3. 波利质多树品巴利 3. Pāricchattakavaggo
1. 女天宫义注 · 631 段
殊胜天宫的注释巴利
1. Uḷāravimānavaṇṇanā
在巴利恰答咖树品中,“你的殊胜、你的容色……”这段所指的就是殊胜天宫。这座天宫是怎么来的呢?那时,世尊住在王舍城的竹林精舍、迦兰陀迦园中。当时,王舍城里有一位女孩,是尊者大目犍连的侍者家的女儿。她生性好施,乐于分享布施。那户人家午饭前会准备好各种嚼食和啖食。女孩把自己分到的那份分成两半,一半施舍出去,一半自己吃;如果不施舍,她就不吃。即使没看到应供的人,她也会先把食物留起来,等见到时再布施;有乞食的人来了,她也照样布施。她的母亲非常欢喜,心想:“我的女儿这么好乐布施,乐于分享施舍。”于是给她双倍的食物。她把自己那一份分享布施出去后,母亲又给她另一份,她就再从这一份里拿出来分享布施。巴利
Pāricchattakavagge uḷāro te yaso vaṇṇoti uḷāravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena rājagahe āyasmato mahāmoggallānassa upaṭṭhākakule ekā dārikā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā ahosi. Sā yaṃ tasmiṃ gehe purebhattaṃ khādanīyabhojanīyaṃ uppajjati, tattha attanā laddhapaṭivīsato upaḍḍhaṃ deti, upaḍḍhaṃ attanā paribhuñjati, adatvā pana na bhuñjati, dakkhiṇeyye apassantīpi ṭhapetvā diṭṭhakāle deti, yācakānampi detiyeva. Athassā mātā ‘‘mama dhītā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā’’ti haṭṭhatuṭṭhā tassā diguṇaṃ bhāgaṃ deti. Dentī ca ekasmiṃ bhāge tāya saṃvibhāge kate puna aparaṃ deti, sā tatopi saṃvibhāgaṃ karotiyeva.
时间一天天过去,那女孩到了出嫁的年纪,父母就把她许配给了同一座城里另一户人家的儿子。可那户人家持有邪见,没有信心,也不信奉佛法。那时,具寿大目犍连尊者在王舍城挨家挨户乞食,来到那女孩公公家的门口站定。那女孩看见他,心里生起清净的信心,说:“尊者,请进来。”她把尊者请进屋里,顶礼之后,没看到婆婆,心想:“我跟婆婆说一声,让她也能随喜这份功德。”于是放心地拿了婆婆放着的糕点,供养给长老。长老随喜之后便离开了。女孩对婆婆说:“您放着的糕点,我供养给大目犍连长老了。”婆婆听了这话,心想:“这也太放肆了!连问都不问我一声,就把我的东西送给沙门!”她气得咬牙切齿,被怒火冲昏了头,也不管该不该、对不对,抄起跟前的一截木杵,朝女孩的肩膀打去。那女孩身体娇弱,又加上寿命将尽,被这一击打得剧痛难忍,没过几天就死了,投生到三十三天。她虽然还有其他善业,但供养长老这件事的功德格外强盛,率先成熟现前。于是具寿大目犍连尊者就按前面说的方式前去——巴利
Evaṃ gacchante kāle taṃ vayappattaṃ mātāpitaro tasmiṃyeva nagare aññatarasmiṃ kule kumārassa adaṃsu. Taṃ pana kulaṃ micchādiṭṭhikaṃ hoti assaddhaṃ appasannaṃ . Athāyasmā mahāmoggallāno rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno tassā dārikāya sasurassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā sā dārikā pasannacittā ‘‘pavisatha bhante’’ti pavesetvā vanditvā sassuyā ṭhapitaṃ pūvaṃ taṃ apassantī ‘‘tassā kathetvā anumodāpessāmī’’ti vissāsena gahetvā therassa adāsi, thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Dārikā ‘‘tumhehi ṭhapitaṃ pūvaṃ mahāmoggallānattherassa adāsi’’nti sassuyā kathesi. Sā taṃ sutvā ‘‘kinnāmidaṃ pāgabbhiyaṃ, ayaṃ mama santakaṃ anāpucchitvāva samaṇassa adāsī’’ti taṃ kaṭataṭāyamānā kodhābhibhūtā yuttāyuttaṃ acintentī purato ṭhitaṃ musalakhaṇḍaṃ gahetvā aṃsakūṭe pahari. Sā sukhumālatāya parikkhīṇāyukatāya ca teneva pahārena balavadukkhābhibhūtā hutvā katipāheneva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Tassā satipi aññasmiṃ sucaritakamme therassa katadānameva sātisayaṃ hutvā upaṭṭhāsi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
你的名声和相貌都很出众,光芒照耀一切方向。
天女们又唱又跳,天子们盛装打扮。巴利
‘‘Uḷāro te yaso vaṇṇo, sabbā obhāsate disā; Nāriyo naccanti gāyanti, devaputtā alaṅkatā.
天神啊,他们为了供养你,满心欢喜地簇拥着你、围绕着你。
那些金色的宫殿,苏达萨那啊,这些都是你的。巴利
‘‘Modenti parivārenti, tava pūjāya devate; Sovaṇṇāni vimānāni, tavimāni sudassane.
“ 你为他们之主宰,一切欲乐悉皆圆满;
出身高贵,威德广大,于天众中欢欣喜悦。
天神啊,你被问及,请解释:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Tuvaṃsi issarā tesaṃ, sabbakāmasamiddhinī; Abhijātā mahantāsi, devakāye pamodasi; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用三首偈颂来问。巴利
Tīhi gāthāhi pucchi.
286 286. 其中,“yaso”指随从。“vaṇṇo”指容色的光耀,也就是身体发出的光。因为“uḷāro”是特别区分后说出来的,所以这就说明了那位天神的随从圆满和容色圆满。在这两者当中,为了把前面简略说的“你的容色广大”这一容色圆满,按所照的范围详细展示出来,就说了“遍照一切方向”;接着,为了把“你的随从广大”这一随从圆满,按具体情形详细展示出来,就说了“天女们跳舞”等。其中,“遍照一切方向”的意思是:在一切方向上照耀,或者使一切方向都发光,也就是照耀的意思。对于“obhāsate”这个词,有些人因为语词错位,把它解释成“obhāsante”的意思,如果按他们那样,就得把“vaṇṇena”的格位改掉。而这里的“vaṇṇena”是表原因的具格,意思是“以容色为因”。至于“sabbā disā”,这是按种类来说方向,因为这里只是泛指一切方向,所以即使有那种语词错位,也没有什么实际作用。在“nāriyo”这里,也应该把“alaṅkatā”这个词引过来连接。在“devaputtā”这里,“ca”这个词是省略式表达。由此应当知道,是把天女们和天子们合在一起说。巴利
286. Tattha yasoti parivāro. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā sarīrobhāso. ‘‘Uḷāro’’ti pana visesetvā vuttattā tassā devatāya parivārasampatti ca vaṇṇasampatti ca vuttā hoti. Tāsu ‘‘uḷāro te vaṇṇo’’ti saṅkhepato vuttaṃ vaṇṇasampattiṃ visayavasena vitthārato dassetuṃ ‘‘sabbā obhāsate disā’’ti vatvā ‘‘uḷāro te yaso’’ti vuttaṃ parivārasampattiṃ vatthuvasena vitthārato dassetuṃ ‘‘nāriyo naccantī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sabbā obhāsate disāti sabbāsu disāsu vijjotate, sabbā vā disā obhāsayate, vijjotayatīti attho. ‘‘Obhāsate’’ti padassa ‘‘obhāsante’’ti keci vacanavipallāsena atthaṃ vadanti, tehi ‘‘vaṇṇenā’’ti vibhatti vipariṇāmetabbā. Vaṇṇenāti ca hetumhi karaṇavacanaṃ, vaṇṇena hetubhūtenāti attho. ‘‘Sabbā disā’’ti ca jātivasena disāsāmaññe apekkhite vacanavipallāsenapi payojanaṃ natthi. Nāriyoti etthāpi ‘‘alaṅkatā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Devaputtāti ettha ca-saddo luttaniddiṭṭho. Tena nāriyo devaputtā cāti samuccayo veditabbo.
287 “令欢喜”就是让人高兴。“为供养”是指为了供养的目的,或者供养的缘由;这里和“跳舞、唱歌”连在一起理解。“你的这些”就是“你的这些”。巴利
287.Modentīti pamodayanti. Pūjāyāti pūjanatthaṃ pūjānimittaṃ vā, naccanti gāyantīti yojanā. Tavimānīti tava imāni.
288 “一切欲乐圆满”是指:以所有五种欲乐功德,或以你所欲求、所希望的一切事物而圆满成就。“善生”是指出身高贵。“你是大者”是说:你伟大,有大神力。 “你在天神众中欢悦”是指:你在这个天神群体中,以天界福报为因的最上欢喜而欢喜。巴利
288.Sabbakāmasamiddhinīti sabbehi pañcahi kāmaguṇehi, sabbehi vā tayā kāmitehi icchitehi vatthūhi samiddhā. Abhijātāti sujātā. Mahantāsīti mahatī mahānubhāvā asi. Devakāye pamodasīti imasmiṃ devanikāye dibbasampattihetukena paramena pamodanena pamodasi.
长老这样问完之后,那位天神就回答了这个问题:巴利
Evaṃ therena pucchitā sā devatā tamatthaṃ vissajjesi –
我曾经生在人当中,在前世投生到人间。
我曾在破戒的人家做媳妇,在不信佛法、吝啬小气的人们当中。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Dussīlakule suṇisā ahosiṃ, assaddhesu kadariyesu ahaṃ.
有信心,具足戒行,始终乐于分享布施;
你四处乞食时,我给了你一块糕饼。巴利
‘‘Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā; Piṇḍāya caramānassa, apūvaṃ te adāsahaṃ.
那时我对婆婆说:“有位沙门来到这儿了。
我满心净信,亲手把糕饼给了他。巴利
‘‘Tadāhaṃ sassuyācikkhiṃ, ‘samaṇo āgato idha; Tassa adāsahaṃ pūvaṃ, pasannā sehi pāṇibhi’.
婆婆就这样骂她:媳妇,你太没教养了。
你不肯先问我,说“我要给沙门”。巴利
‘‘Itissā sassu paribhāsi, avinītāsi tvaṃ vadhu; Na maṃ sampucchituṃ icchi, ‘samaṇassa dadāmahaṃ’.
于是婆婆嗔怒起,以杵打我痛难忍;
库当伽奇复杀我,我命岂能久留存。巴利
‘‘Tato me sassu kupitā, pahāsi musalena maṃ; Kūṭaṅgacchi avadhi maṃ, nāsakkhiṃ jīvituṃ ciraṃ.
我在身体毁坏之后,得以解脱,从那里死去;
已经投生到三十三天,与那里的天神们成为同伴。巴利
‘‘Ahaṃ kāyassa bhedā, vippamuttā tato cutā; Devānaṃ tāvatiṃsānaṃ, upapannā sahabyataṃ.
“ 因为那个缘故,我才有了这样的色相……
我的色相也照耀一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
289 在这里,“无信者中”:因为不具备对三宝的信和对业果的信,所以是无信者;在那些因顽固悭吝而成为吝啬者的婆婆等人当中,我具足信与戒——应当这样连接理解。巴利
289. Tattha assaddhesūti ratanattayasaddhāya kammaphalasaddhāya ca abhāvena assaddhesu, thaddhamacchariyatāya kadariyesu sassuādīsu ahaṃ saddhā sīlena sampannā ahosinti yojanā.
290-1 “糕饼”是指锅煎的薄饼。“彼”只是个虚词。我告诉婆婆饼已被取走,目的是让她知道这件事,也是为了让她随喜——这就是这段话的用意。巴利
290-1.Apūvanti kapallapūvaṃ. Teti nipātamattaṃ. Sassuyā ācikkhiṃ gahitabhāvañāpanatthañca anumodanatthañcāti adhippāyo.
292 这里“此”只是个语气助词。“我们施与沙门”意思是:我施与沙门糕饼。因为婆婆不想问我,所以她就责骂说:你这媳妇,真是个没教养的!应当这样连接理解。巴利
292.Itissāti ettha assāti nipātamattaṃ. Samaṇassa dadāmahanti ahaṃ samaṇassa apūvaṃ dadāmīti. Yasmā na maṃ sampucchituṃ icchi, tasmā tvaṃ vadhu avinītāsīti sassu paribhāsīti yojanā.
293 “她打击”就是她打。“杵肢断者杀我”这里说的“杵”是指肩端,因为省略了前面的词;那个“杵”本身就是“肢”,所以叫“杵肢”,斩断它的人就是“杵肢断者”。意思是:她这样被愤怒压倒,杀了我,砍断了我的肩端,就因为这次攻击而致死,所以说是杀了我。因此说“我不能长久存活”。巴利
293.Pahāsīti pahari. Kūṭaṅgacchi avadhi manti ettha kūṭanti aṃsakūṭaṃ vuttaṃ purimapadalopena, kūṭameva aṅganti kūṭaṅgaṃ, taṃ chindatīti kūṭaṅgacchi. Evaṃ kodhābhibhūtā hutvā maṃ avadhi, mama aṃsakūṭaṃ chindi, teneva upakkamena matattā maṃ māresīti attho. Tenāha ‘‘nāsakkhiṃ jīvituṃ cira’’nti.
294 彻底解脱:就是从那种苦当中完全解脱出来。剩下的内容按照前面说的方式理解。巴利
294.Vippamuttāti tato dukkhato suṭṭhu muttā. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 甘蔗施者天宫注释。巴利
2. Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā
照亮了连同天神在内的整个大地——这是《甘蔗施者天宫》。它的来历是什么?世尊住在王舍城等等,全部和前一个天宫所讲的一样。但这里的不同之处是:这里布施的是甘蔗,而且被婆婆用凳子打了一下,就在那一刹那死去,转生到三十三天。就在当天夜里,她来到长老面前侍奉,像月亮和太阳一样照亮了整座灵鹫山,礼拜长老后,合掌恭敬地站在一旁。于是长老问她:巴利
Obhāsayitvāpathaviṃ sadevakanti ucchudāyikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharatītiādi sabbaṃ anantaravimāne vuttasadisaṃ. Ayaṃ pana viseso – idha ucchu dinnā, sassuyā ca pīṭhakena pahaṭā, taṅkhaṇaññeva matā tāvatiṃsesu uppannā, tassaṃyeva rattiyaṃ therassa upaṭṭhānaṃ āgatā, kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ cando viya sūriyo viya ca obhāsentī theraṃ vanditvā pañjalikā namassamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
你照亮了连同天界在内的整个大地,就像日月天子一样光芒超绝。
你凭美貌、容色、名声和威光,在天人与帝释天神同在的三十三天里,就像梵天神一样。巴利
‘‘Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakaṃ, atirocasi candimasūriyā viya; Siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā, brahmāva deve tidase sahindake.
我问你,头戴青莲花鬘、耳佩花饰、肤色如金的女郎;
身披最胜妙衣,庄严美丽的善天女啊,你是谁,竟向我礼拜?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī, āveḷinī kañcanasannibhattace; Alaṅkate uttamavatthadhārinī, kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
“ 你前世生为人的时候,自己造了什么业?
你是靠善修布施,还是靠持戒自制,才投生到有福报的善趣、成为有名声的天女?
天女,我问你,请告诉我:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūtā purimāya jātiyā; Dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaṃyamaṃ, kenūpapannā sugatiṃ yasassinī; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
我通过这些偈颂来发问。巴利
Imāhi gāthāhi pucchi.
296-7 在这里,所谓“照亮了有天神同在的大地”,意思是:以与日月光芒交杂、从须弥山侧流出的广大光辉而闪耀,连同天神与虚空一起,也就是照亮了这片成为所至大地部分的土地,使它成为一片光明、单一的光辉。应这样连接:“照亮大地,如同日月。”所谓“atirocasi”,就是超越而照耀。那种超越,是以什么、像什么、凭什么而超越呢?于是说“以美丽”等。其中,“以美丽”是指以吉祥等美丽的殊胜。“以威光”是指以自己的威神力。“Āveḷinī”是指有宝珠所成花环者。巴利
296-7. Tattha obhāsayitvā pathaviṃ sadevakanti candimasūriyarasmisammissehi sinerupassaviniggatehi pabhāvisarehi vijjotayamānatāya devena ākāsena sahāti sadevakaṃ upagatabhūmibhāgabhūtaṃ imaṃ pathaviṃ vijjotetvā, ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ katvāti attho. Obhāsayitvā pathaviṃ candimasūriyā viyāti yojanā. Atirocasīti atikkamitvā rocasi. Taṃ pana atirocanaṃ kena kiṃ viya kena vāti āha ‘‘siriyā’’tiādi. Tattha siriyāti sobhaggādisobhāvisesena. Tejasāti attano ānubhāvena. Āveḷinīti ratanamayapupphāveḷavatī.
天神被长老这样一问,就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena pucchitā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
尊者,现在您为了乞食,来到了这个村子的我们家。
于是,她满心清净欢喜,把一段甘蔗给了你,那种喜悦无可比拟。巴利
‘‘Idāni bhante imameva gāmaṃ, piṇḍāya amhākaṃ gharaṃ upāgami; Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā.
婆婆随后又追问我:“儿媳啊,你到底把甘蔗丢到哪儿去了?”
我没有把它扔掉,也没有把它吃掉,而是亲手把它给了一位内心寂静的比丘。巴利
‘‘Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ, kahaṃ nu ucchuṃ vadhuke avākiri; Na chaḍḍitaṃ no pana khāditaṃ mayā, santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ.
这权威是你的还是我的?婆婆这样辱骂我:
她拿起凳子打我,我因此死了,投生为天神。巴利
‘‘Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama, itissā sassu paribhāsate mamaṃ; Pīṭhaṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me, tato cutā kālakatāmhi devatā.
我亲自做了那件善业,也亲自享受着那件善业带来的快乐;
我与天神们一同嬉戏享乐,在五种欲乐中欢欣快乐。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我所做的正是这善业,我自己亲身享受着这善业的快乐。
受帝释天神护佑,又被三十三天的众神守护,圆满具足五种欲乐。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, samappitā kāmaguṇehi pañcahi.
像这样的福报并不小,我的甘蔗布施带来了广大的果报。
我和天神们一起尽情享乐,在五种欲乐中欢喜满足。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我此蔗施福非薄,光曜赫奕果如是;
为天帝与三十三天所护,如千眼天主游于欢喜园中。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahājutikā mama ucchudakkhiṇā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, sahassanettoriva nandane vane.
“ 尊者,我走近并顶礼了悲悯且有智慧的您,也请问了善法。
那时,我以清净的心、无量的喜悦,把一截甘蔗布施给了你。”巴利
‘‘Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ, upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ; Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā’’ti.
299 这里,“如今”是因为紧接着过去的那一天而说的,意思是“现在”。“就是这个村子”,是说就在这个村子里,指的是王舍城。因为说过:“村落、市镇、城市都称为‘村落’。”这里是用宾格来表示处所格的意义。“到达”就是已经来到。“无与伦比”就是无可比拟,或者不可限量。巴利
299. Tattha idānīti anantarātītadivasattā āha, adhunāti attho. Imameva gāmanti imasmiṃyeva gāme, rājagahaṃ sandhāya vadati. Vuttañhi ‘‘gāmopi nigamopi nagarampi ‘gāmo’ icceva vuccatī’’ti. Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Upāgamīti upagato ahosi. Atulāyāti anupamāya, appamāṇāya vā.
300 Avākiri 的意思是去除、丢弃,或者毁坏。Santassa 是指属于善性者的、烦恼已寂静者的,或者尚未达到疲惫劳累者的。巴利
300.Avākirīti apanesi chaḍḍesi, vināsesi vā. Santassāti sādhurūpassa santakilesassa parissamamappattassa vā.
301 “你的……吗”里的“nu”是个表示不悦的语气词,这里也要把它移到“我的”那里一起理解,也就是“我的……吗”。说“这自在”,是指在家中的主宰地位。“从那里死后”是指从那个人间死后。因为从所在之处离开也可以叫“死”,所以为了特别说明是死亡,就说“命终”。“命终”之后并不是随便往哪里投生,而是生到了天界,为了说明这一点,所以说“我是天神”。巴利
301.Tuyhaṃ nūti nu-saddo anattamanatāsūcane nipāto, so ‘‘mamā’’ti etthāpi ānetvā yojetabbo ‘‘mama nū’’ti. Idaṃ issariyanti gehe ādhipaccaṃ sandhāyāha. Tato cutāti tato manussalokato cutā. Yasmā ṭhitaṭṭhānato apagatāpi ‘‘cutā’’ti vuccati, tasmā cutiṃ visesetuṃ ‘‘kālakatā’’ti vuttaṃ. Kālakatāpi ca na yattha katthaci nibbattā, apica kho devattaṃ upagatāti dassentī āha ‘‘amhi devatā’’ti.
302 “正是那业——我所做的善”意思是:正是那仅仅布施一块甘蔗的善业是我所做的,别的我并不知道。“乐与业”是指乐与业果。这里把“业果”说成“业”,要么是省略了后一个词,要么是以因代果的说法,就像“诸比丘,因为受持善法,这福德就这样增长”以及“我享受自己的福”等语句中那样。或者,“业”是表示动作的具格用法,意思是“由业”。又像“依业而有业”这样的说法。再者,因为它是应当被希求的,所以叫“业”。因为它与可爱、能引生愉悦的状态相连,是应当被希求的、可欲的。“自己”意思是:由自己本身,因为自在主宰、独立自主,就是自己本身。“我自娱自乐”这一句,应当把前一偈中说的“自己”这个词,通过格的变化改成“自己”来理解。巴利
302.Tadevakammaṃ kusalaṃ kataṃ mayāti tadeva ucchukhaṇḍadānamattaṃ kusalaṃ kammaṃ kataṃ mayā, aññaṃ na jānāmīti attho. Sukhañca kammanti sukhañca kammaphalaṃ. Kammaphalañhi idha ‘‘kamma’’nti vuttaṃ uttarapadalopena, kāraṇopacārena vā ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati (dī. ni. 3.80). Anubhomi sakaṃ puñña’’nti (vi. va. 133) ca ādīsu viya. Kammanti vā karaṇatthe upayogavacanaṃ, kammenāti attho. Kamme vā bhavaṃ kammaṃ yathā kammanti. Atha vā kāmetabbatāya kammaṃ. Tañhi sukharajanīyabhāvato kāmūpasaṃhitaṃ kāmetabbanti kamanīyaṃ. Attanāti attanā eva, sayaṃvasitāya seribhāvena sayamevāti attho. Paricārayāmahaṃ attānanti purimagāthāya ‘‘attanā’’ti vuttaṃ padaṃ vibhattivipariṇāmena ‘‘attāna’’nti yojetabbaṃ.
303-5 303-5.“天护”是指被天帝释保护,或者像天帝释那样因为眷属众多而受到守护。“具足”是指完全具备、圆满拥有。“大果报”是指果报广大。“大威光”是指有大威德,意思就是有大威力。巴利
303-5.Devindaguttāti devindena sakkena guttā, devindo viya vā guttā mahāparivāratāya. Samappitāti suṭṭhu appitā samannāgatā. Mahāvipākāti vipulaphalā. Mahājutikāti mahātejā, mahānubhāvāti attho.
306 “你”就是指对方。“怜悯者”就是有悲悯心的人。“明智者”是指有智慧的人,意思是已经达到声闻巴拉密的顶点。“前往”就是走近之后。“我顶礼”是我以五体投地的方式礼拜。又问讯安乐,意思是:我怀着无与伦比的喜悦,忆念着这件善事而问讯。其余内容跟前面说的一样。巴利
306.Tuvanti taṃ. Anukampakanti kāruṇikaṃ. Vidunti sappaññaṃ, sāvakapāramiyā matthakaṃ pattanti attho. Upeccāti upagantvā. Vandinti pañcapatiṭṭhitena abhivādayiṃ. Kusalañca ārogya pucchisaṃ apucchiṃ, atulāya pītiyā idañca kusalaṃ anussarāmīti adhippāyo. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
结跏趺座天宫注释巴利
3. Pallaṅkavimānavaṇṇanā
“结跏趺座殊胜天宫”是指以摩尼宝和纯金装饰的结跏趺座天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时,舍卫城里有一位近事男的女儿,因为家世等条件相当,被许配给了当地另一位善男子。她性情不嗔怒,戒行和品行都具足,把丈夫敬奉如天,受持了五戒,在伍波萨他日也认真守护伍波萨他戒。她后来命终,投生到了三十三天。具寿大目犍连尊者就像前面所说的那样前往那里——巴利
Pallaṅkaseṭṭhemaṇisoṇṇacitteti pallaṅkavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthiyaṃ aññatarassa upāsakassa dhītā kulapadesādinā sadisassa tattheva aññatarassa kulaputtassa dinnā, sā ca hoti akkodhanā sīlācārasampannā patidevatā samādinnapañcasīlā, uposathe sakkaccaṃ uposathasīlāni ca rakkhati. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
在铺着宝石和纯金、最上等的狮子座上,在撒满鲜花、华丽宽广的卧榻上;
有大神通力的王后啊,你坐在那里,示现出种种高低不同的神通变化。巴利
‘‘Pallaṅkaseṭṭhe maṇisoṇṇacitte, pupphābhikiṇṇe sayane uḷāre; Tatthacchasi devi mahānubhāve, uccāvacā iddhi vikubbamānā.
“ 这些天女在你四周,跳舞、唱歌,让你开心。
你已证得天界神通,大威力者,当你尚在人中时,曾造作何种福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”巴利
‘‘Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti; Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
她也用这些偈颂回答了他:巴利
Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi –
我曾经投生到人间,生为人类,出生在富裕的家庭里,是那家的媳妇。
我不发怒,顺从丈夫的心意,在伍波萨他日里不曾放逸。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, aḍḍhe kule suṇisā ahosiṃ; Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
昔生人中,年少无咎,净心顺夫,令夫欢喜;
昼夜所行,皆可人意,往昔之我,持戒具德。巴利
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ; Divā ca ratto ca manāpacārinī, ahaṃ pure sīlavatī ahosiṃ.
远离杀生,不偷盗,身行清净,持守清净的梵行;
我不喝酒,也不说假话,在每一条学处上都圆满地去做。巴利
‘‘Pāṇātipātā viratā acorikā, saṃsuddhakāyā sucibrahmacārinī; Amajjapā no ca musā abhāṇiṃ, sikkhāpadesu paripūrakārinī.
“ 十四日、十五日,以及半月的第八日;
我在神变斋期,内心清净、充满信心。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, pasannamānasā ahaṃ.
我如法修行,具足八支,满怀喜悦地受持了伍波萨他。
我受持了这份殊胜的、具足八种殊胜支分的善法,它能带来安乐。
我过去曾是善逝的女弟子,品行贤善,顺从丈夫。巴利
‘‘Aṭṭhaṅgupetaṃ anudhammacārinī, uposathaṃ pītimanā upāvasiṃ; Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarehupetaṃ, samādiyitvā kusalaṃ sukhudrayaṃ; Patimhi kalyāṇī vasānuvattinī, ahosiṃ pubbe sugatassa sāvikā.
在人间做了这样的善业,就能分享到殊胜的果报;
身体崩坏之后,在下一世投生到善趣,成为获得天界神力的众生。巴利
‘‘Etādisaṃ kusalaṃ jīvaloke, kammaṃ karitvāna visesabhāginī; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, deviddhipattā sugatimhi āgatā.
“ 殊胜悦意天宫楼阁中,天女众所围绕;
自身光明诸天神欢喜我——长寿者今来天宫。”巴利
‘‘Vimānapāsādavare manorame, parivāritā accharāsaṅgaṇena; Sayaṃpabhā devagaṇā ramenti maṃ, dīghāyukiṃ devavimānamāgata’’nti.
307 这里,“最胜卧榻”指的是殊胜、上等的卧榻。为了说明它的殊胜,所以接着说“以摩尼宝和黄金装饰”,也就是说,在那个地方、那张床座上,有一张由种种宝石光芒交织、明亮闪耀的摩尼宝和黄金所庄严的最胜卧榻。巴利
307. Tattha pallaṅkaseṭṭheti pallaṅkavare uttamapallaṅke. Taṃyevassa seṭṭhataṃ dassetuṃ ‘‘maṇisoṇṇacitte’’ti vuttaṃ, vividharatanaraṃsijālasamujjalehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca vicitte ‘‘tatthā’’ti ‘‘sayane’’ti ca vutte sayitabbaṭṭhānabhūte pallaṅkaseṭṭhe.
308 “Te”是指在你周围。不过,考虑到“pamodayantī”(令欢喜)这个词,“taṃ”的格位形式应当改换。或者,“pamodayantī”的意思是作欢喜,也就是他们让你生起欢喜。巴利
308.Teti tuyhaṃ samantato. ‘‘Pamodayantī’’ti padaṃ pana apekkhitvā ‘‘ta’’nti vibhatti vipariṇāmetabbā. Pamodayantīti vā pamodanaṃ karonti, pamodanaṃ tuyhaṃ uppādentīti attho.
310 年轻而无恶行,意思是虽然年轻,却没有恶行。或者读作“Daharāsu pāpikā”,意思相同。也有人读作“Daharassāpāpikā”,意思是对年轻的丈夫没有恶行,因为恭敬侍奉、不越轨而成为贤善的女子。因此说“以净信心”等。“Abhirādhayiṃ”意思是我令其满意。“Ratto”意思是在夜间。巴利
310.Daharā apāpikāti daharāpi apāpikā. ‘‘Daharāsu pāpikā’’ti vā pāṭho, soyevattho. ‘‘Daharassāpāpikā’’tipi paṭhanti, daharassa sāmikassa apāpikā, sakkaccaṃ upaṭṭhānena anaticariyāya ca bhaddikāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘pasannacittā’’tiādi. Abhirādhayinti ārādhesiṃ. Rattoti rattiyaṃ.
311 311. “Acorikā”:意思是无偷盗,远离不与取。也有读作“Viratā ca coriyā”的,意思是远离偷盗。“Saṃsuddhakāyā”:因为身业完全清净,所以身体真正清净,也正因如此,她是清净梵行的女人,因为除了丈夫之外,不可能有非梵行。正如所说:巴利
311.Acorikāti coriyarahitā, adinnādānā paṭiviratāti attho. ‘‘Viratā ca coriyā’’tipi pāṭho, theyyato ca viratāti attho . Saṃsuddhakāyāti parisuddhakāyakammantatāya sammadeva suddhakāyā, tato eva sucibrahmacārinī sāmikato aññattha abrahmacariyāsambhavato. Tathā hi vuttaṃ –
“ 我们不逾越妻子,
妻子也不逾越我们。
除了她们,我们修梵行。
所以,我们的年轻人确实不会死。”巴利
‘‘Mayañca bhariyā nātikkamāma, Amhepi bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, Tasmā hi amhaṃ daharā ni miyyare’’ti. (jā. 1.10.97);
或者也可以说,所谓“净行梵行者”,就是依靠清净、纯净、殊胜的伍波萨他戒,或者依靠与道梵行相应的前行梵行,而成为净行梵行者。巴利
Atha vā sucibrahmacārinīti sucino suddhassa brahmassa seṭṭhassa uposathasīlassa, maggabrahmacariyassa vā anurūpassa pubbabhāgabrahmacariyassa vasena sucibrahmacārinī.
313 “随法行者”是指对圣者之法具有随顺而行的习性。这里紧接着所说的“圣”,是因为没有过失而称为圣;或者因为具足八种最上支而成为圣,也就是说,这伍波萨他具足八种殊胜的支分。依无病之义和无过失之义而称为善,依乐果和乐利益而称为乐生起,“我这样持守伍波萨他”。应当这样连接理解。巴利
313.Anudhammacārinīti ariyānaṃ dhammassa anudhammaṃ caraṇasīlā. Imañca anantaraṃ vuttaṃ niddosatāya ariyaṃ, aṭṭhaṅgavarehi aṭṭhahi uttamaṅgehi ariyattā eva vā ariyaṭṭhaṅgavarehi upetaṃ ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena ca kusalaṃ sukhavipākatāya sukhānisaṃsatāya ca sukhudrayaṃ upāvasinti yojanā.
314 殊胜有分者:是享有殊胜的天界成就的人。已至善趣:已经到达善趣、往生善趣,或者已经投生到善趣、天界成就之中。也有一种读法是“sugatiñhi āgatā”,其中“hi”只是一个小品词,或者表示原因,意思是:因为已经到达善趣,所以是殊胜有分者。应当这样连接理解。巴利
314.Visesabhāginīti visesassa dibbassa sampattibhavassa bhāginī. Sugatimhi āgatāti sugatiṃ āgatā upagatā, sugatimhi vā sugatiyaṃ dibbasampattiyaṃ āgatā. ‘‘Sugatiñhi āgatā’’tipi pāṭho. Tattha hīti nipātamattaṃ, hetuattho vā, yasmā sugatiṃ āgatā, tasmā visesabhāginīti yojanā.
315 在天宫中最殊胜的宫殿里,或者说在名为天宫的至上宫殿中,又或者在广大、无量、殊胜的宫殿中,我被天女众围绕着,自身散发着光明,满心欢喜。这里可以把“我是”这个词补进去来连接句意。关于“长寿”:因为比下界诸天神寿命更长,而且往生到那里的人寿命也不短,所以天众们喜欢我——这个像前面所说的那样,已经来到、抵达天宫的长寿之我。其余部分按照前面所说来理解。巴利
315.Vimānapāsādavareti vimānesu uttamapāsāde, vimānasaṅkhāte vā aggapāsāde, vimāne vā vigatamāne appamāṇe mahante varapāsāde parivāritā accharāsaṅgaṇena sayaṃpabhā pamodāmi, ‘‘amhī’’ti vā padaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dīghāyukinti heṭṭhimehi devehi dīghatarāyukatāya tatrūpapannehi anappāyukatāya ca dīghāyukiṃ maṃ yathāvuttaṃ devavimānamāgataṃ upagataṃ devagaṇā ramentīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
4. 拉塔天宫注释巴利
4. Latāvimānavaṇṇanā
拉塔、萨迦、巴瓦拉等天女——这里说的是拉塔天宫。它的来历是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位近事男,他的女儿名叫拉塔,聪慧、明理、多智。嫁到夫家后,她对丈夫、公婆都顺从体贴,说话柔和可爱,善于摄受眷属,在家能承担并料理家业,没有嗔心,戒行具足,乐于布施分享,五戒持守不犯,在伍波萨他日也精勤不放逸地守护戒行。后来她命终之后,转生为多闻天王的女儿,名字仍然叫拉塔。她还有萨迦、巴瓦拉、阿奇马提、苏塔这四位姐妹。她们五姐妹被帝释天王接去,安置为随侍的舞女。而拉塔因为擅长歌舞等技艺,最受喜爱。巴利
Latāca sajjā pavarā ca devatāti latāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthivāsino aññatarassa upāsakassa dhītā latā nāma paṇḍitā byattā medhāvinī patikulaṃ gatā bhattu sassusasurānañca manāpacārinī piyavādinī parijanassa saṅgahakusalā gehe kuṭumbabhārassa nittharaṇasamatthā akkodhanā sīlācārasampannā dānasaṃvibhāgaratā akhaṇḍapañcasīlā uposatharakkhaṇe ca appamattā ahosi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā vessavaṇassa mahārājassa dhītā hutvā nibbatti latātveva nāmena. Aññāpi tassā sajjā, pavarā, accimatī, sutāti catasso bhaginiyo ahesuṃ. Tā pañcapi sakkena devarājena ānetvā nāṭakitthibhāvena paricārikaṭṭhāne ṭhapitā. Latā panassa naccagītādīsu chekatāya iṭṭhatarā ahosi.
她们聚在一起,舒舒服服地坐着,因对歌舞技艺的高低起了争执,便吵了起来。于是她们一同前往多闻天王那里,问道:“父亲,我们几个当中,谁在舞蹈等技艺上最出色?”天王这样说:“女儿们,你们到阿耨达池边天神集会之处去表演歌舞,在那里你们的差别就会显露出来。”她们就照办了。在那里,天女拉塔跳舞时,天子们被她的舞姿所动,无法保持平常心,纷纷笑起来,心中生出惊奇稀有之感,不停地喝彩叫好,发出欢呼声,还挥舞衣服,那巨大的喧闹声仿佛把雪山都震动了。而其他几位跳舞时,他们却像冬天的杜鹃一样,安安静静地坐着。就这样,在那场歌舞集会中,拉塔的出众便清楚地显现出来了。巴利
Tāsaṃ ekato samāgantvā sukhanisajjāya nisinnānaṃ saṅgītanepuññaṃ paṭicca vivādo uppanno. Tā sabbāpi vessavaṇassa mahārājassa santikaṃ gantvā pucchiṃsu ‘‘tāta, katamā amhākaṃ naccādīsu kusalā’’ti? So evamāha ‘‘gacchatha dhītaro anotattadahatīre devasamāgame saṅgītaṃ pavattetha, tattha vo viseso pākaṭo bhavissatī’’ti. Tā tathā akaṃsu. Tattha devaputtā latāya naccamānāya attano sabhāvena ṭhātuṃ nāsakkhiṃsu, sañjātapahāsā acchariyabbhutacittajātā nirantaraṃ sādhukāraṃ dentā ukkuṭṭhisadde celukkhepe ca pavattentā himavantaṃ kampayamānā viya mahantaṃ kolāhalamakaṃsu. Itarāsu pana naccantīsu sisirakāle kokilā viya tuṇhībhūtā nisīdiṃsu. Evaṃ tattha saṅgīte latāya viseso pākaṭo ahosi.
这时,那些天女中的苏塔天女心里这样想:“这位拉塔到底造了什么业,竟然在容貌和名声上都压过我们?我何不去问问拉塔造了什么业呢?”于是她就去问拉塔。拉塔也向她说明了这件事的来龙去脉。而这一切,是多闻天王在尊者大目犍连巡行天界来到那里时,对他讲的。尊者为了询问这件事,从根本原因开始向世尊禀告,说道:巴利
Atha tāsaṃ devadhītānaṃ sutāya devadhītāya etadahosi ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ayaṃ latā amhe abhibhuyya tiṭṭhati vaṇṇena ceva yasasā ca, yaṃnūnāhaṃ latāya katakammaṃ puccheyya’’nti. Sā taṃ pucchi. Itarāpi tassā etamatthaṃ vissajjesi. Tayidaṃ sabbaṃ vessavaṇamahārājā devacārikavasena upagatassa āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi. Thero tamatthaṃ pucchāya mūlakāraṇato paṭṭhāya bhagavato ārocento –
拉塔、萨迦、帕瓦拉与阿奇玛蒂,皆是那位具足吉祥胜王的天女;
多闻天王之女拉吉玛蒂,以法之功德而光耀。巴利
‘‘Latā ca sajjā pavarā ca devatā, accimatī rājavarassa sirīmato; Sutā ca rañño vessavaṇassa dhītā, rājīmatī dhammaguṇehi sobhatha.
这里有五位女子,为了沐浴来到这条清凉的河,河里开着青莲花,令人感到安宁喜悦。
那些天神在那里沐浴、嬉戏之后,苏塔跳舞唱歌后对拉塔这样说:巴利
‘‘Pañcettha nāriyo āgamaṃsu nhāyituṃ, sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadiṃ; Tā tattha nhāyitvā rametvā devatā, naccitvā gāyitvā sutā lataṃ bravi.
我问你,佩戴青莲花鬘、戴着耳饰、面容如黄金般光洁的女子:
你双目暗褐、明净如虚空,长寿的人啊,是谁成就了你的名声?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārini, āveḷini kañcanasannibhattace; Timiratambakkhi nabheva sobhane, dīghāyukī kena kato yaso tava.
“ 贤善的女士,你是靠什么比丈夫的其他妻子更得疼爱,容貌也更端严殊妙?
你于右绕、舞蹈、歌唱、奏乐——今被男女所问,请告诉我们。”巴利
‘‘Kenāsi bhadde patino piyatarā, visiṭṭhakalyāṇitarassu rūpato; Padakkhiṇā naccanagītavādite, ācikkha no tvaṃ naranāripucchitā’’ti. –
这是苏塔所问的问题。巴利
Sutāya pucchā.
我曾经生而为人,在人间一个豪富之家做媳妇;
我不发怒,顺从丈夫的心意,在伍波萨他日也从不放逸。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, uḷārabhoge kule suṇisā ahosiṃ; Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
“ 我为人时,年少无恶,以净信心令丈夫欢喜。”
我让夫之兄弟、公婆、奴婢仆从都心生欢喜,因此得到了名声。巴利
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ; Sadevaraṃ sassasuraṃ sadāsakaṃ, abhirādhayiṃ tamhi kato yaso mama.
我凭那善业,在四个方面得到了殊胜。
我们享受着长寿、美貌、快乐和力量,还有大量的嬉戏娱乐。巴利
‘‘Sāhaṃ tena kusalena kammunā, catubbhi ṭhānehi visesamajjhagā; Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, khiḍḍāratiṃ paccanubhomanappakaṃ.
你可曾闻此藤蔓女所言?我们未问,她却道出。
原来,对我们女子来说,丈夫最为重要,是妻子的依靠,也是她们最尊奉的神。巴利
‘‘Sutaṃ nu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latā, yaṃ no apucchimha akittayī no; Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatā.
