4. 曼吉他咖品·黄天宫的注释
1. 女天宫义注 · 234 段
黄天宫的注释
9. Pītavimānavaṇṇanā
“黄衣黄旗”指的就是黄天宫。它的来历是怎样的呢?世尊般涅槃后,阿阇世王拿到了自己分得的那份世尊舍利,建起舍利塔,并举行了盛大的供养。当时王舍城有一位近事女,清晨打理好身体后,心想“我要去供养导师的塔”,就拿着自己得到的四朵苦甘花,凭着信心的力量,内心振奋,根本没去考虑路上的危险,径直朝塔走去。这时,一头带着小牛的母牛朝她猛冲过来,飞快地撞上她,用角一顶,就要了她的命。她当下就投生到三十三天。那时帝释天王正带着随从的天众前往园林游玩,在两千五百万天女舞众中间,她凭自己身体的光辉把她们全都压了下去,连同天车一起显现出来。帝释天王看见她,心中惊叹,觉得稀奇罕见,就用下面这些偈颂问她:
Pītavatthepītadhajeti pītavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute raññā ajātasattunā attanā paṭiladdhā bhagavato sarīradhātuyo gahetvā thūpe ca mahe ca kate rājagahavāsinī aññatarā upāsikā pātova katasarīrapaṭijagganā ‘‘satthu thūpaṃ pūjessāmī’’ti yathāladdhāni cattāri kosātakīpupphāni gahetvā saddhāvegena samussāhitamānasā maggaparissayaṃ anupadhāretvāva thūpābhimukhī gacchati. Atha naṃ taruṇavacchā gāvī abhidhāvantī vegena āpatitvā siṅgena paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Sā tāvadeva tāvatiṃsabhavane nibbattantī sakkassa devarañño uyyānakīḷāya gacchantassa parivārabhūtānaṃ aḍḍhatiyānaṃ nāṭakakoṭīnaṃ majjhe attano sarīrapabhāya tā sabbā abhibhavantī saha rathena pāturahosi. Taṃ disvā sakko devarājā vimhitacitto acchariyabbhutajāto ‘‘kīdisena nu kho oḷārikena kammunā ayaṃ edisiṃ sumahatiṃ deviddhimupāgatā’’ti taṃ imāhi gāthāhi pucchi –
穿着黄色衣服,挂着黄色旗帜,用黄色装饰品打扮;
身上涂着黄色檀香,戴着黄色莲花花环。
‘‘Pītavatthe pītadhaje, pītālaṅkārabhūsite; Pītacandanalittaṅge, pītauppalamālinī.
在金黄色楼阁的床榻上,坐在金黄色的座位上,用着金黄色的器皿;
坐在金色伞盖下,乘着金色车驾,用着金色扇子,骑着金黄色马匹。
‘‘Pītapāsādasayane, pītāsane pītabhājane; Pītachatte pītarathe, pītasse pītabījane.
“贤女啊,你过去生在人世间时,造了什么业?
天神啊,请告诉我,这是哪种业带来的果报?”
‘‘Kiṃ kammamakarī bhadde, pubbe mānusake bhave; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
她于是用这些偈颂回答了他:
Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,有一种藤蔓叫苦瓜藤,味道苦涩,没人喜欢。
我把那四朵花献到了塔前。
‘‘Kosātakī nāma latatthi bhante, tittikā anabhicchitā; Tassā cattāri pupphāni, thūpaṃ abhihariṃ ahaṃ.
为导师之遗体,我以澄净之心;
未瞻其途,亦未以心专注于彼而住正念。
‘‘Satthu sarīramuddissa, vippasannena cetasā; Nāssa maggaṃ avekkhissaṃ, na taggamanasā satī.
尔时母牛夺我命,心犹未至彼塔前;
我若将此善筹量,从此果报必更胜。
‘‘Tato maṃ avadhī gāvī, thūpaṃ apattamānasaṃ; Tañcāhaṃ abhisañceyyaṃ, bhiyyo nūna ito siyā.
“天帝啊,摩伽婆,天众之象!
彼女凭那业,舍弃人身,来与你相伴。”
‘‘Tena kammena devinda, maghavā devakuñjara; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, tava sahabyamāgatā’’ti.
795-6在这其中,“黄栴檀涂身”是指身体涂上了金黄色栴檀香。“黄宫殿卧具”是指有纯金所造的宫殿和以黄金装饰的卧具。这样一来,无论在哪个地方,不管是指下面还是指上面,凡是“黄”这个字所指的,都应当理解为就是黄金。
795-6. Tattha pītacandanalittaṅgeti suvaṇṇavaṇṇena candanena anulittasarīre. Pītapāsādasayaneti sabbasovaṇṇamayena pāsādena suvaṇṇaparikkhittehi sayanehi ca samannāgate. Evaṃ sabbattha heṭṭhā upari ca pītasaddena suvaṇṇameva gahitanti daṭṭhabbaṃ.
798有藤蔓,就是那里有藤蔓。尊者,是出于恭敬而对帝释天神的称呼。不期望的,就是不渴望、不希求的。
798.Latatthīti latā atthi. Bhanteti sakkaṃ devarājānaṃ gāravena ālapati. Anabhicchitāti na abhikaṅkhitā.
799“身”是指作为身体(舍利)的界。这里是用整体来指代部分,就像说“布被烧了”“海被看见了”那样。“她的”是指那头牛的。“路”是指来时的路。“没有看”就是没有去看。为什么呢?“因为心没有倾注于她”,意思是说,他的心不安住、不倾注在那头母牛上,而完全倾注在世尊的塔上,这就是这句话的意思。另有一种读法是“以彼支为心念者”,其中“彼支”是指世尊舍利的那一部分,心在这部分上,所以叫“以彼支为心念者”。这是显示:我当时处于那种状态,所以没有去看它的来路。
799.Sarīranti sarīrabhūtaṃ dhātuṃ. Avayave cāyaṃ samudāyavohāro yathā ‘‘paṭo ḍaḍḍho, samuddo diṭṭho’’ti ca. Assāti gorūpassa. Magganti āgamanamaggaṃ. Na avekkhissanti na olokayiṃ. Kasmā? Na taggamanasā satīti, tassaṃ gāviyaṃ gatamanā ṭhapitamanā na hontī, aññadatthu bhagavato thūpagatamanā eva samānāti attho. ‘‘Tadaṅgamanasā satī’’ti ca pāṭho, tadaṅge tassa bhagavato dhātuyā aṅge mano etissāti tadaṅgamanasā. Evaṃbhūtā ahaṃ tadā tassā maggaṃ nāvekkhissanti dasseti.
800还没到塔庙的心愿是指心愿还没达成、还没满足。因为“心”就是“存于心中”之意,而“心愿”就是心中的愿望。这是说,她生起了“我要去塔庙,用花来供养”这个心愿,但还没圆满,所以才这么说。不过,用花供养塔庙的那个心念其实已经达成了,正是靠这个,她才投生到天界。“如果我把它积攒起来”——意思是,如果我通过供花,亲自去到塔庙,按照心中所愿去供养,那就是真正地积集、累积福德。“从这以上或许还会有更多”——意思是她想:比起现在已经得到的成就,上面或许还有更高、更殊胜的成就。
800.Thūpaṃ apattamānasanti thūpaṃ cetiyaṃ asampattaajjhāsayaṃ, manasi bhavoti hi mānaso, ajjhāsayo manoratho. ‘‘Thūpaṃ upagantvā pupphehi pūjessāmī’’ti uppannamanorathassa asampuṇṇatāya evaṃ vuttaṃ. Thūpaṃ cetiyaṃ pana pupphehi pūjanacittaṃ siddhameva, yena sā devaloke uppanna. Tañcāhaṃ abhisañceyyanti tañce ahaṃ abhisañcineyyaṃ, pupphapūjanena hi puññaṃ ahaṃ thūpaṃ abhigantvā yathādhippāyaṃ pūjanena sammadeva cineyyaṃ upacineyyanti attho. Bhiyyo nūna ito siyāti ito yathāladdhasampattitopi bhiyyo upari uttaritarā sampatti siyāti maññeti attho.
801“Maghavā devakuñjaro”是呼唤语。其中,“devakuñjaro”是指在天神当中,凭一切威力、勇猛等殊胜特质,就像象王一样。“Sahabyaṃ”指共住、同处的状态。
801.Maghavādevakuñjarāti ālapanaṃ. Tattha devakuñjarāti sabbabalaparakkamādivisesehi devesu kuñjarasadiso. Sahabyanti sahabhāvaṃ.
“帝释天王摩伽婆,天众之中的领袖,听了这番话之后,
为了让三十三天众生起净信,他对摩得利说了这番话。”
‘‘Idaṃ sutvā tidasādhipati, maghavā devakuñjaro; Tāvatiṃse pasādento, mātaliṃ etadabravī’’ti. –
这是结集者的话。随后,帝释用这些偈颂,向以摩得利为首的天众说法:
Idaṃ dhammasaṅgāhakavacanaṃ. Tato sakko mātalipamukhassa devagaṇassa imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
摩得利,你看这业的果报何等奇妙;
所施虽微,福德却广大。
‘‘Passa mātali accheraṃ, cittaṃ kammaphalaṃ idaṃ; Appakampi kataṃ deyyaṃ, puññaṃ hoti mahapphalaṃ.
心清净时,布施就不算少了。
无论是对如来、正自觉者,还是对他的声闻弟子。
‘‘Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā; Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.
来吧,摩得利,让我们也一次又一次地供养;
如来的舍利,积聚福德是安乐的。
‘‘Ehi mātali amhepi, bhiyyo bhiyyo mahemase; Tathāgatassa dhātuyo, sukho puññānamuccayo.
如来住世或已般涅槃,只要心平等,果报就平等。
众生因为内心发愿这一原因,而走向善趣。
‘‘Tiṭṭhante nibbute cāpi, same citte samaṃ phalaṃ; Cetopaṇidhihetuhi, sattā gacchanti suggatiṃ.
“如来出世,确实是为了众多人的利益。
施主们在那里做了供养后,就能往生天界。”
‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, uppajjanti tathāgatā; Yattha kāraṃ karitvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā’’ti.
802这里“令净信”的意思是:使人产生净信,也就是让人在三宝中生起信心。
802. Tattha pasādentoti pasanne karonto, ratanattaye saddhaṃ uppādentoti attho.
803心:是种种奇妙、不可思议的。业果:即使所施之物并不殊胜,但凭着田地的殊胜和心的殊胜,也能见到殊胜福业的果报——应当这样连接理解。在“即使所行微小,所施之物也成为大果报之福”这句里,“所行”是指以行事的方式、以恭敬的方式用在福田上的行为;“所施”是指应当布施的物品;“福”是指这样生起的福业。
803.Cittanti vicittaṃ acinteyyaṃ. Kammaphalanti deyyadhammassa anuḷārattepi khettasampattiyā ca cittasampattiyā ca uḷārassa puññakammassa phalaṃ passāti yojanā. Appakampi kataṃ deyyaṃ, puññaṃ hoti mahapphalanti ettha katanti kāravasena sakkāravasena āyatane viniyuttaṃ. Deyyanti dātabbavatthuṃ. Puññanti tathāpavattaṃ puññakammaṃ.
804现在要说明的是:在哪里即使只做了一点点善行,也能得到很大的果报。为了把这个道理清楚地展示出来,说了“心清净时没有……”这个偈颂。这个偈颂本身很容易理解。
804. Idāni yattha appakampi kataṃ puññaṃ mahapphalaṃ hoti, taṃ pākaṭaṃ katvā dassento ‘‘natthi citte pasannamhī’’ti gāthamāha. Taṃ suviññeyyameva.
805-6“Amhepi”的意思是“我们也”。“Mahemase”的意思是“我们做大供养”。“以心的誓愿为因”:意思是把自己的心正确地安立起来的因由;也就是以自己正确的誓愿为因。因此世尊说:
805-6.Amhepīti mayampi. Mahemaseti mahāmase pūjāmase. Cetopaṇidhihetu hīti attano cittassa sammadeva ṭhapananimittaṃ, attasammāpaṇidhānenāti attho. Tenāha bhagavā –
“父母与诸亲,皆不能作此;
心若善安立,能令彼更胜。”
‘‘Na taṃ mātāpitā kayirā, aññe vāpi ca ñātakā; Sammā paṇihitaṃ cittaṃ, seyyaso naṃ tato kare’’ti. (dha. pa. 43);
帝释天神说完这些话后,就放下了去园林游乐的兴致,从那里返回,在自己经常应当供养的顶髻宝珠塔那里做了七天的供养。后来,那罗陀长老去天界游化时,帝释天神用偈颂把这件事告诉了他。长老又把这件事转告给结集法藏的长老们,他们便照此把它收录进了结集之中。
Evañca pana vatvā sakko devānamindo uyyānakīḷāya ussāhaṃ paṭippassambhetvā tatova paṭinivattitvā attanā abhiṇhaṃ pūjaneyyaṭṭhānabhūte cūḷāmaṇicetiye sattāhaṃ pūjaṃ akāsi. Atha aparena samayena devacārikaṃ gatassa āyasmato nāradattherassa taṃ pavattiṃ gāthāheva kathesi, thero dhammasaṅgāhakānaṃ ārocesi, te tathā naṃ saṅgahaṃ āropesunti.
第10章 甘蔗天宫的故事
10. Ucchuvimānavaṇṇanā
“照亮了连同天神的大地”——这是《甘蔗天宫》里的句子。它和下面的《甘蔗天宫》在经文语句和事缘上都一样,唯一的区别是:在那个故事里,是婆婆用凳子打死了媳妇,而在这里则是用土块。这就是唯一的不同。不过,因为事缘不同,应该知道这两者各自分别被收进了结集之中。
Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakanti ucchuvimānaṃ. Taṃ heṭṭhā ucchuvimānena pāḷito ca aṭṭhuppattito ca sadisameva. Kevalaṃ tattha sassu suṇisaṃ pīṭhakena paharitvā māresi, idha pana leḍḍunāti ayameva viseso. Vatthuno pana bhinnattā ubhayampi visuṃyeva saṅgahaṃ āruḷhanti veditabbaṃ.
你照亮了连同诸天神在内的大地,就像日月一样光芒超胜。
你凭着荣光、相貌、名声和威神,就像梵天神在三十三天里,连同帝释天神一起,光芒照耀。
‘‘Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakaṃ, atirocasi candimasūriyā viya; Siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā, brahmāva deve tidase sahindake.
我问你:你戴着青莲花环,耳上佩着花饰,肤色像黄金一样。
你盛装严饰,身着最上妙衣,美丽的天女,你是谁?你正向我恭敬礼拜。
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī, āveḷinī kañcanasannibhattace; Alaṅkate uttamavatthadhārinī, kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
“你前世生为人时,自己曾造何业?
是善修的布施,还是持戒自制?具荣耀的天女啊,你凭何得生善趣?
天神啊,我问你,请告诉我:这是哪种业带来的果报?”
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūtā purimāya jātiyā; Dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaññamaṃ, kenupapannā sugatiṃ yasassinī; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
具寿大目犍连长老问道。于是那位天神用这些偈颂回答:
Āyasmā mahāmoggallānatthero pucchi. Tato devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,如今您为乞食来到此村,来到我们家;
那时我把甘蔗的一片给了您,以清净之心、无量喜悦。
‘‘Idāni bhante imameva gāmaṃ, piṇḍāya amhākaṃ gharaṃ upāgami; Tato te ucchussa adāsiṃ khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā.
后来婆婆又追问我:媳妇,你把甘蔗扔到哪里去了?
我没有把它扔掉,也不是自己吃掉,而是亲手布施给了一位内心寂静的比丘。
‘‘Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ, kahaṃ nu ucchuṃ vadhuke avākiri; Na chaḍḍitaṃ no pana khāditaṃ mayā, santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ.
婆婆这样骂我:“这个家是你做主,还是我做主?”
她拿起一块土块打我,就因为那一下,我死后投生成了天神。
‘‘‘Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama’, itissā sassu paribhāsate mamaṃ; Leḍḍuṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me, tato cutā kālakatāmhi devatā.
我过去所造的那份善业,如今我自己在承受着这份乐业。
我和天神们一起享受欲乐,在五种感官欲望中欢愉。
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我所造下的正是这个善业,如今我自己正享受着这乐业。
被帝释天神守护,被三十三天众神护佑,五种欲尘全都具足。
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, samappitā kāmaguṇehi pañcahi.
我的这份甘蔗布施,有着像这样不小的福果,能带来广大的果报。
我和天神们一起享乐,在五种欲乐功德中欢愉。
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我的甘蔗布施带来了这样不小的福果,有大威光。
它为帝释与三十三天所守护,犹如千眼帝释在欢喜园中。
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahājutikā mama ucchudakkhiṇā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, sahassanettoriva nandane vane.
“尊者,您具足悲悯与智慧,我特来顶礼您,已向您请问善法。
那时,我以清净的信心和无比广大的喜悦,把一段甘蔗供养给了您。”
‘‘Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ, upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ; Tato te ucchussa adāsiṃ khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā’’ti.
其余部分和前面说的完全一样。
Sesaṃ vuttasadisamevāti.
11. 礼敬天宫的注释
11. Vandanavimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这是礼敬天宫的故事。它的起因是什么呢?世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,众多比丘在某个村落附近的住处结夏安居。雨安居结束、举行自恣后,他们收拾好坐卧处,拿着衣钵,为了拜见世尊而前往舍卫城。途中经过一个村子,村里有个女人看见这些比丘,心生净信,生起恭敬与尊重。她五体投地礼拜,把合掌举到头顶,用虔诚柔和的双眼一直望着他们,直到他们从视线中消失。后来她命终,转生到三十三天。那时,她正在那里享受天界的福报,具寿大目犍连尊者用这些偈颂问她:
Abhikkantenavaṇṇenāti vandanavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena samayena sambahulā bhikkhū aññatarasmiṃ gāmakāvāse vassaṃ vasitvā vutthavassā pavāretvā senāsanaṃ paṭisāmetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ uddissa bhagavantaṃ dassanatthāya gacchantā aññatarassa gāmassa majjhena atikkamanti. Tattha aññatarā itthī te bhikkhū disvā pasannacittā sañjātagāravabahumānā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha yāva dassanūpacārā pasādasommāni akkhīni ummīletvā olokentī aṭṭhāsi . Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Atha naṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavantiṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi paṭipucchi –
819“你的容色实在太殊胜了……你的色相遍照一切方所。”
822那位天神满心欢喜……中略……“这果报是由什么业带来的?”
819. ‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. 822. ‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
823第823段没有可翻译的巴利文内容。
823.
我曾经生在人当中、身为人类时,见到持戒的沙门;
我顶礼他的双脚,让内心生起清净的信心,满心欢喜地合掌致敬。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, disvāna samaṇe sīlavante; Pādāni vanditvā manaṃ pasādayiṃ, vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsiṃ.
“以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
她以这些偈颂作了回答。
Imāhi gāthāhi byākāsi.
823这里,“沙门”是指已经止息了恶行的人。“具戒者”是指具备戒德的人。“令心净信”是说:想到他们的功德,生起这样的心——“这些尊者确实有善好的样子,是依法而行的人、端正而行的人、修梵行的人”,我由此让心变得清净,生起了信心。“我心喜悦,合掌作礼”是说:我满心欢喜,生起愉悦,合掌致敬。对于那些举止安详的比丘,哪怕只是因净信而睁开眼看看他们,对众生都有很大利益,更何况是行礼敬拜呢?因此她说:“所以我得到了这样的容貌……”等等。其余部分按前面所说的方式来理解。
823. Tattha samaṇeti samitapāpe. Sīlavanteti sīlaguṇayutte. Manaṃ pasādayinti ‘‘sādhurūpā vatime ayyā dhammacārino samacārino brahmacārino’’ti tesaṃ guṇe ārabbha cittaṃ pasādesiṃ. Vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsinti tuṭṭhā somanassajātā ahaṃ vandiṃ. Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ pasādavikasitāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi imesaṃ sattānaṃ bahūpakāraṃ, pageva vandanāti. Tenāha ‘‘tena metādiso vaṇṇo’’tiādi. Sesaṃ vuttanayameva.
12. 绳鬘天宫的注释
12. Rajjumālāvimānavaṇṇanā
“以殊胜的容貌……”这一句,说的是绳鬘天宫的故事。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时,在伽耶村,有一位婆罗门的女儿,被许配给同一个村子里的一位婆罗门青年。嫁到夫家后,她在那户人家里掌权当家。她在那户人家里看见女奴的女儿,就容不下她。从见到的那一刻起,她就因愤怒而浑身发抖,辱骂她、恶语中伤她,还打她耳光。等到那女孩长大成人、能够做事了,她就用拳头、膝盖和手肘打她,就像过去世结下的仇恨一样。
Abhikkantenavaṇṇenāti rajjumālāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena gayāgāmake aññatarassa brāhmaṇassa dhītā tasmiṃyeva gāme ekassa brāhmaṇakumārassa dinnā patikulaṃ gatā, tasmiṃ gehe issariyaṃ vattentī tiṭṭhati. Sā tasmiṃ gehe dāsiyā dhītaraṃ disvā na sahati. Diṭṭhakālato paṭṭhāya kodhena taṭataṭāyamānā akkosati paribhāsati, khaṭakañcassā deti. Yadā pana sā vayappattiyā kiccasamatthā jātā, tadā naṃ jaṇṇukapparamuṭṭhīhi paharateva yathā taṃ purimajātīsu baddhāghātā.
据说,那位女奴在迦叶佛时代本来是她的女主人,而另一个才是女奴。那时,女主人经常用土块、棍棒、拳头等打她。她因此心生厌离,就尽自己所能做布施等善行,并发愿说:愿我将来成为女主人,能对这个人行使支配权。后来,那个女奴死后,在轮回中一生又一生地流转,到这位佛陀出世时,按前面所说的方式,出生在伽耶村的一个婆罗门家庭,后来嫁到夫家;而另一个就成了她的女奴。就因为这样结下的宿怨,她才这样折磨她。
Sā kira dāsī kassapadasabalassa kāle tassā sāminī ahosi, itarā dāsī. Sā taṃ leḍḍudaṇḍādīhi muṭṭhiādīhi ca abhiṇhaṃ abhihanati. Sā tena nibbinnā yathābalaṃ dānādīni puññāni katvā ‘‘anāgate ahaṃ sāminī hutvā imissā upari issariyaṃ vatteyya’’nti patthanaṃ ṭhapesi. Atha sā dāsī tato cutā aparāparaṃ saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde vuttanayena gayāgāmake brāhmaṇakule nibbattitvā patikulaṃ gatā, itarāpi tassā dāsī ahosi. Evaṃ baddhāghātatāya sā taṃ viheṭheti.
她就那样毫无理由地折磨她,揪住她的头发,用手和脚狠狠地打。她跑去理发棚,让人把头剃光了才回来。女主人说:“喂,你这恶毒的婢女,剃个光头就能让你脱身吗?”说着就用绳子绑住她的头,抓住那根绳子把她拽倒,继续打她,还不让她把绳子解下来。从那时起,这个女奴就得了个名字叫“绳鬘”。
Evaṃ viheṭhentī akāraṇeneva kesesu gahetvā hatthehi ca pādehi ca suhataṃ hani. Sā nhāpitasālaṃ gantvā khuramuṇḍaṃ kāretvā agamāsi. Sāminī ‘‘kiṃ je duṭṭhadāsi muṇḍanamattena tava vippamokkho’’ti rajjuṃ sīse bandhitvā tattha naṃ gahetvā oṇametvā ghāteti, tassā tañca rajjuṃ apanetuṃ na deti. Tato paṭṭhāya dāsiyā ‘‘rajjumālā’’ti nāmaṃ ahosi.
有一天清晨,导师从大悲定中出定,观察世间,看见绳鬘女已具备证得入流果的条件,又看见那位婆罗门女主人将在皈依和持戒上站稳脚跟。于是导师走进森林,在一棵树下坐下,放出六色佛光。绳鬘女呢,天天这样被折磨,对活着的日子彻底厌倦了,心想:我这样苦活着有什么意思?她一心想死,就拿起水罐,装作要去打水,从家里出来,一路走进森林。在离导师坐着的那棵树不远处,她把绳子系在另一棵树的树枝上,做成一个套索,东张西望正准备上吊时,看见导师坐在那里,威仪端庄,令人心生净信,已达到了最高的调伏与寂静,身上放出六色佛光。她一看见,心里就被对佛陀的恭敬所牵引,想道:导师会不会也为我这样的人说法呢?我要是听了,也许就能从这种苦日子里解脱出来。
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento rajjumālāya sotāpattiphalūpanissayaṃ, tassā ca brāhmaṇiyā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhānaṃ disvā araññaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇā buddharasmiyo vissajjento. Rajjumālāpi kho divase divase tāya tathā viheṭhiyamānā ‘‘kiṃ me iminā dujjīvitenā’’ti nibbinnarūpā jīvite maritukāmā ghaṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchantī viya gehato nikkhantā anukkamena vanaṃ pavisitvā bhagavato nisinnarukkhassa avidūre aññatarassa rukkhassa sākhāya rajjuṃ bandhitvā pāsaṃ katvā ubbandhitukāmā ito cito ca olokentī addasa bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ pāsādikaṃ pasādanīyaṃ uttamadamathasamathamanuppattaṃ chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjentaṃ. Disvā buddhagāravena ākaḍḍhiyamānahadayā ‘‘kiṃ nu kho bhagavā mādisānampi dhammaṃ deseti, yamahaṃ sutvā ito dujjīvitato mucceyya’’nti cintesi.
这时,世尊观察了她的心念活动,说道:“绳鬘。”她听到这话,就像被甘露浇灌了一样,整个身心被喜悦不断充满。她走到世尊面前,顶礼之后站在一边。世尊便为她循序渐进地讲说四圣谛的法。她听后,证得了入流果。导师想:“对绳鬘的护佑,到这里已经够了,现在她已经没有任何人能伤害了。”于是世尊离开森林,在离村子不远的一棵树下坐了下来。绳鬘也因为已经无法再自杀,又具足了忍耐、慈爱和悲悯,心想:“就让那个婆罗门女打我、折磨我,或者随便她怎样都行。”便拿起水罐取了水,回到家里。她的主人站在门口看见她,问道:“你今天去水边,怎么去了这么久才回来?而且你的脸色特别清净明朗,你现在整个样子也和以前不一样了,这是怎么回事?”她就把发生的事情告诉了他。
Atha bhagavā tassā cittācāraṃ oloketvā ‘‘rajjumāle’’ti āha. Sā taṃ sutvā amatena viya abhisittā pītiyā nirantaraṃ phuṭṭhā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tassā bhagavā anupubbikathānupubbakaṃ catusaccakathaṃ kathesi, sā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā ‘‘vaṭṭati ettako rajjumālāya anuggaho, idānesā kenaci appadhaṃsiyā jātā’’ti araññato nikkhamitvā gāmassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Rajjumālāpi attānaṃ vinipātetuṃ abhabbatāya khantimettānuddayasampannatāya ca ‘‘brāhmaṇī maṃ hanatu vā viheṭhetu vā yaṃ vā taṃ vā karotū’’ti ghaṭena udakaṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Sāmiko gehadvāre ṭhito taṃ disvā ‘‘tvaṃ ajja udakatitthaṃ gatā cirāyitvā āgatā, mukhavaṇṇo ca te ativiya vippasanno, tvañca aññena ākārena upaṭṭhāsi, kiṃ eta’’nti pucchi. Sā tassa taṃ pavattiṃ ācikkhi.
婆罗门听了她的话,满心欢喜,走进屋里,对儿媳说:对于绳鬘,你什么都不用做了。他交代完,便怀着喜悦的心情,匆匆赶到导师那里,顶礼之后,恭敬地与导师互相问候,邀请导师应供,把导师请到自己家中,用精美的嚼食和啖食殷勤供养。世尊吃完饭、放下钵后,他走到世尊跟前,坐在一边;他的儿媳也走上前来,顶礼后坐在一边。住在伽耶村的婆罗门和居士们听到这个消息,也来拜见世尊。他们当中,有些人行礼后坐在一边,有些人和世尊互相问候致意后坐在一边。
Brāhmaṇo tassā vacanaṃ sutvā tussitvā gehaṃ gantvā rajjumālāya upari ‘‘tayā na kiñci kātabba’’nti suṇisāya vatvā tuṭṭhamānaso sīghataraṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā sādarena katapaṭisanthāro satthāraṃ nimantetvā attano gehaṃ ānetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi, suṇisāpissa upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Gayāgāmavāsinopi brāhmaṇagahapatikā taṃ pavattiṃ sutvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā appekacce abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce sammodanīyaṃ katvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
导师详细讲了绳鬘和那位婆罗门女主人过去世所造的业,然后为到场的众人开示了相应的法。听完之后,那位婆罗门女主人和在场的大众都确立了皈依和持戒。导师从座位上起身,回到了舍卫城。那位婆罗门把绳鬘安置在女儿的位置上。他的媳妇用慈爱的目光看着绳鬘,一辈子都用令人欢喜的慈爱之心照顾她。绳鬘后来命终,投生到三十三天,有一千位天女做她的随从。她的天身装饰着六十车那么重的天界饰品,在一千位天女的围绕下,在欢喜园等地享受极大的天界福报,心中欢喜,自在游逛。那时,具寿大目犍连尊者去天界游历,看见她以大天界威神力、大天界神通力光明照耀,就用下面这些偈颂问她造了什么业。
Satthā rajjumālāya tassā ca brāhmaṇiyā purimajātīsu katakammaṃ vitthārato kathetvā sampattaparisāya anurūpaṃ dhammaṃ desesi . Taṃ sutvā brāhmaṇī ca mahājano ca tattha sannipatito saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Satthā āsanā uṭṭhahitvā sāvatthimeva agamāsi. Brāhmaṇo rajjumālaṃ dhītuṭṭhāne ṭhapesi. Tassa suṇisā rajjumālaṃ piyacakkhūhi olokentī yāvajīvaṃ manāpeneva sinehena parihari. Rajjumālā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi. Sā saṭṭhisakaṭabhārappamāṇehi dibbābharaṇehi paṭimaṇḍitattabhāvā accharāsahassaparivuttā nandanavanādīsu mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavamānā pamuditamanā vicarati. Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ gato taṃ mahantena dibbānubhāvena mahatiyā deviddhiyā vijjotamānaṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi.
天神啊,你以极其殊胜的容色站在那里;
你甩开双手和双脚,在美妙的乐声中跳舞。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Hatthe pāde ca viggayha, naccasi suppavādite.
当你起舞时,以全身每一肢节完全地,
天界的声音传出来,悦耳又动听。
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,从你全身的每一个大小肢节,
天界的香气四处飘散,气味清净,令人心生喜悦。
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
她转身的时候,发辫上那些装饰品
他们的声音被听见,就像五支乐合奏的声音一样。
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
花环被风吹动,随风不停摇晃颤抖;
他们的声音听起来,就像五种乐器合奏一样。
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
你头顶上的花环,香气清净,令人心生喜悦;
香气飘向四面八方,就像曼殊沙树一样。
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“你闻着那清净的香气,看着那非凡的色相;
天神啊,有人问你,你就该回答:这是哪种业的果报?”
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
826这里,“用手和脚做出各种姿态”的意思是:用种种方式抓住手和脚,也就是为了展示花拳、合掌等各种手势表演,用种种方式表现手;以及为了展示平足等特殊站姿,用种种方式表现脚。这里的“与”字也包含了手势表演。“你跳舞”就是你在跳舞。“你”指的是你按所说的方式跳舞。“在美好的演奏中”是指有美好的演奏时,与你的舞蹈相配合,琵琶、笛子、腰鼓、铜钹等乐器被奏响,也就是五种乐器被举起奏响的时候。其余部分和下面天宫中的说法一样。
826. Tattha hatthe pāde ca viggayhāti hatthe ca pāde ca vividhehi ākārehi gahetvā, pupphamuṭṭhipupphañjaliādibhedassa sākhābhinayassa dassanavasena vividhehi ākārehi hatthe, ca, samapādādīnampi ṭhānavisesānaṃ dassanavasena vividhehi ākārehi pāde ca upādiyitvāti attho. Ca-saddena sākhābhinayaṃ saṅgaṇhāti. Naccasīti naṭasi. Yā tvanti yā vuttanayavasena naccaṃ karosīti attho. Suppavāditeti sundare pavajjane sati tava naccassa anurūpavasena vīṇāvaṃsamudiṅgatāḷādike vādiyamāne, pañcaṅgike tūriye paggayhamāneti attho. Sesaṃ heṭṭhāvimāne vuttanayameva.
长老这样问过之后,那位天神就用下面这些偈颂,讲出了自己过去世等事情——
Evaṃ therena pucchitā sā devatā attano purimajātiādiṃ imāhi gāthāhi byākāsi –
过去我曾是个女奴隶,在伽耶城的一户婆罗门家里。
我福薄又没福气,大家都叫我绳鬘。
‘‘Dāsī ahaṃ pure āsiṃ, gayāyaṃ brāhmaṇassahaṃ; Appapuññā alakkhikā, rajjumālāti maṃ viduṃ.
从辱骂、殴打和威胁中升起;
我拿起水罐,出门去取水。
‘‘Akkosānaṃ vadhānañca, tajjanāya ca uggatā; Kuṭaṃ gahetvā nikkhamma, agañchiṃ udahāriyā.
我在岔路口放下水罐,走进了密林。
‘我就要死在这里了,我活着还有什么用?’
‘‘Vipathe kuṭaṃ nikkhipitvā, vanasaṇḍaṃ upāgamiṃ; ‘Idhevāhaṃ marissāmi, ko attho jīvitena me’.
把套索做得结结实实,抛到树上。
接着我环顾四方:“究竟是谁依止森林而住呢?”
‘‘Daḷhaṃ pāsaṃ karitvāna, āsumbhitvāna pādape; Tato disā vilokesiṃ, ‘ko nu kho vanamassito’.
在那里,我见到了正自觉者,那位为一切世间带来利益的牟尼。
他坐于树下,深入禅那,无所畏惧。
‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sabbalokahitaṃ muniṃ; Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.
我因此生起了强烈的悚惧,感到稀有罕见,全身汗毛直竖。
‘这住在林野里的,到底是人还是天神?’
‘‘Tassā me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; ‘Ko nu kho vanamassito, manusso udāhu devatā’.
令人敬信、值得净信,从林野来到无林之处。
看见他之后,我的心生起了净信,他绝不是一般模样的人。
‘‘Pāsādikaṃ pasādanīyaṃ, vanā nibbanamāgataṃ; Disvā mano me pasīdi, nāyaṃ yādisakīdiso.
守护感官,乐于修禅定,心不外驰;
他将成为利益一切世间的佛陀。
‘‘Guttindriyo jhānarato, abahiggatamānaso; Hito sabbassa lokassa, buddho ayaṃ bhavissati.
令人恐惧害怕,难以接近,就像狮子盘踞在山洞里;
此难得一见,犹如优昙钵花。
‘‘Bhayabheravo durāsado, sīhova guhamassito; Dullabhāyaṃ dassanāya, pupphaṃ odumbaraṃ yathā.
那位如来用柔和的话对我说完话后,
“绳鬘!”他叫了我一声,说:“去皈依如来吧。”
‘‘So maṃ mudūhi vācāhi, ālapitvā tathāgato; Rajjumāleti maṃvoca, saraṇaṃ gaccha tathāgataṃ.
我听了那番话,它没有过失、富有意义、清净无染;
柔和、柔软、美妙,能除去一切忧悲。
‘‘Tāhaṃ giraṃ suṇitvāna, nelaṃ atthavatiṃ suciṃ; Saṇhaṃ muduñca vagguñca, sabbasokāpanūdanaṃ.
知我心堪任,净信意清净;
如来利世间,如是为我教。
‘‘Kallacittañca maṃ ñatvā, pasannaṃ suddhamānasaṃ; Hito sabbassa lokassa, anusāsi tathāgato.
“这是苦”,他对我说了;“这是苦的生起。”
苦的灭尽,以及那条道路——通往不死的正直之道。
‘‘Idaṃ dukkhanti maṃvoca, ayaṃ dukkhassa sambhavo; Dukkhanirodho maggo ca, añjaso amatogadho.
我安住在慈悲善者的教导中。
我已经证得不死、寂静、不灭的涅槃境界。
‘‘Anukampakassa kusalassa, ovādamhi ahaṃ ṭhitā; Ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ.
我带着坚定不移的爱,面对所见之境,内心毫不动摇。
以根生的信,她是佛陀亲生的女儿。
‘‘Sāhaṃ avaṭṭhitāpemā, dassane avikampinī; Mūlajātāya saddhāya, dhītā buddhassa orasā.
我享受快乐,尽情嬉戏,欢喜愉悦,无所畏惧。
我戴着天界的花鬘,喝着甘甜的蜜酒。
‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā; Dibbamālaṃ dhārayāmi, pivāmi madhumaddavaṃ.
六万件乐器为我奏响,把我唤醒。
阿蓝婆、伽伽罗、可怖者,还有善说者与疑。
‘‘Saṭṭhitūriyasahassāni, paṭibodhaṃ karonti me; Āḷambo gaggaro bhīmo, sādhuvādī ca saṃsayo.
莲花和妙触,还有那些善弹琵琶的天女们;
难陀、苏难陀、首那丁那、苏企希陀
‘‘Pokkharo ca suphasso ca, viṇāmokkhā ca nāriyo; Nandā ceva sunandā ca, soṇadinnā sucimhitā.
阿蓝跋娑、弥萨给西,还有凶恶的芬陀利迦。
伊尼触、善触、须跋陀罗、柔语者。
‘‘Alambusā missakesī ca, puṇḍarīkātidāruṇī; Eṇīphassā suphassā ca, subhaddā muduvādinī.
这些以及其它更殊胜的,都是天女们的唤醒者;
她们在适当的时候来到我面前,对我当面说话,是天神们。
‘‘Etā caññā ca seyyāse, accharānaṃ pabodhikā; Tā maṃ kālenupāgantvā, abhibhāsanti devatā.
“来吧,让我们起舞,让我们歌唱;来吧,让我们令你欢喜。
这不是没修过福的人能有的,只有修过福的人才会有。
‘‘Handa naccāma gāyāma, handa taṃ ramayāmase; Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ.
无忧的欢喜园,令人愉悦,是三十三天众的大林苑。
没修过福德的人,今生没有安乐,来世也没有。
‘‘Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ; Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca.
今生和来世,行善积德的人都能得到快乐;
想和这些人做同伴,就该多修善行。
做了善事的人在天界享有财富,确实满心欢喜。
‘‘Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca; Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ; Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino.
“如来们确实是为了众多人的利益而出现于世。
人们应当供养的人,是人间福德的沃土。
施主们在那里做了供养后,就在天界享受快乐。”
‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, uppajjanti tathāgatā; Dakkhiṇeyyā manussānaṃ, puññakkhettānamākarā; Yattha kāraṃ karitvāna, sagge modanti dāyakā’’ti.
833833. 其中,“我过去是女奴”的意思是:在过去那一世,我曾是家里出生的女奴。那么是谁家的呢?经文说“在伽耶,一位婆罗门的”,就是伽耶村里某位婆罗门家的。“haṃ”只是一个语气助词。“福德少”是指福分薄、没有福德。“不吉祥”是指没有好运、是个晦气的人。“绳环”是指:人们抓住我的头发又拖又拽,我因此受尽痛苦,被剃光头发后,又为了同样的目的,用绳子紧紧绑在我头上,做成一个绳环的样子,所以人们就叫我“绳环”。
833. Tattha dāsī ahaṃ pure āsinti pure purimajātiyaṃ ahaṃ antojātā dāsī ahosiṃ. Tattha kassāti āha ‘‘gayāyaṃ brāhmaṇassaha’’nti, gayānāmake gāme aññatarassa brāhmaṇassa. Hanti nipātamattaṃ. Appapuññāti mandabhāgyā apuññā. Alakkhikāti nissirikā kālakaṇṇī. Rajjumālāti maṃ vidunti, kese gahetvā ākaḍḍhanaparikaḍḍhanadukkhena muṇḍake kate punapi tadatthameva sīse daḷhaṃ bandhitvā ṭhapitarajjukuṇḍalakavasena ‘‘rajjumālā’’ti maṃ manussā jāniṃsu.
834“打”说的是各种敲打。“威胁”说的是用恐怖来吓唬人。“生起”说的是忧恼生起。“运水者”说的是打水的女人,意思是就像成了取水的人一样。
834.Vadhānanti tāḷanānaṃ. Tajjanāyāti bhayasaṃtajjanena. Uggatāti uggatāya domanassuppattiyā. Udahāriyāti udakahārikā, udakaṃ āharantī viya hutvāti adhippāyo.
835在邪路上就是偏离了正道,意思是离开了正道。什么利益就是问有什么利益。这里也有“那就是如此”这样的读法。
835.Vipatheti apathe, maggato apakkamitvāti attho. Kvatthoti ko attho. Soyeva vā pāṭho.
836把套索做得又紧又结实,意思是把捆绑用的套索弄得牢固,不容易被挣断。抛到树上,是指为了让它缠住树枝,而把套索扔向树木。然后我朝各个方向张望:有谁依止在这片林子里呢?意思是:有没有人进入这片林子并待在里面,从而可能对我造成死亡威胁呢?
836.Daḷhaṃ pāsaṃ karitvānāti bandhanapāsaṃ thiraṃ acchijjanakaṃ katvā. Āsumbhitvāna pādapeti viṭape lagganavasena pādape rukkhe khipitvā. Tato disā vilokesiṃ, ko nu kho vanamassitoti imaṃ vanaṃ pavisanavasena assito nu kho koci atthi, yato me maraṇantarāyo siyāti adhippāyo.
837正自觉者等说法,当时她虽然没有那样的确定判断,但这是依照事物本身的实相而说的。它的意思是:因为他自己就正确、如实地觉悟了一切应当觉悟的法,所以是正自觉者;因为与大悲相应,对一切有高下种种差别的世间都只带来纯粹的利益,所以是一切世间之利益;因为了知两种世间,所以是牟尼;以端坐的姿态,因为不会从断除烦恼与诸行的状态中退失,所以是安坐者;因为以所缘审察和特相审察而安住于禅那,所以是禅那者;因为在菩提树下,一切恐怖的根源都已彻底断除,从任何地方都不会有恐怖,所以应当知道是无所怖畏者。
837.Sambuddhantiādi tadā tassā tādise nicchaye asatipi sabhāvavasena vuttaṃ. Tassattho – sayameva sammadeva ca sabbassāpi bujjhitabbassa buddhattā sambuddhaṃ, mahākaruṇāyogena hīnādibhedabhinnassa sabbassāpi lokassa ekantahitattā sabbalokahitaṃ, ubhayalokaṃ munanato muniṃ, nisajjāvasena kilesābhisaṅkhārehi ṭhānā cāvanābhāvena ca nisinnaṃ, ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena ca jhāyantaṃ, bodhimūleyeva bhayahetūnaṃ samucchinnattā kutocipi bhayābhāvato akutobhayanti veditabbaṃ.
