3. 波利质多树品·5. 古帝拉天宫注释
1. 女天宫义注 · 251 段
5. 古帝拉天宫注释
5. Guttilavimānavaṇṇanā
七弦琴天宫，音声极为甜美。它的来历是什么？世尊住在王舍城时，具寿大目犍连像前面所说的那样在天界游历，到了三十三天，在那里看见三十六座天宫依次排列，三十六位天女各由一千名天女围绕，正享受着广大的天界福报。他用“殊胜之色……”等三首偈颂依次询问她们过去所造的业。她们被问之后，也用“布施最上衣物之女……”等偈颂回答。随后，长老从那里回到人间，把这件事禀告世尊。世尊听后说：“目犍连，那些天女不只是被你这样问才这样回答，过去我问她们时，她们也是这样回答的。”于是，应长老请求，世尊讲述了自己过去生作为古帝喇老师的事。
Sattatantiṃ sumadhuranti guttilavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati rājagahe viharante āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā tattha paṭipāṭiyā ṭhitesu chattiṃsāya vimānesu chattiṃsa devadhītaro paccekaṃ accharāsahassaparivārā mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavantiyo disvā tāhi pubbe katakammaṃ ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipāṭiyā pucchi. Tāpi tassa pucchānantaraṃ ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā byākariṃsu. Atha thero tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā bhagavā ‘‘moggallāna, tā devatā na kevalaṃ tayā eva pucchitā evaṃ byākariṃsu, atha kho pubbe mayāpi pucchitā evameva byākariṃsū’’ti vatvā therena yācito atītaṃ attano guttilācariyaṃ kathesi.
过去，在波罗奈由梵授王统治的时候，菩萨投生到一个甘塔拔家族里。他作为甘塔拔技艺纯熟的人，就像帝布罗那罗陀一样，在四面八方都很有名，成了一位公认的老师，名叫古帝罗。他赡养着年老失明的父母。住在优禅尼城的一个名叫牟西罗的甘塔拔听说了他技艺圆满，就来拜访，向他行礼后站在一边。古帝罗问他：“你为什么来？”他说：“想跟您学习技艺。”古帝罗老师看了看他，凭着自己善于看相的本事，心想：“这个人将是内心不正、性情粗暴、忘恩负义的，将不该收留。”所以没有答应让他学艺。牟西罗就去亲近侍奉古帝罗的父母，请他们帮忙说情。古帝罗老师被父母逼得没办法，心想：“长辈的话不能不听。”就为他开了技艺的课。因为老师没有吝啬之心，又有悲悯心，所以没有留一手，把技艺毫无保留地全部教给了他。
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gandhabbakule nibbattitvā gandhabbasippe pariyodātasippatāya timbarunāradasadiso sabbadisāsu pākaṭo paññātā ācariyo ahosi nāmena guttilo nāma. So andhe jiṇṇe mātāpitaro posesi. Tassa sippanipphattiṃ sutvā ujjenivāsī musilo nāma gandhabbo upagantvā taṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhito ‘‘kasmā āgatosī’’ti ca vutte ‘‘tumhākaṃ santike sippaṃ uggaṇhitu’’nti āha. Guttilācariyo taṃ oloketvā lakkhaṇakusalatāya ‘‘ayaṃ puriso visamajjhāsayo kakkhaḷo pharuso akataññū bhavissati, na saṅgahetabbo’’ti sippuggahaṇatthaṃ okāsaṃ nākāsi. So tassa mātāpitaro payirupāsitvā tehi yācāpesi. Guttilācariyo mātāpitūhi nippīḷiyamāno ‘‘garuvacanaṃ alaṅghanīya’’nti tassa sippaṃ paṭṭhapetvā vigatamacchariyatāya kāruṇikatāya ca ācariyamuṭṭhiṃ akatvā anavasesato sippaṃ sikkhāpesi.
他因为天资聪慧，加上过去世积累的习气和不懈怠，不久就精通了技艺。他心想：“这座波罗奈是赡部洲第一等的城市，我何不在这里当着国王和大众的面展示技艺呢？这样我在赡部洲就会比老师更出名、更受认可。”于是他对老师禀报说：“我想在国王面前展示技艺，请带我去见国王。”大士对他生起悲悯，心想：“这个在我身边学成技艺的人，就让他得到一个立足之地吧。”便带他到国王面前，说道：“大王，请看看我这位弟子弹琵琶的熟练程度。”国王答应说：“好！”听了他的琵琶演奏后，十分欢喜，想留住正要告辞离开的木西罗，就说：“就留在我身边吧，我把给老师的那份分一半给你。”木西罗说：“我不能比老师拿得少，请给我们一样多。”国王说：“别这么说，老师是尊贵的，我只能给你一半。”木西罗听了便说：“那就请您看看我和老师谁的技艺更高。”说完走出王宫，到处游走宣告：“从今天起的第七天，我和古帝喇老师将在王宫广场上公开比试技艺，想看的人到时候都来看吧！”
Sopi medhāvitāya pubbekataparicayatāya akusītatāya ca na cirasseva pariyodātasippo hutvā cintesi ‘‘ayaṃ bārāṇasī jambudīpe agganagaraṃ, yaṃnūnāhaṃ idha sarājikāya parisāya sippaṃ dasseyyaṃ, evāhaṃ ācariyatopi jambudīpe pākaṭo paññāto bhavissāmī’’ti. So ācariyassa ārocesi ‘‘ahaṃ rañño purato sippaṃ dassetukāmo, rājānaṃ maṃ dassethā’’ti. Mahāsatto ‘‘ayaṃ mama santike uggahitasippo patiṭṭhaṃ labhatū’’ti karuṇāyamāno taṃ rañño santikaṃ netvā ‘‘mahārāja imassa me antevāsikassa vīṇāya paguṇataṃ passathā’’ti āha. Rājā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tassa vīṇāvādanaṃ sutvā parituṭṭho taṃ gantukāmaṃ nivāretvā ‘‘mameva santike vasa, ācariyassa dinnakoṭṭhāsato upaḍḍhaṃ dassāmī’’ti āha. Musilo ‘‘nāhaṃ ācariyato hāyāmi, samameva dethā’’ti vatvā raññā ‘‘mā evaṃ bhaṇi, ācariyo nāma mahanto, upaḍḍhameva tuyhaṃ dassāmī’’ti vutte ‘‘mama ca ācariyassa ca sippaṃ passathā’’ti vatvā rājagehato nikkhamitvā ‘‘ito sattame divase mama ca guttilācariyassa ca rājaṅgaṇe sippadassanaṃ bhavissati, taṃ passitukāmā passantū’’ti tattha tattha āhiṇḍanto ugghosesi.
大士听了这话，心想：“这人年轻力壮，我却年老体弱。万一我输了，那还不如死了好。”于是他走进树林，想上吊自杀，却被对死亡的恐惧吓住，又折了回来。他又一次想死，走过去，还是因为怕死又回来了。就这样来来回回，那块地方的草都被踩光了。这时，天王来到大士面前，显现出身形，站在空中，对他说：“老师，你在做什么？”大士便……
Mahāsatto taṃ sutvā ‘‘ayaṃ taruṇo thāmavā, ahaṃ pana jiṇṇo dubbalo, yadi pana me parājayo bhaveyya, mataṃ me jīvitā seyyaṃ, tasmā araññaṃ pavisitvā ubbandhitvā marissāmī’’ti araññaṃ gato maraṇabhayatajjito paṭinivatti. Puna maritukāmo hutvā gantvā punapi maraṇabhayena paṭinivatti. Evaṃ gamanāgamanaṃ karontassa taṃ ṭhānaṃ vigatatiṇaṃ ahosi. Atha devarājā mahāsattaṃ upasaṅkamitvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā evamāha ‘‘ācariya, kiṃ karosī’’ti. Mahāsatto –
“我曾教授过一把七弦琴，声音极其甜美，令人欢喜。
他在竞技场上喊我，请你做我的皈依处，憍尸迦。”
‘‘Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ; So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiyā’’ti. –
他表达了自己内心的痛苦。
Attano cittadukkhaṃ pavedesi.
天王，它的意思是：我把一个叫牟西罗的弟子教成了“七弦琴师”——因为他掌握了七根弦，又能清楚分辨首音等七类音调；我以这些为所缘，随宜而不遗漏二十二种听音之分，所以这琴艺称得上“极甘甜”；又因为他所掌握的整整五十种音阶都清晰分明，琴声与歌声彼此相和，令听者心中极为喜悦，所以称得上“令人愉悦”；再按音阶等类别区分，不遗漏首音等四类乾闼婆乐，我教他乾闼婆技艺，让他学习、掌握、训练。牟西罗身为弟子，却在竞技场上出于争胜之心，想显示自己更胜一筹，来向我这位老师挑衅，对我说：“来，把你的技艺亮出来！”所以，憍尸迦天王，请您做我的皈依和依靠吧。
Tassattho – ahaṃ devarāja musilaṃ nāma antevāsikaṃ sattannaṃ tantīnaṃ atthitāya chajjādisattavidhasaradīpanato ca sattatantiṃ, taṃ visayaṃ katvā yathārahaṃ dvāvīsatiyā sutibhedānaṃ ahāpanato suṭṭhu madhuranti sumadhuraṃ, yathādhigatānaṃ samapaññāsāya mucchanānaṃ paribyattatāya sarassa ca vīṇāya ca aññamaññasaṃsandanena suṇantānaṃ ativiya manoramabhāvato rāmaṇeyyaṃ, saragatādivibhāgato chajjādicatubbidhaṃ gandhabbaṃ ahāpetvā gandhabbasippaṃ avācayinti vācesiṃ uggaṇhāpesiṃ sikkhāpesiṃ. So musilo antevāsī samāno maṃ attano ācariyaṃ raṅgamhi raṅgamaṇḍale avheti sārambhavasena attano visesaṃ dassetuṃ saṅghaṭṭiyati, ‘‘ehi sippaṃ dassehī’’ti maṃ ācikkhi, tassa me tvaṃ kosiya devarāja saraṇaṃ avassayo hohīti.
帝释天王听了之后，为了表示“老师，别怕，我就是你的皈依和依靠”，便说道：
Taṃ sutvā sakko devarājā ‘‘mā bhāyi ācariya, ahaṃ te saraṇaṃ parāyaṇa’’nti dassento –
“我是你的皈依处，我是恭敬老师的人；
学生不会战胜你，老师，你会战胜学生。”
‘‘Ahaṃ te saraṇaṃ homi, ahamācariyapūjako; Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasī’’ti. –
他说：据说，帝释天王在过去世时，大士曾是他的老师。因此他说“我是恭敬老师的人”。意思是：我是恭敬师长的人，不像木西罗那样争强好胜；有我这样的弟子在，像您这样的老师怎么会落败？所以那个学生胜不了您，老师啊，您一定会战胜学生木西罗，而他会走向败亡。说完这番话后，他又安慰道：“第七天我会来到辩论场，你们放心辩论吧。”说完便离去了。
Āha . Sakkassa kira devarañño purimattabhāve mahāsatto ācariyo ahosi. Tenāha ‘‘ahamācariyapūjako’’ti. Ahaṃ ācariyānaṃ pūjako, na musilo viya yugaggāhī, mādisesu antevāsikesu ṭhitesu tādisassa ācariyassa kathaṃ parājayo, tasmā na taṃ jayissati sisso, aññadatthu sissaṃ musilaṃ ācariya tvameva jayissasi, so pana parājito vināsaṃ pāpuṇissatīti adhippāyo. Evañca pana vatvā ‘‘ahaṃ sattame divase sākacchāmaṇḍalaṃ āgamissāmi, tumhe vissatthā vādethā’’ti samassāsetvā gato.
到了第七天，国王带着随从们在王宫大厅里坐下。古帝喇老师和木西罗为了展示技艺，准备妥当后走上前，向国王行礼，然后各自在安排好的座位上坐下，弹起了琵琶。帝释天神来了，停在半空中。只有大士能看见他，其他人看不见。在场的大众对两人的演奏同样满意，不分高下。帝释天神对古帝喇说：“断一根弦。”弦断了，琵琶的声音依然一样甜美。他又说：“断第二根、第三根、第四根、第五根、第六根、第七根。”那些弦都断了，琵琶的声音还是那么甜美。木西罗看到这情形，一副败下阵来的样子，垂头丧气。大众欢喜雀跃，挥动衣服，为古帝喇高声喝彩。国王命人把木西罗赶出大厅，众人用土块、棍棒等打他，木西罗就当场丢了性命。
Sattame pana divase rājā saparivāro rājasabhāyaṃ nisīdi. Guttilācariyo ca musilo ca sippadassanatthaṃ sajjā hutvā upasaṅkamitvā rājānaṃ vanditvā attano attano laddhāsane nisīditvā vīṇā vādayiṃsu. Sakko āgantvā antalikkhe aṭṭhāsi. Taṃ mahāsattova passati, itare pana na passanti. Parisā dvinnampi vādane samacittā ahosi. Sakko guttilaṃ ‘‘ekaṃ tantiṃ chindā’’ti āha. Chinnāyapi tantiyā vīṇā tatheva madhuranigghosā ahosi. Evaṃ ‘‘dutiyaṃ, tatiyaṃ, catutthaṃ, pañcamaṃ, chaṭṭhaṃ, sattamaṃ chindā’’ti āha, tāsu chinnāsupi vīṇā madhuranigghosāva ahosi. Taṃ disvā musilo parājitabhūtarūpo pattakkhandho ahosi, parisā haṭṭhatuṭṭhā celukkhepe karontī guttilassa sādhukāramadāsi. Rājā musilaṃ sabhāya nīharāpesi, mahājano leḍḍudaṇḍādīhi paharanto musilaṃ tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi.
帝释天神与大士互相问候之后，就回到了天界。天神们问他：“大王，您去哪儿了？”听了事情经过后，他们说：“大王，我们想见见古帝喇老师，请您把他带到这里来，让我们看看他吧。”帝释天神听了天神们的话，就命令摩得利：“去吧，驾上韦迦亚塔神车，把我们的古帝喇老师接来，天神们都想见他。”摩得利照办了。帝释天神与大士互相问候之后，这样说：“老师，请弹琵琶吧，天神们都想听。”古帝喇说：“我们靠技艺吃饭，没有报酬就不展示技艺。”“那你想要什么样的报酬？”他说：“我不需要别的报酬，只希望这些天神各自讲述自己过去做过的善行，这就是我的报酬。”她们答应了：“好。”于是大士就像具寿大目犍连那样，以逐一赞美她们现在获得的福报为引子，追问她们前世所做的善行因缘。他用“以殊胜的容色……”等偈颂提问。她们也像现在回答长老那样，用“布施最上衣物之女子……”等偈颂，一一为他解说。因此说：“目犍连，那些天神不只是你问的时候才这样回答，过去我问她们时，她们也同样这样回答。”
Sakko devānamindo mahāpurisena saddhiṃ sammodanīyaṃ katvā devalokameva gato. Taṃ devatā ‘‘mahārāja, kuhiṃ gatatthā’’ti pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘mahārāja, mayaṃ guttilācariyaṃ passissāma, sādhu no taṃ idhānetvā dassehī’’ti āhaṃsu. Sakko devānaṃ vacanaṃ sutvā mātaliṃ āṇāpesi ‘‘gaccha vejayantarathena amhākaṃ guttilācariyaṃ ānehi, devatā taṃ dassanakāmā’’ti, so tathā akāsi. Sakko mahāsattena saddhiṃ sammodanīyaṃ katvā evamāha ‘‘ācariya, vīṇaṃ vādaya, devatā sotukāmā’’ti. ‘‘Mayaṃ sippūpajīvino, vetanena vinā sippaṃ na dassemā’’ti. ‘‘Kīdisaṃ pana vetanaṃ icchasī’’ti. ‘‘Nāññena me vetanena kiccaṃ atthi, imāsaṃ pana devatānaṃ attanā attanā pubbekatakusalakathanameva me vetanaṃ hotū’’ti āha. Tā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Atha mahāsatto pāṭekkaṃ tāhi tadā paṭiladdhasampattikittanamukhena tassā hetubhūtaṃ purimattabhāve kataṃ sucaritaṃ āyasmā mahāmoggallāno viya pucchanto ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādigāthāhi pucchi. Tāpi ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā yathā etarahi therassa, evameva tassa byākariṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘moggallāna tā devatā na kevalaṃ tayā eva pucchitā evaṃ byākariṃsu, atha kho pubbe mayāpi pucchitā evameva byākariṃsū’’ti.
据说，这些女人在迦叶正等正觉佛在世时，生而为人，各自做了种种善事。其中，有一个女人布施了衣服，一个布施了茉莉花环，一个布施了香，一个布施了上等水果，一个布施了甘蔗汁，一个在世尊的塔庙献了五指纹香，一个受了八关斋戒，一个在快到中午时给在船上吃饭的比丘供养了水，一个对脾气暴躁的公婆不生气、细心照顾，一个虽然身为婢女却做事从不懈怠，有一个给托钵的比丘供养了奶粥，一个供养了糖浆，一个供养了甘蔗段，一个供养了帝婆罗果，一个供养了黄瓜，一个供养了葫芦瓜，一个供养了藤果，一个供养了颇楼沙果，一个供养了炭火盆，一个供养了一把青菜，一个供养了一把花，一个供养了一捆根茎，一个供养了一把苦楝叶，一个供养了酸粥，一个供养了芝麻油渣，一个供养了腰带，一个供养了肩带，一个供养了绑带，一个供养了拂扇，一个供养了棕榈扇，一个供养了孔雀尾扇，一个供养了伞盖，一个供养了鞋子，一个供养了糕点，一个供养了甜团，一个供养了脆饼。她们每一位都有一千名天女围绕，以天界威光而光耀夺目，投生到三十三天，成为帝释天王的侍女。古帝喇老师问起她们时，她们就以“布施最上衣服的女子”等等，按顺序各自讲述了自己所做的善业。
Tā kira itthiyo kassapasammāsambuddhakāle manussattabhāve ṭhitā taṃ taṃ puññaṃ akaṃsu. Tattha ekā itthī vatthaṃ adāsi, ekā sumanamālaṃ, ekā gandhaṃ, ekā uḷārāni phalāni, ekā ucchurasaṃ, ekā bhagavato cetiye gandhapañcaṅgulikaṃ adāsi, ekā uposathaṃ upavasi, ekā upakaṭṭhāya velāya nāvāya bhuñjantassa bhikkhuno udakaṃ adāsi, ekā kodhanānaṃ sassusasurānaṃ akkodhanā upaṭṭhānaṃ akāsi, ekā dāsī hutvā atanditācārā ahosi, eko piṇḍacārikassa bhikkhuno khīrabhattaṃ adāsi, ekā phāṇitaṃ adāsi, ekā ucchukhaṇḍaṃ adāsi, ekā timbarusakaṃ adāsi, ekā kakkārikaṃ adāsi, ekā eḷālukaṃ adāsi, ekā valliphalaṃ adāsi, ekā phārusakaṃ adāsi, ekā aṅgārakapallaṃ adāsi, ekā sākamuṭṭhiṃ adāsi, ekā pupphakamuṭṭhiṃ adāsi, ekā mūlakalāpaṃ adāsi, ekā nimbamuṭṭhiṃ adāsi, ekā kañjikaṃ adāsi, ekā tilapiññākaṃ adāsi, ekā kāyabandhanaṃ adāsi, ekā aṃsabaddhakaṃ adāsi, ekā āyogapaṭṭaṃ adāsi, ekā vidhūpanaṃ, ekā tālavaṇṭaṃ, ekā morahatthaṃ, ekā chattaṃ, ekā upāhanaṃ, ekā pūvaṃ, ekā modakaṃ, ekā sakkhalikaṃ adāsi. Tā ekekā accharāsahassaparivārā pahatiyā deviddhiyā virājamānā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarājassa paricārikā hutvā nibbattā guttilācariyena pucchitā ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā attanā attanā katakusalaṃ paṭipāṭiyā byākariṃsu.
天女啊，你以如此殊胜的容色站立在此，
照亮了所有方向，就像药草星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色？你在此因何成就？
凡是心所喜爱的种种受用，皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我问你，具大威力的天女：你生为人的时候，造了什么福业？
你因何而有这般炽盛的威光，你的容色遍照一切方向？”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神被目犍连问到后，满心欢喜；
她被问到后回答说：“这是哪种业带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
把最上等的衣服布施出去的女人，在男人和女人当中都是最出色的。
她这样布施可爱之物，命终之后就能投生到称心如意的天界。
‘‘Vatthuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu; Evaṃ piyarūpadāyikā manāpaṃ, dibbaṃ sā labhate upecca ṭhānaṃ.
请你看看我的天宫，我是容貌可爱的天女；
请看，我是千位天女中最出色的，这就是福业的果报。
‘‘Tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmi; Accharāsahassassāhaṃ, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ.
正因为这样，我才有这样的容色；正因为这样，我在这里才得到安乐。
各种让我心里觉得可爱的受用，都会为我生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“具大威力的比丘啊，我来告诉你我生为人时所造的福业。
因为这样炽盛光明的威德，我的色也照耀着一切方所。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
就像这里的讲法一样，上面所有天宫的部分也都应当这样详细展开。
(Yathā ca ettha, evaṃ upari sabbavimānesu vitthāretabbaṃ.)
施最上等花的女人，在男人和女人当中是最出色的……（中略）
‘‘Pupphuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu…pe….
以最上等的香布施的女人，在男人和女人当中都是最殊胜的……
‘‘Gandhuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu…pe….
‘‘Phaluttamadāyikā nārī…pe….
‘‘Rasuttamadāyikā nārī…pe….
我在迦叶世尊的塔前，供养了五指香……（中略）。
‘‘Gandhapañcaṅgulikaṃ ahamadāsiṃ,kassapassa bhagavato thūpamhi…pe….
我看见比丘和比丘尼们走在路上；
我听他们讲了法之后，就受持了一日一夜的布萨。
‘‘Bhikkhū ca ahaṃ bhikkhuniyo ca, addasāsiṃ panthapaṭipanne; Tesāhaṃ dhammaṃ sutvāna, ekūposathaṃ upavasissaṃ.
‘‘Tassā me passa vimānaṃ…pe….
‘‘Udake ṭhitā udakamadāsiṃ, bhikkhuno cittena vippasannena…pe….
婆婆与公公，纵是暴戾、易怒而粗暴；
我不怀嫉怨，不放逸，以自家戒行而侍奉。
‘‘Sassuñcāhaṃ sasurañca, caṇḍike kodhane ca pharuse ca; Anusūyikā upaṭṭhāsiṃ, appamattā sakena sīlena…pe….
我曾经是替别人干活的人，是个为了生计不知疲倦的女奴隶；
不生气、不傲慢，乐于分享乌鸦的那份……
‘‘Parakammakarī āsiṃ, atthenātanditā dāsī; Akkodhanānatimāninī, saṃvibhāginī kakassa bhāgassa…pe….
我把乳粥布施给了一位正在托钵乞食的比丘；
我这样造了业，就投生到善趣，享受快乐……等等。
‘‘Khīrodanaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Evaṃ karitvā kammaṃ, sugatiṃ upapajja modāmi…pe….
‘‘Phāṇitaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Ucchukhaṇḍikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Timbarusakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Kakkārikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Eḷālukaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Valliphalaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Phārusakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Hatthappatāpakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Sākamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Pupphakamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Mūlakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
509我曾经布施过一把苦楝叶……（中略）。
509. ‘‘Nimbamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
517我曾经布施过芒果浆……（中略）
517. ‘‘Ambakañjikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
525我布施了洗槽器……（中略）
525. ‘‘Doṇinimmajjaniṃ ahamadāsiṃ…pe….
533我布施了腰带……
533. ‘‘Kāyabandhanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
541我曾布施过肩带……（中略）
541. ‘‘Aṃsabaddhakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
549我曾布施过一条禅带……
549. ‘‘Āyogapaṭṭaṃ ahamadāsiṃ…pe….
557我曾布施过扇子……
557. ‘‘Vidhūpanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
565我曾布施过一把棕榈叶扇……（中略）
565. ‘‘Tālavaṇṭaṃ ahamadāsiṃ…pe….
573我曾布施过孔雀尾扇……（中略）。
573. ‘‘Morahatthaṃ ahamadāsiṃ…pe….
581我曾布施过伞盖……（中略）
581. ‘‘Chattaṃ ahamadāsiṃ…pe….
589我曾布施过鞋子……（中略）……
589. ‘‘Upāhanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
597我曾经布施过饼……（中略）。
597. ‘‘Pūvaṃ ahamadāsiṃ…pe….
605我曾经布施过甜食球……
605. ‘‘Modakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
613我曾把粗糙的布料布施给一位正在托钵乞食的比丘……（中略）
613. ‘‘Sakkhalikaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa…pe….
请看我的天宫，我是容貌美丽的天女；
我是一千天女中最出色的那一位，请看这善行的果报。
615“以此，我有如此容色……（中略）……我的容色遍照一切方向。”
‘‘Tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmiṃ; Accharāsahassassāhaṃ, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ. 615. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
大士听了那些天女讲述各自所修的善行后，满心欢喜，一边随喜赞叹，一边表明自己确实在修习善行、并且心已转向出离，于是说道：
Evaṃ mahāsatto tāhi devatāhi katasucarite byākate tuṭṭhamānaso sammodanaṃ karonto attano ca sucaritacaraṇe yuttapayuttataṃ vivaṭṭajjhāsayatañca pavedento āha –
今天对我来说真是幸运，真是美好的清晨，真是顺利的开始。
我见到了那些天女，那些容貌美丽、令人贪爱的天女们。
‘‘Svāgataṃ vata me ajja, suppabhātaṃ suhuṭṭhitaṃ; Yaṃ addasāmi devatāyo, accharā kāmavaṇṇiniyo.
“我听了这些法后，将广行诸善；
以布施、平等行、持戒与调伏。
我将去那里，到了那里就不会再忧伤。”
‘‘Imāsāhaṃ dhammaṃ sutvā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saññamena damena ca; Svāhaṃ tattha gamissāmi, yattha gantvā na socare’’ti.
333333. 其中，“最上衣物布施者”是指：衣物中最上等、最殊胜的，或者从众多衣物中挑选出来、属于最高品质、最胜妙、无与伦比的衣物，叫作最上衣物；布施这种衣物的人，就是最上衣物布施者。“最上花布施者”等说法，也应当按同样的方式理解。“可爱之物布施者”是指布施本性可爱、生来令人喜爱之物的人。“悦意”是指能令心意增长的东西。“天”是因为生于天界，所以叫天。“upecca”是指到达之后、思量之后，也就是心里盘算“愿我能得到这样的东西”的意思。“处所”是指宫殿之类的住处，或者指自在权。也有读作“manāpā”的，意思是成为他人所悦意之物。
333. Tattha vatthuttamadāyikāti vatthānaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ, vatthesu vā bahūsu uccinitvā gahitaṃ ukkaṃsagataṃ pavaraṃ koṭibhūtaṃ vatthaṃ vatthuttamaṃ, tassa dāyikā. ‘‘Pupphuttamadāyikā’’tiādīsupi eseva nayo. Piyarūpadāyikāti piyasabhāvassa piyajātikassa ca vatthuno dāyikā. Manāpanti manavaḍḍhanakaṃ. Dibbanti divi bhavattā dibbaṃ. Upeccāti upagantvā cetetvā, ‘‘edisaṃ labheyya’’nti pakappetvāti attho. Ṭhānanti vimānādikaṃ ṭhānaṃ, issariyaṃ vā. ‘‘Manāpā’’tipi pāṭho, aññesaṃ manavaḍḍhanakā hutvāti attho.
334她以自己获得的成就而心生欢喜，说出这样的话：请看诸福德之果报。她见到最上衣物布施有这样的果报。
334.Passa puññānaṃ vipākanti vatthuttamadānassa nāma idamīdisaṃ phalaṃ passāti attanā laddhasampattiṃ sambhāventī vadati.
341“供养最上花者”，是指以供养三宝的方式供养最上花的人；同样，“供养最上香者”也应这样理解。其中，最上花是指茉莉花等，最上香是指栴檀香等，最上果是指菠萝蜜果等，最上味是指乳、酥等，应当知道。
341.Pupphuttamadāyikāti ratanattayapūjāvasena pupphuttamadāyikā, tathā gandhuttamadāyikāti daṭṭhabbā. Tattha pupphuttamaṃ sumanapupphādi, gandhuttamaṃ candanagandhādi, phaluttamaṃ panasaphalādi, rasuttamaṃ gorasasappiādi veditabbaṃ.
373用香做的五指供养。在迦叶世尊的塔那里，也就是在迦叶正自觉者那座高一由旬的金塔处。
373.Gandhapañcaṅgulikanti gandhena pañcaṅgulikadānaṃ. Kassapassa bhagavato thūpamhīti kassapasammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe.
381正在路上行走的人。一日布萨：为期一天的布萨安居。
381.Panthapaṭipanneti maggaṃ gacchante. Ekūposathanti ekadivasaṃ uposathavāsaṃ.
389我为了洗脸和喝，供养了水。
389.Udakamadāsinti mukhavikkhālanatthaṃ pivanatthañca udakaṃ pānīyaṃ adāsiṃ.
397“暴戾”是指性情粗暴。“无嫉妒”是指没有嫉妒。
397.Caṇḍiketi caṇḍe. Anusūyikāti usūyā rahitā.
405为他人做事的人，就是给他人帮忙服务的人。以利益，就是以利益上的事务。分享自己所得的那一份，就是习惯把自己得到的那一份分给有需要的人。
405.Parakammakarīti paresaṃ veyyāvaccakārinī. Atthenāti atthakiccena. Saṃvibhāginī sakassa bhāgassāti atthikānaṃ attanā paṭiladdhabhāgassa saṃvibhajanasīlā.
413乳粥是指和奶混合在一起的饭，或者是指和奶一起的饭。
413.Khīrodananti khīrasammissaṃ odanaṃ, khīrena saddhiṃ odanaṃ vā.
437Timbarusaka 指的是柿子果。有一种像黄瓜的藤本植物叫 timbarusa，它的果实就被称为 timbarusaka。
437.Timbarusakanti tiṇḍukaphalaṃ. Tipusasadisā ekā vallijāti timbarusaṃ, tassa phalaṃ timbarusakanti vadanti.
445Kakkārika 指的是小黄瓜，也有人把它叫作 tipusa。
445.Kakkārikanti khuddakeḷālukaṃ, tipusanti ca vadanti.
477Hatthappatāpaka 一词，依 mandāmukhi 而言。
477.Hatthappatāpakanti mandāmukhiṃ.
517Ambakañjika 指的是酸粥。
517.Ambakañjikanti ambilakañjikaṃ.
525Doṇinimmajjana 指的是带油的芝麻饼。
525.Doṇinimmajjaninti satelaṃ tilapiññākaṃ.
557Vidhūpana 指的是四方形扇子。
557.Vidhūpananti caturassabījaniṃ.
565棕榈叶扇是指用棕榈叶做成的圆形扇子。
565.Tālavaṇṭanti tālapattehi katamaṇḍalabījaniṃ.
573所谓“孔雀尾拂”，就是用孔雀羽毛做成的驱蚊扇。
573.Morahatthanti mayūrapiñche hi kataṃ makasabījaniṃ.
617来得真好，确实好啊，我这次来到这里真是美好，真是殊胜、妙极了！今天早晨真好，起身也起得好。意思是：今天我的夜晚很好地破晓了，完全亮了起来，从床上起来也是好好地起来，也就是起得很好。是什么原因呢？接着说道“因为我见到了诸天神”等等。
617.Svāgataṃvata meti mayhaṃ idhāgamanaṃ sobhanaṃ vata aho sundaraṃ. Ajja suppabhātaṃsuhuṭṭhitanti ajja mayhaṃ rattiyā suṭṭhu pabhātaṃ sammadeva vibhāyanaṃ jātaṃ, sayanato uṭṭhānampi suhuṭṭhitaṃ suṭṭhu uṭṭhitaṃ. Kiṃ kāraṇāti āha ‘‘yaṃ addasāmi devatāyo’’tiādi.
618听闻法之后：指以亲证业果的方式听闻了你们所造下的善法之后。我将做：我将去实行。以正行：通过身体行为的善行实践。以律仪：通过戒的防护。以调御：通过调伏包括意在内的六根。现在，为了显示那种善业对自己和世间都是出离的依止，所以说“我将去那里，到了那里之后不再忧愁”。
618.Dhammaṃ sutvāti kammaphalassa paccakkhakaraṇavasena tumhehi kataṃ kusalaṃ dhammaṃ sutvā. Kāhāmīti karissāmi. Samacariyāyāti kāyasamācārikassa sucaritassa caraṇena. Saññamenāti sīlasaṃvarena. Damenāti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ damena. Idāni tassa kusalassa attano lokassa ca vivaṭṭūpanissayataṃ dassetuṃ ‘‘svāhaṃ tattha gamissāmi, yattha gantvā na socare’’ti vuttaṃ.
就像尊者大目犍连那样，这段开示虽然是以“施最胜衣女施主天宫”等分类方式，把三十六座天宫收摄在一起，也是为了阐明古帝喇老师的事迹而展开的，所以就被收在“古帝喇天宫”这个名目之下。不过，那些天宫其实是系属于女子的，因此归入女子天宫之中。而这些女子在迦叶十力佛的时代，依照前面所说的法行，由于一次次生起的善思，从第二世开始，经过一佛之久，一直在天界流转；到了我们世尊的时代，她们就生在三十三天。当尊者大目犍连问她们时，她们就像被古帝喇老师问的时候那样，按各自的业来回答。应当这样理解。
Evamayaṃ yadipi vatthuttamadāyikāvimānādivasena chattiṃsavimānasaṅgahā desanā āyasmato mahāmoggallānassa viya guttilācariyassāpi vibhāvanavasena pavattāti ‘‘guttilavimāna’’ntveva saṅgahaṃ āruḷhā, vimānāni pana itthipaṭibaddhānīti itthivimāneyeva saṅgahitāni. Tā pana itthiyo kassapassa dasabalassa kāle yathāvuttadhammacaraṇe aparāparuppannacetanāvasena dutiyattabhāvato paṭṭhāya ekaṃ buddhantaraṃ devaloke eva saṃsarantiyo amhākampi bhagavato kāle tāvatiṃsabhavaneyeva nibbattā, āyasmatā mahāmoggallānena pucchitā kammasarikkhatāya guttilācariyena pucchitakāle viya byākariṃsūti daṭṭhabbā.
6. 达达拉天宫注释
6. Daddallavimānavaṇṇanā
以达达拉的荣耀云云，说的是达达拉天宫。它的来历是怎样的呢？世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时，在那罗迦村里，有一位居士是尊者离婆多长老的侍者，他有两个女儿，一个叫跋达，另一个叫须跋陀罗。其中，跋达嫁到了夫家，对三宝有净信，信心清净，又有智慧，却不能生育。她对丈夫说：“我有个妹妹叫须跋陀罗，你把她娶来吧。如果她生了儿子，那儿子也就是我的儿子，这样我们这个家族的血统就不会断绝。”丈夫答应说“好”，就照她说的做了。
Daddallamānāvaṇṇenāti daddallavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena nālakagāmake āyasmato revatattherassa upaṭṭhākassa aññatarassa kuṭumbikassa dve dhītaro ahesuṃ, ekā bhaddā nāma, itarā subhaddā nāma. Tāsu bhaddā patikulaṃ gatā saddhā pasannā buddhisampannā vañjhā ca ahosi. Sā sāmikaṃ āha ‘‘mama kaniṭṭhā subhaddā nāma atthi, taṃ ānehi, sacassā putto bhaveyya, so mamapi putto siyā, ayañca kulavaṃso na nasseyyā’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.
那时，跋达教导须跋陀说：“须跋陀，你要乐于布施和分享，在修行正法上不要懈怠。这样，你今生和来世的利益就都掌握在手中了。”她遵照跋达的教导去做，按上面所说的方式修行。有一天，她邀请离婆多长老和另外七位比丘，一共八人。长老希望让须跋陀积累福德，就以僧团指派的方式带了七位比丘去她家。她以清净的信心，亲手用精美的嚼食和啖食供养离婆多长老和那些比丘，让他们满足。长老作了随喜之后便离开了。她后来命终，投生到化乐天众之中。而跋达则是对个人行布施，死后投生为帝释天神的侍女。
Atha bhaddā subhaddaṃ ovadi ‘‘subhadde, dānasaṃvibhāgaratā dhammacariyāya appamattā hohi, evaṃ te diṭṭhadhammiko samparāyiko ca attho hatthagato eva hotī’’ti. Sā tassā ovāde ṭhatvā vuttanayena paṭipajjamānā ekadivasaṃ āyasmantaṃ revatattheraṃ attaṭṭhamaṃ nimantesi. Thero subhaddāya puññūpacayaṃ ākaṅkhanto saṅghuddesavasena satta bhikkhū gahetvā tassā gehaṃ agamāsi. Sā pasannacittā āyasmantaṃ revatattheraṃ te ca bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi, thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajji. Bhaddā pana puggalesu dānāni datvā sakkassa devānamindassa paricārikā hutvā nibbatti.
这时，须跋陀罗观察自己的福报，心想：“我到底是凭着什么善业才投生到这里的呢？”她这样省察后，发现：“我是因为听从了跋达的教导，向僧团做了供养，才得到这样的福报。那跋达又投生到哪里去了呢？”她再一观察，看见跋达已经投生成了帝释的侍女，于是心生怜悯，进入了她那座天宫。跋达见到她之后——
Atha subhaddā attano sampattiṃ paccavekkhitvā ‘‘kena nu kho ahaṃ puññena idhūpapannā’’ti āvajjentī ‘‘bhaddāya ovāde ṭhatvā saṅghagatāya dakkhiṇāya imaṃ sampattiṃ sampattā, bhaddā nu kho kahaṃ nibbattā’’ti olokentī taṃ sakkassa paricārikābhāvena nibbattaṃ disvā anukampamānā tassā vimānaṃ pāvisi. Atha naṃ bhaddā –
汝以容色光耀夺目，以名声而有名望；
于所有三十三天众中，汝以容色最为超胜。
‘‘Daddallamānā vaṇṇena, yasasā ca yasassinī; Sabbe deve tāvatiṃse, vaṇṇena atirocasi.
“我不记得曾见过，这是初次相见；
你究竟从何处而来，竟以名字称呼我？”
‘‘Dassanaṃ nābhijānāmi, idaṃ paṭhamadassanaṃ; Kasmā kāyā nu āgamma, nāmena bhāsase mama’’nti. –
他用两首偈颂来问。那位女神也这样——
Dvīhi gāthāhi pucchi. Sāpi tassā –
贤妹，我过去生在人世间时，名叫善贤。
我曾是你的妻子，也是你年幼的妹妹。
‘‘Ahaṃ bhadde subhaddāsiṃ, pubbe mānusake bhave; Sahabhariyā ca te āsiṃ, bhaginī ca kaniṭṭhikā.
我身坏命终，即从彼处解脱而逝；
投生化乐天众之中，与之共住为伴。
‘‘Sā ahaṃ kāyassa bhedā, vippamuttā tato cutā; Nimmānaratīnaṃ devānaṃ, upapannā sahabyata’’nti. – dvīhi gāthāhi byākāsi;
619-20这里，“以美貌”是指容貌等各方面都很出众。“我不记得见过你”是说：在这之前，我不记得见过你，也就是你以前从未被我见过。因此她才说“这是第一次见面”。“你从哪种身而来，用名字称呼我？”意思是：你从哪一个天众群体来到这里，用“贤妹”这样的名字叫我。
619-20. Tattha vaṇṇenāti vaṇṇādisampattiyā. Dassanaṃ nābhijānāmīti ito pubbe tava dassanaṃ nābhijānāmi, tvaṃ mayā na diṭṭhapubbāti attho. Tenāha ‘‘idaṃ paṭhamadassana’’nti. Kasmā kāyā nu āgamma, nāmena bhāsase mamanti kataradevanikāyato āgantvā ‘‘bhadde’’ti nāmena maṃ ālapasi.
621“我是跋陀”这句话里，“跋陀”是称呼语。“我是须跋陀”的意思是：我是名叫须跋陀的、你最年幼的妹妹，曾是你的妹妹；那时，在过去生为人的时候，我和你共有一个丈夫，是同一个丈夫的妻子，也就是与你共同为妻，是你丈夫唯一的妻子。这就是这句话的意思。接着，跋陀又说——
621.Ahaṃbhaddeti ettha bhaddeti ālapanaṃ. Subhaddāsinti ahaṃ subhaddā nāma tava bhaginī kaniṭṭhikā āsiṃ ahosiṃ, tattha pubbe mānusake bhave sahabhariyā samānabhariyā te tayā ekasseva bhariyā, tava patino eva bhariyā, āsinti attho. Puna bhaddā –
造了广大善业的有情，会去往天处；
须跋陀，你要向他们讲述自己的出生。
‘‘Pahūtakatakalyāṇā, te deve yanti pāṇino; Yesaṃ tvaṃ kittayissasi, subhadde jātimattano.
那么，你是以怎样的声誉，又是受了谁的教导呢？
凭什么样的布施和善行，才成了这样有名望的女子？
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā anusāsitā; Kīdiseneva dānena, subbatena yasassinī.
“汝得如是殊胜，广大卓越已达；
天神！受问当说：此果报是何业所感？”
‘‘Yasaṃ etādisaṃ pattā, visesaṃ vipulamajjhagā; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用三首偈颂来问。须跋陀罗又——
Tīhi gāthāhi pucchi. Puna subhaddā –
昔我净信，亲手施八钵食，
供献于应受供养之僧团。
‘‘Aṭṭheva piṇḍapātāni, yaṃ dānaṃ adadaṃ pure; Dakkhiṇeyyassa saṅghassa, pasannā sehi pāṇibhi.
“因为那样，我才有这样的色……
我的色相也照亮了一切方向。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
623在这里，“已造众多善业者投生到那些天界”的意思是：造了许多善业、福德广大的人，以化生的方式投生到化乐天的天众当中。所谓“众生”，就是指这些有情。而在这些化乐天天众之中，你将宣说、讲述自己的投生来历——整句话应当这样连接理解。
623. Tattha pahūtakatakalyāṇā te deve yantīti pahūtakatakalyāṇā mahāpuññā te nimmānaratino deve yanti uppajjanavasena gacchanti pāṇino sattā, yesaṃ nimmānaratīnaṃ devānaṃ antare tvaṃ attano jātiṃ kittayissasi kathesīti yojanā.
624“以什么原因”是指由于什么理由。“以什么样的”这里的 eva 是表示集合的意思，也就是“以及以什么样的”，这样读才是对的。“以善行”是指以美好的行为，也就是以极其清净的戒。
624.Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Kīdisenevāti evasaddo samuccayattho, kīdisena cāti attho, ayameva vā pāṭho. Subbatenāti sundarena vatena, suvisuddhena sīlenāti attho.
626“八份团食”是指布施给八位比丘的团食而说的。“我给了”就是“我布施了”。
626.Aṭṭhevapiṇḍapātānīti aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dinnapiṇḍapāte sandhāya vadati. Adadanti adāsiṃ.
须跋陀这样说完之后，跋陀又接着说道：
Evaṃ subhaddāya kathite puna bhaddā –
我供养比你更多的比丘——持戒修梵行者，
以净信心亲手施饮食，使他们满足。
‘‘Ahaṃ tayā bahutare bhikkhū, saññate brahmacārayo; Tappesiṃ annapānena, pasannā sehi pāṇibhi.
“我布施得比你更多，却投生到了低劣的身趣。
你只布施了那么少，怎么反而得到了这么殊胜广大的果报？
天女啊，请回答所问：这是哪种业的果报？”
‘‘Tayā bahutaraṃ datvā, hīnakāyūpagā ahaṃ; Kathaṃ tvaṃ appataraṃ datvā, visesaṃ vipulamajjhagā; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他问了。在这里，“tayā”是离格中的具格。接着，须跋陀罗……
Pucchi. Tattha tayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Puna subhaddā –
往昔我曾得见一位令人心生敬爱的比丘；
我以饭食邀请离婆多，以他自身为第八，共成八人。
‘‘Manobhāvanīyo bhikkhu, sandiṭṭho me pure ahu; Tāhaṃ bhattena nimantesiṃ, revataṃ attanaṭṭhamaṃ.
他出于悲悯、关顾我的利益，是离婆多。
他对我说“布施给僧团吧”，我就照他的话做了。
‘‘So me atthapurekkhāro, anukampāya revato; Saṅghe dehīti maṃvoca, tassāhaṃ vacanaṃ kariṃ.
“那份布施已经归于僧团，并且安立在不可衡量的境地中。
你布施给某个人的东西，对你来说不会有大果报。”
‘‘Sā dakkhiṇā saṅghagatā, appameyye patiṭṭhitā; Puggalesu tayā dinnaṃ, na taṃ tava mahapphala’’nti. –
她讲述了自己所造的业。
Attanā katakammaṃ kathesi.
631在这其中，能令心意增长的，是指能使人增长心意、因为具备殊胜功德而值得敬重的人。已见的，是指通过邀请而被知道、被说起。所以她说：我以饭食邀请了离婆多，以离婆多自己为第八人。也就是说，我以饭食邀请了那位值得敬重、能令心意增长的圣者离婆多，以离婆多自己为第八人。
631. Tattha manobhāvanīyoti manavaḍḍhanako uḷāraguṇatāya sambhāvanīyo. Sandiṭṭhoti nimantanavasena bodhito kathito. Tenāha ‘‘tāhaṃ bhattena nimantesiṃ, revataṃ attanaṭṭhama’’nti, taṃ manobhāvanīyaṃ ayyaṃ revataṃ attanaṭṭhamaṃ bhattena ahaṃ nimantesiṃ.
632-3那位尊者离婆多为了让布施产生大果报，便成了我的利益先行者，是真心为我求利益的人。他对我说“应布施给僧伽”，意思是：“须跋陀，如果你是想布施给八位比丘，那么，供养僧伽的果报比供养个人的果报更大，所以你应该布施给僧伽，应该以僧伽为对象来布施。”这里说的就是那次布施。
632-3.So me atthapurekkhāroti so ayyo revato dānassa mahapphalabhāvakaraṇena mama atthapurekkhāro hitesī. Saṅghe dehīti maṃvocāti ‘‘yadi tvaṃ subhadde aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dātukāmā, yasmā puggalagatāya dakkhiṇāya saṅghagatā eva dakkhiṇā mahapphalatarā, tasmā saṅghe dehi, saṅghaṃ uddissa dānaṃ dehī’’ti maṃ abhāsi. Tanti taṃ dānaṃ.
须跋陀这样说之后，跋陀接受了这个道理，并且更想照着去做——
Evaṃ subhaddāya vutte bhaddā tamatthaṃ sampaṭicchantī uttari ca tathā paṭipajjitukāmā –
“今我始知，布施僧团果报广大；
既得人身，当慷慨乐施，远离悭吝。
我会一次又一次地把布施献给僧团，绝不松懈。”
‘‘Idānevāhaṃ jānāmi, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ; Sāhaṃ gantvā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā; Saṅghe dānāni dassāmi, appamattā punappuna’’nti. –
她说完这首偈颂后，须跋陀罗却已回到自己的天界。这时，帝释天王看见须跋陀罗天女以自身的光明压过三十三天的所有天人而大放光明，也听到了她与众天女的交谈。须跋陀罗随即隐没，帝释却不知道“这位叫什么”，
Gāthamāha. Subhaddā pana attano devalokameva gatā. Atha sakko devānamindo sabbe deve tāvatiṃse attano sarīrobhāsena abhibhuyya virocamānaṃ subhaddaṃ devadhītaraṃ disvā tañca tāsaṃ kathāsallāpaṃ sutvā tāvadeva ca subhaddāya antarahitāya taṃ ‘‘ayaṃ nāmā’’ti ajānanto –
“这位与你交谈的天女是谁呢，贤女？
她在容貌上胜过所有三十三天的天人。”
‘‘Kā esā devatā bhadde, tayā mantayate saha; Sabbe deve tāvatiṃse, vaṇṇena atirocatī’’ti. –
他问了跋陀。她也对他——
Bhaddaṃ pucchi. Sāpissa –
“天帝，她过去生为人时，
她曾是我的共妻，也是我的妹妹，还是我年幼的小妹。
她向僧团做了布施，因为积了福德，所以光耀动人。”
‘‘Manussabhūtā devinda, pubbe mānusake bhave; Sahabhariyā ca me āsi, bhaginī ca kaniṭṭhikā, Saṅghe dānāni datvāna, katapuññā virocatī’’ti. –
她说。接着，帝释天神为了说明她那份布施给僧团的供养具有大果报，就宣说了法。因此说：
Kathesi. Atha sakko tassā saṅghagatāya dakkhiṇāya mahapphalabhāvaṃ dassento dhammaṃ kathesi. Tena vuttaṃ –
贤女啊，过去的妹妹以如法胜过你而大放光明。
她安立布施于无可估量的僧伽中。
‘‘Dhammena pubbe bhaginī, tayā bhadde virocati; Yaṃ saṅghamhi appameyye, patiṭṭhāpesi dakkhiṇaṃ.
我曾于灵鹫山上向佛陀提问：
布施的异熟果，施于何处方得大果？
‘‘Pucchito hi mayā buddho, gijjhakūṭamhi pabbate; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
祭祀之人，希福之众，
行有依福——布施何处，得大果报？
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
那位佛陀为我授记，他知自己的业果；
布施分享的异熟，所施之处果广大。
‘‘Taṃ me buddho viyākāsi, jānaṃ kammaphalaṃ sakaṃ; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
向道者有四，住果者亦有四；
此僧伽正直，戒定慧具足。
‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito.
祭祀之人、求福之众，
所修有依福德，施于僧伽，果报广大。
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ.
这个僧团确实广大、崇高，就像大海一样深广难测；
这些最胜的人中雄杰的弟子们，正是放射光明的人，他们在宣说正法。
‘‘Eso hi saṅgho vipulo mahaggato, esappameyyo udadhīva sāgaro; Ete hi seṭṭhā naravīrasāvakā, pabhaṅkarā dhammamudīrayanti.
凡为僧团施与布施，其施善施、善供、善献；
此供养归僧而安住，大果，为知世者所赞叹。
‘‘Tesaṃ sudinnaṃ suhutaṃ suyiṭṭhaṃ, ye saṅghamuddissa dadanti dānaṃ; Sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā, mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā.
“那些忆念这样供养的人，心中生起喜悦，在世间游行。
他们彻底调伏了悭吝的污垢，连根拔除，无可指责，便往生到天界。”
‘‘Etādisaṃ yaññamanussarantā, ye vedajātā vicaranti loke; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti.
637这里，“以法”是指以因由或以理则。“你”这个形式在语法上是具格，但在这里表达的是从格的意义。现在，为了说明前面所说的“以法”这个因由，所以接着说：“你在不可测量的僧团中安立了布施。”“不可测量”是指：由于功德威力的缘故，以及自身所造诸业之果报的差别，无法加以衡量。
637. Tattha dhammenāti kāraṇena ñāyena vā. Tayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Idāni taṃ ‘‘dhammenā’’ti vuttakāraṇaṃ dassetuṃ yaṃ saṅghamhi appameyye, patiṭṭhāpesi dakkhiṇa’’nti vuttaṃ. Appameyyeti guṇānubhāvassa attani katānaṃ kārānaṃ phalavisesassa ca vasena paminituṃ asakkuṇeyye.
