pārājikanti vutte upaḍḍhā therā ‘‘gamanūpacchedakassā’’ti āhaṃsu. Ābhidhammikagodattatthero ‘‘sīsacchedakassā’’ti. Evarūpānipi vatthūni imassa vatthussa atthadīpane vattabbānīti.
192在酪浆这件事上:如果没有限定,只说“给他喝酪浆”,那么不管给他喝了哪种酪浆,只要人死了,就犯波罗夷。如果作了限定,说“牛酪浆、水牛酪浆、山羊酪浆”,或者说“冷的、热的、熏过的、没熏过的”,那么给他喝所说的那种以外的酪浆,把人弄死了,就属于超出限定范围。
192.Takkavatthusmiṃ – aniyametvā ‘‘takkaṃ pāyethā’’ti vutte yaṃ vā taṃ vā takkaṃ pāyetvā mārite pārājikaṃ. Niyametvā pana ‘‘gotakkaṃ mahiṃsatakkaṃ ajikātakka’’nti vā, ‘‘sītaṃ uṇhaṃ dhūpitaṃ adhūpita’’nti vā vutte yaṃ vuttaṃ, tato aññaṃ pāyetvā mārite visaṅketaṃ.
在盐醋药这件事上:所谓盐醋药,是一种用各种味道调配成的药。据说制作它的时候,把诃子、余甘子、毗醯勒的煎汁,各种谷物,各种蔬菜,七种谷物的饭,芭蕉果等各类果实,白藤、露兜树、枣椰笋等各类笋,鱼和肉块,以及多种蜂蜜、糖浆、岩盐、辛辣香料等药材放进去,涂封瓮口,放置一年、两年或三年,等它完全熟成后,颜色就像阎浮果汁一样。对于风病、咳嗽、麻风、黄疸、痔疮等病,以及吃了油腻食物之后,作为饭后饮料和帮助消化的药,没有别的药能比得上它。这种药,比丘在饭后也可以服用;生病的人可以照常饮用,没病的人则要掺水后当饮料喝。
Loṇasovīrakavatthusmiṃ– loṇasovīrakaṃ nāma sabbarasābhisaṅkhataṃ ekaṃ bhesajjaṃ. Taṃ kira karontā harītakāmalakavibhītakakasāve sabbadhaññāni sabbaaparaṇṇāni sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ kadaliphalādīni sabbaphalāni vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre macchamaṃsakhaṇḍāni anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇanikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvā kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandarādīnaṃ siniddhabhojanaṃ bhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva, agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenāti.