座品·11. 第一贤妇天宫注释
1. 女天宫义注 · 195 段
11. 第一贤妇天宫注释
11. Paṭhamapatibbatāvimānavaṇṇanā
“鹭、孔雀和天界的鹅”——这是《贤妇天宫》。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,有一位女子是贤良的妻子,随顺丈夫,能忍辱,行为端正得体,即使生气也不顶撞,不说粗话,只说真实语,有信仰,心地清净,随自己的能力布施。她后来染上某种疾病,命终之后投生到三十三天。那时,尊者大目犍连像前面所说的那样在天界游行,看见这位天女正在享受广大的福报,就走到她跟前。她被一千名天女围绕,身上装饰的庄严具重达六十车,她用头面顶礼尊者的双足,然后站在一旁。尊者便问她造了什么福业,问道:
Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsāti patibbatāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tattha aññatarā itthī patibbatā ahosi bhattu anukūlavattinī khamā padakkhiṇaggāhinī, na kuddhāpi paṭippharati, apharusavācā saccavādinī saddhā pasannā yathāvibhavaṃ dānāni ca adāsi. Sā kenacideva rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno purimanayeneva devacārikaṃ caranto taṃ devadhītaraṃ mahatiṃ sampattiṃ anubhavantiṃ disvā tassā samīpamupagato. Sā accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā therassa pādesu sirasā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Theropi tāya katapuññakammaṃ pucchanto –
白鹭、孔雀和天界的鹅,还有叫声悦耳的杜鹃,正成群飞过;
这座天宫到处撒满鲜花,赏心悦目,缤纷多彩,受男女天众所服侍。
‘‘Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā, vaggussarā kokilā sampatanti; Pupphābhikiṇṇaṃ rammamidaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ.
有大神力的王后啊,你住在那里,种种神通变化出不同的形象;
这些天女围绕在你四周,跳舞、唱歌,让你开心。
‘‘Tatthacchasi devi mahānubhāve, iddhī vikubbanti anekarūpā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti ca.
你已经获得了天界的神通,拥有大威力的人啊,
你生为人的时候,做了什么善事?
你是因为做了什么,才拥有这样炽盛的光辉?
你的色相在一切方向都放光呢。他这样说道。
‘‘Deviddhipattāsi mahānubhāve, Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – āha;
那位天神满心欢喜,被目犍连尊者问到时,
她回答了所问的问题:“这就是那个业所带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾生在人当中、身为人类时,是守贞的妻子,对丈夫一心一意,没有二心;
就像母亲守护孩子一样,即使生气,我也不说粗鲁的话。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, patibbatānaññamanā ahosiṃ; Mātāva puttaṃ anurakkhamānā, kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocaṃ.
安住于真实,舍弃妄语;乐于布施,自身已摄集。
我以清净的信心,恭敬地做了广大的饮食布施。
‘‘Sacce ṭhitā mosavajjaṃ pahāya, dāne ratā saṅgahitattabhāvā; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为那样,我才有这样的容貌;因为那样,我在这里才能得到成就。
各种我心里喜欢的财物,也都会出现在我面前。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,大威力者,我来告诉你,你生而为人时造了什么福德;
因此我具有如此炽燃的威神之力,我的色也照耀一切方。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天神回答了。
Sā devatā vissajjesi.
9393. 其中,“鹬”就是鹬鸟,也叫“sārasā”。“孔雀”就是孔雀。“天界的”指具有天界的神通威力。这里应当把“天界的鹬、天界的孔雀”等四个短语都配上“天界的”来理解。“鹅”指金鹅之类的鹅。“美音”指声音甜美的鸟。“杜鹃”指黑杜鹃和白杜鹃。“处处飞舞”指它们为了讨那位天神的欢喜,一边嬉戏一边舞动,从四面八方飞落、来回游转。因为那些随从的天神化作鹬等形相,为了让天神开心,在嬉戏舞动中,就被说成是“鹬”等等。“遍撒鲜花”指布满种种串起与未串起的各种宝花。“可爱之地”指令人愉悦,也就是令心喜爱。“种种彩绘”指由种种园林、如意树、池塘,以及宫殿中种种墙壁等殊妙之物所构成的彩绘。“男女亲近侍奉”指由作为侍从的天子与天女们所亲近侍奉。
93. Tattha koñcāti koñcasakuṇā, ye ‘‘sārasā’’tipi vuccanti. Mayūrāti morā. Diviyāti dibbānubhāvā. Idañhi padaṃ ‘‘diviyā koñcā, diviyā mayūrā’’tiādinā catūhipi padehi yojetabbaṃ. Haṃsāti suvaṇṇahaṃsādihaṃsā. Vaggussarāti madhurassarā. Kokilāti kāḷakokilā ceva sukkakokilā ca. Sampatantīti devatāya abhiramaṇatthaṃ kīḷantā laḷantā samantato patanti vicaranti. Koñcādirūpena hi devatāya ratijananatthaṃ parivārabhūtā devatā kīḷantā laḷantā ‘‘koñcā’’tiādinā vuttā. Pupphābhikiṇṇanti ganthitāganthitehi nānāvidharatanakusumehi okiṇṇaṃ. Rammanti ramaṇīyaṃ, manoramanti attho. Anekacittanti anekehi uyyānakapparukkhapokkharaṇiādīhi vimānesu ca anekehi bhittivisesādīhi cittaṃ. Naranārisevitanti parivārabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca upasevitaṃ.
94她们以神变变化出种种形相:通过显现各种不同的形相,她们变化那些由业力威力所成就、具有种种形相的神变,施展种种神变,安住——这是与“安住”一词相连的理解。
94.Iddhī vikubbanti anekarūpāti nānārūpānaṃ vidaṃsanena anekarūpā kammānubhāvasiddhā iddhī vikubbantī vikubbaniddhiyo valañjentī acchasīti yojanā.
97“心意不向他人”说的是贞洁的妻子。如果女人的心朝向别的男人,就叫“心意向他人”;不向他人,就是“心意不向他人”。意思是:除了我的丈夫以外,我对别的男人不会生起恶劣的心念。“像母亲守护儿子一样”:就像母亲对待儿子那样,我也这样对待我的丈夫;或者,以希望众生得利、想要去除众生不利的悲悯之心,对待一切众生。“即使生气,我也不说粗恶的话”:即使因为别人做了让人不愉快的事而生气,我也从不说粗恶的话,反而只说亲爱柔和的话——这是这段话要表达的意思。
97.Anaññamanāti patibbatā, patito aññasmiṃ mano etissāti aññamanā, na aññamanāti anaññamanā, mayhaṃ sāmikato aññasmiṃ purise pāpakaṃ cittaṃ na uppādesinti attho. Mātāva puttaṃ anurakkhamānāti yathā mātā puttaṃ, evaṃ mayhaṃ sāmikaṃ, sabbepi vā satte hitesitāya ahitāpanayanakāmatāya ca anuddayamānā. Kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocanti parena kataṃ aphāsukaṃ paṭicca kuddhāpi samānā ahaṃ pharusavacanaṃ na kathesiṃ, aññadatthu piyavacanameva abhāsinti adhippāyo.
98“住立于谛”就是安住于真实。因为只有远离妄语,才称得上住立于谛,并不是偶尔说一句实话就能得到这个称呼,所以(世尊)说:“断除了妄语”,也就是舍弃妄语。“乐于布施”是指对布施欢喜、投入,意思是积极去做、专心去做。“以摄事摄持自身者”:就是以摄事,像对待自己一样,本性上就习惯于摄受他人。基于对业果的信心,以清净心恭敬郑重地布施食物和饮品,也布施衣服等其他物品,布施了广大、殊胜的(施物)——应当这样连接理解。其余部分和前面所说的一样。
98.Sacce ṭhitāti sacce patiṭṭhitā. Yasmā musāvādā veramaṇiyā sacce patiṭṭhitā nāma hoti, na kadāci saccavacanamattenāti āha – mosavajjaṃ pahāyāti musāvādaṃ pahāya. Dāne ratāti dāne abhiratā, yuttappayuttāti attho. Saṅgahitattabhāvāti saṅgahavatthūhi attānaṃ viya sabhāveneva paresaṃ saṅgaṇhanasīlā annañca pānañca kammaphalasaddhāya pasannacittā sakkaccaṃ cittīkārena adāsiṃ, aññañca vatthādidānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ adāsinti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
12. 第二贤妇天宫注释
12. Dutiyapatibbatāvimānavaṇṇanā
琉璃柱指的是第二贤妇天宫。它的生起因由是什么呢?据说在舍卫城,有一位近事女,她为人贤淑,对佛法有清净的信心,受持五戒并守护得极为清净,又随自己的能力布施。她命终之后,投生到了三十三天。其余部分和前面所说的一样。
Veḷuriyathambhanti dutiyapatibbatāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira aññatarā upāsikā patibbatā hutvā saddhā pasannā pañca sīlāni suvisuddhāni katvā rakkhi, yathāvibhavañca dānāni adāsi, sā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane uppajji. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
琉璃宝柱,妙丽光明的天宫,彩饰种种,你已升登;
大神力的天女啊,你安住其中,示现种种大小神通。
这些天女也在你四周跳舞、唱歌,让你开心。
‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Tatthacchasi devi mahānubhāve, uccāvacā iddhi vikubbamānā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti ca.
你已经修成了天界的神通,拥有大威力啊,
你生而为人时,造了什么福业?
你为什么会这样具足炽盛的威光?
你的色相在一切方向都放光吗?——他问道。
‘‘Deviddhipattāsi mahānubhāve, Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
“那位天神满心欢喜,被目犍连问到之后,
被问到问题就回答:这就是那个业带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在人中成为人,是具眼者的近事女。
我曾经远离杀生,对世间别人没给的东西也一概不拿。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, upāsikā cakkhumato ahosiṃ; Pāṇātipātā viratā ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ.
我不喝酒,也不说假话,对自己的丈夫感到知足和欢喜。
我以清净的信心,恭敬地做了广大的饮食布施。
‘‘Amajjapā no ca musā abhāṇiṃ, sakena sāminā ahosiṃ tuṭṭhā; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为这样,我才有了这样的容貌;因为这样,我在这里才得以成就。
各种让我心里觉得可爱的财富,也都会为我生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
比丘啊,具大神通力者,我要告诉你:
我身为人类时所造的福德;
因为这样,我具有炽盛辉煌的威光,
我的色光辉映遍照一切方向。——她回答道。
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, Manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – vissajjesi;
101在这里,琉璃柱就是琉璃宝做成的柱子。可爱就是让人喜欢。光辉就是极其明亮闪耀。高高低低就是有高有低,意思是各种各样。
101. Tattha veḷuriyathambhanti veḷuriyamaṇimayathambhaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ. Pabhassaranti ativiya bhāsuraṃ. Uccāvacāti uccā ca avacā ca, vividhāti attho.
104-5104-5. 所谓“近事女”,就是通过皈依而安住在近事女的特相中。经中确实这样说:
104-5.Upāsikāti saraṇagamanena upāsikālakkhaṇe ṭhitā. Vuttañhi –
摩诃男,当圣弟子已经皈依佛、皈依法、皈依僧,摩诃男,就凭这一点,圣弟子就是在家男信徒了。
‘‘Yato kho, mahānāma, ariyasāvako buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti, ettāvatā kho, mahānāma, ariyasāvako upāsako hotī’’ti (saṃ. ni. 5.1033).
“具眼者”,是指以五种眼具足的佛陀、世尊。这样,先通过说明她作为近事女的身份,显示出她内心的清净;为了再显示她行为上的清净,接着说了“远离杀生”等。其中,“我满足于自己的丈夫”这句话,说的是远离邪淫。其余内容和下面所说的相同。
Cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato buddhassa bhagavato. Evaṃ upāsikābhāvakittanena āsayasuddhiṃ dassetvā payogasuddhiṃ dassetuṃ ‘‘pāṇātipātā viratā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sakena sāminā ahosiṃ tuṭṭhāti micchācārāveramaṇimāha. Sesaṃ heṭṭhā vuttasadisameva.
13. 第一媳妇天宫注释
13. Paṭhamasuṇisāvimānavaṇṇanā
“以殊胜的容貌”说的是媳妇天宫。它的来历是怎样的?在舍卫城的一户人家里,有位媳妇看见一位漏尽长老进家来乞食,生起欢喜和满足,心想:“这最上的福田来到我面前了。”就拿了自己分到的那份糕点,恭敬地送到长老面前。长老接过来,作了随喜祝愿就离开了。她后来命终,转生到三十三天。其余一切都和前面所说的一样。因此说:
Abhikkantena vaṇṇenāti suṇisāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ gehe ekā kulasuṇhā gehaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ khīṇāsavattheraṃ disvā sañjātapītisomanassā ‘‘idaṃ mayhaṃ uttamaṃ puññakkhettaṃ upaṭṭhita’’nti attanā laddhaṃ pūvabhāgaṃ ādāya ādarena therassa upanesi, thero taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā gato. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane uppajji. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttasadisameva. Tena vuttaṃ –
天神啊,你以极其美妙的容色站在那里,
就像启明星一样,照亮了所有方向。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我请问你,具大神通力的天女:你是人时,做了什么福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
“那位天神被目犍连尊者询问后,满心欢喜。
她回答了所问的问题:这就是那种业所带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, suṇisā ahosiṃ sasurassa gehe.
我看见一位远离尘垢的比丘,内心明净,没有污浊。
我满怀净信,亲手把糕饼布施给了他。
他给了我一半,我在欢喜林里享受快乐。
‘‘Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ; Tassa adāsahaṃ pūvaṃ, pasannā sehi pāṇibhi; Bhāgaḍḍhabhāgaṃ datvāna, modāmi nandane vane.
因为这样,我才有了这样的容貌;因为这样,我在这里才会消逝。
各种我心里喜欢的财富,也都会为我生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,大威力者,我来告诉你:我生而为人时,曾造下怎样的福业。
因为这样,我具有如此炽盛威力的缘故,我的色相也在一切方向都放出光明。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
112这里,“媳妇”是指儿子的妻子。对女人来说,丈夫的父亲叫“公公”,而她就是他的“媳妇”。就是针对她,才说“我曾是公公家里的媳妇”。
112. Tattha suṇisāti puttassa bhariyā. Itthiyā hi sāmikassa pitā ‘‘sasuro’’ti vuccati, tassa ca sā ‘‘suṇisā’’ti. Taṃ sandhāya ‘‘suṇisā ahosiṃ sasurassa gehe’’ti.
113半份:就是从自己分到的那一份里取一半。她说“我在欢喜园中享乐,因为长老在欢喜园里见到了她”。剩下的部分和前面说的一样。
113.Bhāgaḍḍhabhāganti attanā laddhapaṭivīsato upaḍḍhabhāgaṃ. Modāmi nandane vaneti therena nandanavane diṭṭhatāya āha. Sesaṃ vuttanayameva.
14. 第二个善妻的天宫注释
14. Dutiyasuṇisāvimānavaṇṇanā
“以殊胜的容貌”是指第二个媳妇的天宫。不过这里并没有什么新鲜内容,在事缘的起因上,唯一的差别只是布施了酸粥。因此说道——
Abhikkantenavaṇṇenāti dutiyasuṇisāvimānaṃ. Ettha pana apubbaṃ natthi, aṭṭhuppattiyaṃ kummāsadānameva viseso. Tena vuttaṃ –
你以极其美妙的容色站立着,天神啊!
照亮了所有方向,就像药草星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我问你,有大神威的天女,你生而为人时做了什么福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神被目犍连一问,心里欢喜,
她被问到时就回答:“这是那个业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, suṇisā ahosiṃ sasurassa gehe.
我看见一位远离尘垢的比丘,内心清净澄澈,没有污浊。
我怀着清净的信心,亲手供养了他一份。
我把粥团布施出去后,就在欢喜园里享受快乐。
‘‘Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ; Tassa adāsahaṃ bhāgaṃ, pasannā sehi pāṇibhi; Kummāsapiṇḍaṃ datvāna, modāmi nandane vane.
因为这样,我才有这样的容貌;因为这样,我在这里才有所成就。
我内心所喜爱的各种财富,都会为我而生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,我来告诉你,有大神力的你,你生而为人时造了什么福德。
因此我才如此威德炽盛,我的色也照耀一切方。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
121这里,“一份”是指一份麦粥。因此他说:“布施了麦粥团之后。”而“麦粥”说的是大麦麦粥。其余部分按前面所说的方式理解。
121. Tattha bhāganti kummāsakoṭṭhāsaṃ. Tenāha ‘‘kummāsapiṇḍaṃ datvānā’’ti. Kummāsoti ca yavakummāso vutto. Sesaṃ vuttanayameva.
15. 优多罗天宫注释
15. Uttarāvimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这是指优多罗天宫。它是怎么来的呢?那时,世尊住在王舍城的竹林精舍,也就是迦兰陀竹园。当时有个叫富楼那的穷苦人,依靠王舍城的一位长者过活。他的妻子叫优多罗,女儿也叫优多罗,家里就只有这两个人。有一天,王舍城宣布:“大众要欢庆七天的星宿节。”长者听了,就对一早过来的富楼那说:“孩子,我们家的眷属都想庆祝星宿节,你是想庆祝星宿节,还是去做工挣钱?”富楼那说:“主人,星宿节是有钱人的事。我家里连明天早上煮粥的米都没有,还过什么星宿节?要是能给我牛,我就去耕田。”“那就把牛牵去吧。”于是富楼那牵了健壮的牛,拿了上好的犁,对妻子说:“贤妻,城里人都在庆祝星宿节,我因为贫穷,得去做工挣钱。你今天先煮双份的牛饲料,再把饭给我送来。”说完就到田里去了。
Abhikkantena vaṇṇenāti uttarāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena ca samayena puṇṇo nāma duggatapuriso rājagahaseṭṭhiṃ upanissāya jīvati, tassa bhariyā uttarā, uttarā ca nāma dhītāti dve eva gehamānusakā. Athekadivasaṃ rājagahe ‘‘mahājanena sattāhaṃ nakkhattaṃ kīḷitabba’’nti ghosanaṃ kariṃsu. Taṃ sutvā seṭṭhi pātova āgataṃ puṇṇaṃ ‘‘tāta, amhākaṃ parijano nakkhattaṃ kīḷitukāmo, tvaṃ kiṃ nakkhattaṃ kīḷissasi, udāhu bhatiṃ karissasī’’ti āha. ‘‘Sāmi, nakkhattaṃ nāma sadhanānaṃ hoti, mama pana gehe svātanāya yāgutaṇḍulānipi natthi, kiṃ me nakkhattena? Goṇe labhanto kasituṃ gamissāmī’ti. ‘‘Tena hi goṇe gaṇhassū’’ti. So balavagoṇe ca bhaddanaṅgalañca gahetvā ‘‘bhadde, nāgarā nakkhattaṃ kīḷanti, ahaṃ daliddatāya bhatiṃ kātuṃ gamissāmi, mayhampi tāva ajja diguṇaṃ nivāpaṃ pacitvā bhattaṃ āhareyyāsī’’ti bhariyaṃ vatvā khettaṃ agamāsi.
舍利弗长老也入了七天的灭尽定,出定之后,他观察:“今天我应该摄受谁呢?”他看到富楼那进入了自己智慧之网的范围,又观察:“这个人有信心吗?他有能力供养我吗?”他了解到富楼那有信心,有能力供养,而且因为这件事会获得大成就,于是就拿上钵和袈裟,来到富楼那耕田的地方,在水沟边看着一丛灌木,站在那里。富楼那一看见长老,就停下耕作,五体投地顶礼长老,心想“长老可能需要齿木”,就把齿木处理好,做成如法的,供养给长老。然后长老拿出钵和滤水器递给他。他想“可能需要饮用水”,就接过滤水器,滤好水,供养给长老。
Sāriputtattheropi sattāhaṃ nirodhasamāpanno tato vuṭṭhāya ‘‘kassa nu kho ajja mayā saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti olokento puṇṇaṃ attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘saddho nu kho esa, sakkhissati vā me saṅgahaṃ kātu’’nti olokento tassa saddhabhāvañca saṅgahaṃ kātuṃ samatthabhāvañca tappaccayā ca tassa mahāsampattipaṭilābhaṃ ñatvā pattacīvaraṃ ādāya tassa kasanaṭṭhānaṃ gantvā āvāṭatīre ekaṃ gumbaṃ olokento aṭṭhāsi. Puṇṇo theraṃ disvāva kasiṃ ṭhapetvā pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā ‘‘dantakaṭṭhena attho bhavissatī’’ti dantakaṭṭhaṃ kappiyaṃ katvā adāsi. Athassa thero pattañca parissāvanañca nīharitvā adāsi. So ‘‘pānīyena attho bhavissatī’’ti taṃ ādāya pānīyaṃ parissāvetvā adāsi.
长老心里想:“这个人住在别人家的后屋里。我要是去他家门口,他妻子就看不到我了。我得先待在这里,等她妻子拿了饭上路再说。”于是他在那里稍微待了一会儿,知道她已经上路了,就朝城内方向走去。那妇人在半路上看见长老,心想:“有时候我手上有能布施的东西,却见不到尊者;有时候我见到尊者,手上又没有能布施的东西。今天我却既见到了尊者,又有东西可以布施。尊者会不会接受我的供养呢?”她放下饭盒,五体投地顶礼长老,说:“尊者,请您别嫌这饭是粗是细,就接受我这份供养吧。”长老便伸出钵。她一只手端着饭盒,一只手从里面取饭布施。布施到一半的时候,长老用手遮住钵,说:“够了。”她说:“尊者,饭就这一份,没法分成两份。请您不要为您的奴仆做今生的照顾,而做来世的照顾吧,我想全部供养。”说完就把剩下的饭全放进了长老的钵里,又发愿说:“愿您所证悟的法,我也能有一份。”长老说:“但愿如此。”然后就站着作了随喜,之后在一处方便取水的地方坐下来吃饭。她也转身回去,找了米,重新煮了饭。
Thero cintesi ‘‘ayaṃ paresaṃ pacchimagehe vasati, sacassa gehadvāraṃ gamissāmi, imassa bhariyā maṃ daṭṭhuṃ na sakkhissati, yāvassa bhariyā bhattaṃ ādāya maggaṃ paṭipajjati, tāva idheva bhavissāmī’’ti. So tattheva thokaṃ vītināmetvā tassā maggāruḷhabhāvaṃ ñatvā antonagarābhimukho pāyāsi. Sā antarāmagge theraṃ disvā cintesi ‘‘appekadāhaṃ deyyadhamme sati ayyaṃ na passāmi, appekadā me ayyaṃ passantiyā deyyadhammo na hoti, ajja pana me ayyo ca diṭṭho, deyyadhammo cāyaṃ atthi, karissati nu kho me saṅgaha’’nti. Sā bhattabhājanaṃ otāretvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā ‘‘bhante, idaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā dāsassa vo saṅgahaṃ karothā’’ti āha. Atha thero pattaṃ upanāmetvā tāya ekena hatthena bhājanaṃ dhāretvā ekena hatthena tato bhattaṃ dadamānāya upaḍḍhabhatte dinne ‘‘ala’’nti hatthena pattaṃ pidahi. Sā ‘‘bhante, ekova paṭivīso, na sakkā dvidhā kātuṃ, tumhākaṃ dāsassa idhalokasaṅgahaṃ akatvā paralokasaṅgahaṃ karotha, niravasesameva dātukāmāmhī’’ti vatvā sabbamevassa patte patiṭṭhāpetvā ‘‘tumhehi diṭṭhadhammassa bhāginī assa’’nti patthanaṃ akāsi. Thero ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā ṭhitakova anumodanaṃ katvā ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne nisīditvā bhattakiccaṃ akāsi. Sāpi paṭinivattitvā taṇḍule pariyesitvā bhattaṃ paci.
富楼那耕了差不多半迦利沙那么大的地,实在饿得受不了,就把牛放开,走进一处树荫,望着大路坐了下来。这时他妻子正带着饭走过来,一看见他就想:“他饿得难受,坐在那儿望着我呢。要是他骂我‘来得太晚了’,拿赶牛的刺棒打我,我做的功德就白费了。我得先跟他说明。”于是她开口说道:“夫君,今天你心里要欢喜,别让我做的功德白费了。我一大早就来给你送饭,半路上遇见法将尊者,就把你的饭布施给了他,然后回家重新煮了饭才过来。夫君,你欢喜吧,心里欢喜起来。”他问:“贤妻,你说什么?”又听她把事情说了一遍,就说:“贤妻,你把我的饭布施给尊者,做得实在太好了。我今天一早也供养了尊者齿木和漱口水。”他心里欢喜,赞同她的话,但因为过了正午才吃上饭,身体很疲惫,就把头枕在妻子腿上,沉沉睡去。
Puṇṇopi aḍḍhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ kasitvā jighacchaṃ sahituṃ asakkonto goṇe vissajjetvā ekaṃ rukkhachāyaṃ pavisitvā maggaṃ olokento nisīdi. Athassa bhariyā bhattamādāya gacchamānā taṃ disvāva ‘‘esa jighacchāpīḷito maṃ olokento nisinno, sace maṃ ‘ativiya cirāyī’ti tajjetvā patodalaṭṭhiyā paharissati, mayā katakammaṃ niratthakaṃ bhavissati, paṭikaccevassa ārocessāmī’’ti cintetvā evamāha ‘‘sāmi, ajjekadivasaṃ cittaṃ pasādehi, mā mayā katakammaṃ niratthakaṃ kari, ahaṃ pātova te bhattaṃ āharantī antarāmagge dhammasenāpatiṃ disvā tava bhattaṃ tassa datvā puna gehaṃ gantvā bhattaṃ pacitvā āgatā, pasādehi, sāmi, citta’’nti. So ‘‘kiṃ vadesi, bhadde’’ti pucchitvā puna tamatthaṃ sutvā ‘‘bhadde , sādhu vata te kataṃ mama bhattaṃ ayyassa dadamānāya, mayāpissa ajja pātova dantakaṭṭhañca mukhodakañca dinna’’nti pasannamānaso taṃ vacanaṃ abhinanditvā ussūre laddhabhattatāya kilantakāyo tassā aṅke sīsaṃ katvā niddaṃ okkami.
清早,他耕过的那片地,连泥土都变成了纯金,像一堆迦尼迦罗花一样闪闪发光。他醒来后看了看,对妻子说:“贤妻,我今早耕的这块地,在我眼里全变成了黄金,是不是因为我过了正午才吃饭,眼睛花了?”妻子说:“夫君,我看到的也是这样。”他起身走到那里,捡起一块土,在犁头上敲了一下,确认是黄金后,说道:“哎呀!今天供养法将尊者的果报,当下就显现了。不过这么多财富,没法藏起来自己享用。”于是他用妻子带来的饭钵装满金子,前往王宫,得到国王允许后进去,向国王行礼。国王问:“孩子,有什么事?”他说:“大王,今天我耕的地全都变成了金堆,请派人把金子运回来。”国王问:“你是谁?”他说:“我叫富楼那。”国王又问:“你今天做了什么?”他说:“今早我供养了法将尊者齿木和漱口水,我妻子给我送来的饭也布施给了尊者。”
Athassa pātova kasitaṭṭhānaṃ paṃsucuṇṇaṃ upādāya sabbaṃ rattasuvaṇṇaṃ hutvā kaṇikārapuppharāsi viya sobhamānaṃ aṭṭhāsi. So pabuddho oloketvā bhariyaṃ āha ‘‘bhadde, etaṃ mayā kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ mama suvaṇṇaṃ hutvā paññāyati, kiṃ nu kho me atiussūre laddhabhattatāya akkhīni bhamantī’’ti. ‘‘Sāmi, mayhampi evameva paññāyatī’’ti. So uṭṭhāya tattha gantvā ekaṃ piṇḍaṃ gahetvā naṅgalasīse paharitvā suvaṇṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘aho ayyassa dhammasenāpatissa dinnadāne ajjeva vipāko dassito, na kho pana sakkā ettakaṃ dhanaṃ paṭicchādetvā paribhuñjitu’’nti bhariyāya ābhataṃ bhattapātiṃ suvaṇṇassa pūretvā rājakulaṃ gantvā raññā katokāso pavisitvā rājānaṃ abhivādetvā ‘‘kiṃ tātā’’ti vutte ‘‘deva, ajja mayā kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ suvaṇṇarāsimeva hutvā ṭhitaṃ, suvaṇṇaṃ āharāpetuṃ vaṭṭatī’’ti āha. ‘‘Kosi tva’’nti? ‘‘Puṇṇo nāmāha’’nti. ‘‘Kiṃ pana te ajja kata’’nti? ‘‘Dhammasenāpatissa me pātova dantakaṭṭhañca mukhodakañca dinnaṃ, bhariyāyapi me mayhaṃ āhaṭabhattaṃ tasseva dinna’’nti.
国王听了这话,说道:“看来今天法将尊者接受布施的果报,真的当场就显现了。”接着问:“孩子,我该怎么做?”富楼那说:“请派几千辆车去,把金子运回来。”国王就派了车去。可是国王的差役们一边喊着“这是国王的东西”一边捡,捡起来的全都变成了泥土。他们回去禀报国王。国王问:“孩子们,你们刚才是怎么说着捡的?”他们回答:“我们说‘这是您的东西’。”国王说:“既然这样,孩子们,你们再去一次,说‘这是富楼那的东西’,然后再捡。”他们照办了,这次捡起来的全都是金子。他们把金子全部运回来,堆在王宫庭院里,堆到有八十肘高。国王召集城里的人,问道:“这座城里,有谁拥有这么多金子?”大家回答:“没有,大王。”国王又问:“那应该给他什么?”大家回答:“应该给他长者的华盖,大王。”国王便封他为“大财主长者”,连同丰厚的财产一起,授予他长者的华盖。
Taṃ sutvā rājā ‘‘ajjeva kira bho dhammasenāpatissa dinnadāne vipāko dassito’’ti vatvā ‘‘tāta, kiṃ karomī’’ti pucchi. ‘‘Bahūni sakaṭasahassāni pahiṇitvā suvaṇṇaṃ āharāpethā’’ti. Rājā sakaṭāni pahiṇi. Rājapurisesu ‘‘rañño santaka’’nti gaṇhantesu gahitaṃ gahitaṃ mattikāva hoti. Tehi gantvā rañño ārocite ‘‘tātā, tumhehi kinti vatvā gahita’’nti puā ‘‘tumhākaṃ santaka’’nti āhaṃsu. Tena hi, tātā, puna gacchatha, ‘‘puṇṇassa santaka’’nti vatvā gaṇhathāti. Te tathā kariṃsu gahitaṃ gahitaṃ suvaṇṇameva ahosi. Taṃ sabbaṃ āharitvā rājaṅgaṇe rāsiṃ akaṃsu, asītihatthubbedho rāsi ahosi. Rājā nāgare sannipātāpetvā āha ‘‘imasmiṃ nagare atthi kassaci ettakaṃ suvaṇṇa’’nti? ‘‘Natthi, devā’’ti. ‘‘Kiṃ panassa dātuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Seṭṭhicchattaṃ, devā’’ti. Rājā ‘‘bahudhanaseṭṭhi nāma hotū’’ti mahantena bhogena saddhiṃ tassa seṭṭhicchattaṃ adāsi.
这时,富楼那对国王说:“大王,我们在别人家里住了这么久,请给我们一个住的地方。”国王说:“那你看,那边有一丛灌木,把它清掉,就在那里盖房子吧。”于是把旧长者的宅地指给了他。他在那块地上,没几天就建好了房子,同时办了入宅庆典和封长者庆典,并以佛陀为首的比丘僧团做了七天的布施。然后世尊为布施作随喜开示,按次第说法。法谈结束时,富楼那长者、他的妻子和女儿优多罗,三个人都证得了入流果。
Atha naṃ so āha ‘‘mayaṃ, deva, ettakaṃ kālaṃ parakule vasimhā, vasanaṭṭhānaṃ no dethā’’ti. Tena hi passa, esa gumbo paññāyati, etaṃ harāpetvā gehaṃ kārehīti purāṇaseṭṭhissa gehaṭṭhānaṃ ācikkhi. So tasmiṃ ṭhāne katipāheneva gehaṃ kārāpetvā gehapavesanamaṅgalañca chattamaṅgalañca ekatova karonto sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ adāsi. Athassa satthā dānānumodanaṃ karonto anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Dhammakathāvasāne puṇṇaseṭṭhi ca bhariyā cassa dhītā ca uttarāti tayopi janā sotāpannā ahesuṃ.