我们所有女人都在丈夫身边奉行正法,在那里,女人们都成为忠贞于丈夫的妻子。
对丈夫们践行正法之后,我们所有女性都将得到这株藤蔓所说的。巴利
‘‘Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbā, patibbatā yattha bhavanti itthiyo; Patīsu dhammaṃ pacaritvā sabbā, lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latā.
就像狮子习惯在山岭间游荡,盘踞在大山上之后;
它强行杀死其他四足动物,这吃肉的家伙就吞食那些弱小的野兽。巴利
‘‘Sīho yathā pabbatasānugocaro, mahindharaṃ pabbatamāvasitvā; Pasayha hantvā itare catuppade, khudde mige khādati maṃsabhojano.
“ 就像这样,有信的圣弟子女在这里依靠丈夫、顺从丈夫;
她灭掉嗔怒,降伏了悭吝,这位依法而行的女子,在天界中欢喜快乐。”巴利
‘‘Tatheva saddhā idha ariyasāvikā, bhattāraṃ nissāya patiṃ anubbatā; Kodhaṃ vadhitvā abhibhuyya maccharaṃ, saggamhi sā modati dhammacārinī’’ti. –
他说:藤蔓的回答。巴利
Latāya vissajjananti āha.
316 在这里,拉塔、萨迦、巴瓦拉、阿奇玛蒂、苏塔是她们的名字。Ca 这个词表示并列。Rājavarassa 指四大天王中最殊胜、最尊贵的天王。Sakkassa paricārikā 指帝释天神的侍女——这是它的用意。Rañño 指大王。因此说“多闻天王的女儿”,这要分别套用到每一位,或者这是一种语序颠倒,意思就是女儿。能照耀、能发光,所以叫 rājī;被认为是 rājī、被知晓为 rājī 的,就叫 rājīmatī,这是对所有天女的共同修饰语。有些人认为这只是某一位天女的名字,按照他们的看法,“pavarā”就只是对所有天女的共同修饰语。Dhammaguṇehi 指以合乎法的、不离于法的功德,也就是如实存在的功德。Sobhatha 意思是照耀、闪耀。巴利
316. Tattha latā ca sajjā pavarā accimatī sutāti tāsaṃ nāmaṃ. Ca-saddo samuccayattho. Rājavarassāti catunnaṃ mahārājānaṃ varassa seṭṭhassa devarājassa. Sakkassa paricārikāti adhippāyo. Raññoti mahārājassa. Tenāha ‘‘vessavaṇassa dhītā’’ti, idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ, vacanavipallāso vā, dhītaroti attho. Rājati vijjotatīti rājī, rājīti matā paññātā rājīmatī, idaṃ tāsaṃ sabbāsaṃ visesanaṃ. Nāmameva etaṃ ekissā devatāyāti keci, tesaṃ matena ‘‘pavarā’’ti sabbāsaṃ visesanameva. Dhammaguṇehīti dhammiyehi dhammato anapetehi guṇehi, yathābhuccaguṇehīti attho. Sobhathāti virocatha.
317 这里说的“五位女子”,是指在这雪山地区、前面已经提到名字的那五位天女。“凉水、青莲、吉祥河”这句话,是就那条从阿耨达池流出的河口而说的。“跳舞、唱歌之后”,是依据她们奉父亲多闻天王的命令,在天神集会中跳舞唱歌这件事而说的。“善闻对拉达说”,意思是善闻天女对自己的姐妹拉达说。也有版本读作“Sutā lataṃ bravu”,意思是善闻等女儿们对多闻天王的拉达说。巴利
317.Pañcettha nāriyoti pañca yathāvuttanāmā devadhītaro ettha imasmiṃ himavantapadese. Sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadinti anotattadahato nikkhantanadimukhaṃ sandhāya vadati. Naccitvā gāyitvāti pitu vessavaṇassa āṇāya devasamāgame tāhi katassa naccagītassa vasena vuttaṃ. Sutā lataṃ bravīti sutā devadhītā lataṃ attano bhaginiṃ kathesi. ‘‘Sutā lataṃ bravu’’ntipi paṭhanti, sutā dhītaro vessavaṇassa mahārājassa lataṃ kathesunti attho.
318 眼睛像铜色花蕊:是说她的双眼带着铜红色的纹路,就像尼库拉树花蕊的颜色一样。像天空一样美丽:意思是她就像秋天的天空,远离云雾等污浊,因为四肢清净而光彩照人。另一种理解是“就在天空中”——这里的“eva”表示总括,所以无论是在虚空中的宫殿,还是在雪山、持双山等依地面而住的处所,她在一切地方都光彩夺目。由什么造成:是由哪一种、什么样的福业所生。名声:指眷属圆满和声誉;提到名声,也就包含了作为名声之因的种种功德。巴利
318.Timiratambakkhīti niculakesarabhāsasadisehi tambarājīhi samannāgatakkhi. Nabheva sobhaneti nabhaṃ viya sobhamāne, saradasamaye abbhamahikādiupakkilesavimuttaṃ nabhaṃ viya suvisuddhaṅgapaccaṅgatāya virājamāneti attho. Atha vā nabhevāti nabhe eva, samuccayattho eva-saddo, ākāsaṭṭhavimānesu himavantayugandharādibhūmipaṭibaddhaṭṭhānesu cāti sabbattheva sobhamāneti attho. Kena katoti kena kīdisena puññena nibbattito. Yasoti parivārasampatti kittisaddo ca. Kittisaddaggahaṇena ca kittisaddahetubhūtā guṇā gayhanti.
319 比丈夫更可爱:就是比丈夫更受宠爱,是丈夫的心头好。由此说明她特别得宠。容貌殊胜、最为美妙:在容貌成就方面,她最为殊胜、最为上等,比别人更加美丽。“assū”只是个语助词。也有人读作“Visiṭṭhakalyāṇitarāsi rūpato”,意思是“你在容貌上殊胜而最美妙”。善巧:就是以各种方式,或者特别地娴熟。在舞蹈、歌唱和乐器方面:这里的“naccanā”是省略了语尾,意思是在舞蹈、歌唱和乐器演奏方面。被天子天女们询问:就是天子们和天女们为了看她的容貌、看她的技艺而问:“拉塔在哪里?拉塔在做什么?”巴利
319.Patino piyatarāti sāmino piyatarā sāmivallabhā. Tenassā subhagataṃ dasseti. Visiṭṭhakalyāṇitarassū rūpatoti rūpasampattiyā visiṭṭhā uttamā kalyāṇitarā sundaratarā, assūti nipātamattaṃ. ‘‘Visiṭṭhakalyāṇitarāsi rūpato’’ti ca paṭhanti. Padakkhiṇāti pakārehi, visesena vā dakkhiṇā kusalā. Naccanagītavāditeti ettha naccanāti vibhattilopo kato, nacce ca gīte ca vādite cāti attho. Naranāripucchitāti devaputtehi devadhītāhi ca ‘‘kahaṃ latā, kiṃ karoti latā’’ti rūpadassanatthañceva sippadassanatthañca pucchitā.
321 321. 因为始终不与丈夫以外的男子有身体接触,她就像天人一样令人欢喜;或者说,他是第二个优秀的人,也就是丈夫的弟弟,所以叫“与弟伴”(sadevaraṃ),意思是和丈夫的弟弟一起住。婆婆和公公合起来叫“sasurā”,所以“与公婆同住”(sassasuraṃ)就是和公婆住在一起。“与男女仆从同住”(sadāsakaṃ),这是和“令丈夫欢喜”这件事相关联。所谓“在那里所作”:是指在那个家庭里,或者在做媳妇的那段时间里所获得的称誉,而这是由能产生那份称誉的福业所带来的。“我的”:这个词要配合“所作”来理解,转成“由我所作”。巴利
321. Niccaṃ kāyena asaṃsaṭṭhatāya devo viya rameti, dutiyo varoti vā devaro, bhattu kaniṭṭhabhātā, saha devarenāti sadevaraṃ. Sassu ca sasuro ca sasurā, saha sasurehīti sassasuraṃ. Saha dāsehi dāsīhi cāti sadāsakaṃ patimābhirādhayinti sambandho. Tamhi katoti tamhi kule, kāle vā suṇisākāle kato yaso tannibbattakapuññassa nibbattanenāti adhippāyo. Mamāti idaṃ ‘‘kato’’ti padaṃ apekkhitvā ‘‘mayā’’ti pariṇāmetabbaṃ.
322 “依四处”是指以四种原因,或者指在四种作为表征的处所中。“获得殊胜”是指比其他女子更为超越。“寿、色、乐、力”是对前面所说“依四处”的具体展示。因为寿等本身就是她比其他女子更殊胜的特质,又应当以崇信来把握,所以从它是原因这一点来说,称为“处”。她获得殊胜是怎样的呢?就是“寿、色、乐、力”——这样连接起来理解。巴利
322.Catubbhiṭhānehīti catūhi kāraṇehi, catūsu vā ṭhānesu nimittabhūtesu. Visesamajjhagāti aññāhi atisayaṃ adhigatā. Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañcāti ‘‘catūhi ṭhānehī’’ti vuttānaṃ sarūpato dassanaṃ. Āyuādayo eva hissā aññāhi visiṭṭhasabhāvatāya visesā tassā tathā sambhāvanāvasena gahetabbatāya hetubhāvato ‘‘ṭhāna’’nti ca vuttaṃ. Visesamajjhagā. Kīdisaṃ? Āyuñca vaṇṇañca sukhañca balañcāti yojanā.
323 “你们可曾听过拉塔说的话?”——这个拉塔是我们的长姐,她所说的话,你们听过了没有,还是没听过?其余三位姐妹这样问道。“我们所疑惑的”:其中“no”只是语助词;或者像“na no samaṃ atthi”这类用法中那样,表示“我们的”,因此意思是:她确实已经宣说了,而且说得毫无颠倒。所谓“我们的丈夫啊,卓越女子的归宿与最上的天神”,意思是:因为能保护,所以叫“丈夫”,他是我们这些女子最殊胜的归宿和依靠,也是她们最上的天神;如法地供奉他之后,能在现世和来世带来利益与安乐。巴利
323.Sutaṃnu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā amhākaṃ jeṭṭhabhaginī yaṃ bhāsati, taṃ tumhehi sutaṃ nu kiṃ asuta’’nti itarā tisso bhaginiyo pucchati. Yaṃ noti yaṃ amhākaṃ saṃsayitaṃ. Noti nipātamattaṃ, puna noti amhākaṃ, avadhāraṇe vā ‘‘na no samaṃ atthī’’tiādīsu (khu. pā. 6.3; su. ni. 226) viya, tena akittayiyeva, aviparītaṃ byākāsiyevāti attho. Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatāti anatthato pālanato patino sāmikā nā amhākaṃ nārīnaṃ itthīnaṃ visiṭṭhā gati ca tāsaṃ paṭisaraṇañca, tāsaṃ mātugāmānaṃ saraṇato pavarā uttamā devatā ca sammadeva ārādhitā sampati āyatiñca hitasukhāvahāti attho.
324 我们对丈夫尽自己该尽的本分,意思是:我们每个人都对自己的丈夫——也就是自己的主人,做早起等应当做的事。“由于什么原因”,指的是以那个为原因;或者说,当女人对丈夫该做的事都做到了,就被称为敬夫之人。她说到“我们将得到”,意思是:这藤蔓如今所得到的成就,她正在说;我们也要通过对丈夫尽本分,得到那样的成就。巴利
324.Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbāti sabbāva mayaṃ patīsu attano sāmikesu pubbuṭṭhānādikaṃ caritabbadhammaṃ pacarāma. Yatthāti yaṃ nimittaṃ, yasmiṃ vā patīsu caritabbadhamme cariyamāne itthiyo patibbatā nāma bhavanti. Lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā yaṃ sampattiṃ etarahi labhatīti bhāsati, taṃ sampattiṃ patīsu dhammaṃ pacaritvāti labhissāma.
325 以山为活动范围的,就是在山林丛中活动者。住在持地山,即依“持地”之名——所谓“持地”就是持载大地——住于那座不动山,居住、停留于其中,意思是住在那里。因为顾及“āvasitvā”(住)这个词,这里是用处所义的业格。征服,就是战胜。弱小的,是指力量弱小之辈;然而,即使是体型巨大的大象等野兽,他也照样杀死它们。巴利
325.Pabbatasānugocaroti pabbatavanasaṇḍacārī. Mahindharaṃ pabbatamāvasitvāti mahiṃ dhāretīti mahindharanāmakaṃ pabbataṃ acalaṃ āvasitvā adhivasitvā, tattha vasantoti attho. ‘‘Āvasitvā’’ti hi padaṃ apekkhitvā bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Pasayhāti abhibhavitvā. Khuddeti balavasenanihīne pamāṇato pana mahante hatthiādikepi mige so hantiyeva.
326 “同样地”这句,是对这首偈颂结合比喻所作的义理说明:就像狮子依靠自己的住处和觅食之地的山林而住,能达成自己想要的目标;同样,那位有信心、内心清净的圣弟子女,依靠供给衣食等来养育自己的丈夫、主人而住,她以一切时处随顺丈夫的德行来随顺丈夫,断除对眷属等所生的忿怒,战胜并克服对所得财物所生的悭吝,使其不再生起。由于如理行持敬夫之法和近事女之法,成为法行者,她在天界的喜乐中享受安乐,获得欢悦。其余内容如前所说。巴利
326.Tathevāti gāthāya ayaṃ upamāsaṃsandanena saddhiṃ atthayojanā – yathā sīho attano nivāsagocaraṭṭhānabhūtaṃ pabbataṃ nissāya vasanto attano yathicchitamatthaṃ sādheti, evameva sā saddhā pasannā ariyasāvikā ghāsacchādanādīhi bharaṇato posanato bhattāraṃ patiṃ sāmikaṃ nissāya vasantī sabbatthāpi patianukūlatāsaṅkhātena vatena taṃ anubbatā parijanādīsu uppajjanakaṃ kodhaṃ vadhitvā pajahitvā pariggahavatthūsu uppajjanakaṃ maccheraṃ abhibhuyya abhibhavitvā anuppādetvā patibbatādhammassa ca upāsikādhammassa ca sammadeva caraṇato dhammacārinī sā saggamhi devaloke modati, pamodaṃ āpajjatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
5. 古帝拉天宫注释巴利
5. Guttilavimānavaṇṇanā
七弦琴天宫,音声极为甜美。它的来历是什么?世尊住在王舍城时,具寿大目犍连像前面所说的那样在天界游历,到了三十三天,在那里看见三十六座天宫依次排列,三十六位天女各由一千名天女围绕,正享受着广大的天界福报。他用“殊胜之色……”等三首偈颂依次询问她们过去所造的业。她们被问之后,也用“布施最上衣物之女……”等偈颂回答。随后,长老从那里回到人间,把这件事禀告世尊。世尊听后说:“目犍连,那些天女不只是被你这样问才这样回答,过去我问她们时,她们也是这样回答的。”于是,应长老请求,世尊讲述了自己过去生作为古帝喇老师的事。巴利
Sattatantiṃ sumadhuranti guttilavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati rājagahe viharante āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā tattha paṭipāṭiyā ṭhitesu chattiṃsāya vimānesu chattiṃsa devadhītaro paccekaṃ accharāsahassaparivārā mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavantiyo disvā tāhi pubbe katakammaṃ ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipāṭiyā pucchi. Tāpi tassa pucchānantaraṃ ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā byākariṃsu. Atha thero tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā bhagavā ‘‘moggallāna, tā devatā na kevalaṃ tayā eva pucchitā evaṃ byākariṃsu, atha kho pubbe mayāpi pucchitā evameva byākariṃsū’’ti vatvā therena yācito atītaṃ attano guttilācariyaṃ kathesi.
过去,在波罗奈由梵授王统治的时候,菩萨投生到一个乾闼婆家族里。他作为乾闼婆技艺纯熟的人,就像帝布罗那拉达一样,在四面八方都很有名,成了一位公认的老师,名叫古帝罗。他赡养着年老失明的父母。住在优禅尼城的一个名叫牟西罗的乾闼婆听说了他技艺圆满,就来拜访,向他行礼后站在一边。古帝罗问他:“你为什么来?”他说:“想跟您学习技艺。”古帝罗老师看了看他,凭着自己善于看相的本事,心想:“这个人将是内心不正、性情粗暴、忘恩负义的,将不该收留。”所以没有答应让他学艺。牟西罗就去亲近侍奉古帝罗的父母,请他们帮忙说情。古帝罗老师被父母逼得没办法,心想:“长辈的话不能不听。”就为他开了技艺的课。因为老师没有吝啬之心,又有悲悯心,所以没有留一手,把技艺毫无保留地全部教给了他。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gandhabbakule nibbattitvā gandhabbasippe pariyodātasippatāya timbarunāradasadiso sabbadisāsu pākaṭo paññātā ācariyo ahosi nāmena guttilo nāma. So andhe jiṇṇe mātāpitaro posesi. Tassa sippanipphattiṃ sutvā ujjenivāsī musilo nāma gandhabbo upagantvā taṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhito ‘‘kasmā āgatosī’’ti ca vutte ‘‘tumhākaṃ santike sippaṃ uggaṇhitu’’nti āha. Guttilācariyo taṃ oloketvā lakkhaṇakusalatāya ‘‘ayaṃ puriso visamajjhāsayo kakkhaḷo pharuso akataññū bhavissati, na saṅgahetabbo’’ti sippuggahaṇatthaṃ okāsaṃ nākāsi. So tassa mātāpitaro payirupāsitvā tehi yācāpesi. Guttilācariyo mātāpitūhi nippīḷiyamāno ‘‘garuvacanaṃ alaṅghanīya’’nti tassa sippaṃ paṭṭhapetvā vigatamacchariyatāya kāruṇikatāya ca ācariyamuṭṭhiṃ akatvā anavasesato sippaṃ sikkhāpesi.
他因为天资聪慧,加上过去世积累的习气和不懈怠,不久就精通了技艺。他心想:“这座波罗奈是赡部洲第一等的城市,我何不在这里当着国王和大众的面展示技艺呢?这样我在赡部洲就会比老师更出名、更受认可。”于是他对老师禀报说:“我想在国王面前展示技艺,请带我去见国王。”大士对他生起悲悯,心想:“这个在我身边学成技艺的人,就让他得到一个立足之地吧。”便带他到国王面前,说道:“大王,请看看我这位弟子弹琵琶的熟练程度。”国王答应说:“萨度!”听了他的琵琶演奏后,十分欢喜,想留住正要告辞离开的目斯拉,就说:“就留在我身边吧,我把给老师的那份分一半给你。”目斯拉说:“我不能比老师拿得少,请给我们一样多。”国王说:“别这么说,老师是尊贵的,我只能给你一半。”目斯拉听了便说:“那就请您看看我和老师谁的技艺更高。”说完走出王宫,到处游走宣告:“从今天起的第七天,我和古帝喇老师将在王宫广场上公开比试技艺,想看的人到时候都来看吧!”巴利
Sopi medhāvitāya pubbekataparicayatāya akusītatāya ca na cirasseva pariyodātasippo hutvā cintesi ‘‘ayaṃ bārāṇasī jambudīpe agganagaraṃ, yaṃnūnāhaṃ idha sarājikāya parisāya sippaṃ dasseyyaṃ, evāhaṃ ācariyatopi jambudīpe pākaṭo paññāto bhavissāmī’’ti. So ācariyassa ārocesi ‘‘ahaṃ rañño purato sippaṃ dassetukāmo, rājānaṃ maṃ dassethā’’ti. Mahāsatto ‘‘ayaṃ mama santike uggahitasippo patiṭṭhaṃ labhatū’’ti karuṇāyamāno taṃ rañño santikaṃ netvā ‘‘mahārāja imassa me antevāsikassa vīṇāya paguṇataṃ passathā’’ti āha. Rājā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tassa vīṇāvādanaṃ sutvā parituṭṭho taṃ gantukāmaṃ nivāretvā ‘‘mameva santike vasa, ācariyassa dinnakoṭṭhāsato upaḍḍhaṃ dassāmī’’ti āha. Musilo ‘‘nāhaṃ ācariyato hāyāmi, samameva dethā’’ti vatvā raññā ‘‘mā evaṃ bhaṇi, ācariyo nāma mahanto, upaḍḍhameva tuyhaṃ dassāmī’’ti vutte ‘‘mama ca ācariyassa ca sippaṃ passathā’’ti vatvā rājagehato nikkhamitvā ‘‘ito sattame divase mama ca guttilācariyassa ca rājaṅgaṇe sippadassanaṃ bhavissati, taṃ passitukāmā passantū’’ti tattha tattha āhiṇḍanto ugghosesi.
