3. 第三波罗夷·词句分别的注释
1. 波罗夷篇义注 · 78 段
词句分别的注释巴利
Padabhājanīyavaṇṇanā
172 “故意地”——这是对论母中“故意夺取人命”一句里“故意”这个词的摘出解释。其中,“sañcicca”里的“saṃ”是个前缀,和它合在一起,这个说法就表示努力;它的意思是“思虑之后、好好思虑之后”。不过,因为故意夺取生命的人,是知道、明觉的,而且他的夺取是在思虑之后、超越之后才构成违犯的。所以,不依字面,只为了显示其义,便对它作了这样的词句分别:“知道、明觉、思虑之后、超越之后而违犯”。其中,“知道”是指知道“这是有情”。“明觉”是指明觉“我夺取生命”;因此,其义就是既知此有情,又如此了知。“思虑之后”是指以杀心的思,思虑、策划之后。“超越之后”是指以努力的方式,压制并发出无怀疑之心以后。“违犯”是指这样生起者的违犯,这便是“故意”一词的究竟义——如此说。巴利
172.Sañciccāti ayaṃ ‘‘sañcicca manussaviggaha’’nti mātikāya vuttassa sañciccapadassa uddhāro. Tattha santi upasaggo, tena saddhiṃ ussukkavacanametaṃ sañciccāti ; tassa sañcetetvā suṭṭhu cetetvāti attho. Yasmā pana yo sañcicca voropeti, so jānanto sañjānanto hoti, tañcassa voropanaṃ cecca abhivitaritvā vītikkamo hoti. Tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthameva dassetuṃ ‘‘jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha jānantoti ‘‘pāṇo’’ti jānanto. Sañjānantoti ‘‘jīvitā voropemī’’ti sañjānanto; teneva pāṇajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. Ceccāti vadhakacetanāvasena cetetvā pakappetvā. Abhivitaritvāti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā. Vītikkamoti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañciccasaddassa sikhāppatto atthoti vuttaṃ hoti.
现在,为了从最初开始说明“夺取人的生命”这句话里所说的“人的存在状态”,就说了“所谓人的个体”等话。其中,为了从胎生者的角度说明一切极细微的存在状态,说了“在母胎中”。第一心,就是结生心。已生起,就是已产生。第一识显现,这是它的同义词。这里用“在母胎中第一心”这句话,也显示了整个五蕴的结生。因此,那第一心、与它相应的三个非色蕴,以及和它一起生起的羯罗蓝,这就是最初的人的个体。其中,“羯罗蓝”对男女来说,依身十法、心所依十法、性十法而有三十三种色;对非男非女来说,依身十法、心所依十法而有二十种色。其中,男女的羯罗蓝,就像用一根人体生丝做成的针从生酥中挑起的一滴油那样大小,清澈、明净。这在注释书中已经说过——巴利
Idāni ‘‘manussaviggahaṃ jīvitā voropeyyā’’ti ettha vuttaṃ manussattabhāvaṃ ādito paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘manussaviggaho nāmā’’tiādimāha. Tattha gabbhaseyyakānaṃ vasena sabbasukhumaattabhāvadassanatthaṃ ‘‘yaṃ mātukucchismi’’nti vuttaṃ. Paṭhamaṃ cittanti paṭisandhicittaṃ. Uppannanti jātaṃ. Paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtanti idaṃ tasseva vevacanaṃ. ‘‘Mātukucchismiṃ paṭhamaṃ citta’’nti vacanena cettha sakalāpi pañcavokārapaṭisandhi dassitā hoti. Tasmā tañca paṭhamaṃ cittaṃ taṃsampayuttā ca tayo arūpakkhandhā tena saha nibbattañca kalalarūpanti ayaṃ sabbapaṭhamo manussaviggaho. Tattha ‘‘kalalarūpa’’nti itthipurisānaṃ kāyavatthubhāvadasakavasena samatiṃsa rūpāni, napuṃsakānaṃ kāyavatthudasakavasena vīsati. Tattha itthipurisānaṃ kalalarūpaṃ jātiuṇṇāya ekena aṃsunā uddhaṭatelabindumattaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –
“ 就像芝麻油的一滴,又像澄净无浊的酥油精华;
像这样,颜色和形态相似的,就叫做羯罗蓝。”巴利
‘‘Tilatelassa yathā bindu, sappimaṇḍo anāvilo; Evaṃvaṇṇappaṭibhāgaṃ kalalanti pavuccatī’’ti. (vibha. aṭṭha. 26 pakiṇṇakakathā; saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.235);
从这样微小的所依开始,对于通常寿命一百二十岁的有情,直到临终时,在这期间逐渐成长的自体,就叫做人的身形。巴利
Evaṃ parittakaṃ vatthuṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuḍḍhippatto attabhāvo eso manussaviggaho nāma.
“夺取生命”的意思是:即使在羯罗蓝阶段,用灼烧、按压等方法,或者通过给药等方式,或者在那之后用与此相应的手段,使对方与生命分离。然而,因为所谓夺取生命,从含义上说就是切断命根,所以在对这个词的解释中说:“切断命根、阻断、破坏相续。”其中,切断、阻断命根的相续连接,就称为“切断命根、阻断”。这个含义由“破坏相续”这句话显示出来。“破坏”就是使分离。巴利
Jīvitāvoropeyyāti kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojeyyāti attho. Yasmā pana jīvitā voropanaṃ nāma atthato jīvitindriyupacchedanameva hoti, tasmā etassa padabhājane ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindati uparodheti santatiṃ vikopetī’’ti vuttaṃ. Tattha jīvitindriyassa paveṇighaṭanaṃ upacchindanto uparodhento ca ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindati uparodhetī’’ti vuccati. Svāyamattho ‘‘santatiṃ vikopetī’’tipadena dassito. Vikopetīti viyojeti.
在这里,命根有两种:色命根和非色命根。其中,对非色命根没法施加加行,所以无法把它夺去;但对色命根则可以施加加行,能够把它夺去。不过,在夺去色命根的时候,非色命根也一并被夺去。因为非色命根正是和色命根一起灭尽的,它的存在依赖于色命根。那么,在夺去的时候,夺去的是过去的、未来的,还是现在的呢?既不是过去的,也不是未来的。因为在这两者当中,一个已经灭去,一个尚未生起,两者都不存在;由于不存在,就没法施加加行;由于没法施加加行,所以连一个也夺不去。对此也有这样的说法:巴利
Tattha duvidhaṃ jīvitindriyaṃ – rūpajīvitindriyaṃ, arūpajīvitindriyañca. Tesu arūpajīvitindriye upakkamo natthi, taṃ voropetuṃ na sakkā. Rūpajīvitindriye pana atthi, taṃ voropetuṃ sakkā. Taṃ pana voropento arūpajīvitindriyampi voropeti. Teneva hi saddhiṃ taṃ nirujjhati tadāyattavuttito. Taṃ pana voropento kiṃ atītaṃ voropeti, anāgataṃ, paccuppannanti? Neva atītaṃ, na anāgataṃ, tesu hi ekaṃ niruddhaṃ ekaṃ anuppannanti ubhapampi asantaṃ, asantattā upakkamo natthi, upakkamassa natthitāya ekampi voropetuṃ na sakkā. Vuttampi cetaṃ –
在过去的心识刹那,他曾活着,现在不活着,将来也不会活着。在未来的心识刹那,他将活着,不曾活着,现在也不活着。在现在的心识刹那,他正活着,不曾活着,将来也不会活着。巴利
‘‘Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati; na jīvissati. Anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvittha; na jīvati. Paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha; na jīvissatī’’ti (mahāni. 10).
因此,在活命的地方,加害就是合理的,所以它剥夺的是现在(的命根)。巴利
Tasmā yattha jīvati tattha upakkamo yuttoti paccuppannaṃ voropeti.
所谓“现在”也有三种:刹那现在、相续现在、一期现在。其中,“刹那现在”是指具足生、老、坏灭的,它没办法被夺去。为什么呢?因为它自己就会灭去。“相续现在”是指以同类相续的方式持续大约七八个速行心路的时间就灭去的;或者,从热的地方进来、走进内室坐下后,直到黑暗出现;或者从冷的地方进来、在内室坐下后,直到不同季节的相状显现、而前一个季节还没有消退,在这段时间里,就叫“相续现在”。而从结生开始,一直到死亡,这叫“一期现在”。后面这两种都可以被夺去。怎么夺去呢?当对它施加加害时,新得到加害的命根在灭去时,会成为力量微弱、速度减退的相续的缘。因此,相续现在或一期现在还没到预定的时间,就在中途灭去了。这样,后面这两种都可以被夺去,所以正是针对这一点才说“破坏相续”,应当这样理解。巴利
Paccuppannañca nāmetaṃ khaṇapaccuppannaṃ, santatipaccuppannaṃ, addhāpaccuppannanti tividhaṃ. Tattha ‘‘khaṇapaccuppannaṃ’’ nāma uppādajarābhaṅgasamaṅgi, taṃ voropetuṃ na sakkā. Kasmā? Sayameva nirujjhanato. ‘‘Santatipaccuppannaṃ’’ nāma sattaṭṭhajavanavāramattaṃ sabhāgasantativasena pavattitvā nirujjhanakaṃ, yāva vā uṇhato āgantvā ovarakaṃ pavisitvā nisinnassa andhakāraṃ hoti, sītato vā āgantvā ovarake nisinnassa yāva visabhāgautupātubhāvena purimako utu nappaṭippassambhati, etthantare ‘‘santatipaccuppanna’’nti vuccati . Paṭisandhito pana yāva cuti, etaṃ ‘‘addhāpaccuppannaṃ’’ nāma. Tadubhayampi voropetuṃ sakkā. Kathaṃ? Tasmiñhi upakkame kate laddhupakkamaṃ jīvitanavakaṃ nirujjhamānaṃ dubbalassa parihīnavegassa santānassa paccayo hoti. Tato santatipaccuppannaṃ vā addhāpaccuppannaṃ vā yathāparicchinnaṃ kālaṃ apatvā antarāva nirujjhati . Evaṃ tadubhayampi voropetuṃ sakkā, tasmā tadeva sandhāya ‘‘santatiṃ vikopetī’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.
为了把这件事说清楚,应当了解什么是命、什么是杀生、什么是杀生者、什么是杀生的加行。其中,从世俗的说法来讲,“命”就是指有情众生;从究竟真实来讲,“命”就是指命根。因为当人伤害命根时,就说他“杀命”,这命根就是前面所说的那种。所谓“杀生”,是指以某种思心所发起断除命根的加行,那个杀害的思心所就称为“杀生”。所谓“杀生者”,应当理解为具有所说的那种思心所的人。所谓“杀生的加行”,是指杀生的六种加行:亲手、教令、投掷、固定、咒术所成、神通所成。巴利
Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ pāṇo veditabbo, pāṇātipāto veditabbo, pāṇātipāti veditabbo, pāṇātipātassa payogo veditabbo. Tattha ‘‘pāṇo’’ti vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Jīvitindriyañhi atipātento ‘‘pāṇaṃ atipātetī’’ti vuccati taṃ vuttappakārameva. ‘‘Pāṇātipāto’’ti yāya cetanāya jīvitindriyupacchedakaṃ payogaṃ samuṭṭhāpeti, sā vadhakacetanā ‘‘pāṇātipāto’’ti vuccati. ‘‘Pāṇātipātī’’ti vuttacetanāsamaṅgi puggalo daṭṭhabbo. ‘‘Pāṇātipātassa payogo’’ti pāṇātipātassa chapayogā – sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti.
在这里,“亲手”是指杀人者自己用身体或身体所带的东西去打。“教令”是指命令别人说“这样刺、这样打,把他杀掉”,也就是下命令。“投掷”是指想杀掉站在远处的人,用身体或身体所带的东西把箭、刀、网、石头等投掷出去。“固定”是指想用不能移动的工具杀人,而设置陷阱、靠壁、放置药物等。这四种将在后面的圣典注释中详细说明。巴利
Tattha ‘‘sāhatthiko’’ti sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ. ‘‘Āṇattiko’’ti aññaṃ āṇāpentassa ‘‘evaṃ vijjhitvā vā paharitvā vā mārehī’’ti āṇāpanaṃ. ‘‘Nissaggiyo’’ti dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā ususattiyantapāsāṇādīnaṃ nissajjanaṃ. ‘‘Thāvaro’’ti asañcārimena upakaraṇena māretukāmassa opātaapassenaupanikkhipanaṃ bhesajjasaṃvidhānaṃ. Te cattāropi parato pāḷivaṇṇanāyameva vitthārato āvibhavissanti.
咒术所成和神通所成这两种,在巴利圣典正文里并没有出现。它们应当这样理解:简单来说,为了杀人而念咒施术,就是咒术所成的加行。不过在各部注释书里则这样说:“什么是咒术所成的加行?就是阿闼婆术士施行阿闼婆咒术——当城市被围困或战事发生时,他们对敌方、对敌军中的仇敌,制造灾厄,制造祸患,制造疾病,制造热病,让人得绞痛,让人得霍乱,让人得痢疾。阿闼婆术士就是这样施行阿闼婆咒术。持明者则转动咒术之后,当城市被围困时……(中略)……让人得痢疾。”注释书这样展示了咒术所成的加行之后,又举出许多被阿闼婆术士和持明者杀死的事例——那些又有什么用呢!这里的关键特征就是:为了杀人而念咒施术,便是咒术所成的加行。巴利
Vijjāmayaiddhimayā pana pāḷiyaṃ anāgatā. Te evaṃ veditabbā. Saṅkhepato hi māraṇatthaṃ vijjāparijappanaṃ vijjāmayo payogo. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘katamo vijjāmayo payogo? Āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti; nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite paṭisenāya paccatthikesu paccāmittesu ītiṃ uppādenti, upaddavaṃ uppādenti, rogaṃ uppādenti, pajjarakaṃ uppādenti, sūcikaṃ karonti, visūcikaṃ karonti, pakkhandiyaṃ karonti. Evaṃ āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti. Vijjādhārā vijjaṃ parivattetvā nagare vā ruddhe…pe… pakkhandiyaṃ karontī’’ti evaṃ vijjāmayaṃ payogaṃ dassetvā āthabbaṇikehi ca vijjādharehi ca māritānaṃ bahūni vatthūni vuttāni, kiṃ tehi! Idañhettha lakkhaṇaṃ māraṇāya vijjāparijappanaṃ vijjāmayo payogoti.
业报所生神通的运用,就是神通所成的加行。而所谓业报所生的神通,其实种类很多:龙有龙的神通,金翅鸟有金翅鸟的神通,夜叉有夜叉的神通,天人有天人的神通,国王有国王的神通。其中,龙的神通应当理解为:龙用看见、咬、触碰的方式去伤害别的众生。金翅鸟的神通应当理解为:能从大海里把两三百庹那么大的龙抓出来。夜叉则不同,他们来的时候看不见,打的时候也看不见,可是被他们打中的众生当场就死在那里,这就是夜叉的神通。天人的神通应当理解为:多闻天王在还没证得入流果之前,用眼睛作武器看鸠槃荼,就能让他们死去,其他天人各自也有各自的神通威力。国王的神通应当理解为:转轮王和他的随从能在空中飞行等等;阿育王能在上下各一由旬的范围内下令行事等等;还有父王狮子国国王用牙一击,就让小须摩那居士死去。巴利
Kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ iddhimayo payogo. Kammavipākajiddhi ca nāmesā nāgānaṃ nāgiddhi, supaṇṇānaṃ supaṇṇiddhi, yakkhānaṃ yakkhiddhi, devānaṃ deviddhi, rājūnaṃ rājiddhīti bahuvidhā. Tattha diṭṭhadaṭṭhaphuṭṭhavisānaṃ nāgānaṃ disvā ḍaṃsitvā phusitvā ca parūpaghātakaraṇe ‘‘nāgiddhi’’ veditabbā. Supaṇṇānaṃ mahāsamuddato dvattibyāmasatappamāṇanāguddharaṇe ‘‘supaṇṇiddhi’’ veditabbā. Yakkhā pana neva āgacchantā na paharantā dissanti, tehi pahaṭasattā pana tasmiṃyeva ṭhāne maranti, tatra tesaṃ ‘‘yakkhiddhi’’ daṭṭhabbā. Vessavaṇassa sotāpannakālato pubbe nayanāvudhena olokitakumbhaṇḍānaṃ maraṇe aññesañca devānaṃ yathāsakaṃ iddhānubhāve ‘‘deviddhi’’ veditabbā. Rañño cakkavattissa saparisassa ākāsagamanādīsu, asokassa heṭṭhā upari ca yojane āṇāpavattanādīsu, piturañño ca sīhaḷanarindassa dāṭhākoṭanena cūḷasumanakuṭumbiyassamaraṇe ‘‘rājiddhi’’ daṭṭhabbāti.
有些人则引用这样的经文:“再者,比丘们,如果有具足神通、心得自在的沙门或婆罗门,以邪恶的心对别人腹中的胎儿这样作意:‘但愿这腹中的胎儿不能平安出生。’比丘们,这样也是对家族的伤害。”他们举出这类经文之后,就说修习所成的神通也能做伤害他人的事;而且他们认为,在伤害他人的同时,神通也会毁坏,就像被燃烧的房屋围住的水罐会破裂一样。但这只是他们自己的想法罢了。为什么呢?因为这种说法和善三法、受三法、寻三法、小三法的分类对不上。怎么对不上呢?修习所成的神通,在善三法里既是善也是无记,而杀生是不善。在受三法里,神通和不苦不乐受相应,杀生则和苦受相应。在寻三法里,神通是无寻无伺,杀生则有寻有伺。在小三法里,神通是广大法,杀生是小法。巴利
Keci pana ‘‘puna caparaṃ, bhikkhave, samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto aññissā kucchigataṃ gabbhaṃ pāpakena manasāanupekkhitā hoti ‘aho vatāyaṃ kucchigato gabbho na sotthinā abhinikkhameyyā’ti. Evampi bhikkhave kulumbassa upaghāto hotī’’ti ādikāni suttāni dassetvā bhāvanāmayiddhiyāpi parūpaghātakammaṃ vadanti; saha parūpaghātakaraṇena ca ādittagharūparikhittassa udakaghaṭassa bhedanamiva iddhivināsañca icchanti; taṃ tesaṃ icchāmattameva. Kasmā? Yasmā kusalavedanāvitakkaparittattikehi na sameti. Kathaṃ? Ayañhi bhāvanāmayiddhi nāma kusalattike kusalā ceva abyākatā ca, pāṇātipāto akusalo. Vedanāttike adukkhamasukhasampayuttā pāṇātipāto dukkhasampayutto. Vitakkattike avitakkāvicārā, pāṇātipāto savitakkasavicāro. Parittattike mahaggatā, pāṇātipāto parittoti.
“或为他寻找夺命工具”:这里,“夺”就是夺取。夺取什么?生命。或者,可被夺取的东西就叫“夺取者”,意思是应当被放置(到他面前)。“工具”和“夺取者”合在一起,就是“夺命工具”。“他的”指人的身体。“寻找”意思是,能怎么弄到就怎么做,也就是应当把它放置(到他身边)。这就说明必须实际使用固定的手段。否则,仅仅找到了就犯波罗夷,那是不合理的。不过在巴利原文里,并没有把全部文句都引用出来;这里所说的武器属于固定使用的手段,为了单独指出它,才作了“剑……中间省略……绳子”这样的逐词解释。巴利
Satthahārakaṃ vāssa pariyeseyyāti ettha haratīti hārakaṃ. Kiṃ harati? Jīvitaṃ. Atha vā haritabbanti hārakaṃ; upanikkhipitabbanti attho. Satthañca taṃ hārakañcāti satthahārakaṃ. Assāti manussaviggahassa. Pariyeseyyāti yathā labhati tathā kareyya; upanikkhipeyyāti attho. Etena thāvarappayogaṃ dasseti. Itarathā hi pariyiṭṭhamatteneva pārājiko bhaveyya; na cetaṃ yuttaṃ. Pāḷiyaṃ pana sabbaṃ byañjanaṃ anādiyitvā yaṃ ettha thāvarappayogasaṅgahitaṃ satthaṃ, tadeva dassetuṃ ‘‘asiṃ vā…pe… rajjuṃ vā’’ti padabhājanaṃ vuttaṃ.
在这里,“武器”应当理解为除了前面已经说过的之外,任何带刃的东西。棍棒、石块、毒药、绳索这些,因为都能毁坏生命,所以也应归入“武器”的范围。
“或者赞叹死亡”:在这里,有人用“你这种罪恶、低劣的生活有什么用?你连好的食物都吃不上”这类方式,来显示活着的过患;又用“你是近事男,已经做了善事……你没有做过恶事,死了比活着更好,你从这里命终之后,会被天女围绕,在欢喜园里享受快乐”这类方式,来称赞死亡。这两种做法都是在赞叹死亡。因此,解释时分成了两种:显示活着的过患,和称赞死亡。巴利
Tattha satthanti vuttāvasesaṃ yaṃkiñci samukhaṃ veditabbaṃ. Laguḷapāsāṇavisarajjūnañca jīvitavināsanabhāvato satthasaṅgaho veditabbo. Maraṇavaṇṇaṃvāti ettha yasmā ‘‘kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena, yo tvaṃ na labhasi paṇītāni bhojanāni bhuñjitu’’ntiādinā nayena jīvite ādīnavaṃ dassentopi ‘‘tvaṃ khosi upāsaka katakalyāṇo…pe… akataṃ tayā pāpaṃ, mataṃ te jīvitā seyyo, ito tvaṃ kālaṅkato paricarissasi accharāparivuto nandanavane sukhappatto viharissasī’’tiādinā nayena maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇantopi maraṇavaṇṇameva saṃvaṇṇeti. Tasmā dvidhā bhinditvā padabhājanaṃ vuttaṃ – ‘‘jīvite ādīnavaṃ dasseti, maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇatī’’ti.
“或劝人死”是指让人采取导致死亡的方法。在“拿刀来”这类说法里,虽然没有提到“掉进坑里、地狱或悬崖”等等,但因为后面已经说明了这个道理,就该知道这些在意义上也已经说到了。毕竟不可能把一切都按它具体的样子一一说出来。巴利
Maraṇāya vā samādapeyyāti maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya. Satthaṃ vā āharāti ādīsu ca yampi na vuttaṃ ‘‘sobbhe vā narake vā papāte vā papatā’’tiādi, taṃ sabbaṃ parato vuttanayattā atthato vuttamevāti veditabbaṃ. Na hi sakkā sabbaṃ sarūpeneva vattuṃ.
“如是心、如是意”:这里说的是“如是之心、如是之意”;在“死对你比活着更好”这句话里,指的是死亡之心、死亡之意。不过,这里说“意”是为了说明“心”这个词的含义,而从意义上说,这两者其实是同一个东西,所以为了显示它们在意义上没有差别,就说“心即是意,意即是心”。即使把“如是”这个词抽出来,意思也还没有真正说清楚。在“种种思惟”这个说法里,应当根据上下文把“如是”补进去。要知道,虽然这里没有直接说成“如是种种思惟”,但根据上下文,其实已经表达了这层意思。同样地,为了显示这个意思,经文接着说了“有死亡想”等等。还有,这里的“思惟”并不是指“寻”这个心所,而只是“安排、筹划”的另一种说法。而这种安排,在这个语境里,可以归入想、思、意图之中。所以,应当理解为:他的思惟是种种、多样的,因此叫“种种思惟”。同样地,它的词语解释也是按照想、思、意图来说的。这里所说的“意图”,应当理解为“寻”。巴利
Iticittamanoti iticitto itimano; ‘‘mataṃ te jīvitā seyyo’’ti ettha vuttamaraṇacitto maraṇamanoti attho. Yasmā panettha mano cittasaddassa atthadīpanatthaṃ vutto, atthato panetaṃ ubhayampi ekameva, tasmā tassa atthato abhedaṃ dassetuṃ ‘‘yaṃ cittaṃ taṃ mano, yaṃ mano taṃ citta’’nti vuttaṃ. Itisaddaṃ pana uddharitvāpi na tāva attho vutto. Cittasaṅkappoti imasmiṃ pade adhikāravasena itisaddo āharitabbo. Idañhi ‘‘iticittasaṅkappo’’ti evaṃ avuttampi adhikārato vuttameva hotīti veditabbaṃ. Tathā hissa tamevaatthaṃ dassento ‘‘maraṇasaññī’’tiādimāha. Yasmā cettha ‘‘saṅkappo’’ti nayidaṃ vitakkassa nāmaṃ. Atha kho saṃvidahanamattassetaṃ adhivacanaṃ. Tañca saṃvidahanaṃ imasmiṃ atthe saññācetanādhippāyehi saṅgahaṃ gacchati. Tasmā citto nānappakārako saṅkappo assāti cittasaṅkappoti evamattho daṭṭhabbo. Tathā hissa padabhājanampi saññācetanādhippāyavasena vuttaṃ. Ettha ca ‘‘adhippāyo’’ti vitakko veditabbo.
以种种差别的方式,是指以大大小小的各种方法。其中,在赞叹死亡方面,应当知道:通过显示活着的过患,这是小的方式;通过称赞死亡,这是大的方式。而在劝人赴死方面,应当知道:通过握拳、用膝盖顶撞等来劝人赴死,这是大的方式;比如在共同进食的人指甲里投毒等来劝人赴死,这是小的方式。巴利
Uccāvacehi ākārehīti mahantāmahantehi upāyehi. Tattha maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇane tāva jīvite ādīnavadassanavasena avacākāratā maraṇe vaṇṇabhaṇanavasena uccākāratā veditabbā. Samādapane pana muṭṭhijāṇunipphoṭanādīhi maraṇasamādapanavasena uccākāratā, ekato bhuñjantassa nakhe visaṃ pakkhipitvā maraṇādisamādapanavasena avacākāratā veditabbā.
在坑穴、地狱或悬崖中:这里,坑穴指的是四周陡峭、深邃的坑洞。地狱指的是地面处处开裂而自然形成的大裂缝,大象也会掉进去,盗贼也藏身其中。悬崖指的是一侧陡峭断绝的地方,或在山与山之间,或在陆地与陆地之间。依前者:这是就行淫法、取不与物而犯波罗夷的人而说的。其余内容因为前面已经说过,而且含义浅显,所以很清楚。巴利
Sobbhe vā narake vā papāte vāti ettha sobbho nāma samantato chinnataṭo gambhīro āvāṭo. Narako nāma tattha tattha phalantiyā bhūmiyā sayameva nibbattā mahādarī, yattha hatthīpi patanti, corāpi nilīnā tiṭṭhanti. Papātoti pabbatantare vā thalantare vā ekato chinno hoti. Purime upādāyāti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā adinnañca ādiyitvā pārājikaṃ āpattiṃ āpanne puggale upādāya. Sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti.
174 174. 这样把已经诵出的学处按顺序逐条解释之后,现在,因为在下面对词语的解释中,只是简略地显示了人的波罗夷,并没有详细地举出罪相来确立纲目。而在简略显示的意义当中,比丘们并不能以一切方式掌握其方法,未来恶人也就有了可乘之机。因此,为了让比丘们能以一切方式掌握方法,也为了遮止未来恶人的可乘之机,再次以“自己决意”等方式确立纲目,详细显示人的波罗夷,而说“自己杀”等。巴利
174. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi saṅkhepeneva manussaviggahapārājikaṃ dassitaṃ, na vitthārena āpattiṃ āropetvā tanti ṭhapitā. Saṅkhepadassite ca atthe na sabbākāreneva bhikkhū nayaṃ gahetuṃ sakkonti, anāgate ca pāpapuggalānampi okāso hoti, tasmā bhikkhūnañca sabbākārena nayaggahaṇatthaṃ anāgate ca pāpapuggalānaṃ okāsapaṭibāhanatthaṃ puna ‘‘sāmaṃ adhiṭṭhāyā’’tiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārato manussaviggahapārājikaṃ dassento ‘‘sāmanti sayaṃ hanatī’’tiādimāha.
这里,连同难词注释一起作出的判定如下:“以身”是指用手、脚、拳头、膝盖等任何大小肢体。“以身所系物”是指没有从身体上解下来的刀剑等武器。“以投掷物”是指从身体和身所系物上解下来后投掷出去的箭、矛等。到这里,已经说明了亲手杀和投掷杀这两种加行。巴利
Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā – kāyenāti hatthena vā pādena vā muṭṭhinā vā jāṇunā vā yena kenaci aṅgapaccaṅgena. Kāyapaṭibaddhenāti kāyato amocitena asiādinā paharaṇena. Nissaggiyenāti kāyato ca kāyapaṭibaddhato ca mocitena ususattiādinā. Ettāvatā sāhatthiko ca nissaggiyo cāti dve payogā vuttā honti.
在这里,每一种又按是否指定目标分成两类。其中,指定目标的情况是:他针对某个指定对象下手,就因那个对象死亡这件事而结罪。没有指定目标的情况是:心里想“不管是谁,死了就行”,这样因为下手这个因缘,无论谁死了,都因这件事而结罪。不管哪种情况,如果打下去当时就死了,或者后来因为同一伤病而死,都是在打下手的当下就结罪。如果带着杀意打了一下,对方没死,后来又起了别的心念再打一下,假如对方是因为第一击而死的,那就只跟第一击的业绑在一起;如果是因为第二击而死的,就不构成杀生。即使对方因这两击而死,也还是只跟第一击的业绑在一起。即使对方没有因这两击而死,也没有杀生。这个道理也适用于很多人一起打一个人的情形,同样是跟导致死亡的那一击结罪。巴利
Tattha ekameko uddissānuddissabhedato duvidho. Tattha uddesike yaṃ uddissa paharati, tasseva maraṇena kammunā bajjhati. ‘‘Yo koci maratū’’ti evaṃ anuddesike pahārappaccayā yassa kassaci maraṇena kammunā bajjhati. Ubhayathāpi ca paharitamatte vā maratu pacchā vā teneva rogena, paharitamatteyeva kammunā bajjhati. Maraṇādhippāyena ca pahāraṃ datvā tena amatassa puna aññacittena pahāre dinne pacchāpi yadi paṭhamappahāreneva marati, tadā eva kammunā baddho. Atha dutiyappahārena marati, natthi pāṇātipāto. Ubhayehi matepi paṭhamappahāreneva kammunā baddho. Ubhayehi amate nevatthi pāṇātipāto. Esa nayo bahūhipi ekassa pahāre dinne. Tatrāpi hi yassa pahārena marati, tasseva kammunā baddho hotīti.
在这里,还应当了解业与犯戒之间的差别,以及羊的四种情况。有人盯着一只躺在某处的羊,心想“我夜里来杀它”。而羊躺的地方,却躺着他的母亲、父亲或一位阿拉汉,身上披着黄褐色的袈裟。他夜里来,心想“我要杀羊”,结果杀了母亲、父亲或阿拉汉。因为当时有“我要杀这个东西”的作意,所以他既是杀者,也触犯了无间业,并犯波罗夷。如果躺在那里的是别的外来人,他心想“我要杀羊”而杀了那人,他既是杀者,也犯波罗夷,但不触犯无间业。如果躺在那里的是夜叉或饿鬼,他心想“我要杀羊”而杀了它,他只是杀者,不触无间业,也不犯波罗夷,但犯粗罪。如果那里没有别人躺着,就是一只羊,他杀了它,他既是杀者,也犯波逸提。如果他心想“我要杀母亲、父亲或阿拉汉中的某一位”,结果确实杀了其中一位,他既是杀者,也触无间业,并犯波罗夷。如果他心想“我要杀他们中的某一位”,结果杀了别的外来人,或杀了夜叉、饿鬼,或杀了羊,就按前面所说的道理来理解。不过在这里,作意是极其凶暴的。巴利
Kammāpattibyattibhāvatthañcettha eḷakacatukkampi veditabbaṃ. Yo hi eḷakaṃ ekasmiṃ ṭhāne nipannaṃ upadhāreti ‘‘rattiṃ āgantvā vadhissāmī’’ti. Eḷakassa ca nipannokāse tassa mātā vā pitā vā arahā vā paṇḍukāsāvaṃ pārupitvā nipanno hoti. So rattibhāge āgantvā ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā māreti. ‘‘Imaṃ vatthuṃ māremī’’ti cetanāya atthibhāvato ghātako ca hoti, anantariyakammañca phusati, pārājikañca āpajjati . Añño koci āgantuko nipanno hoti , ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti taṃ māreti, ghātako ca hoti pārājikañca āpajjati, ānantariyaṃ na phusati. Yakkho vā peto vā nipanno hoti, ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti taṃ māreti ghātakova hoti, na cānantariyaṃ phusati, na ca pārājikaṃ āpajjati, thullaccayaṃ pana hoti. Añño koci nipanno natthi, eḷakova hoti taṃ māreti, ghātako ca hoti, pācittiyañca āpajjati. ‘‘Mātāpituarahantānaṃ aññataraṃ māremī’’ti tesaṃyeva aññataraṃ māreti, ghātako ca hoti, ānantariyañca phusati, pārājikañca āpajjati. ‘‘Tesaṃ aññataraṃ māressāmī’’ti aññaṃ āgantukaṃ māreti, yakkhaṃ vā petaṃ vā māreti, eḷakaṃ vā māreti, pubbe vuttanayena veditabbaṃ. Idha pana cetanā dāruṇā hotīti.
在这里,还应当知道其他像稻草堆这类情形。比如有人想“我要擦拭血刀或矛”,结果进入稻草堆时,杀死了躺在里面的母亲、父亲、阿拉汉、外来的人、夜叉、饿鬼或畜生。从世俗说法来讲,他被称为“杀者”,但因为并没有杀心,所以既不构成业,也不犯戒。可是,如果有人在进入时察觉到了身体的触感,心想“里面想必有众生,让它死吧”,然后进入杀死,那么就要根据那些对象的不同,判定他结业和犯戒。这个道理,也适用于为了藏匿而进入的人,以及向丛林、灌木丛等处投掷的人。巴利
Aññānipi ettha palālapuñjādivatthūni veditabbāni. Yo hi ‘‘lohitakaṃ asiṃ vā sattiṃ vā pucchissāmī’’ti palālapuñje pavesento tattha nipannaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā āgantukapurisaṃ vā yakkhaṃ vā petaṃ vā tiracchānagataṃ vā māreti, vohāravasena ‘‘ghātako’’ti vuccati, vadhakacetanāya pana abhāvato neva kammaṃ phusati, na āpattiṃ āpajjati. Yo pana evaṃ pavesento sarīrasamphassaṃ sallakkhetvā ‘‘satto maññe abbhantaragato maratū’’ti pavesetvā māreti, tassa tesaṃ vatthūnaṃ anurūpena kammabaddho ca āpatti ca veditabbā. Esa nayo tattha nidahanatthaṃ pavesentassāpi vanappagumbādīsu khipantassāpi.
如果有人想着“我要杀贼”,结果杀死了扮成贼的样子走来的父亲,他就触犯了无间业,也犯下波罗夷罪。但如果有人看见敌军中另一个战士正在和父亲交战,就向那个战士射箭,心想“射中这个人,就会射中我父亲”,而箭正好按他的意图射中了父亲,那他就是杀父者。如果他想的是“那个战士被射中后,我父亲就会逃走”而射箭,箭却没有按他的意图飞,结果杀死了父亲,那么按世俗的说法,他被称为“杀父者”,但并没有无间业。巴利
Yopi ‘‘coraṃ māremī’’ti coravesena gacchantaṃ pitaraṃ māreti, ānantariyañca phusati, pārājiko ca hoti. Yo pana parasenāya aññañca yodhaṃ pitarañca kammaṃ karonte disvā yodhassa usuṃ khipati, ‘‘etaṃ vijjhitvā mama pitaraṃ vijjhissatī’’ti yathādhippāyaṃ gate pitughātako hoti. ‘‘Yodhe viddhe mama pitā palāyissatī’’ti khipati, usu ayathādhippāyaṃ gantvā pitaraṃ māreti, vohāravasena ‘‘pitughātako’’ti vuccati; ānantariyaṃ pana natthīti.
“坚定地将心指向它而站在近处”是指站在附近。“命令”是指指定对象或没有指定对象而发出命令。其中,当敌军已经列阵在前,若没有指定对象就命令“这样射、这样打、这样杀”,那么受命者杀多少,双方就有多少杀生。如果这时发令者的父母在场,他也会触犯无间业。如果只有受命者的父母在场,那就只有受命者一人触犯无间业。如果被杀者是阿拉汉,那双方都触犯无间业。但如果是先指定对象再命令“射那个高的、矮的、穿红衣的、穿蓝衣的、坐在象背上的、坐在中间的,打他、杀他”,如果受命者杀的就是那个人,那双方都有杀生;如果所杀的是无间业的对象,那就犯无间业。如果杀的是别人,发令者就没有杀生。到这里,关于命令的加行就讲完了。巴利
Adhiṭṭhahitvāti samīpe ṭhatvā. Āṇāpetīti uddissa vā anuddissa vā āṇāpeti. Tattha parasenāya paccupaṭṭhitāya anuddisseva ‘‘evaṃ vijjha , evaṃ pahara, evaṃ ghātehī’’ti āṇatte yattake āṇatto ghāteti, tattakā ubhinnaṃ pāṇātipātā. Sace tattha āṇāpakassa mātāpitaro honti, ānantariyampi phusati. Sace āṇattasseva mātāpitaro, sova ānantariyaṃ phusati. Sace arahā hoti, ubhopi ānantariyaṃ phusanti. Uddisitvā pana ‘‘etaṃ dīghaṃ rassaṃ rattakañcukaṃ nīlakañcukaṃ hatthikkhandhe nisinnaṃ majjhe nisinnaṃ vijjha pahara ghātehī’’ti āṇatte sace so tameva ghāteti, ubhinnampi pāṇātipāto; ānantariyavatthumhi ca ānantariyaṃ. Sace aññaṃ māreti, āṇāpakassa natthi pāṇātipāto. Etena āṇattiko payogo vutto hoti. Tattha –
对象、时间、地点,武器和举止姿态;
智者应当先衡量这五种情况,再把握其中的义理。巴利
Vatthuṃ kālañca okāsaṃ, āvudhaṃ iriyāpathaṃ; Tulayitvā pañca ṭhānāni, dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇo.
事、时、处,武器、威仪,
行为差别,就是这六个命令的决定因素。巴利
Vatthu kālo ca okāso, āvudhaṃ iriyāpatho; Kiriyāvisesoti ime, cha āṇattiniyāmakā.
在这里,“对象”是指要被杀的那个众生。“时间”是指上午、傍晚等时段,以及青年、老年等年龄阶段。“地点”是指村庄、树林、家门口、屋子里面、车道、十字路口等等。“武器”是指剑、箭、矛之类。“威仪路”是指被杀者的行走、坐下等动作姿态。“行为差别”是指刺、砍、劈、剥头皮等等。巴利
Tattha ‘‘vatthū’’ti māretabbo satto. ‘‘Kālo’’ti pubbaṇhasāyanhādikālo ca yobbanathāvariyādikālo ca. ‘‘Okāso’’ti gāmo vā vanaṃ vā gehadvāraṃ vā gehamajjhaṃ vā rathikā vā siṅghāṭakaṃ vāti evamādi. ‘‘Āvudha’’nti asi vā usu vā satti vāti evamādi. ‘‘Iriyāpatho’’ti māretabbassa gamanaṃ vā nisajjā vāti evamādi. ‘‘Kiriyāviseso’’ti vijjhanaṃ vā chedanaṃ vā bhedanaṃ vā saṅkhamuṇḍakaṃ vāti evamādi.
如果违背了对象,命令说“杀掉那个人”,却杀了另一个人;或者命令说“在前面打杀”,却在后面、侧面或其他地方打杀,那么下命令的人不构成业缚,只有受命杀人的人构成业缚。如果没有违背对象,按照命令去杀,那么下命令的人在发出命令的那一刻、受命的人在杀人的那一刻,两者都构成业缚。在这里,由于对象不同,业和罪过也就不同。以上就是关于对象方面,应当先了解什么是符合约定、什么是违背约定。巴利
Yadi hi vatthuṃ visaṃvādetvā ‘‘yaṃ mārehī’’ti āṇatto tato aññaṃ māreti, ‘‘purato paharitvā mārehī’’ti vā āṇatto pacchato vā passato vā aññasmiṃ vā padese paharitvā māreti. Āṇāpakassa natthi kammabandho; āṇattasseva kammabandho. Atha vatthuṃ avisaṃvādetvā yathāṇattiyā māreti, āṇāpakassa āṇattikkhaṇe āṇattassa ca māraṇakkhaṇeti ubhayesampi kammabandho. Vatthuvisesena panettha kammaviseso ca āpattiviseso ca hotīti. Evaṃ tāva vatthumhi saṅketavisaṅketatā veditabbā.
如果只是命令“午前去杀”,没有限定“今天还是明天”,那么受命的人不管哪一天午前去杀,都不算违背约定。但如果命令的是“今天午前去杀”,他却在中午、傍晚,或者第二天午前才去杀,那就违背了约定,下命令的人也不承担业缚。如果受命的人本来想在午前杀,努力到中午才得手,道理也一样。按照这个道理,就应该明白:在各种时间差别中,什么时候算守约、什么时候算违约。巴利
Kāle pana yo ‘‘ajja sve’’ti aniyametvā ‘‘pubbaṇhe mārehī’’ti āṇatto yadā kadāci pubbaṇhe māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘ajja pubbaṇhe’’ti vutto majjhanhe vā sāyanhe vā sve vā pubbaṇhe māreti. Visaṅketo hoti, āṇāpakassa natthi kammabandho. Pubbaṇhe māretuṃ vāyamantassa majjhanhe jātepi eseva nayo. Etena nayena sabbakālappabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.
关于地点:如果命令时没有限定,只说“把站在村里的那个人杀掉”,那么受命的人不管在哪里杀了他,都不算违背约定。但如果命令时限定了“只能在村里杀”,他却在树林里杀了;同样,命令说“在树林里杀”,他却在村里杀了;命令说“在内屋门口杀”,他却在屋子中间杀了——这就违背了约定。按照这个道理,应当知道:在一切地点差别中,什么情况算守约、什么情况算违约。巴利
Okāsepi yo ‘‘etaṃ gāme ṭhitaṃ mārehī’’ti aniyametvā āṇatto taṃ yattha katthaci māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘gāmeyevā’’ti niyametvā āṇatto vane māreti, tathā ‘‘vane’’ti āṇatto gāme māreti. ‘‘Antogehadvāre’’ti āṇatto gehamajjhe māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbokāsabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.
关于武器,如果一个人被命令“用武器杀”,但没有限定“用剑还是用箭”,那么他用任何一种武器去杀,都不算违越约定。但如果他被吩咐“用剑”却用箭去杀,被吩咐“用这把剑”却用另一把剑去杀;或者对同一把剑,他被吩咐“用这个刃杀”却用另一个刃、或用剑面、剑尖、剑柄去杀,那就违越约定了。按照这个道理,应当知道在一切武器种类中,都有约定和违越约定的情况。巴利
Āvudhepi yo ‘‘asinā vā usunā vā’’ti aniyametvā ‘‘āvudhena mārehī’’ti āṇatto yena kenaci āvudhena māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘asinā’’ti vutto usunā, ‘‘iminā vā asinā’’ti vutto aññena asinā māreti. Etasseva vā asissa ‘‘imāya dhārāya mārehī’’ti vutto itarāya vā dhārāya talena vā tuṇḍena vā tharunā vā māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbaāvudhabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.
关于威仪方面,如果有人说“把那个正在走的人杀掉”,受命者如果杀了正在走的他,就不算违背约定。但如果被吩咐“只杀正在走的人”,却杀了坐着的人;或者被吩咐“只杀坐着的人”,却杀了正在走的人,那就是违背约定。按照这个方式,在各种威仪差别中,应当了解约定和违背约定的情况。巴利
Iriyāpathe pana yo ‘‘etaṃ gacchantaṃ mārehī’’ti vadati, āṇatto ca naṃ sace gacchantaṃ māreti, natthi visaṅketo. ‘‘Gacchantameva mārehī’’ti vutto pana sace nisinnaṃ māreti. ‘‘Nisinnameva vā mārehī’’ti vutto gacchantaṃ māreti, visaṅketo hoti. Etena nayena sabbairiyāpathabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.
在行为方式上也是如此:如果有人被吩咐“刺穿后再杀”,他就确实刺穿后再杀,那就不算违背约定。但如果有人被吩咐“刺穿后再杀”,他却砍断后再杀,那就是违背约定。按照这个方法,在各种行为方式的差别中,应当知道什么是符合约定、什么是违背约定。巴利
Kiriyāvisesepi yo ‘‘vijjhitvā mārehī’’ti vutto vijjhitvāva māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘vijjhitvā mārehī’’ti vutto chinditvā māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbakiriyāvisesabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.
如果有人不具体指定,只按特征下令说“把长的、短的、黑的、白的、瘦的、胖的杀掉”,受命的人杀了任何一个这类人,那双方都不算违约,都犯波罗夷。但如果他是针对自己下令,受命的人心想“就是这个人”,结果杀了下令者本人,那下令者犯恶作,杀人者犯波罗夷。如果下令者是针对自己下令,而对方却杀了另一个这类人,那下令者无罪,只有杀人者犯波罗夷。为什么?因为没有限定地点。不过,即使是针对自己下令,如果限定了地点,说“在某处夜间住处、日间住处、上座座位、新学座位或中间座位上坐着的那种人,你杀他”,而那里坐的却是另一个人,受命的人如果杀了那个人,杀人者不能脱罪,下令者也不能脱罪。为什么?因为地点已经限定了。如果在限定地点以外的地方杀,下令者就无罪。这个道理在大注疏里已经讲得很清楚、很确定了,所以在这里不应该轻慢对待。巴利
Yo pana liṅgavasena ‘‘dīghaṃ rassaṃ kāḷaṃ odātaṃ kisaṃ thūlaṃ mārehī’’ti aniyametvā āṇāpeti, āṇatto ca yaṃkiñci tādisaṃ māreti, natthi visaṅketo ubhinnaṃ pārājikaṃ. Atha pana so attānaṃ sandhāya āṇāpeti, āṇatto ca ‘‘ayameva īdiso’’ti āṇāpakameva māreti, āṇāpakassa dukkaṭaṃ, vadhakassa pārājikaṃ. Āṇāpako attānaṃ sandhāya āṇāpeti, itaro aññaṃ tādisaṃ māreti, āṇāpako muccati, vadhakasseva pārājikaṃ. Kasmā? Okāsassa aniyamitattā. Sace pana attānaṃ sandhāya āṇāpentopi okāsaṃ niyameti, ‘‘asukasmiṃ nāma rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne vā therāsane vā navāsane vā majjhimāsane vā nisinnaṃ evarūpaṃ nāma mārehī’’ti. Tattha ca añño nisinno hoti, sace āṇatto taṃ māreti, neva vadhako muccati na āṇāpako. Kasmā? Okāsassa niyamitattā. Sace pana niyamitokāsato aññatra māreti, āṇāpako muccatīti ayaṃ nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ suṭṭhu daḷhaṃ katvā vutto. Tasmā ettha na anādariyaṃ kātabbanti.
现在,为了说明“由使者”这个论母词条的含义,说了“比丘命令比丘”等四种情况。其中,“他认为是那个人”:受命者把命令者所指明的“某某人”就当成那个人,于是夺了那个人的命,两个人都犯波罗夷。“他认为是那个人却杀了另一个人”:被命令“你去夺某人的命”,受命者以为就是那个人而下手,结果杀了一个相似的另一个人,根本命令者不犯。“他以为是另一个人却杀了那个人”:受命者看到命令者所说的那个人的强壮同伴站在旁边,心想“这人仗着那人的势力才这么嚣张,我先把这个人杀了”,在打下去的时候,那人转身站到了那个位置,受命者误以为那就是“同伴”而夺了他的命,两个人都犯波罗夷。“他以为是另一个人却杀了另一个人”:按前面的道理,心想“我先把他的同伴杀了”,结果杀的正是同伴,只有那个受命者犯波罗夷。巴利
Idāni ye dūtenāti imassa mātikāpadassa niddesadassanatthaṃ ‘‘bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī’’tiādayo cattāro vārā vuttā. Tesu so taṃ maññamānoti so āṇatto yo āṇāpakena ‘‘itthannāmo’’ti akkhāto, taṃ maññamāno tameva jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Taṃ maññamāno aññanti ‘‘yaṃ jīvitā voropehī’’ti vutto taṃ maññamāno aññaṃ tādisaṃ jīvitā voropeti, mūlaṭṭhassa anāpatti. Aññaṃ maññamāno tanti yo āṇāpakena vutto, tassa balavasahāyaṃ samīpe ṭhitaṃ disvā ‘‘imassa balenāyaṃ gajjati, imaṃ tāva jīvitā voropemī’’ti paharanto itarameva parivattitvā tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ ‘‘sahāyo’’ti maññamāno jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Aññaṃ maññamāno aññanti purimanayeneva ‘‘imaṃ tāvassa sahāyaṃ jīvitā voropemī’’ti sahāyameva voropeti, tasseva pārājikaṃ.
在解释“使者辗转传递”这一部分时,在“向某某人传达”等语句中,应当知道有一位老师和三位名叫佛护、法护、僧护的弟子。其中,“比丘命令比丘”是指:老师想杀死某个人,把这件事说明之后,命令佛护。“向某某人传达”是指:佛护,你去,把这件事传达给法护。“某某人应向某某人传达”是指:法护也应该向僧护传达。“某某人应夺走某某人的生命”是指:这样被你命令的法护所命令的僧护,应该夺走那个人的生命;因为他在我们当中是勇敢的人,有能力做这件事。“犯恶作罪”是指:这样命令的老师,首先就犯了恶作罪。“他向另一个人转告”是指:佛护对法护、法护对僧护转告说:“我们的老师这样说:‘据说要夺走某某人的生命。’据说你是我们当中的勇士。”这样,他们也犯了恶作罪。“杀手接受”是指:僧护答应说:“好,我将夺走。” “根本者的罪是土喇咤亚”是指:僧护刚一接受,老师就犯了土喇咤亚罪。因为大众是被他指使去做这恶事的。“他如果那样”是指:如果那位僧护夺走了那个人的生命,那么四个人全都犯波罗夷。不只是四个人,用这种方式,如果不取消约定而辗转命令,即使有百位沙门、千位沙门,所有人全都犯波罗夷。巴利
Dūtaparamparāpadassa niddesavāre itthannāmassa pāvadātiādīsu eko ācariyo tayo buddharakkhitadhammarakkhitasaṅgharakkhitanāmakā antevāsikā daṭṭhabbā. Tattha bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetīti ācariyo kañci puggalaṃ mārāpetukāmo tamatthaṃ ācikkhitvā buddharakkhitaṃ āṇāpeti. Itthannāmassa pāvadāti gaccha tvaṃ, buddharakkhita, etamatthaṃ dhammarakkhitassa pāvada. Itthannāmo itthannāmassa pāvadatūti dhammarakkhitopi saṅgharakkhitassa pāvadatu. Itthannāmo itthannāmaṃ jīvitā voropetūti evaṃ tayā āṇattena dhammarakkhitena āṇatto saṅgharakkhito itthannāmaṃ puggalaṃ jīvitā voropetu; so hi amhesu vīrajātiko paṭibalo imasmiṃ kammeti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ āṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭaṃ. So itarassa ārocetīti buddharakkhito dhammarakkhitassa, dhammarakkhito ca saṅgharakkhitassa ‘‘amhākaṃ ācariyo evaṃ vadati – ‘itthannāmaṃ kira jīvitā voropehī’ti. Tvaṃ kira amhesu vīrapuriso’’ti āroceti; evaṃ tesampi dukkaṭaṃ. Vadhako paṭiggaṇhātīti ‘‘sādhu voropessāmī’’ti saṅgharakkhito sampaṭicchati. Mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassāti saṅgharakkhitena paṭiggahitamatte ācariyassa thullaccayaṃ. Mahājano hi tena pāpe niyojitoti. So tanti so ce saṅgharakkhito taṃ puggalaṃ jīvitā voropeti, sabbesaṃ catunnampi janānaṃ pārājikaṃ. Na kevalañca catunnaṃ, etenūpāyena visaṅketaṃ akatvā paramparāya āṇāpentaṃ samaṇasataṃ samaṇasahassaṃ vā hotu sabbesaṃ pārājikameva.
在解释“违越约定的使者”这一词条时,“他命令另一个人”的意思是:佛护被老师命令后,没有去见法护,或者不想传达,就直接去找僧护,说:“我们的老师这样说:‘据说要夺取某某人的生命。’”他这样就是在破坏约定而发出命令。正因为他破坏了约定,才被称为“违越约定的使者”。“犯恶作罪”是说:在发出命令时,佛护就先犯了恶作。“接受,犯恶作罪”是说:当僧护答应接受时,应当知道根本者(老师)本身就犯了恶作。如果这样的话,那接受时岂不是没有罪了?可是在传递消息、接受、随喜死亡这些情况下都有罪,接受死亡任务时怎么会没有罪呢?所以,接受者本身就有这个恶作。正因如此,这里没有说“根本者的”。在前面那种方式里,也应当知道接受者有罪;只是因为没机会,所以没有说。因此,无论谁接受,都因为那个原因而有罪,这是我们在这一点上的主张。就像这里一样,在不与取(偷盗)中也是如此。巴利
Visakkiyadūtapadaniddese so aññaṃ āṇāpetīti so ācariyena āṇatto buddharakkhito dhammarakkhitaṃ adisvā vā avattukāmo vā hutvā saṅgharakkhitameva upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ ācariyo evamāha – ‘itthannāmaṃ kira jīvitā voropehī’’ti visaṅketaṃ karonto āṇāpeti. Visaṅketakaraṇeneva hi esa ‘‘visakkiyadūto’’ti vuccati. Āpatti dukkaṭassāti āṇattiyā tāva buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. Paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti saṅgharakkhitena sampaṭicchite mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti veditabbaṃ. Evaṃ sante paṭiggahaṇe āpattiyeva na siyā, sañcaritta paṭiggahaṇamaraṇābhinandanesupi ca āpatti hoti, maraṇapaṭiggahaṇe kathaṃ na siyā tasmā paṭiggaṇhantassevetaṃ dukkaṭaṃ. Tenevettha ‘‘mūlaṭṭhassā’’ti na vuttaṃ. Purimanayepi cetaṃ paṭiggaṇhantassa veditabbameva; okāsābhāvena pana na vuttaṃ. Tasmā yo yo paṭiggaṇhāti, tassa tassa tappaccayā āpattiyevāti ayamettha amhākaṃ khanti. Yathā cettha evaṃ adinnādānepīti.
如果那个人真的夺走了他的生命,那么下令的佛护和动手的僧护,两人都犯波罗夷。但根本老师因为已经取消了约定,所以不犯波罗夷。法护因为不知情,完全无犯。而佛护虽然保全了另外两人,自己却因此堕落了。巴利
Sace pana so taṃ jīvitā voropeti, āṇāpakassa ca buddharakkhitassa voropakassa ca saṅgharakkhitassāti ubhinnampi pārājikaṃ. Mūlaṭṭhassa pana ācariyassa visaṅketattā pārājikena anāpatti. Dhammarakkhitassa ajānanatāya sabbena sabbaṃ anāpatti. Buddharakkhito pana dvinnaṃ sotthibhāvaṃ katvā attanā naṭṭhoti.
在“去而复返的使者”这一释义中:“他去后又回来”,意思是:他走到那个应被夺命的人附近,因为对方守护严密,没法杀掉他,就回来了。“当你能的时候,那时再动手”,意思是:何必今天就要杀?去吧,等你能下手的时候,那时再夺他的命。“犯恶作罪”,意思是:像这样再次下命令,也只是犯恶作罪。但如果那个人必定会被夺命,那么成办此事的思心所就如同道心之后紧接着的果心一样,所以这个人在下命令的当下就犯波罗夷。即使杀手过了六十年才杀那个人,而下命令的人在中间就命终了,或者还俗了,或者以非沙门身份命终,或者将来会还俗。如果下命令的人在家时,针对母亲、父亲或阿拉汉下了这样的命令,然后出家;在他出家之后,受命的人杀了那个人,那么下命令的人在家时就已经成了杀母者、杀父者或杀阿拉汉者,因此他的出家与具足戒都不能成立。即使应被杀的人在命令时还是凡夫,但当受命者杀他时,他已经证得阿拉汉;或者他挨了受命者的打击后,依靠由痛苦所生的信心修观,证得阿拉汉果,随后就因为那个病而命终,那么下命令的人在命令的当下就成了杀阿拉汉者。而杀手则在任何情况下,都是在着手行动的当下就犯波罗夷。巴利
Gatapaccāgatadūtaniddese – so gantvā puna paccāgacchatīti tassa jīvitā voropetabbassa samīpaṃ gantvā susaṃvihitārakkhattā taṃ jīvitā voropetuṃ asakkonto āgacchati. Yadā sakkosi tadāti kiṃ ajjeva mārito mārito hoti, gaccha yadā sakkosi, tadā naṃ jīvitā voropehīti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ puna āṇattiyāpi dukkaṭameva hoti. Sace pana so avassaṃ jīvitā voropetabbo hoti, atthasādhakacetanā maggānantaraphalasadisā, tasmā ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko. Sacepi vadhako saṭṭhivassātikkamena taṃ vadhati, āṇāpako ca antarāva kālaṅkaroti, hīnāya vā āvattati, assamaṇova hutvā kālañca karissati, hīnāya vā āvattissati. Sace āṇāpako gihikāle mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā sandhāya evaṃ āṇāpetvā pabbajati, tasmiṃ pabbajite āṇatto taṃ māreti, āṇāpako gihikāleyeva mātughātako pitughātako arahantaghātako vā hoti, tasmā nevassa pabbajjā , na upasampadā ruhati. Sacepi māretabbapuggalo āṇattikkhaṇe puthujjano, yadā pana naṃ āṇatto māreti tadā arahā hoti, āṇattato vā pahāraṃ labhitvā dukkhamūlikaṃ saddhaṃ nissāya vipassanto arahattaṃ patvā tenevābādhena kālaṃkaroti, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva arahantaghātako. Vadhako pana sabbattha upakkamakaraṇakkhaṇeyeva pārājikoti.
现在,为了在这些全都以“使者”方式说到的论母项目中,显示合乎约定与违离约定的情况,巴利
Idāni ye sabbesuyeva imesu dūtavasena vuttamātikāpadesu saṅketavisaṅketadassanatthaṃ
已经说了三种情况。其中,第一种情况:因为他说话声音轻细,或者那人耳聋,听不到“不要杀”这句话,所以根本者没有得到解脱。第二种情况:因为对方听到了,所以得到解脱。第三种情况:因为他使对方听到了,而另一个人答应“好”之后停手了,所以两个人都得到解脱。巴利
Vuttā tayo vārā, tesu paṭhamavāre tāva – yasmā taṃ saṇikaṃ vā bhaṇanto tassa vā badhiratāya ‘‘mā ghātehī’’ti etaṃ vacanaṃ na sāveti, tasmā mūlaṭṭho na mutto. Dutiyavāre – sāvitattā mutto. Tatiyavāre pana tena ca sāvitattā itarena ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā oratattā ubhopi muttāti.
175 175. 在“当面而作背后想”等解释中,“当面”指在面前,“背后”指不在面前。其中,当那位有怨的比丘在受供养时和其他比丘一起来,坐在面前,有人因为愚痴昏暗,不知道他已经来了,心里想:“啊,但愿某某被杀掉!连盗贼都不去杀他,蛇也不咬他,也不拿刀或毒来害他!”这样随喜他的死亡而说出这类话,这叫“当面而作背后想而说”。意思是:他明明在面前,却当作他不在面前。如果有人看见他坐在面前,后来他和那些受完供养离开的比丘们一起走了,这人却仍然以为“他就坐在这里”,然后像前面那样说,这叫“背后而作当面想而说”。用同样的方法,应当知道“当面而作当面想”和“背后而作背后想”这两种。还应当知道,这四种情况中,每说一句话都犯恶作。巴利
175. Araho rahosaññīniddesādīsu arahoti sammukhe. Rahoti parammukhe. Tattha yo upaṭṭhānakāle veribhikkhumhi bhikkhūhi saddhiṃ āgantvā purato nisinneyeva andhakāradosena tassa āgatabhāvaṃ ajānanto ‘‘aho vata itthannāmo hato assa, corāpi nāma taṃ na hananti, sappo vā na ḍaṃsati, na satthaṃ vā visaṃ vā āharatī’’ti tassa maraṇaṃ abhinandanto īdisāni vacanāni ullapati, ayaṃ araho rahosaññī ullapati nāma. Sammukheva tasmiṃ parammukhasaññīti attho. Yo pana taṃ purato nisinnaṃ disvā puna upaṭṭhānaṃ katvā gatehi bhikkhūhi saddhiṃ gatepi tasmiṃ ‘‘idheva so nisinno’’ti saññī hutvā purimanayeneva ullapati, ayaṃ raho arahosaññī ullapati nāma. Etenevupāyena araho arahosaññī ca raho rahosaññī ca veditabbo. Catunnampi ca etesaṃ vācāya vācāya dukkaṭanti veditabbaṃ.
现在,为了说明赞叹死亡的各种分类,在前面所说的五种论母解释——以身赞叹等——当中:
“以身做姿态”:就像他心里知道的那样——“拿刀、吃毒、上吊,或者跳进坑里等等而死的人,据说能得到钱财、得到名声,或者生到天界”——他用这个意思,通过手势等身体动作表达出来。
“用言语说”:就是把同样的意思分成句子说出来。
第三种方式,是同时用身体和言语两种方式来说。
在所有这些情况里,每一次赞叹的当下就犯恶作。当被赞叹的人因此产生痛苦时,赞叹的人犯土喇咤亚。如果被赞叹的人死了,就在赞叹的那一刻,赞叹的人犯波罗夷。
如果被赞叹的人自己不知道,而另一个人知道后心想“我确实找到了获得安乐的方法”,然后因为那个赞叹而死去,那就无犯。
如果是为了两个人而作赞叹,其中一个人知道后死去,犯波罗夷。如果两个人都死了,犯波罗夷,同时累积不善业。这个道理对很多人也一样适用。
如果不指定对象,到处漫游赞叹死亡,那么凡是知道这个赞叹而死去的人,都算作被他所杀。巴利
Idāni maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanāya vibhāgadassanatthaṃ vuttesu pañcasu kāyena saṃvaṇṇanādimātikāniddesesu – kāyena vikāraṃ karotīti yathā so jānāti ‘‘satthaṃ vā āharitvā visaṃ vā khāditvā rajjuyā vā ubbandhitvā sobbhādīsu vā papatitvā yo marati so kira dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhati, saggaṃ vā gacchatīti ayamattho etena vutto’’ti tathā hatthamuddādīhi dasseti. Vācāya bhaṇatīti tamevatthaṃ vākyabhedaṃ katvā bhaṇati. Tatiyavāro ubhayavasena vutto. Sabbattha saṃvaṇṇanāya payoge payoge dukkaṭaṃ. Tassa dukkhuppattiyaṃ saṃvaṇṇakassa thullaccayaṃ. Yaṃ uddissa saṃvaṇṇanā katā, tasmiṃ mate saṃvaṇṇanakkhaṇeyeva saṃvaṇṇakassa pārājikaṃ. So taṃ na jānāti añño ñatvā ‘‘laddho vata me sukhuppattiupāyo’’ti tāya saṃvaṇṇanāya marati, anāpatti. Dvinnaṃ uddissa saṃvaṇṇanāya katāya eko ñatvā marati, pārājikaṃ. Dvepi maranti, pārājikañca akusalarāsi ca. Esa nayo sambahulesu. Anuddissa maraṇaṃ saṃvaṇṇento āhiṇḍati, yo yo taṃ saṃvaṇṇanaṃ ñatvā marati, sabbo tena mārito hoti.
在通过使者赞叹死亡的情形中,如果吩咐说“你去某某家或某某村,对某某这样赞叹死亡”,只要在指示被传达时,就犯恶作。如果使者是为某人而被派去的,当那人产生痛苦时,主使者犯土喇咤亚;如果那人死了,主使者犯波罗夷。如果使者心想“他现在已经知道这是生天之道了”,却不告诉那人,而是告诉自己的亲戚或血亲,当那亲戚或血亲死了,使者就违背约定,主使者则无罪。如果使者同样这样想,然后自己按照所赞叹的方式去做而死了,也同样是违背约定。如果不指定对象而传达,那么有多少人因为使者的赞叹而死,就有多少杀生。如果父母因此而死,那就成了无间业。巴利
Dūtena saṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘asukaṃ nāma gehaṃ vā gāmaṃ vā gantvā itthannāmassa evaṃ maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇehī’’ti sāsane ārocitamatte dukkaṭaṃ. Yassatthāya pahito tassa dukkhuppattiyā mūlaṭṭhassa thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Dūto ‘‘ñāto dāni ayaṃ saggamaggo’’ti tassa anārocetvā attano ñātissa vā sālohitassa vā āroceti, tasmiṃ mate visaṅketo hoti, mūlaṭṭho muccati. Dūto tatheva cintetvā sayaṃ saṃvaṇṇanāya vuttaṃ katvā marati, visaṅketova. Anuddissa pana sāsane ārocite yattakā dūtassa saṃvaṇṇanāya maranti, tattakā pāṇātipātā. Sace mātāpitaro maranti, ānantariyampi hoti.
176 176. 关于书写描述死亡的说明——“书写”是指在贝叶或纸本上写下文字:“如果有人拿刀自杀,或跳下悬崖,或用火焚、水淹等其他方法死去,就能得到这样那样的好处”,或者写“这就是他的法”。在这里,恶作和土喇咤亚也应当按照前面所说的方式理解。如果针对特定对象而写,那么当所针对的那个人死亡时,就犯波罗夷。如果为许多人而写,有多少人死亡,就有多少杀生。如果父母因此死亡,就成无间业。不针对特定对象而写,道理也一样。如果生起后悔,心想“会有很多人死”,就把那本书烧掉,或者处理到字迹无法辨认,就能脱罪。如果那本书是别人的,不管是否针对特定对象而写,只要放回拿取的地方,就能脱罪。如果是花钱买来的,就把书还给书的主人,把钱还给从他手里收钱的人,就能脱罪。如果许多人同一个心意,想“我们来写描述死亡的文字”,一个人爬上棕榈树割叶子,一个人拿过来,一个人做成书,一个人书写,如果是刺刻的书,一个人涂墨,涂好墨、把书准备好之后,大家把它放在会堂、店铺,或者任何有很多好奇看字的人聚集的地方。有人读了之后,即使只有一个人死亡,所有人都犯波罗夷。如果很多人死亡,道理和前面说的一样。如果生起后悔,即使把那本书藏在箱子里,另一个人看到后拿出来再给很多人看,他们仍然不能脱罪。且不说箱子,即使把那本书扔进河里或海里,或者洗它,或者切成碎片,或者用火烧,只要在摩擦过、没洗净或没烧尽的叶子上字迹还能辨认,就不能脱罪。但如果处理到字迹无法辨认,就能脱罪。巴利
176. Lekhāsaṃvaṇṇanāya – lekhaṃ chindatīti paṇṇe vā potthake vā akkharāni likhati – ‘‘yo satthaṃ vā āharitvā papāte vā papatitvā aññehi vā aggippavesanaudakappavesanādīhi upāyehi marati, so idañcidañca labhatī’’ti vā ‘‘tassa dhammo hotī’’ti vāti. Etthāpi dukkaṭathullaccayā vuttanayeneva veditabbā. Uddissa likhite pana yaṃ uddissa likhitaṃ tasseva maraṇena pārājikaṃ. Bahū uddissa likhite yattakā maranti, tattakā pāṇātipātā. Mātāpitūnaṃ maraṇena ānantariyaṃ. Anuddissa likhitepi eseva nayo. ‘‘Bahū marantī’’ti vippaṭisāre uppanne taṃ potthakaṃ jhāpetvā vā yathā vā akkharāni na paññāyanti tathā katvā muccati. Sace so parassa potthako hoti, uddissa likhito vā hoti anuddissa likhito vā, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Sace mūlena kīto hoti, potthakassāmikānaṃ potthakaṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ mūlaṃ datvā muccati. Sace sambahulā ‘‘maraṇavaṇṇaṃ likhissāmā’’ti ekajjhāsayā hutvā eko tālarukkhaṃ ārohitvā paṇṇaṃ chindati, eko āharati, eko potthakaṃ karoti, eko likhati, eko sace kaṇṭakalekhā hoti, masiṃ makkheti, masiṃ makkhetvā taṃ potthakaṃ sajjetvā sabbeva sabhāyaṃ vā āpaṇe vā yattha vā pana lekhādassanakotūhalakā bahū sannipatanti, tattha ṭhapenti. Taṃ vācetvā sacepi eko marati, sabbesaṃ pārājikaṃ. Sace bahukā maranti, vuttasadisova nayo. Vippaṭisāre pana uppanne taṃ potthakaṃ sacepi mañjūsāyaṃ gopenti, añño ca taṃ disvā nīharitvā puna bahūnaṃ dasseti, neva muccanti. Tiṭṭhatu mañjūsā, sacepi taṃ potthakaṃ nadiyaṃ vā samudde vā khipanti vā dhovanti vā khaṇḍākhaṇḍaṃ vā chindanti, aggimhi vā jhāpenti, yāva saṅghaṭṭitepi duddhote vā dujjhāpite vā patte akkharāni paññāyanti, tāva na muccanti. Yathā pana akkharāni na paññāyanti tatheva kate muccantīti.
现在,为了说明固定杀生加行的分类,在已经说过的“坑”等论母解释中,“针对人而挖坑”是指:心里想着“某某掉进去就会死”,针对某个人,在他经常活动的地方挖一个坑。挖的时候,即使是在有生命的地上挖,因为是杀生的加行,每挖一下都犯恶作。如果所针对的那个人因此生起痛苦,就犯土喇咤亚;如果因此死亡,就犯波罗夷。如果是别人掉进去死了,就无犯。如果不是针对特定的人,而是想“不管谁掉进去死了都行”而挖坑,那么有多少人掉进去死掉,就有多少次杀生。如果对象属于五无间业的情形,就构成无间业;如果对象属于构成土喇咤亚、波逸提罪的情形,就犯土喇咤亚、波逸提。巴利
Idāni thāvarapayogassa vibhāgadassanatthaṃ vuttesu opātādimātikāniddesesu manussaṃ uddissa opātaṃ khanatīti ‘‘itthannāmo patitvā marissatī’’ti kañci manussaṃ uddisitvā yattha so ekato vicarati, tattha āvāṭaṃ khanati, khanantassa tāva sacepi jātapathaviyā khanati, pāṇātipātassa payogattā payoge payoge dukkaṭaṃ. Yaṃ uddissa khanati, tassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Aññasmiṃ patitvā mate anāpatti. Sace anuddissa ‘‘yo koci marissatī’’ti khato hoti, yattakā patitvā maranti, tattakā pāṇātipātā. Ānantariyavatthūsu ca ānantariyaṃ thullaccayapācittiyavatthūsu thullaccayapācittiyāni.
这里涉及多种思。哪一种思构成波罗夷呢?首先,《大注疏》中说:“挖一个坑,按深度和长宽挖好,量定尺寸,削平、清扫,在取出土筐时,那决定性的成事思就如同紧接道心之后的果心一样。即使过了一百年后,有人掉进去必定会死,也仍然是以那决定性的思构成波罗夷。”《大跋车利耶注》和《略注》中则说:“当挖下第一锄时,若心想‘掉进这个坑就会死’,此时若有人失足掉进去死了,就构成波罗夷。但持经长老们只取决定性的思。”巴利
Bahū tattha cetanā; katamāya pārājikaṃ hotīti? Mahāaṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ – ‘‘āvāṭaṃ gambhīrato ca āyāmavitthārato ca khanitvā pamāṇe ṭhapetvā tacchetvā puñchitvā paṃsupacchiṃ uddharantassa sanniṭṭhāpikā atthasādhakacetanā maggānantaraphalasadisā. Sacepi vassasatassa accayena patitvā avassaṃ maraṇakasatto hoti, sanniṭṭhāpakacetanāyameva pārājika’’nti. Mahāpaccariyaṃ pana saṅkhepaṭṭhakathāyañca – ‘‘imasmiṃ āvāṭe patitvā marissatīti ekasmimpi kuddālappahāre dinne sace koci tattha pakkhalito patitvā marati, pārājikameva. Suttantikattherā pana sanniṭṭhāpakacetanaṃ gaṇhantī’’ti vuttaṃ.
一个人命令另一个人说:“挖个坑,把某某人带来,推下去杀掉。”那人就把他推下去杀了,两个人都犯波罗夷。如果命令者推另一个人下去杀了,或者命令的人自己掉下去死了,或者另一个人自己因法性掉下去死了,在所有这种情况下,根本造作者(命令者)都不构成违越,可以脱罪。如果他想:“某某人会把某某人带来,在这里杀掉”,那么挖坑时也是同样的道理。如果他想“想死的人会在这里死”而挖坑,死一个人就犯波罗夷;死很多人就积集不善业;如果是父母死了就成无间业;如果涉及土喇咤亚和波逸提的情况,就犯相应的土喇咤亚和波逸提。巴利
Eko ‘‘opātaṃ khanitvā asukaṃ nāma ānetvā idha pātetvā mārehī’’ti aññaṃ āṇāpeti, so taṃ pātetvā māreti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Aññaṃ pātetvā māreti, sayaṃ patitvā marati, añño attano dhammatāya patitvā marati, sabbattha visaṅketo hoti, mūlaṭṭho muccati. ‘‘Asuko asukaṃ ānetvā idha māressatī’’ti khatepi eseva nayo. Maritukāmā idha marissantīti khanati, ekassa maraṇe pārājikaṃ. Bahunnaṃ maraṇe akusalarāsi , mātāpitūnaṃ maraṇe ānantariyaṃ, thullaccayapācittiyavatthūsu thullaccayapācittiyāni.
有人想:“不管是谁,只要想杀人,就会把人推到这里弄死。”于是挖了坑。如果有人被推下去弄死,死一个人就犯波罗夷;死很多人就积下不善业;如果事情涉及杀父、杀母、杀阿拉汉这类无间业的对象,就犯无间业等罪。在这里,连阿拉汉也包括在内。但按前面那种说法,因为他们没有想死的心,所以不会掉下去,因此不算在内。在这两种情况下,如果是自己因法性而掉下去死了,就没有杀心。有人想:“不管是谁,只要想杀自己的仇人,就会把仇人推到这里弄死。”于是挖了坑。如果仇人们把仇人推下去弄死,死一个人就犯波罗夷,死很多人就积下不善业;如果母亲、父亲或阿拉汉被仇人带到这里杀死,就犯无间业。如果他们自己因法性而掉下去死了,就没有杀心。巴利
‘‘Ye keci māretukāmā, te idha pātetvā māressantī’’ti khanati, tattha pātetvā mārenti , ekasmiṃ mate pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, ānantariyādivatthūsu ānantariyādīni. Idheva arahantāpi saṅgahaṃ gacchanti. Purimanaye pana ‘‘tesaṃ maritukāmatāya patanaṃ natthī’’ti te na saṅgayhanti. Dvīsupi nayesu attano dhammatāya patitvā mate visaṅketo. ‘‘Ye keci attano verike ettha pātetvā māressantī’’ti khanati, tattha ca verikā verike pātetvā mārenti, ekasmiṃ mārite pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, mātari vā pitari vā arahante vā verikehi ānetvā tattha mārite ānantariyaṃ. Attano dhammatāya patitvā matesu visaṅketo.
如果有人不指定具体对象,心里想的是“不管想死的、不想死的,想杀的、不想杀的,任何掉进来或被人推进来的人都会死”,就这样去挖陷阱,那么每死一个人,他就随着每一个人的死亡,相应地承受业报,并犯下相应的罪过。如果怀孕的女人掉进去,连同胎儿一起死了,就是两个杀生。如果只有胎儿死了,就是一个杀生。如果胎儿没死,母亲死了,也只是一个杀生。被盗贼追赶的人掉进去死了,挖陷阱的人犯波罗夷。盗贼把人推到那里杀死,也是波罗夷。把掉进去的人拖出来再杀死,也是波罗夷。为什么?因为那个人是因为掉进陷阱这个行为而被抓住的。从陷阱里出来以后,因为同一个伤口而死,也是波罗夷。过了很多年之后,同一个伤口再次发作而死,也是波罗夷。因为掉进陷阱而生了病,后来又得了别的病,而陷阱导致的病更严重,即使最后是因为后来那个病而死,挖陷阱的人也不得脱罪。如果后来才生的病更严重,那个人因为那个病而死,就可以脱罪。如果两种病共同导致死亡,就不得脱罪。化生的人出现在陷阱里,出不来而死,也是波罗夷。本来是为了杀人而挖的坑,夜叉之类的掉进去死了,没有罪。本来是为了夜叉之类而挖的坑,人或其他众生掉进去死了,也是同样的道理。不过,为了夜叉之类而挖坑的人,即使在挖的时候让它们感到痛苦,也只犯恶作。如果导致死亡,则根据对象不同,或者犯土喇咤亚,或者犯波逸提。不指定对象而挖的陷阱,有夜叉形状或饿鬼形状的掉进去,以畜生形状死去,以掉进去时的形状为准,所以是土喇咤亚——优波帝沙长老这样说。以死时的形状为准,所以是波逸提——普沙提婆长老这样说。以畜生形状掉进去,以夜叉或饿鬼形状死去,也是同样的道理。巴利
Yo pana ‘‘maritukāmā vā amaritukāmā vā māretukāmā vā amāretukāmā vā ye keci ettha patitā vā pātitā vā marissantī’’ti sabbathāpi anuddisseva khanati. Yo yo marati tassa tassa maraṇena yathānurūpaṃ kammañca phusati, āpattiñca āpajjati. Sace gabbhinī patitvā sagabbhā marati, dve pāṇātipātā. Gabbhoyeva vinassati, eko. Gabbho na vinassati, mātā marati, ekoyeva. Corehi anubaddho patitvā marati, opātakhanakasseva pārājikaṃ. Corā tattha pātetvā mārenti, pārājikameva. Tattha patitaṃ bahi nīharitvā mārenti, pārājikameva. Kasmā? Opāte patitappayogena gahitattā. Opātato nikkhamitvā teneva ābādhena marati, pārājikameva. Bahūni vassāni atikkamitvā puna kupitena tenevābādhena marati, pārājikameva. Opāte patanappaccayā uppannarogena gilānasseva añño rogo uppajjati, opātarogo balavataro hoti, tena matepi opātakhaṇako na muccati. Sace pacchā uppannarogo balavā hoti, tena mate muccati. Ubhohi mate na muccati. Opāte opapātikamanusso nibbattitvā uttarituṃ asakkonto marati, pārājikameva. Manussaṃ uddissa khate yakkhādīsu patitvā matesu anāpatti. Yakkhādayo uddissa khate manussādīsu marantesupi eseva nayo. Yakkhādayo uddissa khanantassa pana khananepi tesaṃ dukkhuppattiyampi dukkaṭameva. Maraṇe vatthuvasena thullaccayaṃ vā pācittiyaṃ vā. Anuddissa khate opāte yakkharūpena vā petarūpena vā patati, tiracchānarūpena marati, patanarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā thullaccayanti upatissatthero. Maraṇarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā pācittiyanti phussadevatthero. Tiracchānarūpena patitvā yakkhapetarūpena matepi eseva nayo.
挖陷阱的人把陷阱卖给别人,或者白白送人,不管是谁掉进去死了,由此产生的罪和业缚都归他自己。得到陷阱的人没有罪。如果得到陷阱的人想:“这样掉下去的人出不来,会死掉,或者得不到救助”,于是把陷阱挖得更深或更浅、更长或更短、更宽或更窄,那么两个人都犯下罪和业缚。如果因为想到“会有很多人死掉”而生起后悔,用土把陷阱填平,假如有人掉在填的土上死了,即使已经填平,最初挖陷阱的人仍然脱不了罪。天上下雨时那里变成泥泞,有人陷在泥里死了,也一样。树木倒下,或者风、雨水把泥土冲走,或者有人为了挖块根而在那里掘出一个坑,如果有人陷进去或掉进去死了,最初挖陷阱的人仍然脱不了罪。不过,如果在那块地方建一个大水池或池塘,或者建塔庙,或者种菩提树,或者建住所或车道,就能脱罪。当陷阱被牢固地填平,树木等的根互相缠结在一起,已经变成实心地面时,那时也能脱罪。即使河流冲过来把陷阱冲走了,这样也能脱罪。以上就是关于陷阱的论述。巴利
Opātakhanako opātaṃ aññassa vikkiṇāti vā mudhā vā deti, yo yo patitvā marati, tappaccayā tasseva āpatti ca kammabandho ca. Yena laddho so niddoso. Atha sopi ‘‘evaṃ patitā uttarituṃ asakkontā nassissanti, suuddharā vā na bhavissantī’’ti taṃ opātaṃ gambhīrataraṃ vā uttānataraṃ vā dīghataraṃ vā rassataraṃ vā vitthatataraṃ vā sambādhataraṃ vā karoti, ubhinnampi āpatti ca kammabandho ca. Bahū marantīti vippaṭisāre uppanne opātaṃ paṃsunā pūreti, sace koci paṃsumhi patitvā marati, pūretvāpi mūlaṭṭho na muccati. Deve vassante kaddamo hoti, tattha laggitvā matepi. Rukkho vā patanto vāto vā vassodakaṃ vā paṃsuṃ harati, kandamūlatthaṃ vā pathaviṃ khanantā tattha āvāṭaṃ karonti. Tattha sace koci laggitvā vā patitvā vā marati, mūlaṭṭho na muccati. Tasmiṃ pana okāse mahantaṃ taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretvā cetiyaṃ vā patiṭṭhāpetvā bodhiṃ vā ropetvā āvāsaṃ vā sakaṭamaggaṃ vā kāretvā muccati. Yadāpi thiraṃ katvā pūrite opāte rukkhādīnaṃ mūlāni mūlehi saṃsibbitāni honti , jātapathavī jātā, tadāpi muccati. Sacepi nadī āgantvā opātaṃ harati, evampi muccatīti. Ayaṃ tāva opātakathā.