后来,王舍城有位长者替自己的儿子向富楼那长者求娶他的女儿。富楼那说:“我不给。”那人被拒绝后说:“请您别这样。你依靠我们生活,这些年来才获得了这份家业,请把您女儿嫁给我儿子吧。”富楼那说:“你们是持邪见的人,我女儿离开三宝就没法生活,我绝不会把女儿给你们。”于是许多长者、居士等良家子弟都来劝他:“别为这事跟他伤了交情,就把女儿给他吧。”他接受了大家的劝说,在阿沙里月满月那天把女儿嫁了过去。优多罗自从到了夫家,就再也没能亲近比丘或比丘尼,不能布施,也不能听法。这样过了两个半月,她问待在身边的侍女:“现在雨安居还剩多少?”侍女说:“还有半个月,女主人。”她就送信给父母说:“为什么把我扔进这样的牢狱里?还不如你们在我身上烙了记号,把我卖给别人当婢女,也胜过把我嫁到这种持邪见的家里。我从来到这里,连见比丘这样一点功德都做不了。”她父亲听了,说:“我女儿真是受苦了。”流露出不满,派人送去一万五千个迦哈巴那,并传话说:“这城里有个叫西利玛的妓女,每天收一千。用这些钱把她带来,交给丈夫,然后她自己想怎么修功德就怎么修。”优多罗照办了,丈夫见到西利玛,问:“这是怎么回事?”她说:“主人,这半个月让我的女伴来服侍您,我这半个月想布施,也想听法。”他见这女人长得漂亮,生起了爱意,说:“好。”就答应了。
Aparabhāge rājagahaseṭṭhi puṇṇaseṭṭhino dhītaraṃ attano puttassa vāresi. So ‘‘nāhaṃ dassāmī’’ti vutto ‘‘mā evaṃ karotu, ettakaṃ kālaṃ amhe nissāya vasanteneva te sampatti laddhā, detu me puttassa te dhītara’’nti āha. So ‘‘micchādiṭṭhikā tumhe, mama dhītā tīhi ratanehi vinā vasituṃ na sakkoti, nevassa dhītaraṃ dassāmī’’ti āha. Atha naṃ bahū seṭṭhigahapatikādayo kulaputtā ‘‘mā tena saddhiṃ vissāsaṃ bhindi, dehissa dhītara’’nti yāciṃsu. So tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchitvā āsāḷhipuṇṇamāya dhītaraṃ adāsi. Sā patikulaṃ gatakālato paṭṭhāya bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upasaṅkamituṃ dānaṃ vā dātuṃ dhammaṃ vā sotuṃ nālattha, evaṃ aḍḍhatiyesu māsesu vītivattesu attano santike ṭhite paricārike pucchi ‘‘idāni kittakaṃ antovassaṃ avasiṭṭha’’nti? ‘‘Aḍḍhamāso, ayye’’ti. Sā mātāpitūnaṃ sāsanaṃ pahiṇi ‘‘kasmā maṃ evarūpe bandhanāgāre pakkhipiṃsu, varaṃ tumhehi maṃ lakkhaṇāhataṃ katvā paresaṃ dāsiṃ sāvetuṃ, na evarūpassa micchādiṭṭhikassa kulassa dātuṃ, āgatakālato paṭṭhāya bhikkhudassanādīsu ekampi puññaṃ kātuṃ na labhāmī’’ti. Athassā pitā ‘‘dukkhitā vata me dhītā’’ti anattamanataṃ pavedetvā pañcadasa kahāpaṇasahassāni pesesi, ‘‘imasmiṃ nagare sirimā nāma gaṇikā atthi, devasikaṃ sahassaṃ gaṇhāti, imehi kahāpaṇehi taṃ ānetvā sāmikassa niyyādetvā sayaṃ yathāruci puññāni karotū’’ti sāsanañca pahiṇi. Uttarā tathā katvā sāmikena sirimaṃ disvā ‘‘kimida’’nti vutte ‘‘sāmi, imaṃ aḍḍhamāsaṃ mama sahāyikā tumhe paricaratu, ahaṃ pana imaṃ aḍḍhamāsaṃ dānañceva dātukāmā dhammañca sotukāmā’’ti āha. So taṃ abhirūpaṃ itthiṃ disvā uppannasineho ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi.
优多罗也邀请以佛陀为首的比丘僧团,并请求世尊:“尊者,这半个月请不要去别处,就在这里接受供养。”得到世尊答应后,她满心欢喜地想:“从今天起直到大自恣日,我都能侍奉世尊、听闻佛法了。”于是她在厨房里到处安排各种事务:“这样煮粥,这样做饭,这样烤饼。”这时她的丈夫心想:“明天就是大自恣日了。”他站在朝向厨房的窗边,想看看“那个傻女人到底在干什么”,一看,只见她浑身被汗水浸湿,满身灰尘和炭黑,正这样忙前忙后地安排着。他便笑着说:“哎呀,这个傻女人,在这么好的地方却不懂得享受福报,还欢欢喜喜地跑来跑去,心想‘我要去服侍那些秃头沙门’。”嘲笑完就走开了。
Uttarāpi kho buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ‘‘bhante, imaṃ aḍḍhamāsaṃ aññattha agantvā idheva bhikkhā gahetabbā’’ti satthu paṭiññaṃ gahetvā ‘‘ito dāni paṭṭhāya yāva mahāpavāraṇā, tāva satthāraṃ upaṭṭhātuṃ dhammañca sotuṃ labhissāmī’’ti tuṭṭhamānasā ‘‘evaṃ yāguṃ pacatha, evaṃ bhattaṃ pacatha, evaṃ pūvaṃ pacathā’’ti mahānase sabbakiccāni saṃvidahantī vicarati. Athassā sāmiko ‘‘sve mahāpavāraṇā bhavissatī’’ti mahānasābhimukho vātapāne ṭhatvā ‘‘kiṃ nu kho karontī sā andhabālā vicaratī’’ti oloketvā taṃ sedakilinnaṃ chārikāya okiṇṇaṃ aṅgāramasimakkhitaṃ tathā saṃvidahitvā vicaramānaṃ disvā ‘‘aho andhabālā evarūpe ṭhāne imaṃ sirisampattiṃ nānubhavati, ‘‘muṇḍakasamaṇe upaṭṭhahissāmī’ti tuṭṭhacittā vicaratī’’ti hasitvā apagañchi.
那人走开后,站在他旁边的西利玛心想:“他到底看了什么才笑?”于是也从那扇窗户望出去,看见了伍德拉,就想:“他是看了这个人才笑的,他跟这个人肯定有私情。”据说,西利玛这半个月虽然住在这家里,身份只是个外来女人,享受着那份富足,却不知道自己是外来女人,还自以为“我是这家的女主人”。她对伍德拉怀恨在心,想:“我要让她吃苦头。”就从高楼上下来,走进大厨房,用勺子舀起炸饼处滚烫的酥油,朝伍德拉走去。伍德拉看见她走过来,心想:“我的这位同伴帮了我大忙。轮围山太窄了,梵天界太低了,我这位同伴的恩德才是真大。我也是靠着她,才能布施、才能听法。如果我心里对她有嗔恨,就让这酥油烫我;如果没有嗔恨,就别烫我。”就这样对她散播慈心。结果那滚烫的酥油浇在她头上时,竟像凉水一样。接着西利玛又想:“这回该凉了吧。”又舀满一勺,拿着走过来。伍德拉的婢女们看见了,喝道:“你这个坏女人!竟敢往我们女主人头上浇滚烫的酥油!”她们从两边冲上来,拳打脚踢,把她打倒在地。伍德拉想拦也拦不住。于是她站在上面挡住所有婢女,训诫西利玛说:“你为什么要做这么严重的事?”然后让她用热水洗澡,又用百味油给她涂身。
Tasmiṃ apagate tassa santike ṭhitā sirimā ‘‘kiṃ nu kho oloketvā esa hasatī’’ti teneva vātapānena olokentī uttaraṃ disvā ‘‘imaṃ oloketvā iminā hasitaṃ, addhā imassa etāya saddhiṃ santhavo atthī’’ti cintesi. Sā kira aḍḍhamāsaṃ tasmiṃ gehe bāhirakaitthī hutvā vasamānāpi taṃ sampattiṃ anubhavamānā attano bāhirakaitthibhāvaṃ ajānitvā ‘‘ahaṃ gharasāminī’’ti saññamakāsi. Sā uttarāya āghātaṃ bandhitvā ‘‘dukkhamassā uppādessāmī’’ti pāsādā oruyha mahānasaṃ pavisitvā pūvapacanaṭṭhāne pakkuthitaṃ sappiṃ kaṭacchunā ādāya uttarābhimukhaṃ pāyāsi. Uttarā taṃ āgacchantiṃ disvā ‘‘mama sahāyikāya mayhaṃ upakāro kato, cakkavāḷaṃ atisambādhaṃ, brahmaloko atinīcako, mama pana sahāyikāya guṇova mahanto, ahampi etaṃ nissāya dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ labhiṃ, sace mama etissāya upari kodho atthi, idaṃ sappi maṃ dahatu, sace natthi, mā maṃ dahatū’’ti taṃ mettāya phari. Tāya tassā matthake āsiñcitampi pakkuthitasappi sītodakaṃ viya ahosi. Atha naṃ ‘‘idaṃ sītalaṃ bhavissatī’’ti puna kaṭacchukaṃ pūretvā ādāya āgacchantiṃ uttarāya dāsiyo disvā ‘‘are dubbinīte na tvaṃ amhākaṃ ayyāya upari pakkasappiṃ āsiñcituṃ anucchavikā’’ti santajjentiyo ito cito ca uṭṭhāya hatthehi ca pādehi ca pothetvā bhūmiyaṃ pātesuṃ, uttarā vārentīpi vāretuṃ nāsakkhi. Atha sā upari ṭhatvā sabbā dāsiyo paṭibāhitvā ‘‘kissa te evarūpaṃ bhāriyaṃ kammaṃ kata’’nti sirimaṃ ovaditvā uṇhodakena nhāpetvā satapākatelena abbhañji.