大士听了这话,心想:“这人年轻力壮,我却年老体弱。万一我输了,那还不如死了好。”于是他走进树林,想上吊自杀,却被对死亡的恐惧吓住,又折了回来。他又一次想死,走过去,还是因为怕死又回来了。就这样来来回回,那块地方的草都被踩光了。这时,天王来到大士面前,显现出身形,站在空中,对他说:“老师,你在做什么?”大士便……巴利
Mahāsatto taṃ sutvā ‘‘ayaṃ taruṇo thāmavā, ahaṃ pana jiṇṇo dubbalo, yadi pana me parājayo bhaveyya, mataṃ me jīvitā seyyaṃ, tasmā araññaṃ pavisitvā ubbandhitvā marissāmī’’ti araññaṃ gato maraṇabhayatajjito paṭinivatti. Puna maritukāmo hutvā gantvā punapi maraṇabhayena paṭinivatti. Evaṃ gamanāgamanaṃ karontassa taṃ ṭhānaṃ vigatatiṇaṃ ahosi. Atha devarājā mahāsattaṃ upasaṅkamitvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā evamāha ‘‘ācariya, kiṃ karosī’’ti. Mahāsatto –
“ 我曾教授过一把七弦琴,声音极其甜美,令人欢喜。
他在竞技场上喊我,请你做我的皈依处,果斯亚。”巴利
‘‘Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ; So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiyā’’ti. –
他表达了自己内心的痛苦。巴利
Attano cittadukkhaṃ pavedesi.
天王,它的意思是:我把一个叫牟西罗的弟子教成了“七弦琴师”——因为他掌握了七根弦,又能清楚分辨首音等七类音调;我以这些为所缘,随宜而不遗漏二十二种听音之分,所以这琴艺称得上“极甘甜”;又因为他所掌握的整整五十种音阶都清晰分明,琴声与歌声彼此相和,令听者心中极为喜悦,所以称得上“令人愉悦”;再按音阶等类别区分,不遗漏首音等四类乾闼婆乐,我教他乾闼婆技艺,让他学习、掌握、训练。牟西罗身为弟子,却在竞技场上出于争胜之心,想显示自己更胜一筹,来向我这位老师挑衅,对我说:“来,把你的技艺亮出来!”所以,果斯亚天王,请您做我的皈依和依靠吧。巴利
Tassattho – ahaṃ devarāja musilaṃ nāma antevāsikaṃ sattannaṃ tantīnaṃ atthitāya chajjādisattavidhasaradīpanato ca sattatantiṃ, taṃ visayaṃ katvā yathārahaṃ dvāvīsatiyā sutibhedānaṃ ahāpanato suṭṭhu madhuranti sumadhuraṃ, yathādhigatānaṃ samapaññāsāya mucchanānaṃ paribyattatāya sarassa ca vīṇāya ca aññamaññasaṃsandanena suṇantānaṃ ativiya manoramabhāvato rāmaṇeyyaṃ, saragatādivibhāgato chajjādicatubbidhaṃ gandhabbaṃ ahāpetvā gandhabbasippaṃ avācayinti vācesiṃ uggaṇhāpesiṃ sikkhāpesiṃ. So musilo antevāsī samāno maṃ attano ācariyaṃ raṅgamhi raṅgamaṇḍale avheti sārambhavasena attano visesaṃ dassetuṃ saṅghaṭṭiyati, ‘‘ehi sippaṃ dassehī’’ti maṃ ācikkhi, tassa me tvaṃ kosiya devarāja saraṇaṃ avassayo hohīti.
帝释天王听了之后,为了表示“老师,别怕,我就是你的皈依和依靠”,便说道:巴利
Taṃ sutvā sakko devarājā ‘‘mā bhāyi ācariya, ahaṃ te saraṇaṃ parāyaṇa’’nti dassento –
“ 我是你的皈依处,我是恭敬老师的人;
学生不会战胜你,老师,你会战胜学生。”巴利
‘‘Ahaṃ te saraṇaṃ homi, ahamācariyapūjako; Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasī’’ti. –
他说:据说,帝释天王在过去世时,大士曾是他的老师。因此他说“我是恭敬老师的人”。意思是:我是恭敬师长的人,不像目斯拉那样争强好胜;有我这样的弟子在,像您这样的老师怎么会落败?所以那个学生胜不了您,老师啊,您一定会战胜学生目斯拉,而他会走向败亡。说完这番话后,他又安慰道:“第七天我会来到辩论场,你们放心辩论吧。”说完便离去了。巴利
Āha . Sakkassa kira devarañño purimattabhāve mahāsatto ācariyo ahosi. Tenāha ‘‘ahamācariyapūjako’’ti. Ahaṃ ācariyānaṃ pūjako, na musilo viya yugaggāhī, mādisesu antevāsikesu ṭhitesu tādisassa ācariyassa kathaṃ parājayo, tasmā na taṃ jayissati sisso, aññadatthu sissaṃ musilaṃ ācariya tvameva jayissasi, so pana parājito vināsaṃ pāpuṇissatīti adhippāyo. Evañca pana vatvā ‘‘ahaṃ sattame divase sākacchāmaṇḍalaṃ āgamissāmi, tumhe vissatthā vādethā’’ti samassāsetvā gato.
到了第七天,国王带着随从们在王宫大厅里坐下。古帝喇老师和目斯拉为了展示技艺,准备妥当后走上前,向国王行礼,然后各自在安排好的座位上坐下,弹起了琵琶。帝释天神来了,停在半空中。只有大士能看见他,其他人看不见。在场的大众对两人的演奏同样满意,不分高下。帝释天神对古帝喇说:“断一根弦。”弦断了,琵琶的声音依然一样甜美。他又说:“断第二根、第三根、第四根、第五根、第六根、第七根。”那些弦都断了,琵琶的声音还是那么甜美。目斯拉看到这情形,一副败下阵来的样子,垂头丧气。大众欢喜雀跃,挥动衣服,为古帝喇高声喝彩。国王命人把目斯拉赶出大厅,众人用土块、棍棒等打他,目斯拉就当场丢了性命。巴利
Sattame pana divase rājā saparivāro rājasabhāyaṃ nisīdi. Guttilācariyo ca musilo ca sippadassanatthaṃ sajjā hutvā upasaṅkamitvā rājānaṃ vanditvā attano attano laddhāsane nisīditvā vīṇā vādayiṃsu. Sakko āgantvā antalikkhe aṭṭhāsi. Taṃ mahāsattova passati, itare pana na passanti. Parisā dvinnampi vādane samacittā ahosi. Sakko guttilaṃ ‘‘ekaṃ tantiṃ chindā’’ti āha. Chinnāyapi tantiyā vīṇā tatheva madhuranigghosā ahosi. Evaṃ ‘‘dutiyaṃ, tatiyaṃ, catutthaṃ, pañcamaṃ, chaṭṭhaṃ, sattamaṃ chindā’’ti āha, tāsu chinnāsupi vīṇā madhuranigghosāva ahosi. Taṃ disvā musilo parājitabhūtarūpo pattakkhandho ahosi, parisā haṭṭhatuṭṭhā celukkhepe karontī guttilassa sādhukāramadāsi. Rājā musilaṃ sabhāya nīharāpesi, mahājano leḍḍudaṇḍādīhi paharanto musilaṃ tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi.
帝释天神与大士互相问候之后,就回到了天界。天神们问他:“大王,您去哪儿了?”听了事情经过后,他们说:“大王,我们想见见古帝喇老师,请您把他带到这里来,让我们看看他吧。”帝释天神听了天神们的话,就命令玛德离:“去吧,驾上韦迦亚塔神车,把我们的古帝喇老师接来,天神们都想见他。”玛德离照办了。帝释天神与大士互相问候之后,这样说:“老师,请弹琵琶吧,天神们都想听。”古帝喇说:“我们靠技艺吃饭,没有报酬就不展示技艺。”
“那你想要什么样的报酬?”他说:“我不需要别的报酬,只希望这些天神各自讲述自己过去做过的善行,这就是我的报酬。”她们答应了:“萨度。”于是大士就像具寿大目犍连那样,以逐一赞美她们现在获得的福报为引子,追问她们前世所做的善行因缘。他用“以殊胜的容色……”等偈颂提问。她们也像现在回答长老那样,用“布施最上衣物之女子……”等偈颂,一一为他解说。因此说:“目犍连,那些天神不只是你问的时候才这样回答,过去我问她们时,她们也同样这样回答。”巴利
Sakko devānamindo mahāpurisena saddhiṃ sammodanīyaṃ katvā devalokameva gato. Taṃ devatā ‘‘mahārāja, kuhiṃ gatatthā’’ti pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘mahārāja, mayaṃ guttilācariyaṃ passissāma, sādhu no taṃ idhānetvā dassehī’’ti āhaṃsu. Sakko devānaṃ vacanaṃ sutvā mātaliṃ āṇāpesi ‘‘gaccha vejayantarathena amhākaṃ guttilācariyaṃ ānehi, devatā taṃ dassanakāmā’’ti, so tathā akāsi. Sakko mahāsattena saddhiṃ sammodanīyaṃ katvā evamāha ‘‘ācariya, vīṇaṃ vādaya, devatā sotukāmā’’ti. ‘‘Mayaṃ sippūpajīvino, vetanena vinā sippaṃ na dassemā’’ti. ‘‘Kīdisaṃ pana vetanaṃ icchasī’’ti. ‘‘Nāññena me vetanena kiccaṃ atthi, imāsaṃ pana devatānaṃ attanā attanā pubbekatakusalakathanameva me vetanaṃ hotū’’ti āha. Tā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Atha mahāsatto pāṭekkaṃ tāhi tadā paṭiladdhasampattikittanamukhena tassā hetubhūtaṃ purimattabhāve kataṃ sucaritaṃ āyasmā mahāmoggallāno viya pucchanto ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādigāthāhi pucchi. Tāpi ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā yathā etarahi therassa, evameva tassa byākariṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘moggallāna tā devatā na kevalaṃ tayā eva pucchitā evaṃ byākariṃsu, atha kho pubbe mayāpi pucchitā evameva byākariṃsū’’ti.
据说,这些女人在迦叶正等正觉佛在世时,生而为人,各自做了种种善事。其中,有一个女人布施了衣服,一个布施了茉莉花环,一个布施了香,一个布施了上等水果,一个布施了甘蔗汁,一个在世尊的塔庙献了五指纹香,一个受了八关斋戒,一个在快到中午时给在船上吃饭的比丘供养了水,一个对脾气暴躁的公婆不生气、细心照顾,一个虽然身为婢女却做事从不懈怠,有一个给托钵的比丘供养了奶粥,一个供养了糖浆,一个供养了甘蔗段,一个供养了帝婆罗果,一个供养了黄瓜,一个供养了葫芦瓜,一个供养了藤果,一个供养了颇楼沙果,一个供养了炭火盆,一个供养了一把青菜,一个供养了一把花,一个供养了一捆根茎,一个供养了一把苦楝叶,一个供养了酸粥,一个供养了芝麻油渣,一个供养了腰带,一个供养了肩带,一个供养了绑带,一个供养了拂扇,一个供养了棕榈扇,一个供养了孔雀尾扇,一个供养了伞盖,一个供养了鞋子,一个供养了糕点,一个供养了甜团,一个供养了脆饼。她们每一位都有一千名天女围绕,以天界威光而光耀夺目,投生到三十三天,成为帝释天王的侍女。古帝喇老师问起她们时,她们就以“布施最上衣服的女子”等等,按顺序各自讲述了自己所做的善业。巴利
Tā kira itthiyo kassapasammāsambuddhakāle manussattabhāve ṭhitā taṃ taṃ puññaṃ akaṃsu. Tattha ekā itthī vatthaṃ adāsi, ekā sumanamālaṃ, ekā gandhaṃ, ekā uḷārāni phalāni, ekā ucchurasaṃ, ekā bhagavato cetiye gandhapañcaṅgulikaṃ adāsi, ekā uposathaṃ upavasi, ekā upakaṭṭhāya velāya nāvāya bhuñjantassa bhikkhuno udakaṃ adāsi, ekā kodhanānaṃ sassusasurānaṃ akkodhanā upaṭṭhānaṃ akāsi, ekā dāsī hutvā atanditācārā ahosi, eko piṇḍacārikassa bhikkhuno khīrabhattaṃ adāsi, ekā phāṇitaṃ adāsi, ekā ucchukhaṇḍaṃ adāsi, ekā timbarusakaṃ adāsi, ekā kakkārikaṃ adāsi, ekā eḷālukaṃ adāsi, ekā valliphalaṃ adāsi, ekā phārusakaṃ adāsi, ekā aṅgārakapallaṃ adāsi, ekā sākamuṭṭhiṃ adāsi, ekā pupphakamuṭṭhiṃ adāsi, ekā mūlakalāpaṃ adāsi, ekā nimbamuṭṭhiṃ adāsi, ekā kañjikaṃ adāsi, ekā tilapiññākaṃ adāsi, ekā kāyabandhanaṃ adāsi, ekā aṃsabaddhakaṃ adāsi, ekā āyogapaṭṭaṃ adāsi, ekā vidhūpanaṃ, ekā tālavaṇṭaṃ, ekā morahatthaṃ, ekā chattaṃ, ekā upāhanaṃ, ekā pūvaṃ, ekā modakaṃ, ekā sakkhalikaṃ adāsi. Tā ekekā accharāsahassaparivārā pahatiyā deviddhiyā virājamānā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarājassa paricārikā hutvā nibbattā guttilācariyena pucchitā ‘‘vatthuttamadāyikā nārī’’tiādinā attanā attanā katakusalaṃ paṭipāṭiyā byākariṃsu.
天女啊,你以如此殊胜的容色站立在此,
照亮了所有方向,就像药草星一样。巴利
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“ 你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 我问你,具大威力的天女:你生为人的时候,造了什么福业?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”巴利
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神被目犍连问到后,满心欢喜;
她被问到后回答说:“这是哪种业带来的果报。”巴利
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
把最上等的衣服布施出去的女人,在男人和女人当中都是最出色的。
她这样布施可爱之物,命终之后就能投生到称心如意的天界。巴利
‘‘Vatthuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu; Evaṃ piyarūpadāyikā manāpaṃ, dibbaṃ sā labhate upecca ṭhānaṃ.
请你看看我的天宫,我是容貌可爱的天女;
请看,我是千位天女中最出色的,这就是福业的果报。巴利
‘‘Tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmi; Accharāsahassassāhaṃ, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ.
正因为这样,我才有这样的容色;正因为这样,我在这里才得到安乐。
各种让我心里觉得可爱的受用,都会为我生起。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 具大威力的比丘啊,我来告诉你我生为人时所造的福业。
因为这样炽盛光明的威德,我的色也照耀着一切方所。”巴利
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
就像这里的讲法一样,上面所有天宫的部分也都应当这样详细展开。巴利
(Yathā ca ettha, evaṃ upari sabbavimānesu vitthāretabbaṃ.)
施最上等花的女人,在男人和女人当中是最出色的……(中略)巴利
‘‘Pupphuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu…pe….
以最上等的香布施的女人,在男人和女人当中都是最殊胜的……巴利
‘‘Gandhuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu…pe….
‘‘Phaluttamadāyikā nārī…pe….
‘‘Rasuttamadāyikā nārī…pe….
我在迦叶世尊的塔前,供养了五指香……(中略)。巴利
‘‘Gandhapañcaṅgulikaṃ ahamadāsiṃ,kassapassa bhagavato thūpamhi…pe….
我看见比丘和比丘尼们走在路上;
我听他们讲了法之后,就受持了一日一夜的伍波萨他。巴利
‘‘Bhikkhū ca ahaṃ bhikkhuniyo ca, addasāsiṃ panthapaṭipanne; Tesāhaṃ dhammaṃ sutvāna, ekūposathaṃ upavasissaṃ.
‘‘Tassā me passa vimānaṃ…pe….
‘‘Udake ṭhitā udakamadāsiṃ, bhikkhuno cittena vippasannena…pe….
婆婆与公公,纵是暴戾、易怒而粗暴;
我不怀嫉怨,不放逸,以自家戒行而侍奉。巴利
‘‘Sassuñcāhaṃ sasurañca, caṇḍike kodhane ca pharuse ca; Anusūyikā upaṭṭhāsiṃ, appamattā sakena sīlena…pe….
我曾经是替别人干活的人,是个为了生计不知疲倦的女奴隶;
不生气、不傲慢,乐于分享乌鸦的那份……巴利
‘‘Parakammakarī āsiṃ, atthenātanditā dāsī; Akkodhanānatimāninī, saṃvibhāginī kakassa bhāgassa…pe….
我把乳粥布施给了一位正在托钵乞食的比丘;
我这样造了业,就投生到善趣,享受快乐……等等。巴利
‘‘Khīrodanaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Evaṃ karitvā kammaṃ, sugatiṃ upapajja modāmi…pe….
‘‘Phāṇitaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Ucchukhaṇḍikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Timbarusakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Kakkārikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Eḷālukaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Valliphalaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Phārusakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Hatthappatāpakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Sākamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Pupphakamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
‘‘Mūlakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
509 我曾经布施过一把苦楝叶……(中略)。巴利
509. ‘‘Nimbamuṭṭhiṃ ahamadāsiṃ…pe….
517 我曾经布施过芒果浆……(中略)巴利
517. ‘‘Ambakañjikaṃ ahamadāsiṃ…pe….
525 我布施了洗槽器……(中略)巴利
525. ‘‘Doṇinimmajjaniṃ ahamadāsiṃ…pe….
533 我布施了腰带……巴利
533. ‘‘Kāyabandhanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
541 我曾布施过肩带……(中略)巴利
541. ‘‘Aṃsabaddhakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
549 我曾布施过一条禅带……巴利
549. ‘‘Āyogapaṭṭaṃ ahamadāsiṃ…pe….
557 我曾布施过扇子……巴利
557. ‘‘Vidhūpanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
565 我曾布施过一把棕榈叶扇……(中略)巴利
565. ‘‘Tālavaṇṭaṃ ahamadāsiṃ…pe….
573 我曾布施过孔雀尾扇……(中略)。巴利
573. ‘‘Morahatthaṃ ahamadāsiṃ…pe….
581 我曾布施过伞盖……(中略)巴利
581. ‘‘Chattaṃ ahamadāsiṃ…pe….
589 我曾布施过鞋子……(中略)……巴利
589. ‘‘Upāhanaṃ ahamadāsiṃ…pe….
597 我曾经布施过饼……(中略)。巴利
597. ‘‘Pūvaṃ ahamadāsiṃ…pe….
605 我曾经布施过甜食球……巴利
605. ‘‘Modakaṃ ahamadāsiṃ…pe….
613 我曾把粗糙的布料布施给一位正在托钵乞食的比丘……(中略)巴利
613. ‘‘Sakkhalikaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa…pe….
请看我的天宫,我是容貌美丽的天女;
我是一千天女中最出色的那一位,请看这善行的果报。
615 “ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmiṃ; Accharāsahassassāhaṃ, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ. 615. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
大士听了那些天女讲述各自所修的善行后,满心欢喜,一边随喜赞叹,一边表明自己确实在修习善行、并且心已转向出离,于是说道:巴利
Evaṃ mahāsatto tāhi devatāhi katasucarite byākate tuṭṭhamānaso sammodanaṃ karonto attano ca sucaritacaraṇe yuttapayuttataṃ vivaṭṭajjhāsayatañca pavedento āha –
今天对我来说真是幸运,真是美好的清晨,真是顺利的开始。
我见到了那些天女,那些容貌美丽、令人贪爱的天女们。巴利
‘‘Svāgataṃ vata me ajja, suppabhātaṃ suhuṭṭhitaṃ; Yaṃ addasāmi devatāyo, accharā kāmavaṇṇiniyo.
“ 我听了这些法后,将广行诸善;
以布施、平等行、持戒与调伏。
我将去那里,到了那里就不会再忧伤。”巴利
‘‘Imāsāhaṃ dhammaṃ sutvā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saññamena damena ca; Svāhaṃ tattha gamissāmi, yattha gantvā na socare’’ti.
333 333. 其中,“最上衣物布施者”是指:衣物中最上等、最殊胜的,或者从众多衣物中挑选出来、属于最高品质、最胜妙、无与伦比的衣物,叫作最上衣物;布施这种衣物的人,就是最上衣物布施者。“最上花布施者”等说法,也应当按同样的方式理解。“可爱之物布施者”是指布施本性可爱、生来令人喜爱之物的人。“悦意”是指能令心意增长的东西。“天”是因为生于天界,所以叫天。“upecca”是指到达之后、思量之后,也就是心里盘算“愿我能得到这样的东西”的意思。“处所”是指宫殿之类的住处,或者指自在权。也有读作“manāpā”的,意思是成为他人所悦意之物。巴利
333. Tattha vatthuttamadāyikāti vatthānaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ, vatthesu vā bahūsu uccinitvā gahitaṃ ukkaṃsagataṃ pavaraṃ koṭibhūtaṃ vatthaṃ vatthuttamaṃ, tassa dāyikā. ‘‘Pupphuttamadāyikā’’tiādīsupi eseva nayo. Piyarūpadāyikāti piyasabhāvassa piyajātikassa ca vatthuno dāyikā. Manāpanti manavaḍḍhanakaṃ. Dibbanti divi bhavattā dibbaṃ. Upeccāti upagantvā cetetvā, ‘‘edisaṃ labheyya’’nti pakappetvāti attho. Ṭhānanti vimānādikaṃ ṭhānaṃ, issariyaṃ vā. ‘‘Manāpā’’tipi pāṭho, aññesaṃ manavaḍḍhanakā hutvāti attho.
334 她以自己获得的成就而心生欢喜,说出这样的话:请看诸福德之果报。她见到最上衣物布施有这样的果报。巴利
334.Passa puññānaṃ vipākanti vatthuttamadānassa nāma idamīdisaṃ phalaṃ passāti attanā laddhasampattiṃ sambhāventī vadati.
341 “供养最上花者”,是指以供养三宝的方式供养最上花的人;同样,“供养最上香者”也应这样理解。其中,最上花是指茉莉花等,最上香是指栴檀香等,最上果是指菠萝蜜果等,最上味是指乳、酥等,应当知道。巴利
341.Pupphuttamadāyikāti ratanattayapūjāvasena pupphuttamadāyikā, tathā gandhuttamadāyikāti daṭṭhabbā. Tattha pupphuttamaṃ sumanapupphādi, gandhuttamaṃ candanagandhādi, phaluttamaṃ panasaphalādi, rasuttamaṃ gorasasappiādi veditabbaṃ.
373 用香做的五指供养。在迦叶世尊的塔那里,也就是在迦叶正自觉者那座高一由旬的金塔处。巴利
373.Gandhapañcaṅgulikanti gandhena pañcaṅgulikadānaṃ. Kassapassa bhagavato thūpamhīti kassapasammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe.
381 正在路上行走的人。一日伍波萨他:为期一天的伍波萨他安居。巴利
381.Panthapaṭipanneti maggaṃ gacchante. Ekūposathanti ekadivasaṃ uposathavāsaṃ.
389 我为了洗脸和喝,供养了水。巴利
389.Udakamadāsinti mukhavikkhālanatthaṃ pivanatthañca udakaṃ pānīyaṃ adāsiṃ.
397 “暴戾”是指性情粗暴。“无嫉妒”是指没有嫉妒。巴利
397.Caṇḍiketi caṇḍe. Anusūyikāti usūyā rahitā.
405 为他人做事的人,就是给他人帮忙服务的人。以利益,就是以利益上的事务。分享自己所得的那一份,就是习惯把自己得到的那一份分给有需要的人。巴利
405.Parakammakarīti paresaṃ veyyāvaccakārinī. Atthenāti atthakiccena. Saṃvibhāginī sakassa bhāgassāti atthikānaṃ attanā paṭiladdhabhāgassa saṃvibhajanasīlā.
413 乳粥是指和奶混合在一起的饭,或者是指和奶一起的饭。巴利
413.Khīrodananti khīrasammissaṃ odanaṃ, khīrena saddhiṃ odanaṃ vā.
437 Timbarusaka 指的是柿子果。有一种像黄瓜的藤本植物叫 timbarusa,它的果实就被称为 timbarusaka。巴利
437.Timbarusakanti tiṇḍukaphalaṃ. Tipusasadisā ekā vallijāti timbarusaṃ, tassa phalaṃ timbarusakanti vadanti.
445 Kakkārika 指的是小黄瓜,也有人把它叫作 tipusa。巴利
445.Kakkārikanti khuddakeḷālukaṃ, tipusanti ca vadanti.
477 Hatthappatāpaka 一词,依 mandāmukhi 而言。巴利
477.Hatthappatāpakanti mandāmukhiṃ.
517 Ambakañjika 指的是酸粥。巴利
517.Ambakañjikanti ambilakañjikaṃ.
525 Doṇinimmajjana 指的是带油的芝麻饼。巴利
525.Doṇinimmajjaninti satelaṃ tilapiññākaṃ.
557 Vidhūpana 指的是四方形扇子。巴利
557.Vidhūpananti caturassabījaniṃ.
565 棕榈叶扇是指用棕榈叶做成的圆形扇子。巴利
565.Tālavaṇṭanti tālapattehi katamaṇḍalabījaniṃ.
573 所谓“孔雀尾拂”,就是用孔雀羽毛做成的驱蚊扇。巴利
573.Morahatthanti mayūrapiñche hi kataṃ makasabījaniṃ.
617 来得真好,确实好啊,我这次来到这里真是美好,真是殊胜、妙极了!今天早晨真好,起身也起得好。意思是:今天我的夜晚很好地破晓了,完全亮了起来,从床上起来也是好好地起来,也就是起得很好。是什么原因呢?接着说道“因为我见到了诸天神”等等。巴利
617.Svāgataṃvata meti mayhaṃ idhāgamanaṃ sobhanaṃ vata aho sundaraṃ. Ajja suppabhātaṃsuhuṭṭhitanti ajja mayhaṃ rattiyā suṭṭhu pabhātaṃ sammadeva vibhāyanaṃ jātaṃ, sayanato uṭṭhānampi suhuṭṭhitaṃ suṭṭhu uṭṭhitaṃ. Kiṃ kāraṇāti āha ‘‘yaṃ addasāmi devatāyo’’tiādi.
618 听闻法之后:指以亲证业果的方式听闻了你们所造下的善法之后。我将做:我将去实行。以正行:通过身体行为的善行实践。以律仪:通过戒的防护。以调御:通过调伏包括意在内的六根。现在,为了显示那种善业对自己和世间都是出离的依止,所以说“我将去那里,到了那里之后不再忧愁”。巴利
618.Dhammaṃ sutvāti kammaphalassa paccakkhakaraṇavasena tumhehi kataṃ kusalaṃ dhammaṃ sutvā. Kāhāmīti karissāmi. Samacariyāyāti kāyasamācārikassa sucaritassa caraṇena. Saññamenāti sīlasaṃvarena. Damenāti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ damena. Idāni tassa kusalassa attano lokassa ca vivaṭṭūpanissayataṃ dassetuṃ ‘‘svāhaṃ tattha gamissāmi, yattha gantvā na socare’’ti vuttaṃ.
就像尊者大目犍连那样,这段开示虽然是以“施最胜衣女施主天宫”等分类方式,把三十六座天宫收摄在一起,也是为了阐明古帝喇老师的事迹而展开的,所以就被收在“古帝喇天宫”这个名目之下。不过,那些天宫其实是系属于女子的,因此归入女子天宫之中。而这些女子在迦叶十力佛的时代,依照前面所说的法行,由于一次次生起的善思,从第二世开始,经过一佛之久,一直在天界流转;到了我们世尊的时代,她们就生在三十三天。当尊者大目犍连问她们时,她们就像被古帝喇老师问的时候那样,按各自的业来回答。应当这样理解。巴利
Evamayaṃ yadipi vatthuttamadāyikāvimānādivasena chattiṃsavimānasaṅgahā desanā āyasmato mahāmoggallānassa viya guttilācariyassāpi vibhāvanavasena pavattāti ‘‘guttilavimāna’’ntveva saṅgahaṃ āruḷhā, vimānāni pana itthipaṭibaddhānīti itthivimāneyeva saṅgahitāni. Tā pana itthiyo kassapassa dasabalassa kāle yathāvuttadhammacaraṇe aparāparuppannacetanāvasena dutiyattabhāvato paṭṭhāya ekaṃ buddhantaraṃ devaloke eva saṃsarantiyo amhākampi bhagavato kāle tāvatiṃsabhavaneyeva nibbattā, āyasmatā mahāmoggallānena pucchitā kammasarikkhatāya guttilācariyena pucchitakāle viya byākariṃsūti daṭṭhabbā.
6. 达达拉天宫注释巴利
6. Daddallavimānavaṇṇanā
以达达拉的荣耀云云,说的是达达拉天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时,在那拉咖村里,有一位居士是尊者雷瓦达长老的侍者,他有两个女儿,一个叫跋达,另一个叫苏跋达。其中,跋达嫁到了夫家,对三宝有净信,信心清净,又有智慧,却不能生育。她对丈夫说:“我有个妹妹叫苏跋达,你把她娶来吧。如果她生了儿子,那儿子也就是我的儿子,这样我们这个家族的血统就不会断绝。”丈夫答应说“萨度”,就照她说的做了。巴利
Daddallamānāvaṇṇenāti daddallavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena nālakagāmake āyasmato revatattherassa upaṭṭhākassa aññatarassa kuṭumbikassa dve dhītaro ahesuṃ, ekā bhaddā nāma, itarā subhaddā nāma. Tāsu bhaddā patikulaṃ gatā saddhā pasannā buddhisampannā vañjhā ca ahosi. Sā sāmikaṃ āha ‘‘mama kaniṭṭhā subhaddā nāma atthi, taṃ ānehi, sacassā putto bhaveyya, so mamapi putto siyā, ayañca kulavaṃso na nasseyyā’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.
那时,跋达教导苏跋达说:“苏跋达,你要乐于布施和分享,在修行正法上不要懈怠。这样,你今生和来世的利益就都掌握在手中了。”她遵照跋达的教导去做,按上面所说的方式修行。有一天,她邀请雷瓦达长老和另外七位比丘,一共八人。长老希望让苏跋达积累福德,就以僧团指派的方式带了七位比丘去她家。她以清净的信心,亲手用精美的嚼食和啖食供养雷瓦达长老和那些比丘,让他们满足。长老作了随喜之后便离开了。她后来命终,投生到化乐天众之中。而跋达则是对个人行布施,死后投生为帝释天神的侍女。巴利
Atha bhaddā subhaddaṃ ovadi ‘‘subhadde, dānasaṃvibhāgaratā dhammacariyāya appamattā hohi, evaṃ te diṭṭhadhammiko samparāyiko ca attho hatthagato eva hotī’’ti. Sā tassā ovāde ṭhatvā vuttanayena paṭipajjamānā ekadivasaṃ āyasmantaṃ revatattheraṃ attaṭṭhamaṃ nimantesi. Thero subhaddāya puññūpacayaṃ ākaṅkhanto saṅghuddesavasena satta bhikkhū gahetvā tassā gehaṃ agamāsi. Sā pasannacittā āyasmantaṃ revatattheraṃ te ca bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi, thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajji. Bhaddā pana puggalesu dānāni datvā sakkassa devānamindassa paricārikā hutvā nibbatti.
这时,苏跋达观察自己的福报,心想:“我到底是凭着什么善业才投生到这里的呢?”她这样省察后,发现:“我是因为听从了跋达的教导,向僧团做了供养,才得到这样的福报。那跋达又投生到哪里去了呢?”她再一观察,看见跋达已经投生成了帝释天神的侍女,于是心生怜悯,进入了她那座天宫。跋达见到她之后——巴利
Atha subhaddā attano sampattiṃ paccavekkhitvā ‘‘kena nu kho ahaṃ puññena idhūpapannā’’ti āvajjentī ‘‘bhaddāya ovāde ṭhatvā saṅghagatāya dakkhiṇāya imaṃ sampattiṃ sampattā, bhaddā nu kho kahaṃ nibbattā’’ti olokentī taṃ sakkassa paricārikābhāvena nibbattaṃ disvā anukampamānā tassā vimānaṃ pāvisi. Atha naṃ bhaddā –
汝以容色光耀夺目,以名声而有名望;
于所有三十三天众中,汝以容色最为超胜。巴利
‘‘Daddallamānā vaṇṇena, yasasā ca yasassinī; Sabbe deve tāvatiṃse, vaṇṇena atirocasi.
“ 我不记得曾见过,这是初次相见;
你究竟从何处而来,竟以名字称呼我?”巴利
‘‘Dassanaṃ nābhijānāmi, idaṃ paṭhamadassanaṃ; Kasmā kāyā nu āgamma, nāmena bhāsase mama’’nti. –
他用两首偈颂来问。那位女神也这样——巴利
Dvīhi gāthāhi pucchi. Sāpi tassā –
贤妹,我过去生在人世间时,名叫苏跋达。
我曾是你的妻子,也是你年幼的妹妹。巴利
‘‘Ahaṃ bhadde subhaddāsiṃ, pubbe mānusake bhave; Sahabhariyā ca te āsiṃ, bhaginī ca kaniṭṭhikā.
我身坏命终,即从彼处解脱而逝;
投生化乐天众之中,与之共住为伴。巴利
‘‘Sā ahaṃ kāyassa bhedā, vippamuttā tato cutā; Nimmānaratīnaṃ devānaṃ, upapannā sahabyata’’nti. – dvīhi gāthāhi byākāsi;
619-20 这里,“以美貌”是指容貌等各方面都很出众。“我不记得见过你”是说:在这之前,我不记得见过你,也就是你以前从未被我见过。因此她才说“这是第一次见面”。“你从哪种身而来,用名字称呼我?”意思是:你从哪一个天众群体来到这里,用“贤妹”这样的名字叫我。巴利
619-20. Tattha vaṇṇenāti vaṇṇādisampattiyā. Dassanaṃ nābhijānāmīti ito pubbe tava dassanaṃ nābhijānāmi, tvaṃ mayā na diṭṭhapubbāti attho. Tenāha ‘‘idaṃ paṭhamadassana’’nti. Kasmā kāyā nu āgamma, nāmena bhāsase mamanti kataradevanikāyato āgantvā ‘‘bhadde’’ti nāmena maṃ ālapasi.
621 “我是跋陀”这句话里,“跋陀”是称呼语。“我是苏跋达”的意思是:我是名叫苏跋达的、你最年幼的妹妹,曾是你的妹妹;那时,在过去生为人的时候,我和你共有一个丈夫,是同一个丈夫的妻子,也就是与你共同为妻,是你丈夫唯一的妻子。这就是这句话的意思。接着,跋陀又说——巴利
621.Ahaṃbhaddeti ettha bhaddeti ālapanaṃ. Subhaddāsinti ahaṃ subhaddā nāma tava bhaginī kaniṭṭhikā āsiṃ ahosiṃ, tattha pubbe mānusake bhave sahabhariyā samānabhariyā te tayā ekasseva bhariyā, tava patino eva bhariyā, āsinti attho. Puna bhaddā –
造了广大善业的有情,会去往天处;
苏跋达,你要向他们讲述自己的出生。巴利
‘‘Pahūtakatakalyāṇā, te deve yanti pāṇino; Yesaṃ tvaṃ kittayissasi, subhadde jātimattano.
那么,你是以怎样的声誉,又是受了谁的教导呢?
凭什么样的布施和善行,才成了这样有名望的女子?巴利
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā anusāsitā; Kīdiseneva dānena, subbatena yasassinī.
“ 汝得如是殊胜,广大卓越已达;
天神!受问当说:此果报是何业所感?”巴利
‘‘Yasaṃ etādisaṃ pattā, visesaṃ vipulamajjhagā; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用三首偈颂来问。苏跋达又——巴利
Tīhi gāthāhi pucchi. Puna subhaddā –
昔我净信,亲手施八钵食,
供献于应受供养之僧团。巴利
‘‘Aṭṭheva piṇḍapātāni, yaṃ dānaṃ adadaṃ pure; Dakkhiṇeyyassa saṅghassa, pasannā sehi pāṇibhi.
“ 因为那样,我才有这样的色……
我的色相也照亮了一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
623 在这里,“已造众多善业者投生到那些天界”的意思是:造了许多善业、福德广大的人,以化生的方式投生到化乐天的天众当中。所谓“众生”,就是指这些有情。而在这些化乐天天众之中,你将宣说、讲述自己的投生来历——整句话应当这样连接理解。巴利
623. Tattha pahūtakatakalyāṇā te deve yantīti pahūtakatakalyāṇā mahāpuññā te nimmānaratino deve yanti uppajjanavasena gacchanti pāṇino sattā, yesaṃ nimmānaratīnaṃ devānaṃ antare tvaṃ attano jātiṃ kittayissasi kathesīti yojanā.
624 “以什么原因”是指由于什么理由。“以什么样的”这里的 eva 是表示集合的意思,也就是“以及以什么样的”,这样读才是对的。“以善行”是指以美好的行为,也就是以极其清净的戒。巴利
624.Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Kīdisenevāti evasaddo samuccayattho, kīdisena cāti attho, ayameva vā pāṭho. Subbatenāti sundarena vatena, suvisuddhena sīlenāti attho.
626 “八份团食”是指布施给八位比丘的团食而说的。“我给了”就是“我布施了”。巴利
626.Aṭṭhevapiṇḍapātānīti aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dinnapiṇḍapāte sandhāya vadati. Adadanti adāsiṃ.
苏跋达这样说完之后,跋陀又接着说道:巴利
Evaṃ subhaddāya kathite puna bhaddā –
我供养比你更多的比丘——持戒修梵行者,
以净信心亲手施饮食,使他们满足。巴利
‘‘Ahaṃ tayā bahutare bhikkhū, saññate brahmacārayo; Tappesiṃ annapānena, pasannā sehi pāṇibhi.
“ 我布施得比你更多,却投生到了低劣的身趣。
你只布施了那么少,怎么反而得到了这么殊胜广大的果报?
天女啊,请回答所问:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Tayā bahutaraṃ datvā, hīnakāyūpagā ahaṃ; Kathaṃ tvaṃ appataraṃ datvā, visesaṃ vipulamajjhagā; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他问了。在这里,“tayā”是离格中的具格。接着,苏跋达……巴利
Pucchi. Tattha tayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Puna subhaddā –
往昔我曾得见一位令人心生敬爱的比丘;
我以饭食邀请雷瓦达,以他自身为第八,共成八人。巴利
‘‘Manobhāvanīyo bhikkhu, sandiṭṭho me pure ahu; Tāhaṃ bhattena nimantesiṃ, revataṃ attanaṭṭhamaṃ.
他出于悲悯、关顾我的利益,是雷瓦达。
他对我说“布施给僧团吧”,我就照他的话做了。巴利
‘‘So me atthapurekkhāro, anukampāya revato; Saṅghe dehīti maṃvoca, tassāhaṃ vacanaṃ kariṃ.
“ 那份布施已经归于僧团,并且安立在不可衡量的境地中。
你布施给某个人的东西,对你来说不会有大果报。”巴利
‘‘Sā dakkhiṇā saṅghagatā, appameyye patiṭṭhitā; Puggalesu tayā dinnaṃ, na taṃ tava mahapphala’’nti. –
她讲述了自己所造的业。巴利
Attanā katakammaṃ kathesi.
631 在这其中,能令心意增长的,是指能使人增长心意、因为具备殊胜功德而值得敬重的人。已见的,是指通过邀请而被知道、被说起。所以她说:我以饭食邀请了雷瓦达,以雷瓦达自己为第八人。也就是说,我以饭食邀请了那位值得敬重、能令心意增长的圣者雷瓦达,以雷瓦达自己为第八人。巴利
631. Tattha manobhāvanīyoti manavaḍḍhanako uḷāraguṇatāya sambhāvanīyo. Sandiṭṭhoti nimantanavasena bodhito kathito. Tenāha ‘‘tāhaṃ bhattena nimantesiṃ, revataṃ attanaṭṭhama’’nti, taṃ manobhāvanīyaṃ ayyaṃ revataṃ attanaṭṭhamaṃ bhattena ahaṃ nimantesiṃ.
632-3 那位尊者雷瓦达为了让布施产生大果报,便成了我的利益先行者,是真心为我求利益的人。他对我说“应布施给僧伽”,意思是:“苏跋达,如果你是想布施给八位比丘,那么,供养僧伽的果报比供养个人的果报更大,所以你应该布施给僧伽,应该以僧伽为对象来布施。”这里说的就是那次布施。巴利
632-3.So me atthapurekkhāroti so ayyo revato dānassa mahapphalabhāvakaraṇena mama atthapurekkhāro hitesī. Saṅghe dehīti maṃvocāti ‘‘yadi tvaṃ subhadde aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dātukāmā, yasmā puggalagatāya dakkhiṇāya saṅghagatā eva dakkhiṇā mahapphalatarā, tasmā saṅghe dehi, saṅghaṃ uddissa dānaṃ dehī’’ti maṃ abhāsi. Tanti taṃ dānaṃ.
苏跋达这样说之后,跋陀接受了这个道理,并且更想照着去做——巴利
Evaṃ subhaddāya vutte bhaddā tamatthaṃ sampaṭicchantī uttari ca tathā paṭipajjitukāmā –
“ 今我始知,布施僧团果报广大;
既得人身,当慷慨乐施,远离悭吝。
我会一次又一次地把布施献给僧团,绝不松懈。”巴利
‘‘Idānevāhaṃ jānāmi, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ; Sāhaṃ gantvā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā; Saṅghe dānāni dassāmi, appamattā punappuna’’nti. –
她说完这首偈颂后,苏跋达却已回到自己的天界。这时,帝释天王看见苏跋达天女以自身的光明压过三十三天的所有天人而大放光明,也听到了她与众天女的交谈。苏跋达随即消失,帝释天神却不知道“这位叫什么”,巴利
Gāthamāha. Subhaddā pana attano devalokameva gatā. Atha sakko devānamindo sabbe deve tāvatiṃse attano sarīrobhāsena abhibhuyya virocamānaṃ subhaddaṃ devadhītaraṃ disvā tañca tāsaṃ kathāsallāpaṃ sutvā tāvadeva ca subhaddāya antarahitāya taṃ ‘‘ayaṃ nāmā’’ti ajānanto –
“ 这位与你交谈的天女是谁呢,贤女?
她在容貌上胜过所有三十三天的天人。”巴利
‘‘Kā esā devatā bhadde, tayā mantayate saha; Sabbe deve tāvatiṃse, vaṇṇena atirocatī’’ti. –
他问了跋陀。她也对他——巴利
Bhaddaṃ pucchi. Sāpissa –
“ 天帝,她过去生为人时,
她曾是我的共妻,也是我的妹妹,还是我年幼的小妹。
她向僧团做了布施,因为积了福德,所以光耀动人。”巴利
‘‘Manussabhūtā devinda, pubbe mānusake bhave; Sahabhariyā ca me āsi, bhaginī ca kaniṭṭhikā, Saṅghe dānāni datvāna, katapuññā virocatī’’ti. –
她说。接着,帝释天神为了说明她那份布施给僧团的供养具有大果报,就宣说了法。因此说:巴利
Kathesi. Atha sakko tassā saṅghagatāya dakkhiṇāya mahapphalabhāvaṃ dassento dhammaṃ kathesi. Tena vuttaṃ –
贤女啊,过去的妹妹以如法胜过你而大放光明。
她安立布施于无可估量的僧伽中。巴利
‘‘Dhammena pubbe bhaginī, tayā bhadde virocati; Yaṃ saṅghamhi appameyye, patiṭṭhāpesi dakkhiṇaṃ.
我曾于灵鹫山上向佛陀提问:
布施的异熟果,施于何处方得大果?巴利
‘‘Pucchito hi mayā buddho, gijjhakūṭamhi pabbate; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
祭祀之人,希福之众,
行有依福——布施何处,得大果报?巴利
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
那位佛陀为我授记,他知自己的业果;
布施分享的异熟,所施之处果广大。巴利
‘‘Taṃ me buddho viyākāsi, jānaṃ kammaphalaṃ sakaṃ; Vipākaṃ saṃvibhāgassa, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
向道者有四,住果者亦有四;
此僧伽正直,戒定慧具足。巴利
‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito.
祭祀之人、求福之众,
所修有依福德,施于僧伽,果报广大。巴利
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ.
这个僧团确实广大、崇高,就像大海一样深广难测;
这些最胜的人中雄杰的弟子们,正是放射光明的人,他们在宣说正法。巴利
‘‘Eso hi saṅgho vipulo mahaggato, esappameyyo udadhīva sāgaro; Ete hi seṭṭhā naravīrasāvakā, pabhaṅkarā dhammamudīrayanti.
凡为僧团施与布施,其施善施、善供、善献;
此供养归僧而安住,大果,为知世者所赞叹。巴利
‘‘Tesaṃ sudinnaṃ suhutaṃ suyiṭṭhaṃ, ye saṅghamuddissa dadanti dānaṃ; Sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā, mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā.
“ 那些忆念这样供养的人,心中生起喜悦,在世间游行。
他们彻底调伏了悭吝的污垢,连根拔除,无可指责,便往生到天界。”巴利
‘‘Etādisaṃ yaññamanussarantā, ye vedajātā vicaranti loke; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti.
637 这里,“以法”是指以因由或以理则。“你”这个形式在语法上是具格,但在这里表达的是从格的意义。现在,为了说明前面所说的“以法”这个因由,所以接着说:“你在不可测量的僧团中安立了布施。”“不可测量”是指:由于功德威力的缘故,以及自身所造诸业之果报的差别,无法加以衡量。巴利
637. Tattha dhammenāti kāraṇena ñāyena vā. Tayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Idāni taṃ ‘‘dhammenā’’ti vuttakāraṇaṃ dassetuṃ yaṃ saṅghamhi appameyye, patiṭṭhāpesi dakkhiṇa’’nti vuttaṃ. Appameyyeti guṇānubhāvassa attani katānaṃ kārānaṃ phalavisesassa ca vasena paminituṃ asakkuṇeyye.
638-9 这段义理是世尊当面听来、当面领受的,为了说明这一点,就说了“被问”等话。其中,“祭祀者”指布施的人。“期望福德的众生”:这是省略了鼻音后的表述,指那些渴望福德果报的众生。“属于所依的”:所依就是诸蕴,具有产生所依之性质,或者以所依为目的的,就叫“属于所依的”,也就是能产生有身、能给予结生与转起之果报的。巴利
638-9. Ayañca attho bhagavato sammukhā ca suto, sammukhā ca paṭiggahitoti dassento ‘‘pucchito’’tiādimāha. Tattha yajamānānanti dadantānaṃ. Puññapekkhāna pāṇinanti anunāsikalopaṃ katvā niddeso, puññaphalaṃ ākaṅkhantānaṃ sattānaṃ. Opadhikanti upadhi nāma khandhā, upadhissa karaṇasīlaṃ, upadhipayojananti vā opadhikaṃ, attabhāvajanakaṃ paṭisandhipavattivipākadāyakaṃ.
640 他像看掌中的庵摩罗果一样,清楚知道众生各自的业与业果,知道众生各自应得的福德和福德果报。或者,“saka”是把“saya”里的 ya 变成 ka 来说的,意思是“自己、自身”。巴利
640.Jānaṃ kammaphalaṃ sakanti sattānaṃ sakaṃ sakaṃ yathāsakaṃ puññaṃ puññaphalañca hatthatale āmalakaṃ viya jānanto. Sakanti vā yakārassa kakāraṃ katvā vuttaṃ, sayaṃ attanāti attho.
641 正在行道的人,就是处于道中的人。已成为正直者,是指由于正直的修行而达到正直,成为应受供养的人。以慧与戒而入定者,是指以慧和戒而安定,具足见与戒,具足圣者的见和圣者的戒。正是由此显示了他那胜义僧的本质。因为由见与戒的共同性而聚合,所以称为僧。或者,定就是定力,他拥有慧、戒和定,所以称为以慧与戒而入定者。由此,因他具足戒等三种法蕴,便显示了他那最上应供者的身份。巴利
641.Paṭipannāti paṭipajjamānā, maggaṭṭhāti attho. Ujubhūtoti ujupaṭipattiyā ujubhāvaṃ patto dakkhiṇeyyo jāto. Paññāsīlasamāhitoti paññāya sīlena ca samāhito, diṭṭhisīlasampanno ariyāya diṭṭhiyā ariyena sīlena ca samannāgato. Tenāpissa paramatthasaṅghabhāvameva vibhāveti. Diṭṭhisīlasāmaññena saṅghaṭitattā hi saṅgho . Atha vā samāhitaṃ samādhi, paññā sīlaṃ samāhitañca assa atthīti paññāsīlasamāhito. Tenassa sīlādidhammakkhandhattayasampannatāya aggadakkhiṇeyyabhāvaṃ vibhāveti.
643 “广大”和“宏伟”:因为功德而达到宏伟,所以叫“宏伟”;正因为这样,他人对他所作的种种供养奉事能带来广大的果报,所以叫“广大”。“如海”:就像水汇聚在其中而得名“海”的大海,用“有多少多少斛水”这样的说法也衡量不尽它的水;同样,这个人在功德方面也是不可衡量的。“正是这些”:这里的“hi”是表示强调的虚词,意思是“正是这些才是最上的”。关于这一点,确实这样说过:巴利
643.Vipulo mahaggatoti guṇehi mahattaṃ gatoti mahaggato, tato eva attani katānaṃ kārānaṃ phalavepullahetutāya vipulo. Udadhīva sāgaroti yathā udakaṃ ettha dhīyatīti ‘‘udadhī’’ti laddhanāmo sāgaro, ‘‘ettakāni udakāḷhakānī’’tiādinā udakato appameyyo, evamesa guṇatoti attho. Ete hīti hi-saddo avadhāraṇe nipāto, ete eva seṭṭhāti attho. Vuttañhetaṃ –
比丘们,无论有多少僧团或团体,如来的弟子僧团都被称为其中最殊胜的。巴利
‘‘Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (itivu. 90; a. ni. 4.34; 5.32).
“人雄的弟子”是指人中那些具足精进者的弟子。“作光明者”是指为世间带来智慧光明的人。“宣说法”是指他们宣说法。怎么宣说呢?因为法主确实已经把法炬安立在圣僧团中了。巴利
Naravīrasāvakāti naresu vīriyasampannassa narassa sāvakā. Pabhaṅkarāti lokassa ñāṇālokakarā. Dhammamudīrayantīti dhammaṃ uddisanti. Kathaṃ? Dhammasāminā hi dhammapajjoto ariyasaṅghe ṭhapito.
644 凡是把布施施给僧团的人,也就是那些以圣僧团为意向、乃至在世俗僧团中、最低限度乃至对种姓者施与布施的人,那布施即使是以分享的方式施出,也是苏丁那;即使是以迎请供养的方式献出,也是善献;即使是以大祭祀的方式供奉,也是善供。为什么呢?因为那供养归入僧团、已安立,有大果报,被世间智者所称赞。也就是说,诸佛、正自觉者以“阿难,我绝不以任何方式说个人供养比归入僧团的供养果报更大”“对期望福德的人,僧团确实是祭祀者的入口”“世间无上的福田”等语,称赞、称扬、赞叹它有大果报。巴利
644.Ye saṅghamuddissa dadanti dānanti ye sattā ariyasaṅghaṃ uddissa sammutisaṅghe antamaso gotrabhupuggalesupi dānaṃ dadanti, taṃ dānaṃ saṃvibhāgavasena dinnampi sudinnaṃ, āhunapāhunavasena hutampi suhutaṃ, mahāyāgavasena yiṭṭhampi suyiṭṭhameva hoti. Kasmā? Yasmā sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā mahapphalā lokavidūna vaṇṇitāti, lokavidūhi sammāsambuddhehi ‘‘na tvevāhaṃ, ānanda, kenaci pariyāyena saṅghagatāya dakkhiṇāya pāṭipuggalikaṃ dakkhiṇaṃ mahapphalataraṃ vadāmi (ma. ni. 3.380). Puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukhaṃ (ma. ni. 2.400; su. ni. 574; mahāva. 300). Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’’ti (ma. ni. 1.74; saṃ. ni. 5.997) ca ādinā mahapphalatā vaṇṇitā pasatthā thomitāti attho.
645 回忆着这样的祭祀:就是回忆自己为这样的僧团所做的布施。心生喜悦:就是生起了欢喜。调伏悭吝之垢连同其根本:悭吝本身因为会让心变得污浊,所以叫悭吝之垢;或者,悭吝以及嫉妒、贪、嗔等其他污垢,合起来叫悭吝之垢。这些又与无明、疑、颠倒等根本一起,所以叫连同根本。调伏、断除、镇伏之后,便无可指责地到达天界之处——应当这样连接理解。其余内容如前所说。巴利
645.Īdisaṃ yaññamanussarantāti etādisaṃ saṅghaṃ uddissa attanā kataṃ dānaṃ anussarantā. Vedajātāti jātasomanassā. Vineyya maccheramalaṃsamūlanti maccherameva cittassa malinabhāvakaraṇato maccheramalaṃ, atha vā maccherañca aññaṃ issālobhadosādimalañcāti maccheramalaṃ. Tañca avijjāvicikicchāvipallāsādīhi saha mūlehīti samūlaṃ vineyya vinayitvā vikkhambhetvā aninditvā saggamupenti ṭhānanti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
不过,这整个经过是帝释天神——诸天神之主——用“光芒闪耀,色彩夺目”等话告诉具寿大目犍连的。具寿大目犍连又向世尊报告。世尊以这件事作为因由,为在场的众人开示了法。那次开示让大众得到了利益。巴利
Imaṃ pana sabbaṃ pavattiṃ sakko devānamindo ‘‘daddallamānā vaṇṇenā’’tiādinā āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi, āyasmā mahāmoggallāno bhagavato ārocesi, bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosi.
7. 佩萨瓦蒂天宫注释巴利
7. Pesavatīvimānavaṇṇanā
佩萨瓦蒂天宫以水晶、白银和金网覆盖而成。它是怎么来的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,在摩揭陀国那拉咖村的一户大居士家族中,有一位名叫佩萨瓦蒂的媳妇。据说,当年迦叶世尊的金塔正在建造,塔高一由旬,她还是个小女孩,跟着母亲来到建塔的地方,问母亲:“妈妈,这些人在做什么?”母亲回答:“他们在做金砖,要建塔。”女孩听了,心里生起净信,对母亲说:“妈妈,我脖子上有一个小金饰,我想把它供养给佛塔。”母亲说:“好,你供养吧。”于是从她脖子上解下来,交给金匠,说:“这是这孩子布施的,把这个也加进去做成金砖吧。”金匠照做了。后来,这女孩命终,凭借这个功德,她生到天界,在善趣中不断流转。到了我们世尊的时代,她出生在那拉咖村,渐渐长到十二岁。巴利
Phalikarajatahemajālachannanti pesavatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena magadhesu nālakagāme ekasmiṃ gahapatimahāsārakule pesavatī nāma kulasuṇhā ahosi. Sā kira kassapassa bhagavato yojanike kanakathūpe kayiramāne dārikā hutvā mātarā saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ gantvā mātaraṃ pucchi ‘‘kiṃ ime, amma, karontī’’ti? ‘‘Cetiyaṃ kātuṃ suvaṇṇiṭṭhakā karontī’’ti. Taṃ sutvā dārikā pasannamānasā mātaraṃ āha – ‘‘amma, mama gīvāya idaṃ sovaṇṇamayaṃ khuddakapiḷandhanaṃ atthi, imāhaṃ cetiyatthāya demī’’ti. Mātā ‘‘sādhu dehī’’ti vatvā taṃ gīvato omuñcitvā suvaṇṇakārassa hatthe adāsi ‘‘idaṃ imāya dārikāya pariccajitaṃ, imampi pakkhipitvā iṭṭhakaṃ karohī’’ti. Suvaṇṇakāro tathā akāsi. Sā dārikā aparabhāge kālaṃ katvā teneva puññakammena devaloke nibbattitvā sugatiyaṃyeva aparāparaṃ saṃsarantī amhākaṃ bhagavato kāle nālakagāme nibbattā anukkamena dvādasavassikā jātā.
有一天,她拿着母亲给的钱去买油,走进了一家店铺。那家店里有个良家子弟,他父亲曾为他埋藏了许多金银和珍珠、摩尼宝珠等宝物。店主因为业力的缘故,看那些宝物时,它们显现出来的却是瓦砾和碎石的样子。于是他从里面取出一部分堆在一起,想验证一下:“如果是有福德的人,这些应该会变成金银吧。”这时那个女孩看见了,就说:“为什么把宝物这样堆在店里?难道不该好好收起来吗?”店主听了这话,心想:“这女孩有大福德,靠她的力量,这些全都会变成金银,供我们使用。我要把她娶进家门。”于是他到女孩母亲那里,请求说:“请把这女孩许配给我儿子吧。”他送了丰厚的聘礼,办了婚事,把她娶回了家。后来,他了解到她的戒行和品行,就打开宝库对她说:“你在这里看到什么?”她回答说:“我看到堆成堆的金银和摩尼宝珠。”店主说:“这些东西因为我们的业力,本来就要消失不见了,但靠你殊胜的福德,它们又重新变得殊胜起来。所以从今以后,这个家里的一切都由你来掌管,我们只享用你所给的。”从此以后,大家就叫她“佩萨瓦蒂”。巴利
Sā ekadivasaṃ mātarā pesitaṃ mūlaṃ gahetvā telatthāya aññataraṃ āpaṇaṃ agamāsi. Tasmiñca āpaṇe aññataro kuṭumbiyaputto pitarā nidahitvā ṭhapitaṃ bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ muttāmaṇiratanāni ca gahetuṃ uddharanto āpaṇiko kammabalena kathalapāsāṇasakkhararūpena upaṭṭhahantāni disvā tato ekadesaṃ ‘‘puññavantānaṃ vasena hiraññasuvaṇṇādi bhavissatī’’ti vīmaṃsituṃ rāsiṃ katvā ṭhapesi. Atha naṃ sā dārikā disvā ‘‘kasmā āpaṇe ratanāni evaṃ ṭhapitāni, nanu nāma sammadeva paṭisāmetabbānī’’ti āha. Āpaṇiko taṃ sutvā ‘‘mahāpuññā ayaṃ dārikā, imissā vasena sabbamidaṃ hiraññādi eva hutvā amhākaṃ viniyogaṃ gamissati, saṅgaṇhissāmi na’’nti cintetvā tassā mātu santikaṃ gantvā ‘‘imaṃ dārikaṃ mayhaṃ puttassatthāya dehī’’ti vāretvā bahudhanaṃ datvā āvāhavivāhaṃ katvā taṃ attano gehaṃ ānesi. Athassā sīlācāraṃ ñatvā bhaṇḍāgāraṃ vivaritvā ‘‘kiṃ ettha passasī’’ti vatvā tāya ‘‘hiraññasuvaṇṇamaṇimeva rāsikataṃ passāmī’’ti vutte ‘‘etāni amhākaṃ kammabalena antaradhāyantāni tava puññavisesena puna visesāni jātāni, tasmā ito paṭṭhāya imasmiṃ gehe sabbaṃ tvaṃyeva vicārehi , tayā dinnameva mayaṃ paribhuñjissāmā’’ti vatvā tato pabhuti taṃ ‘‘pesavatī’’ti vohariṃsu.
那时,具寿法将(舍利弗)知道自己寿命已尽,心想:“我要先报答母亲鲁帕舍利婆罗门女的养育之恩,然后再入般涅槃。”于是他前往世尊那里,请求允许自己入般涅槃。得到世尊许可后,他示现了广大的神通变化,用许多千次赞叹赞叹世尊。之后,他面向世尊退去,直到看不见世尊的地方,再次礼拜,然后由比丘僧团围绕,离开精舍。他为比丘僧团作了教诫,又安慰了具寿阿难,让四众弟子回去。接着他渐次来到那拉咖村,使母亲建立于入流果。破晓时分,他在自己出生的房间里般涅槃。他般涅槃后,天人和人们为了处理他的遗体,过了七天,用沉香、栴檀等香木堆起高达百肘的荼毗堆。巴利
Tena ca samayena āyasmā dhammasenāpati attano āyusaṅkhārānaṃ parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘mayhaṃ mātuyā rūpasāribrāhmaṇiyā posāvanikamūlaṃ datvā parinibbāyissāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā parinibbānaṃ anujānāpetvā satthu āṇāya mahantaṃ pāṭihāriyaṃ dassetvā anekehi thutisahassehi bhagavantaṃ thometvā yāva dassanavisayātikkamā abhimukhova apakkamitvā puna vanditvā bhikkhusaṅghaparivuto vihārā nikkhamma bhikkhusaṅghassa ovādaṃ datvā āyasmantaṃ ānandaṃ samassāsetvā catassopi parisā nivattetvā anukkamena nālakagāmaṃ patvā mātaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā paccūsasamaye jātovarake parinibbāyi. Parinibbutassa cassa sarīrasakkārakaraṇavasena devā ceva manussā ca sattāhaṃ vītināmesuṃ, agarucandanādīhi hatthasatubbedhaṃ citakamakaṃsu.
佩萨瓦蒂听说长老已经般涅槃,心想“我要去供养”,就让人带上装满金花和香料的匣子,准备出发。她向公公告假时,公公说:“你身子重,那边人又多又挤,派人把花和香送过去就行了,你自己留在家里吧。”但她已经生起信心,不听公公的话,心想:“就算我因此有性命危险,也一定要去供养、礼敬!”于是她带着随从到了那里,用香、花等做了供养,然后合掌站着。那时,前来供养长老的国王随从里,有一头大象发了狂,冲到那个地方。人们看到后害怕丧命,纷纷逃跑,佩萨瓦蒂在人群的推挤中跌倒,被众人踩踏而死。她做完供养和礼敬,心里满是对长老的信心,命终之后当即投生到三十三天,还有一千位天女做她的随从。巴利
Pesavatīpi therassa parinibbānaṃ sutvā ‘‘gantā pūjessāmī’’ti suvaṇṇapupphehi gandhajātehi ca pūritāni caṅkoṭakāni gāhāpetvā gantukāmā sasuraṃ āpucchitvā tena ‘‘tvaṃ garubhārā, tattha ca mahājanasammaddo, pupphagandhāni pesetvā idheva hohī’’ti vuttāpi saddhājātā ‘‘yadipi me tattha jīvitantarāyo siyā, gantāva pūjāsakkāraṃ karissāmī’’ti taṃ vacanaṃ aggahetvā saparivārā tattha gantvā gandhapupphādīhi pūjetvā katañjalī aṭṭhāsi. Tasmiñca samaye theraṃ pūjetuṃ āgatānaṃ rājaparisānaṃ hatthī matto hutvā taṃ padesaṃ upagañchi. Taṃ disvā maraṇabhayabhītesu manussesu palāyantesu janasammaddena patitaṃ pesavatiṃ mahājano akkamitvā māresi. Sā pūjāsakkāraṃ katvā theragatāya saddhāya sampannacittā eva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi.