不过,对于陷阱这一类顺理成章、看起来也很妥当的捕猎装置,只要有人放下套索,心想“众生会在这里被绑住而死”,那就应当知道:对于那些注定会被绑住的众生,在刚放手的那一刻,就涉及波罗夷、无间罪、土喇咤亚、波逸提这些罪。
如果是为了特定对象而设置,结果被绑住的却是那对象以外的人,那就没有犯戒。套索无论是连同本钱一起给出去,还是白白送人,业力上的束缚都只归最初设置的人。
如果拿到套索的人把松脱的套索重新架好,或者看见有人从旁边走过,就筑起围栏把人引到正面来,或者把套索杆立得更硬,或者把套索绳绑得更紧,或者把桩子钉得更牢,那两个人就都解脱不了。
如果设置者生起后悔,把套索解下来就走了,别人看见后又重新架设,结果被绑住的众生一个接一个死去,最初设置的人仍然解脱不了。巴利
Opātasseva pana anulomesu pāsādīsupi yo tāva pāsaṃ oḍḍeti ‘‘ettha bajjhitvā sattā marissantī’’ti avassaṃ bajjhanakasattānaṃ vasena hatthā muttamatte pārājikānantariyathullaccayapācittiyāni veditabbāni. Uddissa kate yaṃ uddissa oḍḍito, tato aññesaṃ bandhane anāpatti. Pāse mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabandho. Sace yena laddho so uggalitaṃ vā pāsaṃ saṇṭhapeti, passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā sammukhe paveseti, thaddhataraṃ vā pāsayaṭṭhiṃ ṭhapeti, daḷhataraṃ vā pāsarajjuṃ bandhati, thirataraṃ vā khāṇukaṃ vā ākoṭeti, ubhopi na muccanti. Sace vippaṭisāre uppanne pāsaṃ uggalāpetvā gacchati, taṃ disvā puna aññe saṇṭhapenti, baddhā baddhā maranti, mūlaṭṭho na muccati.
如果那根套索杆不是他自己做的,那么把它放回被拿取的位置,他就解脱了。砍断在那里长出来的杆子,他就解脱了。但如果是他自己做的杆子,即使他加以保护,也还是不能解脱。因为如果别人拿了那根杆子去设置套索,众生因此而死,最初设置的人就不能解脱。如果他把那根杆子烧成炭火后扔掉,众生被那炭火打到而死,他也还是不能解脱。只有彻底烧尽或彻底毁掉,才能解脱。套索绳如果是别人搓的,把它放回被拿取的位置,他就解脱了。如果拿到绳子后把搓成的部分拆开,或者拿到纤维后把搓成的部分一条条拆散,他就解脱了。但如果是他自己从树林里取来纤维搓成的,即使加以保护,也不能解脱。只有彻底烧尽或彻底毁掉,才能解脱。巴利
Sace pana tena pāsayaṭṭhi sayaṃ akatā hoti, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Tatthajātakayaṭṭhiṃ chinditvā muccati. Sayaṃ katayaṭṭhiṃ pana gopentopi na muccati. Yadi hi taṃ añño gaṇhitvā pāsaṃ saṇṭhapeti, tappaccayā marantesu mūlaṭṭho na muccati. Sace taṃ jhāpetvā alātaṃ katvā chaḍḍeti, tena alātena pahāraṃ laddhā marantesupi na muccati. Sabbaso pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati, pāsarajjumpi aññehi ca vaṭṭitaṃ gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Rajjuke labhitvā sayaṃ vaṭṭitaṃ ubbaṭṭetvā vāke labhitvā vaṭṭitaṃ hīraṃ hīraṃ katvā muccati. Araññato pana sayaṃ vāke āharitvā vaṭṭitaṃ gopentopi na muccati. Sabbaso pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati.
布置压杀陷阱时,把压板架在四根支柱上,再放上石头,每做一步都犯恶作罪。等全部布置完毕,手一松开的那一刹那,就根据必定会被压死的众生的情况,按照有指定对象和没有指定对象等相应情形,应当知道构成波罗夷等罪。压杀陷阱不管是有人正式布施的,还是随便放置的,业的责任都只落在最初布置的人身上。如果接受陷阱的人把掉下来的石头重新搬上去,或者再放上别的石头让它变得更重,或者看见众生从旁边经过就筑起围栏,把众生引进压杀陷阱里,这两个人都不能脱罪。即使他起了悔意,把压杀陷阱推倒后离开,别人看见后又重新布置好,最初布置的人仍然不能脱罪。不过,就石头而言,要把它放回原来拿取的位置才能脱罪;压杀板的支柱,则按照套索杆那一节所说的方法,放回原来拿取的位置,或者烧掉,才能脱罪。巴利
Adūhalaṃ sajjento catūsu pādesu adūhalamañcaṃ ṭhapetvā pāsāṇe āropeti, payoge payoge dukkaṭaṃ. Sabbasajjaṃ katvā hatthato muttamatte avassaṃ ajjhottharitabbakasattānaṃ vasena uddissakānuddissakānurūpena pārājikādīni veditabbāni. Adūhale mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Sace yena laddhaṃ so patitaṃ vā ukkhipati, aññepi pāsāṇe āropetvā garukataraṃ vā karoti, passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā adūhale paveseti, ubhopi na muccanti. Sacepi vippaṭisāre uppanne adūhalaṃ pātetvā gacchati, taṃ disvā añño saṇṭhapeti, mūlaṭṭho na muccati. Pāsāṇe pana gahitaṭṭhāne ṭhapetvā adūhalapāde ca pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.
把刺桩竖起来的人,即使已经全部准备就绪,只要一松手,众生一掉到桩尖上就必定会死,这时就按所指向或未指向的众生的情况,相应地判定波罗夷等罪。刺桩不管是有人出了钱雇人做的,还是随便弄来的,业的责任都只落在最初设置的人身上。如果得到这根刺桩的人想“让他们一下子就死”,就把它削得更尖;想“让他们死得痛苦”,就把它弄钝;觉得“太高了”,就把它放低;觉得“太低了”,就把它升高重新竖起来;或者把弯的弄直、把太直的弄弯、让它稍微倾斜——这样双方都不得脱罪。但如果他觉得“位置不对”,就把它移到别的地方,而这根刺桩从一开始就是为了杀人而特意寻找制作的,那最初设置的人仍不得脱罪;如果不是特意寻找,只是随手拿到现成的就竖起来,那最初设置的人可以脱罪。如果生起了后悔心,就按照套索杆那段所说的方式,把它放回原来拿取的位置,或者烧掉,这样就能脱罪。巴利
Sūlaṃ ropentassāpi sabbasajjaṃ katvā hatthato muttamatte sūlamukhe patitvā avassaṃ maraṇakasattānaṃ vasena uddissānuddissānurūpato pārājikādīni veditabbāni. Sūle mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Sace yena laddhaṃ so ‘‘ekappahāreneva marissantī’’ti tikhiṇataraṃ vā karoti, ‘‘dukkhaṃ marissantī’’ti kuṇṭhataraṃ vā karoti, ‘‘ucca’’nti sallakkhetvā nīcataraṃ vā ‘‘nīca’’nti sallakkhetvā uccataraṃ vā puna ropeti, vaṅkaṃ vā ujukaṃ atiujukaṃ vā īsakaṃ poṇaṃ karoti, ubhopi na muccanti. Sace pana ‘‘aṭṭhāne ṭhita’’nti aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, taṃ ce māraṇatthāya ādito pabhuti pariyesitvā kataṃ hoti, mūlaṭṭho na muccati. Apariyesitvā pana katameva labhitvā ropite mūlaṭṭho muccati. Vippaṭisāre uppanne pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.
177 177. 在“在倚靠物上放刀”这一条里,所谓倚靠物,指的是日常经常使用的东西:床、椅子、靠板,或者白天坐着时靠的柱子、那里原本生长的树,或者经行时站着倚靠的树、靠板——所有这些,因为可以倚靠,所以叫倚靠物。在这样的倚靠物上,以能刺伤或砍伤倚靠者的方式,放置斧头、凿子、刀、锥、刺等任何一种刀,犯恶作。在经常使用的地方,有人没有戒心地坐下、躺下或倚靠,因为碰到刀而生起痛苦,犯土喇咤亚;如果因此死亡,犯波罗夷。如果另一个与他有仇的比丘在寺院里巡视时看到了,心想“这大概是为了杀这个人而放的,好啊,让他好好死吧”,随喜地走开,犯恶作。但如果那个人也在那里,心想“这样做会更好”,把刀磨得更锋利等等,做了某些加工,那他也犯波罗夷。但如果他认为“位置不对”,把刀拔出来放到别处,如果是为了同一个目的而特意制作放置的,最初放置的人仍然不能脱罪;如果只是把现成的拿来放上去,最初放置的人就脱罪了。如果把那把移走,另外放一把更锋利的,最初放置的人就脱罪了。巴利
177. Apassene satthaṃ vāti ettha apassenaṃ nāma niccaparibhogo mañco vā pīṭhaṃ vā apassenaphalakaṃ vā divāṭṭhāne nisīdantassa apassenakatthambho vā tatthajātakarukkho vā caṅkame apassāya tiṭṭhantassa ālambanarukkho vā ālambanaphalakaṃ vā sabbampetaṃ apassayanīyaṭṭhena apassenaṃ nāma; tasmiṃ apassene yathā apassayantaṃ vijjhati vā chindati vā tathā katvā vāsipharasusattiārakaṇṭakādīnaṃ aññataraṃ satthaṃ ṭhapeti, dukkaṭaṃ. Dhuvaparibhogaṭṭhāne nirāsaṅkassa nisīdato vā nipajjato vā apassayantassa vā satthasamphassapaccayā dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Taṃ ce aññopi tassa veribhikkhu vihāracārikaṃ caranto disvā ‘‘imassa maññe maraṇatthāya idaṃ nikhittaṃ, sādhu suṭṭhu maratū’’ti abhinandanto gacchati, dukkaṭaṃ. Sace pana sopi tattha ‘‘evaṃ kate sukataṃ bhavissatī’’ti tikhiṇatarādikaraṇena kiñci kammaṃ karoti, tassāpi pārājikaṃ. Sace pana ‘‘aṭṭhāne ṭhita’’nti uddharitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti tadatthameva katvā ṭhapite mūlaṭṭho na muccati. Pākatikaṃ labhitvā ṭhapitaṃ hoti, muccati. Taṃ apanetvā aññaṃ tikhiṇataraṃ ṭhapeti mūlaṭṭho muccateva.
在涂毒这件事上,一直到随喜死亡为止都犯恶作,方法也是这样。不过,如果他想“这毒圈太小”,就把它做大;或者觉得“太大了”,就把它做小;或者把薄的涂厚、厚的涂薄;或者用火加热后,把它在下面或上面移动,那也犯波罗夷。如果他认为“这放的位置不对”,就把毒全部刮掉、擦干净,再放到别的地方:如果是他自己配药做的,最初放置的人就不得脱罪;如果不是他自己做的,就得脱罪。不过,如果他觉得“这毒太少了”,又拿来别的毒加进去,众生因为谁的毒而死,谁就犯波罗夷。如果是因为两个人的毒而死,两个人都犯波罗夷。如果他认为“这毒没有毒”,就把那毒拿走,只放自己的毒,那么那个人犯波罗夷,最初放置的人得脱罪。巴利
Visamakkhanepi yāva maraṇābhinandane dukkaṭaṃ tāva eseva nayo. Sace pana sopi khuddakaṃ visamaṇḍalanti sallakkhetvā mahantataraṃ vā karoti , mahantaṃ vā ‘‘atirekaṃ hotī’’ti khuddakaṃ karoti, tanukaṃ vā bahalaṃ; bahalaṃ vā tanukaṃ karoti, agginā tāpetvā heṭṭhā vā upari vā sañcāreti, tassāpi pārājikaṃ. ‘‘Idaṃ aṭhāne ṭhita’’nti sabbameva tacchetvā puñchitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, attanā bhesajjāni yojetvā kate mūlaṭṭho na muccati , attanā akate muccati. Sace pana so ‘‘idaṃ visaṃ atiparitta’’nti aññampi ānetvā pakkhipati, yassa visena marati, tassa pārājikaṃ. Sace ubhinnampi santakena marati, ubhinnampi pārājikaṃ. ‘‘Idaṃ visaṃ nibbisa’’nti taṃ apanetvā attano visameva ṭhapeti, tasseva pārājikaṃ mūlaṭṭho muccati.
把床或椅子弄得不结实,是指砍断横档下面的部分,或者割断那些用藤条、绳子绑着的部分,只留下一点点,然后在下面放上武器,心想“他掉到这里就会死”。对于靠板之类的木板,乃至经行道旁扶手木板的末端,砍断外侧那一边,在下面放上武器;或者把床、椅子、靠板搬到坑洞等地方放好,让人只要一坐上去或一靠上去就会掉下去;或者坑洞等地方有通行的桥,把它弄得不结实。这样做的时候,在制作过程中犯恶作。对方因此产生痛苦,犯土喇咤亚;如果死了,犯波罗夷。把比丘带到坑洞等的边缘站着,心想“他看到后因恐惧而颤抖,就会掉下去死”,犯恶作。他就在那里掉下去,产生痛苦时犯土喇咤亚,死亡时犯波罗夷。自己推落,或让别人推落,或别人没被指使而自己推落,或非人推落,或被风吹落,或因自身原因掉落,一切情况下,只要导致死亡,都犯波罗夷。为什么?因为是由于他的操作,那人才站在坑洞等的边缘。巴利
Dubbalaṃ vā karotīti mañcapīṭhaṃ aṭaniyā heṭṭhābhāge chinditvā vidalehi vā rajjukehi vā yehi vītaṃ hoti, te vā chinditvā appāvasesameva katvā heṭṭhā āvudhaṃ nikkhipati ‘‘ettha patitvā marissatī’’ti. Apassenaphalakādīnampi caṅkame ālambanarukkhaphalakapariyosānānaṃ parabhāgaṃ chinditvā heṭṭhā āvudhaṃ nikkhipati, sobbhādīsu mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā apassenaphalakaṃ vā ānetvā ṭhapeti, yathā tattha nisinnamatto vā apassitamatto vā patati, sobbhādīsu vā sañcaraṇasetu hoti, taṃ dubbalaṃ karoti; evaṃ karontassa karaṇe dukkaṭaṃ. Itarassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Bhikkhuṃ ānetvā sobbhādīnaṃ taṭe ṭhapeti ‘‘disvā bhayena kampento patitvā marissatī’’ti dukkaṭaṃ. So tattheva patati, dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Sayaṃ vā pāteti, aññena vā pātāpeti, añño avutto vā attano dhammatāya pāteti, amanusso pāteti, vātappahārena patati, attano dhammatāya patatti, sabbattha maraṇe pārājikaṃ. Kasmā? Tassa payogena sobbhāditaṭe ṭhitattā.