那一刻,西利玛明白了自己不过是这家外面的女人,心想:“我造了很重的业。只因为丈夫对优多罗笑了一下,我就把滚烫的酥油浇在她头上。而她在我伤害她的时候,不但没有叫婢女们‘抓住她’,反而挡住所有婢女,处处为我做了该做的事。如果我不求得她的原谅,我的头就会裂成七块。”于是她跪伏在优多罗脚下,说:“夫人,请原谅我的过错。”优多罗说:“我是有父亲的女儿,要等我父亲原谅了,我才会原谅。”西利玛说:“好,夫人,我也去请求您的父亲富楼那长者原谅。”优多罗说:“富楼那是我在轮回中的生父,但如果在出离轮回的父亲那里得到原谅,我才会原谅。”西利玛问:“谁是你出离轮回的父亲?”优多罗答:“正自觉者。”西利玛说:“我和他没有什么交情,我该怎么办?”优多罗说:“明天世尊会带着比丘僧团来这里,你带上你能备办的供养,到这里来,向他求原谅。”西利玛说:“好的,夫人。”便起身回到自己住处,吩咐五百名随从妇女,备办了种种嚼食、啖食和菜肴。第二天,她带着那些供养来到优多罗家,却不敢亲手放进以佛陀为首的比丘僧团的钵里。优多罗便接过来,亲自安排了一切。
Tasmiṃ khaṇe sā attano bāhirakitthibhāvaṃ ñatvā cintesi ‘‘mayā bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ sāmikassa hasitamattakāraṇā imissā upari pakkasappiṃ āsiñcantiyā, ayaṃ ‘gaṇhatha na’nti dāsiyo na āṇāpetvā maṃ viheṭhanakālepi sabbā dāsiyo paṭibāhitvā mayhaṃ kattabbameva akāsi. Sacāhaṃ imaṃ na khamāpessāmi, muddhā me sattadhā phaleyyā’’ti tassā pādamūle nipajjitvā ‘‘ayye, khamāhi me dosa’’nti āha. ‘‘Ahaṃ sappitikā dhītā, pitari me khamāpite khamissāmī’’ti. ‘‘Hotu, ayye, pitarampi te puṇṇaseṭṭhiṃ khamāpessāmī’’ti. ‘‘Puṇṇo mama vaṭṭe janakapitā, vivaṭṭe janakapitari khamāpite pana ahaṃ khamissāmī’’ti. ‘‘Ko pana te vivaṭṭe janakapitā’’ti? ‘‘Sammāsambuddho’’ti. ‘‘Mayhaṃ tena saddhiṃ vissāso natthi, ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti? ‘‘Satthā sve bhikkhusaṅghaṃ ādāya idhāgamissati, tvaṃ yathāladdhaṃ sakkāraṃ gahetvā idheva āgantvā taṃ khamāpehī’’ti. Sā ‘‘sādhu, ayye’’ti uṭṭhāya attano gehaṃ gantvā pañcasataparicārikitthiyo āṇāpetvā nānāvidhāni khādanīyabhojanīyāni ceva sūpeyyāni ca sampādetvā punadivase taṃ sakkāraṃ ādāya uttarāya gehaṃ āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa patte patiṭṭhāpetuṃ avisahantī aṭṭhāsi, taṃ sabbaṃ gahetvā uttarāva saṃvidahi.
西利玛也在世尊用完斋后,和随从一起伏在世尊脚前。世尊问她:“你有什么过错?”她说:“尊者,我昨天做了这样的事,我的同伴在我被婢女们伤害时,拦住她们,反而帮了我。我知道她的恩德后,就向她求原谅,可她对我说:‘等你在世尊面前求得原谅,我才原谅你。’”世尊问:“优多罗,真是这样吗?”她答:“是的,尊者,我头顶被同伴浇了滚烫的酥油。”世尊问:“那你当时是怎么想的?”她说:“我想:‘轮围山都显得太窄,梵天界都显得太低,我同伴的恩德才是真大。我正是靠她才能布施、才能听法。如果我对她还有一丝嗔怒,就让这热油烧伤我;如果没有,就别烧伤我。’这样想完之后,我就对她遍满了慈心,尊者。”世尊说:“善哉,善哉,优多罗,降伏嗔怒就该这样。因为易怒的人要用不怒来降伏,骂人的人要用不骂来降伏,辱骂的人要用不辱骂来降伏,顽固吝啬的人要用布施自己的财物来降伏,说妄语的人要用说真话来降伏。”世尊为了显示这个道理——
Sirimāpi satthu bhattakiccāvasāne saddhiṃ parivārena satthu pādamūle nipajji. Atha naṃ satthā pucchi ‘‘ko te aparādho’’ti. ‘‘Bhante mayā hiyyo idaṃ nāma kataṃ, atha me sahāyikā maṃ viheṭhayamānā dāsiyo nivāretvā mayhaṃ upakārameva akāsi. Sāhaṃ imissā guṇaṃ jānitvā imaṃ khamāpesiṃ, atha maṃ esā ‘tumhesu khamāpitesu khamissāmī’ti āhā’’ti. ‘‘Evaṃ kira uttare’’ti. ‘‘Āma, bhante, sīse me sahāyikāya pakkasappi āsitta’’nti. ‘‘Atha tayā kiṃ cintita’’nti? ‘‘Cakkavāḷaṃ atisambādhaṃ, brahmaloko atinīcako, mama sahāyikāya guṇova mahanto, ahañhi etaṃ nissāya dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ alatthaṃ, sace me imissā upari kodho atthi, idaṃ maṃ dahatu, no ce, mā dahatū’’ti evaṃ cintetvā imaṃ mettāya phariṃ, bhanteti. Satthā ‘‘sādhu sādhu, uttare, evaṃ kodhaṃ jinituṃ vaṭṭati. Kodhano hi nāma akkodhena, akkosako anakkosantena, paribhāsako aparibhāsantena , thaddhamaccharī attano santakassa dānena, musāvādī saccavacanena jinitabbo’’ti imamatthaṃ dassento –
“用不愤怒来战胜愤怒,用善来战胜不善。
用布施战胜吝啬,用真话战胜说谎的人。”
‘‘Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine; Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādina’’nti. (dha. pa. 223) –
说完这首偈颂后,在偈颂结束时,她宣说了四谛法。四谛讲完时,伍德拉证得一来果,她的丈夫、公公和婆婆证得入流果,西利玛也和五百名随从一起成为入流者。后来,伍德拉命终,投生到三十三天。那时,尊者大目犍连像前面所说的那样在天界游历,看见天女伍德拉后——
Imaṃ gāthaṃ vatvā gāthāpariyosāne catusaccakathaṃ abhāsi. Saccapariyosāne uttarā sakadāgāmiphale patiṭṭhahi, sāmiko ca sasuro ca sassu ca sotāpattiphalaṃ sacchikariṃsu, sirimāpi pañcasataparivārā sotāpannā ahosi. Aparabhāge uttarā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane uppajji. Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto uttaraṃ devadhītaraṃ disvā –
天女啊,你以如此殊胜的容色站立在这里,
照亮了所有方向,就像启明星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我请问你,具足大神力的王后:
你生而为人时,做了什么福德善业?