她立刻观察自己所得的天界福报,心想:“我到底是靠什么功德才得到这些的?”当她推究其原因,看到那是由于对那位长老所作的供养与恭敬,内心对三宝生起深信,便想去礼拜世尊。她被一千名天女围绕,身体以六十车重的庄严饰品装扮,以广大的天界神通,像月亮和太阳一样照耀十方,连同天宫一起前来。她从自己的天宫下来,向世尊礼敬后,合掌站立。那时,具寿旺吉萨坐在世尊身边,对世尊这样说:“世尊,我想请问这位天女她造了什么业。”世尊说:“旺吉萨,你问吧。”于是,具寿旺吉萨想请问这位天女所造的业,就先描述她的天宫:巴利
Sā tāvadeva attano dibbasampattiṃ oloketvā ‘‘kīdisena nu kho puññena mayā esā laddhā’’ti, tassā hetuṃ upadhārentī theraṃ uddissa kataṃ pūjāsakkāraṃ disvā, ratanattaye abhippasannamānasā satthāraṃ vandituṃ accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā sumahatiyā deviddhiyā cando viya ca sūriyo viya ca dasa disā obhāsayamānā saha vimānena āgantvā vimānato oruyha bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Tena ca samayena āyasmā vaṅgīso bhagavato samīpe nisinno bhagavantaṃ evamāha ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā imissā devatāya katakammaṃ pucchitu’’nti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha āyasmā vaṅgīso tāya devatāya katakammaṃ pucchitukāmo paṭhamaṃ tāvassā vimānaṃ saṃvaṇṇento āha –
我看到一片用琉璃、白银和黄金织成的网覆盖着,地面色彩斑斓、图案多样,真是美得让人心里欢喜。
这座天宫位于空中,是精心建造的,有牌楼点缀,散布着宝石,美丽又庄严。巴利
‘‘Phalikarajatahemajālachannaṃ, vividhacitratalamaddasaṃ surammaṃ; Byamhaṃ sunimmitaṃ toraṇūpapannaṃ, rucakupakiṇṇamidaṃ subhaṃ vimānaṃ.
就像秋天的太阳驱散黑暗,放出千道光芒,照耀着十方天空。
你的这座天宫也这样发光,就像夜晚天空中冒烟的火焰。巴利
‘‘Bhāti ca dasa disā nabheva suriyo, sarade tamonudo sahassaraṃsī; Tathā tapati midaṃ tava vimānaṃ, jalamiva dhūmasikho nise nabhagge.
就像欺骗眼睛,又像闪电,这悦意之物置于空中;
琵琶、鼓和铙钹敲击鸣响,这座城繁荣富足,就像你的因陀罗城一样。巴利
‘‘Musatīva nayanaṃ sateratāva, ākāse ṭhapitamidaṃ manuññaṃ; Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhaṃ, iddhaṃ indapuraṃ yathā tavedaṃ.
红莲、白莲、青莲、蓝莲,悦意花、般度迦花与诺迦花丛生;
娑罗树繁花盛开,无忧树芬芳,种种树梢的甜香弥漫此地。巴利
‘‘Padumakumuduppalakuvalayaṃ , yodhikabandhukanojakā ca santi; Sālakusumitapupphitā asokā, vividhadumaggasugandhasevitamidaṃ.
与娑罗树、面包果树和菩迦树交织在一起,垂挂着吉祥草和香茅花盛开的藤蔓;
有一座像宝网一样、光荣的、令人心生欢喜的莲池,正呈现在你面前。巴利
‘‘Saḷalalabujabhujakasaṃyuttā, kusakasuphullitalatāvalambinīhi; Maṇijālasadisā yasassinī, rammā pokkharaṇī upaṭṭhitā te.
水里长出来的各种花,还有陆地上生长的各种树,
不论是人间花木、非人花木,还是天界花木,全都在你的住处生长出来。巴利
‘‘Udakaruhā ca yetthi pupphajātā, thalajā ye ca santi rukkhajātā; Mānusakāmānussakā ca dibbā, sabbe tuyhaṃ nivesanamhi jātā.
“ 你是靠什么样的自制与调伏,才得到这个果报?又是凭着什么样的业果,投生到这里?
你是怎样得到这座天宫的,请接着往下说,睫毛美丽的天女。”巴利
‘‘Kissa saṃyamadamassayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapannā; Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsiḷārapamhe’’ti.
646 在那里,我看到种种色彩斑斓、布局巧妙的地面和地板;它们上下四周,全被水晶宝石所成的墙壁、银和金所成的网覆盖着——那正是水晶、银、金交织而成的网。“善喜”就是非常令人欢喜。“天宫”就是住处,因为愿意住的人住在这里。“备有牌楼”就是具备由种种花鬘工艺等装饰得绚丽多彩的七宝所成的牌楼;或者“牌楼”是门楼宫殿的名称,这座天宫具备那种多层而形态华丽的牌楼。“散布着金块”就是庭院里散布着金色的沙粒。因为金色的块状物与沙粒相似,所以名为“rucā”(金块);ruca 本身就是 rucaka,因此说 rucaka。“Subha”(清净/善妙)就是清净庄严,或者善妙地光辉照耀,所以是 subha。“Vimāna”(天宫)就是殊胜的殿堂,意思是体量广大。巴利
646. Tattha phalikarajatahemajālachannanti phalikamaṇīhi rajatahemajālehi ca chāditaṃ, phalikamaṇimayāhi bhittīhi rajatahemamayehi jālehi ca samantato heṭṭhā ca upari ca chāditaṃ, vividhavaṇṇānaṃ vicittasannivesānañca talānaṃ bhūmīnaṃ vasena vividhacitratalaṃ addasaṃ passiṃ. Surammanti suṭṭhu ramaṇīyaṃ. Viharitukāmā vasanti etthāti byamhaṃ, bhavanaṃ. Toraṇūpapannanti vividhamālākammādivicittena sattaratanamayena toraṇena upetaṃ. Toraṇanti vā dvārakoṭṭhakapāsādassa nāmaṃ, tena ca anekabhūmakena vicittākārena taṃ vimānaṃ upetaṃ. Rucakupatiṇṇanti suvaṇṇavālikāhi okiṇṇaṅgaṇaṃ. Vālikasadisā hi suvaṇṇakhaṇḍā rucā nāma, rucameva rucakanti vuttaṃ. Subhanti sobhati, suṭṭhu bhātīti vā subhaṃ. Vimānanti visiṭṭhamānaṃ, pamāṇato mahantanti attho.
647 “照耀”就是发光、闪亮。“就像天空中的太阳”就是像虚空里的太阳一样。“秋季”就是秋天的时候。“除暗者”就是驱散黑暗的。“如此照耀”是说:就像秋季里千道光芒的太阳照耀那样,你的这座天宫也这样照耀、发光,其中的“m”是连音用的。“如火焰有烟尖”就是像燃烧的火。因为从火的顶端能看见烟,所以火也被叫作“烟尖”“烟旗”。“夜间”就是安坐,意思是夜晚。“在天空高处”指天空的一部分,也就是虚空之处。或者也有读作“山顶”的版本,意思是在山峰上。这是你的天宫——应该这样连接起来理解。巴利
647.Bhātīti jotati ujjalati. Nabheva suriyoti ākāse ādicco viya. Saradeti saradasamaye. Tamonudoti andhakāraviddhaṃsano. Tathā tapati midanti yathā saradakāle sahassaraṃsī sūriyo, tathā tapati dibbati idaṃ tava vimānaṃ, ma-kāro padasandhikaro. Jalamiva dhūmasikhoti jalanto aggi viya. Aggi hi tassa aggato dhūmo paññāyatīti ‘‘dhūmasikho dhūmaketū’’ti ca vuccati. Niseti nisati, rattiyanti attho. Nabhaggeti nabhakoṭṭhāse, ākāsapadeseti vuttaṃ hoti. ‘‘Nagagge’’ti vā pāṭho, pabbatasikhareti attho. Idaṃ tava vimānanti yojanā.
648 “夺人眼目”是说,它自身的光明极其耀眼,让看的人眼睛像被夺走一样,根本没法发挥看东西的作用。所以接着说“具有闪电性”,意思就是像闪电一样。“具箜篌、鼓、合击与钹音”是说,大箜篌等各种箜篌、大鼓等各种鼓,还有手掌拍击和铜钹等声音交织在一起,汇成一片和谐的音声。“成就”是说,这座天宫被天子、天女以及天界的种种圆满所充满。“如同因达城”就是像善见城一样。巴利
648.Musatīvanayananti ativiya attano pabhassaratāya paṭihanantaṃ dassanakiccaṃ kātuṃ adentaṃ olokentānaṃ cakkhuṃ musati viya. Tenāha ‘‘sateratāvā’’ti, vijjulatā viyāti attho. Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhanti mahatīādivīṇānaṃ bheriādipaṭahānaṃ hatthatāḷakaṃsatāḷānañca saddehi ghositaṃ ekaninnādaṃ. Iddhanti devaputtehi devadhītāhi dibbasampattiyā ca samiddhaṃ. Indapuraṃ yathāti sudassananagaraṃ viya.
649 莲花、睡莲、青莲和蓝莲,合在一起说成“莲花睡莲青莲蓝莲”,是以整体为一来说的。“有”这个说法要调整语序来理解。其中,举“莲花”时也包含了白莲;举“睡莲”时包含了白睡莲、红睡莲等所有睡莲;举“青莲”时包含了红青莲或一切青莲品种;举“蓝莲”时则特指蓝莲花,应当这样理解。“有茉莉、般度吉花、阿诺迦花”中的“ca”只是助词,意思是那里有茉莉树、般度吉树、阿诺迦树。有些论师把此处读作“也有阿诺迦花”,解释说“也有阿诺迦花”。“蓬蓬勃勃开着花的无忧树”应当连接起来理解为:开着花的沙罗树、开着花的无忧树。“此由种种树木的妙香所亲近”意思是:你的这座天宫,被各种殊胜树木的美好芳香所亲近、所弥漫。巴利
649. Padumāni ca kumudāni ca uppalāni ca kuvalayāni ca padumakumuduppalakuvalayanti ekattavasena vuttaṃ. Atthīti vacanaṃ pariṇāmetvā yojetabbaṃ. Tattha padumaggahaṇena puṇḍarīkampi gahitaṃ, kumudaggahaṇena setarattabhedāni sabbāni kumudāni, uppalaggahaṇena rattauppalaṃ sabbā vā uppalajāti, kuvalayaggahaṇena nīluppalameva gahitanti veditabbaṃ. Yodhikabandhukanojakā ca santīti ca-kāro nipātamattaṃ, yodhikabandhujīvakaanojakarukkhā ca santīti attho. Keci ‘‘anojakāpi santī’’ti pāṭhaṃ vatvā ‘‘anojakāpīti vuttaṃ hotī’’ti atthaṃ vadanti. Sālakusumitapupphitā asokāti sālā kusumitā pupphitā asokāti yojetabbaṃ . Vividhadumaggasugandhasevitamidanti nānāvidhānaṃ uttamarukkhānaṃ sobhanehi gandhehi sevitaṃ paribhāvitaṃ idaṃ te vimānanti attho.
650 与岸边的沙罗树、面包果树和跋折迦树相连。跋折迦是一种很香的树,据说只生长在天界和香醉山,别处没有。垂挂着俱舍草等盛开的花蔓,意思是:由俱舍草、棕榈、椰子等草类植物垂挂下来的藤蔓等,连同盛开的花蔓,交织在一起。如宝网,是指水像宝珠织成的网一样。另一种读法是“如宝网”,意思是水像宝珠一样。具誉者,是对这位天神的称呼。为你所立,是说具有上述功德、令人喜爱的莲池,就坐落在你的天宫旁边。巴利
650.Saḷalalabujabhujakasaṃyuttāti tīre ṭhitehi saḷalehi labujehi bhujakarukkhehi ca sahitā. Bhujako nāma eko sugandharukkho devaloke ca gandhamādane ca atthi, aññattha natthīti vadanti. Kusakasuphullitalatāvalambinīhīti kusakehi tālanāḷikerādīhi tiṇajātīhi olambamānāhi santānakavalliādīhi suṭṭhu kusumitalatāhi ca saṃyuttāti yojanā. Maṇijālasadisāti maṇijālasadisajalā. ‘‘Maṇijalasadisā’’tipi pāḷi, maṇisadisajalāti attho. Yasassinīti devatāya ālapanaṃ. Upaṭṭhitā teti yathāvuttaguṇā ramaṇīyā pokkharaṇī tava vimānasamīpe ṭhitā.
651 “水生”是指前面说过的莲花之类。“凡有”就是那些存在的。“陆生”是指素馨等陆地上生长的。而“凡有”还包括其他一切树木,无论是开花的还是结果的,它们也都存在于你的天宫附近。巴利
651.Udakaruhāti yathāvutte padumādike sandhāya vadati. Yetthīti ye atthi. Thalajāti yodhikādikā. Ye ca santīti ye aññepi rukkhajātā pupphūpagā ca phalūpagā ca, tepi tava vimānasamīpe santiyeva.
652 “是什么克制与调御的果报?”意思是:在身克制等种种克制中,是哪种克制?在调伏诸根等种种调御中,是哪种调御,带来了这个果报?因为令众生投生的业和招感受用快乐的业可能不同,所以先问“你以什么业报生到这里”,接着又说“以及你是怎样获得这座天宫的”。其中,“以业报”是指“以已经成熟结果的业报”,这是表示特征的具格用法,句中有省略。“随其迹而说”意思是:你要顺着我刚才所说的那句话的线索,说出与之相应的业行。“广长睫”是指浓密厚实、修长交合的睫毛,也就是像牛眼那样端严的睫毛。巴利
652.Kissa saṃyamadamassayaṃ vipākoti kāyasaṃyamādīsu kīdisassa saṃyamassa, indriyadamanādīsu kīdisassa damassa ayaṃ vipāko. Kenāsīti aññameva upapattinibbattakaṃ, aññaṃ upabhogasukhanibbattakaṃ hotīti ‘‘kenāsi kammaphalenidhūpapannā’’ti vatvā puna ‘‘yathā ca te adhigatamidaṃ vimāna’’nti āha. Tattha kammaphalenāti kammaphalena vipaccituṃ āraddhenāti vacanaseso, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Tadanupadaṃ avacāsīti taṃ kammaṃ mayā vuttapadassa anupadaṃ anurūpapadaṃ katvā katheyyāsi. Aḷārapamheti bahalasaṃhatapakhume, gopakhumeti adhippāyo.
这时,一位天神说道:巴利
Atha devatā āha –
就像我所证得的这座天宫,有苍鹭、孔雀和鹧鸪成群结队地在这里活动;
有神圣的天鹅王往来游嬉,水鸟、野鸭和杜鹃鸟在那里婉转鸣叫。巴利
‘‘Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, koñcamayūracakora saṅghacaritaṃ; Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇaṃ, dijakāraṇḍavakokilābhinaditaṃ.
种种相续开花树,紫葳阎浮无忧等树具足;
我如何证得此天宫,我为你宣说,尊者,请听。巴利
‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhā , pāṭalijambuasokarukkhavantaṃ; Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, taṃ te pavedayāmi suṇohi bhante.
尊者,在摩揭陀那座殊胜王城的东边,有一个叫那拉卡的村子。
在那里,我前世曾是媳妇,那里的人都知道我叫佩萨瓦提。巴利
‘‘Magadhavarapuratthimena, nālakagāmo nāma atthi bhante; Tattha ahosiṃ pure suṇisā, pesavatīti tattha jāniṃsu mamaṃ.
我恭敬那位通达法义、善巧于法、为天人所供养的伟大者,
我满心欢喜,用花朵向伍巴帝萨——那位已寂灭、不可衡量的圣者——散花供养。巴利
‘‘Sāhamapacitatthadhammakusalaṃ, devamanussapūjitaṃ mahantaṃ; Upatissaṃ nibbutamappameyyaṃ, muditamanā kusumehi abbhukiriṃ.
“ 礼敬了那位已到达最高境界、还带着最后之身的殊胜仙人之后,
我舍弃了人身,投生到三十三天,如今就住在这个天宫里。”巴利
‘‘Paramagatigatañca pūjayitvā, antimadehadharaṃ isiṃ uḷāraṃ; Pahāya mānusakaṃ samussayaṃ, tidasagatā idha māvasāmi ṭhāna’’nti.
653 在这当中,“鹤、孔雀、鹌鹑群到处活动”,是指鹤、孔雀、鹌鹑等鸟群在各处游荡。“天界戏水鸟和天鹅王所行之处”,是指那些因为在水中游动而得名“戏水鸟”的水鸟,以及天鹅王,在那里到处活动。“各种鸟、迦兰陀鸟、杜鹃等鸣叫”,是指迦兰陀鸟、杜鹃以及其他各种鸟发出鸣叫声。巴利
653. Tattha koñcamayūracakorasaṅghacaritanti sārasasikhaṇḍikumbhakārakukkuṭagaṇehi tattha tattha vicaritaṃ. Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇanti udake pilavitvā vicaraṇato ‘‘pilavā’’ti laddhanāmehi udakasakuṇehi haṃsarājehi ca tahiṃ tahiṃ vicaritaṃ. Dijakāraṇḍavakokilābhinaditanti kāraṇḍavehi kādambehi kokilehi aññehi ca dijehi abhināditaṃ.
654 有种种蔓藤与花树的种种:意思是拥有种种枝条和旁枝的种种花树,即种种蔓藤与花树;因为有了它们,才有种种斑斓形态、种种奇妙的布局,所以叫“有种种蔓藤与花树的种种”。本来应该说“种种”(vividha),这里却说成了“vividhā”。“蔓藤”(santānaka)就是欲藤;这里种种花树也以种种方式存在,或者因为那些蔓藤与花树而显得种种不同,所以叫“有种种蔓藤与花树的种种”。也有人读作“有种种蔓藤与花树的种种,具有喇叭花树、阎浮树和无忧树”,这时应该把“花树存在”这句话引出来连接。或者,“花树”(puppharukkhā)是一种不带格尾的说法,说的是花树存在。巴利
654.Nānāsantānakapuppharukkhavividhāti nānāvidhasākhāpasākhavantā nānāpuppharukkhā nānāsantānakapuppharukkhā , tehi vividhaṃ cittākāraṃ vicittasannivesaṃ nānāsantānakapuppharukkhavividhā . ‘‘Vividha’’nti hi vattabbe ‘‘vividhā’’ti vuttaṃ. Santānakāti hi kāmavalliyo, nānāvidhapuppharukkhā ca vividhā ettha santi , tehi vā vividhanti nānāsantānakapuppharukkhavividhā. ‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhaṃ, pāṭalijambuasokarukkhavanta’’nti ca keci paṭhanti. Tehi ‘‘puppharukkhā santī’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Puppharukkhā’’ti vā avibhattikaniddeso, puppharakkhanti vuttaṃ hoti.
655 在摩揭陀最殊胜的地方——摩揭陀国的东部,因为那里是成正觉的圣地,所以说是“摩揭陀胜方之东”。至于“往昔我曾是儿媳”:过去我在那拉咖村的一户居士家里,曾经做过儿媳。巴利
655.Magadhavarapuratthimenāti magadhavare puratthimena, abhisambodhiṭṭhānatāya uttame magadharaṭṭhe puratthimadisāya. Tattha ahosiṃ pure suṇisāti pubbe ahaṃ tasmiṃ nālakagāme ekasmiṃ gahapatikule suṇisā suṇhā ahosiṃ.