838所谓“悚惧”,就是与愧相应的智。它因她见到世尊而生起,所以说:我因此生起了悚惧。
838.Saṃvego nāma sahottappaṃ ñāṇaṃ, so tassā bhagavato dassanena uppajji. Tenāha ‘‘tassā me ahu saṃvego’’ti.
839“令人净信”是指能带来净信。世尊的身体以三十二大人相、八十随形好、一寻光明和光网庄严,周遍令人净信;那些专注瞻仰世尊色身的人,因为看到这份善妙,净信就会增长,这就是这个词的意思。“应令净信”是指:世尊以十力、四无畏、六不共智、十八不共佛法等无量功德所成就的法身,对如实观察的人来说,是应当生起净信、能令净信增长的,这就是这个词的意思。“如任何凡夫一般”:“无论何种”,即指品类众多的凡夫。“离开稠林”是指从烦恼的稠林中离开。“到达涅槃”是指到达、证得了无渴爱状态的涅槃。
839.Pāsādikanti pasādāvahaṃ, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanabyāmappabhāketumālālaṅkatāya samantapāsādikāya attano sarīrasobhāsampattiyā rūpakāyadassanabyāvaṭassa janassa sādhubhāvato pasādasaṃvaḍḍhananti attho. Pasādanīyanti dasabala-catuvesārajjachaasādhāraṇañāṇa-aṭṭhārasāveṇika-buddhadhammapabhutiaparimāṇaguṇasamannāgatāya dhammakāyasampattiyā sarikkhakajanassa pasīditabbayuttaṃ, pāsādikanti attho. Vanāti kilesavanato apakkamitvā. Nibbanamāgatanti nittaṇhabhāvaṃ nibbānameva upagataṃ adhigataṃ. Yādisakīdisoti yo vā so vā, pacurajanoti attho.
840-41840-41. 因为善加守护以意为第六的诸根,守护了最上之道,所以他是“守护根门的人”。因为乐于最上果与禅那,所以他是“乐于禅那的人”。正因如此,他的心远离外在的色等所缘,而沉浸于内在的所缘——禅那的所缘与涅槃,所以他是“心不外驰的人”。因为要让那些怀有颠倒想、持邪见的人脱离邪执,他们应当对他感到怖畏,而他也能让他们生起怖畏,所以他是“令人怖畏的人”。因为精进与意欲败坏的人无法亲近他,也没有任何人能轻慢他,所以他是“难以接近的人”。他是“难以得见的人”,意思是即使只想见他一面也极为难得。就像优昙钵花一样:正如优昙钵树上的花极难见到,或许偶尔才出现,或许根本不出现;这位最上之人也是如此,这就是这段话的意思。
840-41. Manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ aggamaggagopanāya gopitattā guttindriyo. Aggaphalajjhānābhiratiyā jhānarato. Tato eva bahibhūtehi rūpādiārammaṇehi apakkamitvā visayajjhatte nibbāne ca ogāḷhacittatāya abahiggatamānaso. Micchāgāhamocanabhayena vipallāsavantehi micchādiṭṭhikehi bhāyitabbato tesañca bhayajananato bhayabheravo. Payogāsayavipannehi anupagamanīyato ca kenacipi anāsādanīyato ca durāsado. Dullabhāyanti dullabho ayaṃ. Dassanāyāti daṭṭhumpi. Pupphaṃ odumbaraṃ yathāti yathā nāma udumbare bhavaṃ pupphaṃ dullabhadassanaṃ, kadācideva bhaveyya, na vā bhaveyya, evaṃ īdisassa uttamapuggalassāti attho.
842那位善逝用柔和、温润的话语,叫了一声“拉珠玛拉”,这样招呼之后,说“去皈依如来吧”——以“如来是这样来的”等等——意思是“你去皈依如来、正自觉者”。他对我说,他讲了。应当这样连接理解。
842.Sotathāgato mudūhi vācāhi saṇhāya vācāya ‘‘rajjumāle’’timaṃ ālapitvā āmantetvā saraṇaṃ gaccha tathāgatanti ‘‘tathā āgato’’tiādinā tathāgataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇaṃ gacchāti maṃ avoca abhāsīti yojanā.
843-4“那些”就是指那些,我(说)。“言语”就是话语。“无过失”就是没有缺陷。“有义”就是与义相应、具足利益,或者纯粹只有利益。因为语行清净,所以清净。因为不粗硬,所以柔和。因为能让应当受调伏的人心得柔软,所以柔软。因为值得听闻,所以悦耳。能除一切忧悲,就是听闻了能除灭因亲族衰亡等而生起的一切忧悲的话语之后,心中生起净信。这样连接起来。这一切都是在说世尊从布施论开始,劝励引导,显示出离的功德,像这样开示的次第说法。因此他说“了知我心堪任”等话。
843-4.Tāhanti taṃ ahaṃ. Giranti vācaṃ. Nelanti niddosaṃ. Atthavatinti atthayuttaṃ sātthaṃ , ekantahitaṃ vā. Vacīsoceyyatāya suciṃ. Akakkhaḷatāya saṇhaṃ. Veneyyānaṃ mudubhāvakarattā mudu. Savanīyabhāvena vagguṃ. Sabbasokāpanūdananti ñātibyasanādivasena uppajjanakassa sabbassāpi sokassa vinodanaṃ giraṃ sutvāna pasannacittā ahosinti sambandho. Sabbametaṃ dānakathaṃ ādiṃ katvā ussakkitvā nekkhamme ānisaṃsaṃ vibhāvanavasena pavattitaṃ bhagavato anupubbikathaṃ sandhāya vadati. Tenevāha ‘‘kallacittañca maṃ ñatvā’’tiādi.
在这里,“堪任之心”指适合作业的心。因为之前的开示已经去除了不信等心的过失,心就成为后续教诫堪受的器皿,能堪任作业,也就是适合修习业处的心——这就是它的含义。因此他说“净信、纯净之心”。其中,“净信”一词说明不信已经去除;“纯净之心”一词则通过说明爱欲等已经去除,显示出心的柔软和昂扬。“教诫”就是给予告诫——以自说的最胜法教,连同善巧方便,开示前进与退避之道。这就是它的含义。因此他说“此是苦……”等。这正是显示教诫的样态。
Tattha kallacittanti kammaniyacittaṃ, heṭṭhā pavattitadesanāya assaddhiyādīnaṃ cittadosānaṃ vigatattā uparidesanāya bhājanabhāvūpagamanena kammakkhamacittaṃ, bhāvanākammassa yoggacittanti attho. Tenevāha ‘‘pasannaṃ suddhamānasa’’nti. Tattha ‘‘pasanna’’nti iminā assaddhiyāpagamamāha, ‘‘suddhamānasa’’nti iminā kāmacchandādiapagamanena muducittataṃ udaggacittatañca dasseti. Anusāsīti ovadi, sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya saha upāyena pavattinivattiyo upadisīti attho. Tenevāha ‘‘idaṃ dukkha’’ntiādi. Anusāsitākāradassanañhetaṃ.