你以何因具如是炽然威德?
汝之色相遍照一切方——他如是问。
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – paṭipucchi;
那位天神满心欢喜,被目犍连问了之后;
被问到问题,她就回答说:“这是何种业所带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我住在家里的时候,没有嫉妒、吝啬和怨恨。
我不发怒,顺从丈夫的心意,在布萨日我始终不放逸。
‘‘Issā ca maccheramatho paḷāso, nāhosi mayhaṃ gharamāvasantiyā; Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe niccahamappamattā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
神变半月,具足八支。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我曾奉持布萨戒,恒于戒律自防护;
由能自制乐施与,遂得安居此天宫。
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Saññamā saṃvibhāgā ca, vimānaṃ āvasāmahaṃ.
远离杀生,也克制妄语;
远离偷盗、邪淫,也远离饮酒。
‘‘Pāṇātipātā viratā, musāvādā ca saññatā; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārakā.
喜爱五学处,精通圣谛;
我是具眼者、有名声的乔达摩的近事女。
‘‘Pañcasikkhāpade ratā, ariyasaccāna kovidā; Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
我凭自己的戒行和名声,是有名望的人;
我享受着自己积下的福德,因此安乐无病。
‘‘Sāhaṃ sakena sīlena, yasasā ca yasassinī; Anubhomi sakaṃ puññaṃ, sukhitā camhināmayā.
因为那样,我才有这样的容貌;因为那样,我在这里才能有所成就。
各种让我心里觉得可爱的财富,都会在我这里生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,具大神力者,我告诉你我生为人时曾做过什么。
因此我具有如此炽盛的威德,我的容色也照耀一切方向。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamahaṃ akāsiṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
天神也回答了他。
Devatāpissa vissajjesi.
126尊者,也请您用我的话,以头顶礼世尊的双足,并说:“尊者,有一位名叫伍德拉的近事女,以头顶礼世尊的双足。”不过,尊者,世尊会把我记说为某种沙门果,这并不稀奇;世尊已把我记说为一来果。
126. Mama ca, bhante, vacanena bhagavato pāde sirasā vandeyyāsi ‘‘uttarā nāma bhante, upāsikā bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti. Anacchariyaṃ kho panetaṃ, bhante, yaṃ maṃ bhagavā aññatarasmiṃ sāmaññaphale byākareyya, taṃ bhagavā sakadāgāmiphale byākāsīti.
128128. 其中,“嫉妒、悭吝与攀比,在我居家时未曾生起”:其他住在俗家中的女人,在条件具足时,会生起三种恶法:第一是嫉妒,以他人的成就等为对象,特征是对他人的成就心生妒恼;第二是悭吝,哪怕只是对临时来乞讨的人,也因为不愿给而隐藏自己的所有,以此为特征;第三是攀比,因为家族、出身地等而总想和别人争个高下,以此为特征。然而,我虽然还住在家里,即使各种因缘都齐备,这三种恶法也从未在我心中生起。“无嗔者”:因圆满成就忍辱、慈爱与悲悯,本性从无愤怒。“随从丈夫意志者”:指以早起晚卧等顺从丈夫,依其支配而生活的习性,意为行顺意事。“于布萨日,我恒常不放逸”:护持布萨戒时,恒住不放逸,安住于不放逸之中。
128. Tattha issā ca maccheramatho paḷāso, nāhosi mayhaṃ gharamāvasantiyāti yā ca agāramajjhe vasantīnaṃ aññāsaṃ itthīnaṃ sampattiādivisayā parasampattiusūyanalakkhaṇā issā, yañca tāvakālikādivasenāpi kiñci yācantānaṃ adātukāmatāya attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ , yo ca kulapadesādinā parehi yugaggāhalakkhaṇo paḷāso uppajjati, so tividhopi pāpadhammo gehe ṭhitāya mayhaṃ satipi paccayasamavāye nāhosi na uppajji. Akkodhanāti khantimettānuddayasampannatāya akujjhanasabhāvā. Bhattu vasānuvattinīti pubbuṭṭhānapacchānipātanādinā sāmikassa anukūlabhāvena vase vattanasīlā, manāpacārinīti attho. Uposathe niccahamappamattāti ahaṃ uposathasīlarakkhaṇe niccaṃ appamattā appamādavihārinī.
129就在布萨日显示不放逸:在哪些日子应当守护它,以什么样子、用什么方式守护,为了说明这些,说了“十四日”等话。这里,“十四日、十五日”要和“半月”连起来理解,这是表示持续关联的业格用法。“半月的第八日”里,“以及”是补足语。所谓“示导半月”,就是有神变示现的半月;十四日、十五日、八日依次从开头、末尾来说,是以入戒和出戒的方式应当守护布萨戒的半月,意思是还包括十三日、初一、初七、初九。“善具足八支”,就是由离杀生等八支很好地具备、圆满具足。
129. Tameva uposathe appamādaṃ dassentī yesu divasesu taṃ rakkhitabbaṃ, yādisaṃ yathā ca rakkhitabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘cātuddasi’’ntiādimāha. Tattha cātuddasiṃ pañcadasinti pakkhassāti sambandho, accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Yā ca pakkhassa aṭṭhamīti ettha cāti vacanaseso. Pāṭihāriyapakkhañcāti paṭiharaṇakapakkhañca, cātuddasīpañcadasīaṭṭhamīnaṃ yathākkamaṃ ādito antato cāti pavesananikkhamanavasena uposathasīlassa paṭiharitabbaṃ pakkhañca , terasī pāṭipadā sattamī navamī cāti attho. Aṭṭhaṅgasusamāgatanti pāṇātipātāveramaṇīādīhi aṭṭhahaṅgehi eva suṭṭhu samāgataṃ samannāgataṃ.
130Upavasissanti upavasiṃ。这里是用未来时的说法来表达过去的事。也有人读作“upavasiṃ”。“始终”:是指在所有有神变示现的布萨日里。“于戒”:是指应当努力成就的布萨戒,这里的处格是用来表示应当完成的事。“防护”:是以身、语、意防护。或者说,“始终”指一切时候,“于戒”指恒常戒,“防护”指以身、语防护。
130.Upavasissanti upavasiṃ. Atītatthe hi idaṃ anāgatavacanaṃ. Keci pana ‘‘upavasiṃ’’icceva paṭhanti. Sadāti sappaṭihārikesu sabbesu uposathadivasesu. Sīlesūti uposathasīlesu sādhetabbesu. Nipphādetabbe hi idaṃ bhummaṃ. Saṃvutāti kāyavācācittehi saṃvutā. Sadāti vā sabbakālaṃ. Sīlesūti niccasīlesu. Saṃvutāti kāyavācāhi saṃvutā.
131131. 现在,为了说明那恒常的戒,而说了“离杀生”等句。其中,“有情”,从世间惯用语来说,是指众生;从究竟意义来说,是指命根。“杀生”,就是杀害有情、毁灭有情、夺去有情的生命。从意义上说,就是针对有情、作有情想,由身门或语门中的任一门所发动的、旨在断除命根的加行,由此生起的杀心。“离杀生”,就是远离、止息、回避的意思。
131. Idāni taṃ niccasīlaṃ dassetuṃ ‘‘pāṇātipātā viratā’’tiādi vuttaṃ. Tattha pāṇoti vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Pāṇassa atipāto pāṇavadho pāṇaghāto pāṇātipāto, atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārapavattā vadhakacetanā. Tato pāṇātipātā. Viratāti oratā, nivattāti attho.
所谓妄语:妄语,是指以欺骗他人为意图、损害他人利益的身业或语业;或者,怀着欺骗的意图,能发动欺骗他人的身业和语业的思,就是妄语。另一种解释:妄,指不真实、不正确的事情;语,指想要把这件事当作真实、正确来告知他人,能发动如此告知的思。因此,对妄语加以防护、克制,也就是远离的意思。句中的“ca”是连接词。
Musāvādāti musā nāma visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjanako vacīpayogo vā kāyapayogo vā, visaṃvādanādhippāyena parassa visaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. Atha vā musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu, vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpetukāmassa tathā viññattisamuṭṭhāpikā cetanā. Tato musāvādā saññatā oratā, viratāti attho. Ca-saddo sampiṇḍanattho.