所谓“放置”,就是放在近处。这里,如果有人用“用这把刀死掉的人能得到财物”这类说法来赞叹死亡,或者劝人说“想死的就用这个去死,想杀人的就用这个去杀”,然后把刀放在那里,那么他这样做放置时就犯了恶作。如果想死的人用那把刀伤害自己,或者想杀人的人用它伤害别人,这两种情况下,只要对方因此产生痛苦,放置刀的人就犯土喇咤亚;如果导致死亡,就犯波罗夷。如果没有针对特定的人而放置,导致许多人死亡,那就是不善业的累积。在波罗夷等事中,就分别犯波罗夷等罪。如果生起了追悔,把刀放回原来拿取的地方,就得以解脱。如果是买来的刀,应当把刀归还原主,把钱还给那些从他手里收钱的人,这样才得以解脱。如果拿了铁块、犁头或锄头让人打成刀,应当把所拿的那件器具恢复原样,这样才得以解脱。如果拿了锄头让人打成刀,却把锄头毁掉改打成犁头,即使有人被犁头击中而死,他也不能从杀生罪中解脱。但如果是为了专门放置而收集铁让人打造,那就必须用砂石把它磨成粉末,撒散之后才得以解脱。即使像劝死书那样,是由许多人共同发心制作而成,其业缚的判断也应当依照书中所说的方式来理解。这个道理也适用于矛和棍棒。棍棒的判断与套索杖相同。石头也是如此。刀类则与刀相同。至于毒,放置毒的人应当根据事由、是否针对特定人等相应情况,在波罗夷等事中分别犯波罗夷等罪。如果是买来放置的,依照前面的方法恢复原状后就得以解脱。如果是自己用药物调配的,只要使它不再成为毒,就得以解脱。绳索的判断与套索绳相同。巴利
Upanikkhipanaṃ nāma samīpe nikkhipanaṃ. Tattha ‘‘yo iminā asinā mato so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇetvā ‘‘iminā maraṇatthikā marantu, māraṇatthikā mārentū’’ti vā vatvā asiṃ upanikkhipati, tassa upanikkhipane dukkaṭaṃ. Maritukāmo vā tena attānaṃ paharatu , māretukāmo vā aññaṃ paharatu, ubhayathāpi parassa dukkhuppattiyā upanikkhepakassa thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Anuddissa nikkhitte bahūnaṃ maraṇe akusalarāsi. Pārājikādivatthūsu pārājikādīni. Vippaṭisāre uppanne asiṃ gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Kiṇitvā gahito hoti, asissāmikānaṃ asiṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ mūlaṃ datvā muccati. Sace lohapiṇḍiṃ vā phālaṃ vā kudālaṃ vā gahetvā asi kārāpito hoti, yaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā kārito, tadeva katvā muccati. Sace kudālaṃ gahetvā kāritaṃ vināsetvā phālaṃ karoti, phālena pahāraṃ labhitvā marantesupi pāṇātipātato na muccati. Sace pana lohaṃ samuṭṭhāpetvā upanikkhipanatthameva kārito hoti, arena ghaṃsitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā vippakiṇṇe muccati. Sacepi saṃvaṇṇanāpotthako viya bahūhi ekajjhāsayehi kato hoti, potthake vuttanayeneva kammabandhavinicchayo veditabbo. Esa nayo sattibheṇḍīsu. Laguḷe pāsayaṭṭhisadiso vinicchayo. Tathā pāsāṇe. Satthe asisadisova. Visaṃ vāti visaṃ upanikkhipantassa vatthuvasena uddissānuddissānurūpato pārājikādivatthūsu pārājikādīni veditabbāni. Kiṇitvā ṭhapite purimanayena paṭipākatikaṃ katvā muccati. Sayaṃ bhesajjehi yojite avisaṃ katvā muccati. Rajjuyā pāsarajjusadisova vinicchayo.
关于药物:如果有个比丘,对怀有敌意的比丘,在他得了热病或者不相宜的病症时,怀着让他死的心思,把酥油之类本来不适宜的东西说成是适宜的而给他,或者给他任何其他的块茎、根、果实等,这样施药就犯恶作。如果对方因此产生痛苦,犯土喇咤亚;如果导致死亡,犯波罗夷。如果所缘的事属于无间业,就应当知道是无间罪。巴利
Bhesajje – yo bhikkhu veribhikkhussa pajjarake vā visabhāgaroge vā uppanne asappāyānipi sappiādīni sappāyānīti maraṇādhippāyo deti, aññaṃ vā kiñci kandamūlaphalaṃ tassa evaṃ bhesajjadāne dukkaṭaṃ. Parassa dukkhuppattiyaṃ maraṇe ca thullaccayapārājikāni, ānantariyavatthumhi ānantariyanti veditabbaṃ.
178 178. 关于施加色相:所谓“施加”,就是把对方不喜欢的色相放到他跟前,或者自己现出夜叉、饿鬼等形象站在那里。只要做了这个施加的动作,就犯恶作。对方看到那个色相后生起恐惧,犯土喇咤亚;如果因此死了,犯波罗夷。但如果那个色相正好让某个人喜欢,而那人因为得不到而憔悴致死,就不犯。对令人喜欢的色相,也是同样的道理。不过在这里特别要说的是:对女人现男人之相,对男人现女人之相,打扮好之后施加,只让对方看一眼,不让对方久看。对方因为得不到而憔悴致死,犯波罗夷;如果是被吓死的,就不犯。但如果不加分别,不管是吓死还是得不到而死,心里只想着“只要让他看见就会死”而施加色相,那么对方无论是被吓死还是憔悴而死,都犯波罗夷。用同样的方法,声的施加等也应该了解。这里只是说:非人的声音等能引起惊恐的,是不令人喜欢的声音;对男人来说,女人的声音、美妙的天乐声等能令心生喜悦的,是令人喜欢的声音。在雪山,毒树的根等气味和尸体的气味是不令人喜欢的气味;黑沉香根等气味是令人喜欢的气味。令人厌恶的根味等是不令人喜欢的味;不令人厌恶的根味等是令人喜欢的味。毒触、大麻风触等是不令人喜欢的触;中国丝绸、天鹅绒、棉花绒等触是令人喜欢的触。应当这样了解。巴利
178. Rūpūpahāre – upasaṃharatīti paraṃ vā amanāparūpaṃ tassa samīpe ṭhapeti, attanā vā yakkhapetādivesaṃ gahetvā tiṭṭhati, tassa upasaṃhāramatte dukkaṭaṃ. Parassa taṃ rūpaṃ disvā bhayuppattiyaṃ thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Sace pana tadeva rūpaṃ ekaccassa manāpaṃ hoti, alābhakena ca sussitvā marati, visaṅketo. Manāpiyepi eseva nayo. Tattha pana visesena itthīnaṃ purisarūpaṃ purisānañca itthirūpaṃ manāpaṃ taṃ alaṅkaritvā upasaṃharati, diṭṭhamattakameva karoti, aticiraṃ passitumpi na deti, itaro alābhakena sussitvā marati, pārājikaṃ. Sace uttasitvā marati , visaṅketo. Atha pana uttasitvā vā alābhakena vāti avicāretvā ‘‘kevalaṃ passitvā marissatī’’ti upasaṃharati, uttasitvā vā sussitvā vā mate pārājikameva. Etenevūpāyena saddūpahārādayopi veditabbā. Kevalañhettha amanussasaddādayo utrāsajanakā amanāpasaddā, purisānaṃ itthisaddamadhuragandhabbasaddādayo cittassādakarā manāpasaddā. Himavante visarukkhānaṃ mūlādigandhā kuṇapagandhā ca amanāpagandhā, kāḷānusārīmūlagandhādayo manāpagandhā . Paṭikūlamūlarasādayo amanāparasā, appaṭikūlamūlarasādayo manāparasā. Visaphassamahākacchuphassādayo amanāpaphoṭṭhabbā, cīnapaṭahaṃsapupphatūlikaphassādayo manāpaphoṭṭhabbāti veditabbā.
以法施加:这里的“法”要理解为教法。或者,从教法宣说的角度来看,地狱和天界中受苦与享福的差别,本身就是以法为所缘。所谓“地狱众生”,是指戒行毁坏、造了恶业、应当生到地狱的众生,为他讲说五种捆绑、刑罚等地狱的事。他听了之后恐惧而死,说法者犯波罗夷。但如果他听了之后,因为自身的法性而死,就无犯。如果是为了让他“听了这个之后,就不再造、会远离、会停止这类恶业”而讲说地狱的事,他听了之后恐惧而死,无犯。所谓“天界的事”,是指天界舞者、演员等以及欢喜园等种种福报的事;他听了之后,心向天界,想赶快得到那些福报,就用持刀自杀、服毒、断食、阻断呼吸等方式让自己受苦,说法者犯土喇咤亚;如果死了,犯波罗夷。但如果他听了之后,还是活到寿命尽时,因为自身的法性而死,就无犯。如果是为了让他“听了这个之后,会去修福德”而说,他听了之后心生向往而命终,无犯。巴利
Dhammūpahāre – dhammoti desanādhammo veditabbo. Desanāvasena vā niraye ca sagge ca vipattisampattibhedaṃ dhammārammaṇameva. Nerayikassāti bhinnasaṃvarassa katapāpassa niraye nibbattanārahassa sattassa pañcavidhabandhanakammakaraṇādinirayakathaṃ katheti. Taṃ ce sutvā so uttasitvā marati, kathikassa pārājikaṃ. Sace pana so sutvāpi attano dhammatāya marati, anāpatti. ‘‘Idaṃ sutvā evarūpaṃ pāpaṃ na karissati oramissati viramissatī’’ti nirayakathaṃ katheti, taṃ sutvā itaro uttasitvā marati, anāpatti. Saggakathanti devanāṭakādīnaṃ nandanavanādīnañca sampattikathaṃ; taṃ sutvā itaro saggādhimutto sīghaṃ taṃ sampattiṃ pāpuṇitukāmo satthāharaṇavisakhādanaāhārupaccheda-assāsapassāsasannirundhanādīhi dukkhaṃ uppādeti, kathikassa thullaccayaṃ, marati pārājikaṃ. Sace pana so sutvāpi yāvatāyukaṃ ṭhatvā attano dhammatāya marati, anāpatti . ‘‘Imaṃ sutvā puññāni karissatī’’ti katheti, taṃ sutvā itaro adhimutto kālaṃkaroti, anāpatti.
179 179. 关于“告知”——“被问才说”,是指有人这样问:“尊者,人死后怎样才能得到财富,或者投生到天界?”被这样问到时,他才说。巴利
179. Ācikkhanāyaṃ – puṭṭho bhaṇatīti ‘‘bhante kathaṃ mato dhanaṃ vā labhati sagge vā upapajjatī’’ti evaṃ pucchito bhaṇati.
在教导的章节里说“没有被问”:意思是,没有被这样问,就自己主动开口说了。巴利
Anusāsaniyaṃ – apuṭṭhoti evaṃ apucchito sāmaññeva bhaṇati.
暗示业和相业,应当依照不与取这一节里已经讲过的方式来了知。巴利
Saṅketakammanimittakammāni adinnādānakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbāni.
像这样从各种角度说明了犯戒的类别之后,现在为了说明不犯戒的类别,而说“无犯,非故意”等。其中,“非故意”是指没有怀着“用这个手段我要杀死这个人”的意图。因为像这样没有存心,以所做的事即使导致他人死亡,也无犯,而且将会说“比丘非故意者无犯”。“不知者”是指不知道“用这个手段这个人将会死”,以这样的手段即使导致他人死亡,也无犯,而且将在毒食钵的事例中说“比丘不知者无犯”。“无杀意者”是指不希望对方死。即使以某种手段导致他人死亡,如果他没有杀意,也无犯,而且将会说“比丘无杀意者无犯”。疯狂等情况,和前面所说的一样。但在这里,最初犯戒的是那些互相夺命的比丘,他们无犯。其余赞叹死亡等的人,则有犯。巴利
Evaṃ nānappakārato āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ dassento ‘‘anāpatti asañciccā’’tiādimāha. Tattha asañciccāti ‘‘iminā upakkamena imaṃ māremī’’ti acetetvā. Evañhi acetetvā katena upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca ‘‘anāpatti bhikkhu asañciccā’’ti. Ajānantassāti ‘‘iminā ayaṃ marissatī’’ti ajānantassa upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ ‘‘anāpatti bhikkhu ajānantassā’’ti. Namaraṇādhippāyassāti maraṇaṃ anicchantassa. Yena hi upakkamena paro marati, tena upakkamena tasmiṃ māritepi namaraṇādhippāyassa anāpatti. Vakkhati ca ‘‘anāpatti bhikkhu namaraṇādhippāyassā’’ti. Ummattakādayo pubbe vuttanayā eva. Idha pana ādikammikā aññamaññaṃ jīvitā voropitabhikkhū, tesaṃ anāpatti. Avasesānaṃ maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanakādīnaṃ āpattiyevāti.
关于等起等项:这条学处有三种等起——从身与心、语与心、身语与心而生起。是造作、想解脱、有心、世间罪、身业、语业、不善心、苦受。即使国王登上宝座,正享受着王权之乐,当有人来报“大王,盗贼已捉到”,他笑着说“去,把他杀了”,也应当知道他是以忧俱之心而说的。然而,因为与乐混杂,又不是持续生起,所以凡夫难以了知这一点。巴利
Samuṭṭhānādīsu – idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ; kāyacittato ca vācācittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedanaṃ. Sacepi hi sirisayanaṃ ārūḷho rajjasampattisukhaṃ anubhavanto rājā ‘‘coro deva ānīto’’ti vutte ‘‘gacchatha naṃ mārethā’’ti hasamānova bhaṇati, domanassacitteneva bhaṇatīti veditabbo. Sukhavokiṇṇattā pana anuppabandhābhāvā ca dujjānametaṃ puthujjanehīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12