638-9这段义理是世尊当面听来、当面领受的，为了说明这一点，就说了“被问”等话。其中，“祭祀者”指布施的人。“期望福德的众生”：这是省略了鼻音后的表述，指那些渴望福德果报的众生。“属于所依的”：所依就是诸蕴，具有产生所依之性质，或者以所依为目的的，就叫“属于所依的”，也就是能产生有身、能给予结生与转起之果报的。
638-9. Ayañca attho bhagavato sammukhā ca suto, sammukhā ca paṭiggahitoti dassento ‘‘pucchito’’tiādimāha. Tattha yajamānānanti dadantānaṃ. Puññapekkhāna pāṇinanti anunāsikalopaṃ katvā niddeso, puññaphalaṃ ākaṅkhantānaṃ sattānaṃ. Opadhikanti upadhi nāma khandhā, upadhissa karaṇasīlaṃ, upadhipayojananti vā opadhikaṃ, attabhāvajanakaṃ paṭisandhipavattivipākadāyakaṃ.
640他像看掌中的庵摩罗果一样，清楚知道众生各自的业与业果，知道众生各自应得的福德和福德果报。或者，“saka”是把“saya”里的 ya 变成 ka 来说的，意思是“自己、自身”。
640.Jānaṃ kammaphalaṃ sakanti sattānaṃ sakaṃ sakaṃ yathāsakaṃ puññaṃ puññaphalañca hatthatale āmalakaṃ viya jānanto. Sakanti vā yakārassa kakāraṃ katvā vuttaṃ, sayaṃ attanāti attho.
641正在行道的人，就是处于道中的人。已成为正直者，是指由于正直的修行而达到正直，成为应受供养的人。以慧与戒而入定者，是指以慧和戒而安定，具足见与戒，具足圣者的见和圣者的戒。正是由此显示了他那胜义僧的本质。因为由见与戒的共同性而聚合，所以称为僧。或者，定就是定力，他拥有慧、戒和定，所以称为以慧与戒而入定者。由此，因他具足戒等三种法蕴，便显示了他那最上应供者的身份。
641.Paṭipannāti paṭipajjamānā, maggaṭṭhāti attho. Ujubhūtoti ujupaṭipattiyā ujubhāvaṃ patto dakkhiṇeyyo jāto. Paññāsīlasamāhitoti paññāya sīlena ca samāhito, diṭṭhisīlasampanno ariyāya diṭṭhiyā ariyena sīlena ca samannāgato. Tenāpissa paramatthasaṅghabhāvameva vibhāveti. Diṭṭhisīlasāmaññena saṅghaṭitattā hi saṅgho . Atha vā samāhitaṃ samādhi, paññā sīlaṃ samāhitañca assa atthīti paññāsīlasamāhito. Tenassa sīlādidhammakkhandhattayasampannatāya aggadakkhiṇeyyabhāvaṃ vibhāveti.
643“广大”和“宏伟”：因为功德而达到宏伟，所以叫“宏伟”；正因为这样，他人对他所作的种种供养奉事能带来广大的果报，所以叫“广大”。“如海”：就像水汇聚在其中而得名“海”的大海，用“有多少多少斛水”这样的说法也衡量不尽它的水；同样，这个人在功德方面也是不可衡量的。“正是这些”：这里的“hi”是表示强调的虚词，意思是“正是这些才是最上的”。关于这一点，确实这样说过：
643.Vipulo mahaggatoti guṇehi mahattaṃ gatoti mahaggato, tato eva attani katānaṃ kārānaṃ phalavepullahetutāya vipulo. Udadhīva sāgaroti yathā udakaṃ ettha dhīyatīti ‘‘udadhī’’ti laddhanāmo sāgaro, ‘‘ettakāni udakāḷhakānī’’tiādinā udakato appameyyo, evamesa guṇatoti attho. Ete hīti hi-saddo avadhāraṇe nipāto, ete eva seṭṭhāti attho. Vuttañhetaṃ –
比丘们，无论有多少僧团或团体，如来的弟子僧团都被称为其中最殊胜的。
‘‘Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (itivu. 90; a. ni. 4.34; 5.32).
“人雄的弟子”是指人中那些具足精进者的弟子。“作光明者”是指为世间带来智慧光明的人。“宣说法”是指他们宣说法。怎么宣说呢？因为法主确实已经把法炬安立在圣僧团中了。
Naravīrasāvakāti naresu vīriyasampannassa narassa sāvakā. Pabhaṅkarāti lokassa ñāṇālokakarā. Dhammamudīrayantīti dhammaṃ uddisanti. Kathaṃ? Dhammasāminā hi dhammapajjoto ariyasaṅghe ṭhapito.
644凡是把布施施给僧团的人，也就是那些以圣僧团为意向、乃至在世俗僧团中、最低限度乃至对种姓者施与布施的人，那布施即使是以分享的方式施出，也是苏定那；即使是以迎请供养的方式献出，也是善献；即使是以大祭祀的方式供奉，也是善供。为什么呢？因为那供养归入僧团、已安立，有大果报，被世间智者所称赞。也就是说，诸佛、正自觉者以“阿难，我绝不以任何方式说个人供养比归入僧团的供养果报更大”“对期望福德的人，僧团确实是祭祀者的入口”“世间无上的福田”等语，称赞、称扬、赞叹它有大果报。
644.Ye saṅghamuddissa dadanti dānanti ye sattā ariyasaṅghaṃ uddissa sammutisaṅghe antamaso gotrabhupuggalesupi dānaṃ dadanti, taṃ dānaṃ saṃvibhāgavasena dinnampi sudinnaṃ, āhunapāhunavasena hutampi suhutaṃ, mahāyāgavasena yiṭṭhampi suyiṭṭhameva hoti. Kasmā? Yasmā sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā mahapphalā lokavidūna vaṇṇitāti, lokavidūhi sammāsambuddhehi ‘‘na tvevāhaṃ, ānanda, kenaci pariyāyena saṅghagatāya dakkhiṇāya pāṭipuggalikaṃ dakkhiṇaṃ mahapphalataraṃ vadāmi (ma. ni. 3.380). Puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukhaṃ (ma. ni. 2.400; su. ni. 574; mahāva. 300). Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’’ti (ma. ni. 1.74; saṃ. ni. 5.997) ca ādinā mahapphalatā vaṇṇitā pasatthā thomitāti attho.
645回忆着这样的祭祀：就是回忆自己为这样的僧团所做的布施。心生喜悦：就是生起了欢喜。调伏悭吝之垢连同其根本：悭吝本身因为会让心变得污浊，所以叫悭吝之垢；或者，悭吝以及嫉妒、贪、嗔等其他污垢，合起来叫悭吝之垢。这些又与无明、疑、颠倒等根本一起，所以叫连同根本。调伏、断除、镇伏之后，便无可指责地到达天界之处——应当这样连接理解。其余内容如前所说。
645.Īdisaṃ yaññamanussarantāti etādisaṃ saṅghaṃ uddissa attanā kataṃ dānaṃ anussarantā. Vedajātāti jātasomanassā. Vineyya maccheramalaṃsamūlanti maccherameva cittassa malinabhāvakaraṇato maccheramalaṃ, atha vā maccherañca aññaṃ issālobhadosādimalañcāti maccheramalaṃ. Tañca avijjāvicikicchāvipallāsādīhi saha mūlehīti samūlaṃ vineyya vinayitvā vikkhambhetvā aninditvā saggamupenti ṭhānanti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
不过，这整个经过是帝释天神——诸天神之主——用“光芒闪耀，色彩夺目”等话告诉具寿大目犍连的。具寿大目犍连又向世尊报告。世尊以这件事作为因由，为在场的众人开示了法。那次开示让大众得到了利益。
Imaṃ pana sabbaṃ pavattiṃ sakko devānamindo ‘‘daddallamānā vaṇṇenā’’tiādinā āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi, āyasmā mahāmoggallāno bhagavato ārocesi, bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosi.