所谓偷盗,称为偷盗,指的是贼的状态,也就是以偷窃的方式取走他人的东西。从含义上说,对他人所摄属之物,具有他人所摄属之想,为了取走它而发起行动的偷盗思,就是偷盗。由此,从偷盗而自制,或者说远离,这就是关联。
Theyyāti theyyaṃ vuccati thenabhāvo, corikāya parassaharaṇanti attho. Atthato parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā theyyaṃ. Tato theyyā saññatā, ārakāti vā sambandho.
邪淫:所谓“邪”,是越过、越轨的意思;“淫”是行为。合起来说,就是越过世间的规矩,在不可以去的地方因贪欲而行事,也就是不正当的性行为。这里说的“不可以去的地方”,对男人来说,有二十种女人:前一种是母亲守护的、父亲守护的、父母守护的、兄弟守护的、姐妹守护的、亲属守护的、宗族守护的、法守护的、有守护的、有惩罚的,共十种;后一种是钱财买来的妻子、自愿同住的妻子、因财产同住的妻子、因衣服同住的妻子、水碗相触成婚的妻子、摘去头冠成婚的妻子、女奴妻子、做工的妻子、旗牌赢来的妻子、暂时结合的妻子,共十种。合起来就是二十种女人。对女人来说,别的男人在十二种女人那里属于不可以去的地方,也就是两种有守护、有惩罚的,加上钱财买来的妻子等十种,这里指的正是这些。从特征上说,怀着不正当的心念,通过身体行为去违犯不可以去的地方,那种思就叫邪淫。所以说是邪淫。
Aticārāti aticca cāro aticāro, lokamariyādaṃ atikkamitvā agamanīyaṭṭhāne kāmavasena cāro micchācāroti attho. Agamanīyaṭṭhānaṃ nāma – purisānaṃ māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā dhammarakkhitā sārakkhā saparidaṇḍāti dasa, dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī paṭavāsinī odapattakinī obhaṭacumbaṭā dāsī ca bhariyā kammakārī ca bhariyā dhajāhaṭā muhuttikāti dasāti vīsati itthiyo. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ aññapurisā agamanīyaṭṭhānaṃ, idameva idha adhippetaṃ. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārapavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā aticāro. Tasmā aticārā.
饮酒:所谓“酒”,是指能让人迷醉的东西,包括谷酒和果酒;以此而饮,就是“饮”;酒的饮用,就叫饮酒。以破戒的思,从谷粉酒、饼酒、米酒、醪酒、和合酒这五种谷酒,或花酒、果酒、蜜酒、糖酒、和合酒这五种果酒中,哪怕只用草尖沾一点来喝,那个思就是饮酒。因此,从饮酒中远离。
Majjapānāti majjaṃ vuccatimadanīyaṭṭhena surā ca merayañca, pivanti tenāti pānaṃ, majjassa pānaṃ majjapānaṃ. Yāya dussīlyacetanāya majjasaṅkhātaṃ piṭṭhasurā, pūvasurā, odaniyasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti pañcabhedaṃ suraṃ vā, pupphāsavo, phalāsavo, madhvāsavo, guḷāsavo, sambhārasaṃyuttoti pañcabhedaṃ merayaṃ vā bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivati, sā cetanā majjapānaṃ. Tasmā majjapānā ārakā viratā.
132前面已经按“应断除的法”把“远离杀生”等逐条分别说明,显示了常戒;现在又把这些戒按“应当受持”的方式合在一起显示,所以说“乐于五学处”。其中,“学处”是指应当学的条目,也就是学习的分项。另一种解释是:禅那等一切善法因为应当学习,所以叫“学”;五戒中的每一条戒,都是这些学的立足处,因此叫“学处”,也就是五种戒条。对这五种学处喜爱、欣乐,就叫“乐于五学处”。“通达圣谛”是指通过遍知苦、断除集、证得灭、修习道的现观,对苦、集、灭、道四圣谛善巧明达,也就是已经通达四圣谛的意思。“乔达摩”是以姓氏称呼世尊。“具名声者”是指享有盛名的人,或者拥有众多眷属的人。
132. Evaṃ ‘‘pāṇātipātā viratā’’tiādinā pahātabbadhammavasena vibhajitvā dassitaṃ niccasīlaṃ puna samādātabbatāvasena ekato katvā dassentī ‘‘pañcasikkhāpade ratā’’ti āha. Tattha sikkhāpadanti sikkhitabbapadaṃ, sikkhākoṭṭhāseti attho. Atha vā jhānādayo sabbepi kusalā dhammā sikkhitabbato sikkhā, pañcasu pana sīlaṅgesu yaṃkiñci aṅgaṃ tāsaṃ sikkhānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena padanti sikkhānaṃ padattā sikkhāpadaṃ, pañca sīlaṅgāni. Tasmiṃ pañcavidhe sikkhāpade ratā abhiratāti pañcasikkhāpade ratā. Ariyasaccāna kovidāti pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena dukkhasamudayanirodhamaggasaṅkhātesu catūsu ariyasaccesu kusalā nipuṇā, paṭividdhacatusaccāti attho. Gotamassāti bhagavantaṃ gottena kitteti. Yasassinoti kittimato, parivāravato vā.
133“彼我”指具有上述功德的“我”。“以自戒”是指以无焦躁等为本质的自身本性之戒,以及受持布萨等戒的受持之戒,以此为因。因为众生是业的所有者,而此戒能带来利益与安乐,所以特别被称为“自己的”。因此他说:
133.Sāhanti sā yathāvuttaguṇā ahaṃ. Sakena sīlenāti anussukitādinā attano sabhāvasīlena ca uposathasīlādisamādānasīlena ca kāraṇabhūtena. Tañhi sattānaṃ kammassakatāya hitasukhāvahatāya ca visesato ‘‘saka’’nti vuccati. Tenevāha –
“那确实是他自己的东西,他就带着它走;
它也跟着他,就像影子一样从不离开。”
‘‘Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca ādāya gacchati; Tañcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī’’ti. (saṃ. ni. 1.115);
以名声与具名声者来说:像“郁多罗近事女戒行具足、不焦躁、不悭吝、不嗔恚”等,以及“已证果位、了知教法”等,由这些如实功德所获得的名声,如同水面上的油向四周扩散一样,遍满各方,因此她被称为具名声者、有名望。或者,由于现世所证的戒功德,以及随之而来的名声与眷属,她成为具名声者,拥有圆满的眷属。我享受自己的福:我享受自己所积集的福。凡是福的果报被享受,以果报之转义,那福本身也被说为被享受。或者,由于还是凡夫,善行的果报也被称为福。正如所说:诸比丘,由于受持诸善法,这福便如此增长。我快乐且无病:由于天界之乐和果报之乐,我快乐;因为身心之苦不存在,所以无病、健康。
Yasasā ca yasassinīti ‘‘uttarā upāsikā sīlācārasampannā anussukī amaccharī akkodhanā’’tiādinā ‘‘āgataphalā viññātasāsanā’’tiādinā ca yathābhūtaguṇādhigatena jalatale telena viya samantato patthaṭena kittisaddena yasassinī kittimatī, tena vā sīlaguṇena idha adhigatena yasaparivārena yasassinī sampannaparivārā. Anubhomi sakaṃ puññanti yathūpacitaṃ attano puññaṃ paccanubhomi. Yassa hi puññaphalaṃ anubhūyati, phalūpacārena taṃ puññampi anubhūyatīti vuccati. Atha vā puthujjanabhāvato sucaritaphalampi ‘‘puñña’’nti vuccati. Yathāha ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti. Sukhitā camhināmayāti dibbasukhena ca phalasukhena ca sukhitā camhi bhavāmi, kāyikacetasikadukkhābhāvato anāmayā arogā.
136“及我”里的“及”字,是表示集合的意思。它把这样的礼敬也收摄进来了:“也依我的话而礼敬,而不是仅仅依你自己的本性。”从“并非稀奇”等语句,可以看出她把自己作为圣弟子这一身份已经显露出来。“那位世尊”等语句,是结集者说的话。其余部分,和前面所说的方式一样。
136.Mama cāti ca-saddo samuccayattho. Tena ‘‘mama vacanena ca vandeyyāsi, na tava sabhāvenevā’’ti vandanaṃ samuccinoti. Anacchariyantiādinā attano ariyasāvikābhāvassa pākaṭabhāvaṃ dasseti. Taṃ bhagavātiādi saṅgītikāravacanaṃ. Sesaṃ vuttanayamevāti.