845在这里,他对我说“这是苦”:这个以渴爱为过患、属于三界的法聚,因为具有逼迫的性质,所以是令人厌恶的;因为空虚没有实质,所以是那样,因此是苦圣谛。他说“这是苦的集起”:这以渴爱等为分类的渴爱,就是前面所说那种苦的生起、来源、产生、原因和集起,所以是集圣谛。他说“这是苦的灭”:苦的平息状态,也就是无为界,就是灭圣谛。他说“这是趣向苦灭之道”:因为避开了两个极端,又因为是直接通往涅槃的修行道路,所以是进入不死之深处的道,称为道圣谛。以上就是他对我宣说的内容,彼此之间的关联就是这样。
845. Tattha idaṃ dukkhanti maṃvocāti idaṃ taṇhāvajjaṃ tebhūmakaṃ dhammajātaṃ bādhakasabhāvattā kucchikaṃ hutvā tucchasabhāvattā tathattā ca dukkhaṃ ariyasaccanti mayhaṃ abhāsi. Ayaṃ dukkhassa sambhavoti ayaṃ āmataṇhādibhedā taṇhā yathāvuttassa dukkhassa sambhavo pabhavo uppatti hetu samudayo ariyasaccanti. Dukkhanirodhoti dukkhassa santibhāvo asaṅkhatadhātu nirodho ariyasaccanti. Antadvayassa parivajjanato añjaso nibbānagāminipaṭipadābhāvato amatogadho maggo ariyasaccanti maṃ avocāti sambandho.
846所谓“善的”,是指在给予教诫、调伏所化众生方面善巧,或者通过不放逸的修行达到顶点、成为没有过失的人。“我安立在教诫中”,意思是对于前面所说的教诫和教导,我通过圆满三学、以现观真理而安住其中。因此我说“我证得了不死、寂静、无倾动的涅槃之句”,这句话是在说明安立于教诫的原因。所谓“不死”,因为恒常所以没有死亡;所谓“寂静”,因为一切苦都已止息;所谓“无倾动”,因为已证得的人不会再退堕。她证得了这涅槃之句,这就说明她毫无疑问地安立在导师的教诫之中了。
846.Kusalassāti ovādadāne veneyyadamane chekassa, appamādapaṭipattiyā vā matthakappattiyā anavajjassa. Ovādamhi ahaṃ ṭhitāti yathāvutte ovāde anusiṭṭhiyaṃ sikkhāttayapāripūriyā saccapaṭivedhena ahaṃ patiṭṭhitā. Tenāha ‘‘ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ padamaccuta’’nti, idaṃ ovāde patiṭṭhānassa kāraṇavacanaṃ. Yā niccatāya maraṇābhāvato amataṃ, sabbadukkhavūpasamatāya santiṃ, adhigatānaṃ acavanahetutāya accutaṃ nibbānaṃ padaṃ ajjhagā adhigañchi, sā ekaṃsena satthu ovāde patiṭṭhitā nāmāti.
847稳固的爱敬,是指对三宝坚固的信仰,即不动摇的清净信心与深情。为什么呢?因为她在见解上毫不动摇,对“世尊是正自觉者,法是善说的,僧是善行道的”这一正见坚定不移,任何事物都无法使她动摇。那么,是什么使她不动摇呢?回答说:“以根本所生的信。”她以此表明:我是依靠这种信而不动摇的。这种信,是对正自觉者以“彼世尊是应供……”等方式,对法以“世尊所善说的法……”等方式,对僧以“世尊的声闻僧是善行道者……”等方式,从称为“谛现观”的根本中生起的、已扎根的信。正是由于这个缘故,她是佛陀的女儿、亲生女儿——因为她是从正自觉者的胸怀中,通过精勤努力而获得高贵出生的,所以称为亲生女儿。
847.Avaṭṭhitāpemāti daḷhabhattī ratanattaye niccalapasādasinehā. Kasmā? Yasmā dassane avikampinī, ‘‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti etasmiṃ sammādassane acalā kenaci acālanīyā. Kena panetaṃ avikampananti āha ‘‘mūlajātāyasaddhāyā’’ti. Ayaṃ ‘‘itipi so bhagavā araha’’ntiādinā (ma. ni. 1.74; saṃ. ni. 5.997; a. ni. 9.27) sammāsambuddhe, ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammā’tiādinā tassa dhamme, ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādinā tassa saṅghe ca saccābhisamayasaṅkhātena mūlena jātamūlā saddhā, tāya ahaṃ avikampinīti dasseti. Tato eva dhītā buddhassa orasāti sammāsambuddhassa ure vāyāmajanitābhijātitāya orasaputtī.
848我说“我喜悦”,意思是:我那时因为圣洁的出身,如今又生到天界,所以享受着道上的喜悦和果上的喜悦,也沉浸在五欲的快乐里嬉戏,这两方面都让我欢喜。因为已经远离了自责等恐惧,所以无所畏惧。“蜜与柔软物”,说的是那种被称为“蜜”、能让人身体柔软的东西,也就是在跳舞唱歌时,能让身体和声音都变得柔和的香醇饮品,指的就是这个。也有人读作“蜜之乐味”,意思是:在嬉戏时饮用的那种名为“蜜”的甜美乐味,我们便饮用它。
848.Sāhaṃ ramāmīti sā ahaṃ tadā ariyāya jātiyā idāni devūpapattiyā āgatā maggaratiyā phalaratiyā ca ramāmi, kāmaguṇaratiyā kīḷāmi, ubhayenāpi modāmi. Attānuvādabhayādīnaṃ apagatattā akutobhayā. Madhumaddavanti madhusaṅkhātaṃ maddavakaraṃ, naccanagāyanakālesu sarīrassa sarassa ca mudubhāvāvahaṃ gandhapānaṃ sandhāya vadati.‘‘Madhumādava’’ntipi paṭhanti, ādavaṃ yāvadavaṃ yāvadeva davatthaṃ madhuraṃ pivāmīti attho.
849如来是功德田的源泉。对包括天界在内的整个世界来说,那些成为功德田的圣者——也就是安住在道与果上的圣僧团——他们的生起之处、来源,就是如来。如同在哪一块功德田里。剩下的内容和前面讲过的完全一样。
849.Puññakkhettānamākarāti sadevakassa lokassa puññakkhettabhūtānaṃ ariyānaṃ maggaphalaṭṭhānaṃ ariyasaṅghassa ākarā uppattiṭṭhānaṃ tathāgatā. Yathāti yasmiṃ puññakkhette. Sesaṃ vuttanayameva.
这时,大目犍连尊者把自己和那位天神之间的这番对话带回到人间,禀告了世尊。世尊以这件事作为起因,为在场的大众开示了法。那次开示让大众得到了真实的利益。
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca pavattitaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
就这样,在《小部注疏》的《天宫事》中,这部注疏名为《究竟义显明》,
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