656 “他”,就是她本人。对义和法都善巧,就是“义法善巧”,指世尊。因为为此而成为应受供养的义法善巧者,就是“应供义法善巧者”,指法将军舍利弗,也就是他。或者,“应供”就是寂灭,也就是涅槃;他对这涅槃以及其余相关的义和法都善巧。又或者,他对值得供养、值得尊敬的义和法——也就是灭与道——都善巧。所谓“大”,是因为具足广大而殊胜的戒蕴等。“以花”,是指用珍宝所成的花,以及其他各种花。巴利
656.Sāti sayaṃ. Atthe ca dhamme ca kusaloti atthadhammakusalo, bhagavā. Apacito atthadhammakusalo etenāti apacitatthadhammakusalo, dhammasenāpati, taṃ. Apacitaṃ vā apacayo, nibbānaṃ, tasmiṃ avasiṭṭhaatthadhamme ca kusalaṃ, apacite vā pūjanīye atthe dhamme nirodhe magge ca kusalaṃ. Mahantehi uḷārehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā mahantaṃ. Kusumehīti ratanamayehi itarehi ca kusumehi.
657 已到达最胜归趣:指证得无余涅槃。身:指身体。往三十三天者:即前往三十三天处,投生于三十三天的天众之中。于此:即在此天界。我住于此处:我安住在这座天宫。其余部分如前所说。巴利
657.Paramagatigatanti anupādisesanibbānaṃ pattaṃ. Samussayanti sarīraṃ. Tidasagatāti tidasabhavanaṃ gatā, tāvatiṃsaṃ devanikāyaṃ upapannā. Idhāti imasmiṃ devaloke. Āvasāmi ṭhānanti imaṃ vimānaṃ adhivasāmi. Sesaṃ vuttanayameva.
世尊以尊者旺吉萨与天女的这段对话为起因,为已经到齐的大众详细开示了法。那次开示对大众很有利益。巴利
Evaṃ āyasmatā vaṅgīsena devatāya ca kathitakathāmaggaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā bhagavā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
8. 茉莉卡天宫注释巴利
8. Mallikāvimānavaṇṇanā
黄衣黄幢,说的是玛离咖夫人的天宫。她的这个故事是怎么来的呢?从初转法轮开始,直到度化游方者苏跋达,佛陀应做之事皆已完成。世尊在拘尸那罗的优婆跋达那、末罗王族的娑罗林中两棵沙罗树之间,于毗舍佉月满月日的黎明时分,以无余涅槃界般涅槃。世间导师的遗体受诸天神与众人供养之时,那位当时住在拘尸那罗、名叫玛离咖的近事女——跋耆罗末罗之妻、末罗王族之女——满怀信心与欢喜,像大近事女毗舍佉那样装扮自己:先用香水洗净自己佩戴的大蔓草装饰,再用细棉布擦干净,又取来许多香、花等物,供养世尊的遗体。这里是简略的叙述,详细的事迹在《法句经注》里已经说过了。巴利
Pītavatthepītadhajeti mallikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Dhammacakkappavattanamādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallarājūnaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamāyaṃ paccūsavelāyaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute bhagavati lokanāthe devamanussehi tassa sarīrapūjāya kayiramānāya tadā kusinārāyaṃ vasamānā bandhulamallassa bhariyā mallarājaputtī mallikā nāma upāsikā saddhā pasannā visākhāya mahāupāsikāya pasādhanasadisaṃ attano mahālatāpasādhanaṃ gandhodakena dhovitvā dukūlacumbaṭakena majjitvā aññañca bahuṃ gandhamālādiṃ gahetvā bhagavato sarīraṃ pūjesi. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana mallikāvatthu dhammapadavaṇṇanāyaṃ āgatameva.
她后来命终,投生到三十三天。凭着这份供养的功德之力,她获得了其他天人所没有的殊胜天界福报。她的天宫和衣饰庄严华丽,七宝闪耀,尤其是金色的光明,极其璀璨,仿佛向四面八方倾泻着金色的水流,遍洒金光。那时,尊者那拉达正游行于天界,看见她便走了过去。她见到尊者,行礼合掌,站在一旁。尊者对她说:巴利
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, tena pūjānubhāvena assā aññehi asādhāraṇā uḷārā dibbasampatti ahosi. Vatthālaṅkāravimānāni sattaratanasamujjalāni visesato siṅgīsuvaṇṇobhāsāni ativiya pabhassarāni sabbā disā āsiñcamānāva suvaṇṇarasadhārāpiñjarā karonti. Athāyasmā nārado devacārikaṃ caranto taṃ disvā upagañchi. Sā taṃ disvā vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. So taṃ –
身着黄衣、高张黄幡,遍体黄饰庄严;
身披悦目黄裳,宛如佩着璎珞,光彩照人。巴利
‘‘Pītavatthe pītadhaje, pītālaṅkārabhūsite; Pītantarāhi vaggūhi, apiḷandhāva sobhasi.
戴螺钏、饰金环,
覆金网、众宝为鬘——汝是何人?巴利
‘‘Kā kambukāyūradhare, kañcanāveḷabhūsite; Hemajālakasañchanne, nānāratanamālinī.
有黄金做的和红珊瑚做的,还有珍珠做的和水晶做的;
用猫眼石和红宝石装饰,又用鸽子眼宝石点缀得绚丽多彩。巴利
‘‘Sovaṇṇamayā lohitaṅgamayā ca, muttāmayā veḷuriyamayā ca; Masāragallā sahalohitaṅgā, pārevatakkhīhi maṇīhi cittatā.
这里,有这种声音,有那种声音:孔雀的鸣叫,天鹅的鸣叫,迦陵频伽鸟的鸣叫。
它们的声音听起来很悦耳,就像五种乐器被巧妙演奏一样。巴利
‘‘Koci koci ettha mayūrasussaro, haṃsassarañño karavīkasussaro; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
你的车乘美好又可爱,用种种珍宝装饰而成。
用种种不同色泽的材质,像精心分布过一样,显得光彩夺目。巴利
‘‘Ratho ca te subho vaggu, nānāratanacittito; Nānāvaṇṇāhi dhātūhi, suvibhattova sobhati.
你站在那辆像黄金圆盘一样颜色的车上,在这片地方说话;
天神啊,我问你,请你告诉我:这是哪种业所带来的果报?——他这样问道。巴利
‘‘Tasmiṃ rathe kañcanabimbavaṇṇe, yā tvaṃ ṭhitā bhāsasimaṃ padesaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. – pucchi;
658 在那里,所谓“黄衣”,是指因为像极清净的黄金一样闪耀光亮,所以呈现黄色的下衣。所谓“黄幢”,是指在宫殿门口和车上竖起的金制大幢,因此是呈现黄色光辉的幢。所谓“以黄色装饰庄严”,是指用带黄色光辉的饰物来打扮。虽然饰物本来就有种种不同的光芒交织、由各种珠宝点缀得璀璨夺目,但因为这是由那样殊胜的善行所生,又被极清净的黄金光网所照耀,所以她的饰物特别显出黄色光泽。所谓“黄色内衣”,是指黄色的上衣。在“以内衣和上衣为限,比丘应从那里受用衣”等语中,“内衣”一词出现在下衣之义中,但在这里,应如“内衣之衣”等语一样,看作上衣。内衣、上衣、上衣衣、近缚衣,这些都是同义词。所谓“美丽”,是指美妙、细滑、柔软。所谓“你确实美丽”,是指你虽然没有用这些饰物打扮,却以自己的容貌圆满而美丽。而那些饰物触及你的身体后也显得美丽,因此,即使没有打扮,你也如同打扮了一样,这是此处的意趣。巴利
658. Tattha pītavattheti parisuddhacāmīkarapabhassaratāya pītobhāsanivāsane. Pītadhajeti vimānadvāre rathe ca samussitahemamayavipulaketubhāvato pītobhāsadhaje. Pītālaṅkārabhūsiteti pītobhāsehi ābharaṇehi alaṅkate. Satipi alaṅkārānaṃ nānāvidharaṃsijālasamujjalavividharatanavicittabhāve tādisasucaritavisesanibbattatāya pana suparisuddhacāmīkaramarīcijālavijjotitattā visesato pītanibhāsāni tassā ābharaṇāni ahesuṃ. Pītantarāhīti pītavaṇṇehi uttariyehi. ‘‘Santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’ntiādīsu (pārā. 523-524) nivāsane antarasaddo āgato, idha pana ‘‘antarasāṭakā’’tiādīsu viya uttariye daṭṭhabbo. Antarā uttariyaṃ uttarāsaṅgo upasaṃbyānanti pariyāyasaddā ete. Vaggūhīti sobhanehi saṇhamaṭṭhehi. Apiḷandhāva sobhasīti tvaṃ imehi alaṅkārehi analaṅkatāpi attano rūpasampattiyāva sobhasi. Te pana alaṅkārā tava sarīraṃ patvā sobhanti, tasmā analaṅkatāpi tvaṃ alaṅkatasadisīti adhippāyo.
659 你是谁?你属于哪一个天众群体?你戴着金制的腕饰,或者戴着金制的臂钏。其中,“金腕饰”说的是手部的一种装饰,“臂钏”说的是臂部的一种装饰。又或者说,“金”就是黄金,所以“佩戴金臂钏”的意思就是佩戴着金制的臂饰。“以黄金头箍庄严”:就是用黄金制成的头箍来装饰。“以黄金网覆盖”:身体被镶有珠宝的金网覆盖着。“种种珠宝鬘”:就像在黑半月的夜晚,头上戴着星宿串成的花环一样,你头上戴着种种珠宝串成的花鬘。你是谁?——这是在问。巴利
659.Kā kambukāyūradhareti kā tvaṃ kataradevanikāyapariyāpannā suvaṇṇamayaparihārakadhare, suvaṇṇamayakeyūradhare vā. Kambuparihārakanti ca hatthālaṅkāraviseso vuccati, kāyūranti bhujālaṅkāraviseso. Atha vā kambūti suvaṇṇaṃ, tasmā kambukāyūradhare suvaṇṇamayabāhābharaṇadhareti attho. Kañcanāveḷabhūsiteti kañcanamayāveḷapiḷandhanabhūsite. Hemajālakasañchanneti ratanaparisibbitena hemamayena jālakena chāditasarīre. Nānāratanamālinīti nakkhattamālāya viya kāḷapakkharattiyaṃ sīse paṭimukkāhi vividhāhi ratanāvalīhi nānāratanamālinī kā tvanti pucchati.
660 “金制的”等等,是为了说明那位被称为“种种珠宝鬘”的天女所佩戴的那些珠宝鬘。其中,“金制的”是指用金色黄金做成的花鬘。“红宝石制的”是指用莲华宝等红色宝石做成的。“摩娑罗伽罗宝制的”是指用摩娑罗伽罗宝石做成的。“杂红宝石”的意思是:与红宝石一起,还有由斑色宝石做成的,以及由称为红宝石的红色宝石做成的。“以鸽眼宝石彩绘”是指用类似鸽眼的宝石和上面说的那些宝石所彩绘装饰的状态。所以,这些就是你头发上的珠宝鬘——这是这段话的意思。巴利
660.Sovaṇṇamayātiādi yāhi ratanamālāhi sā devatā nānāratanamālinīti vuttā, tāsaṃ dassanaṃ. Tattha sovaṇṇamayāti siṅgīsuvaṇṇamayā mālā. Lohitaṅgamayāti padumarāgādirattamaṇimayā. Masāragallāti masāragallamaṇimayā. Sahalohitaṅgāti lohitaṅgamaṇimayāhi saddhiṃ kabaramaṇimayā ceva lohitaṅgasaṅkhātarattamaṇimayā cāti attho. Pārevatakkhīhi maṇīhi cittatāti pārevatakkhisadisehi maṇīhi yathāvuttamaṇīhi ca saṅkhatacittabhāvā imā tava kesahatthe ratanamālāti adhippāyo.
661 “某甲、某甲”:就是这一个、那一个。“此处”:指这些花鬘当中。“如孔雀鸣”:像孔雀那样好听的声音。“如天鹅声”:一个是天鹅的声音,另一个是像天鹅那样的声音。“如杜鹃鸣”:像杜鹃那样悦耳的声音。这些花鬘的声音,就像孔雀声、天鹅声、杜鹃声那样,听起来甜美动听。像什么呢?就像正在演奏的五种乐器合奏一样。就像技艺娴熟的人演奏五种乐器时那样,他们的声音听起来就是这样,意思是声音非常美妙动听。这里用的是依处所而说的表达方式。巴利
661.Koci kocīti ekacco ekacco. Etthāti etesu mālādāmesu. Mayūrasussaroti mayūro viya sundaranādo. Haṃsassaraññoti haṃsassaro añño, haṃsasadisassaro aparo. Karavīkasussaroti karavīko viya sobhanassaro. Tesaṃ mālādāmānaṃ yathā mayūrassaro, haṃsassaro , karavīkassaro, evaṃ vaggurūpo madhurākāro saro suyyati. Kimiva ? Pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ. Yathā kusalena vādite pañcaṅgike tūriye, evaṃ tesaṃ saro suyyati, vaggurūpoti attho. Bhummatthe hi idaṃ upayogavacanaṃ.
662 “种种颜色的部件”:指轴、轮、辕等种种形色的部件。“善加分布而显得美丽”:因为各部件彼此之间大小相称、分布清晰,所以显得分布得当,光彩夺目。或者,“善加分布”:即使只是由业力所生,也像是被技艺娴熟的工匠精心分布制作出来一样,显得美丽,这就是这里的意思。巴利
662.Nānāvaṇṇāhi dhātūhīti anekarūpāhi akkhacakkaīsādiavayavadhātūhi. Suvibhattova sobhatīti avayavānaṃ aññamaññaṃ yuttappamāṇatāya vibhattivibhāgasampattiyā ca suvibhattova hutvā virājati. Atha vā suvibhattovāti kevalaṃ kammanibbattopi susikkhitena sippācariyena vibhattova viracito viya sobhatīti attho.
663 “金色像之色”:因为那辆车的金色光泽极其殊胜,像一尊金色的雕像,所以这么说。或者,“金色像之色”是对那位天神的称呼,意思是:就像一尊用香水洗净、用天然朱砂液涂抹、再用细布垫擦拭过的金色雕像那样。“你照亮这片地方”:你照亮、照亮了这整片地面区域。巴利
663.Kañcanabimbavaṇṇeti sātisayaṃ pītobhāsatāya kañcanabimbakasadise tasmiṃ rathe. Kañcanabimbavaṇṇeti vā tassā devatāya ālapanaṃ , gandhodakena dhovitvā jātihiṅgulakarasena majjitvā dukūlacumbaṭakena majjitakañcanapaṭimāsadiseti attho. Bhāsasimaṃ padesanti imaṃ sakalampi bhūmipadesaṃ bhāsayasi vijjotayasi.
长老这样一问,那位天神也用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena pucchitā sāpi devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
金网以宝石与黄金装饰,缀满珍珠,又覆以金网;
已般涅槃、不可衡量的乔达摩,我以清净的信心献上供养。巴利
‘‘Sovaṇṇajālaṃ maṇisoṇṇacittitaṃ, muttācitaṃ hemajālena channaṃ; Parinibbute gotame appameyye, pasannacittā ahamābhiropayiṃ.
“ 我把这善业做完了,它是佛陀所称赞的。
远离忧愁,得到安乐,内心充满喜悦,安康无恙。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
664 664. 其中,“金网”是指按照身体大小做成的黄金网。“以宝石和黄金装饰”是指,在头顶等部位,用各种宝石和黄金做成头饰、颈饰等来装饰。“缀满珍珠”是指,在空隙之间用一串串系上的珍珠点缀。“被金网覆盖”是指被黄金做成的光网覆盖。因为那金网虽然用各种宝石和黄金装饰,也缀满了珍珠串,但由于极清净的赤金占大多数,被阳光照到时,就被极为闪耀的黄金光网覆盖,变成一片光明,像金镜一样安住。“般涅槃”是指在无余涅槃界中般涅槃。“乔达摩”是用姓氏来指称世尊。“不可测量”是指以功德威力来说无法测量。“心得清净”是指心因为以业果为对象、以佛陀为所缘的信心而变得清净。“供奉”是指为了供养而把这张网安置、系在如来身上。巴利
664. Tattha sovaṇṇajālanti sarīrappamāṇena kataṃ suvaṇṇamayaṃ jālaṃ. Maṇisoṇṇacittitanti sīsādiṭṭhānesu sīsūpagagīvūpagādiābharaṇavasena nānāvidhehi maṇīhi ca suvaṇṇena ca cittitaṃ. Muttācitanti antarantarā ābaddhāhi muttāvalīhi ācitaṃ. Hemajālena channanti hemamayena pabhājālena channaṃ. Tañhi nānāvidhehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca cittitaṃ muttāvalīhi ācitampi suparisuddhassa rattasuvaṇṇasseva yebhuyyatāya divākarakiraṇasamphassato ativiya pabhassarena hemamayena pabhājālena sañchāditaṃ ekobhāsaṃ hutvā kañcanādāsaṃ viya tiṭṭhati. Parinibbuteti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute. Gotameti bhagavantaṃ gottena niddisati. Appameyyeti guṇānubhāvato paminituṃ asakkuṇeyye. Pasannacittāti kammaphalavisayāya buddhārammaṇāya ca saddhāya pasannamānasā. Abhiropayinti pūjāvasena sarīre ropesiṃ paṭimuñciṃ.
665 “这些”就是指“我”。所谓“善”,是因为以断除卑劣、动摇等义,所以叫善。“佛陀所称叹”,是说被正自觉者称赞,就像经里说的“诸比丘,凡所有众生,无论无足的、两足的……”等等那样。“离愁”,是因为没有财富损失等让人忧愁的原因,所以远离忧愁。这是说明内心没有痛苦。“快乐”,是说已经生起快乐、得到快乐。这是说明身体没有痛苦。因为内心没有痛苦,所以欢喜;因为身体没有痛苦,所以无病。因此说“喜悦无病”。其余部分和前面说的一样。而这个义理,在结集时,那拉达尊者就是按照当时由自己和天女所说的既定内容,禀告给结集法藏的诸位长老,长老们也如实把它收入了结集。巴利
665.Tāhanti taṃ ahaṃ. Kusalanti kucchitasalanādiatthena kusalaṃ. Buddhavaṇṇitanti ‘‘yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā’’tiādinā (saṃ. ni. 5.139; a. ni. 4.34) sammāsambuddhena pasatthaṃ. Apetasokāti sokahetūnaṃ bhogabyasanādīnaṃ abhāvena apagatasokā. Tena cittadukkhābhāvamāha. Sukhitāti sañjātasukhā sukhappattā. Etena sarīradukkhābhāvaṃ vadati. Cittadukkhābhāvena cassā pamodāpatti, sarīradukkhābhāvena arogatā. Tenāha ‘‘sampamodāmanāmayā’’ti. Sesaṃ vuttanayameva. Ayañca attho tadā attanā devatāya ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle āyasmatā nāradena dhammasaṅgāhakānaṃ ārocito, te ca taṃ tatheva saṅgahaṃ āropayiṃsūti.
第9篇 广目天宫的注释巴利
9. Visālakkhivimānavaṇṇanā
你是谁,有一双宽广眼睛的人?这是《广目天宫》的解说。它的起因是这样的:世尊般涅槃后,阿阇世王把所得世尊身舍利取来,在王舍城建塔并举行大供养。那时王舍城有一位花鬘师的女儿,名叫苏难陀,是近事女、圣弟子、入流者。她把父亲家里送来的许多花和香转送出去,每天派人到塔处供养,到了伍波萨他日就亲自前去供养。后来她染上某种病死去,投生为帝释天神的侍女。有一天,她随帝释天神一起进入心乐园。在那里,其他天女的光芒被花等的光芒所冲击,变得色彩斑驳,但苏难陀的光没有被那些光压倒,自然保持本色。帝释天神看到后,想知道她曾做过什么善业,便用这些偈颂问她:巴利
Kā nāma tvaṃ visālakkhīti visālakkhivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute raññā ajātasattunā attanā paṭiladdhā bhagavatā sarīradhātuyo gahetvā rājagahe thūpe ca mahe ca kate rājagahavāsinī ekā mālākāradhītā sunandā nāma upāsikā ariyasāvikā sotāpannā pituṃ gehato pesitaṃ bahuṃ mālañca gandhañca pesetvā devasikaṃ cetiye pūjaṃ kāresi, uposathadivasesu pana sayameva gantvā pūjaṃ akāsi. Sā aparabhāge aññatarena rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā sakkassa devarañño paricārikā hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ sā sakkena devānamindena saha cittalatāvanaṃ pāvisi. Tattha ca aññāsaṃ devatānaṃ pabhā pupphādīnaṃ pabhāhi paṭihatā hutvā vicittavaṇṇā hoti, sunandāya pana pabhā tāhi anabhibhūtā sabhāveneva aṭṭhāsi. Taṃ disvā sakko devarājā tāya katasucaritaṃ ñātukāmo imāhi gāthāhi pucchi –
你叫什么名字,大眼睛的人,在这可爱的心蔓园中?
他四周游历,由一群妇女前导。巴利
‘‘Kā nāma tvaṃ visālakkhi, ramme cittalatāvane; Samantā anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhatā.
当三十三天的天人们进入这座园林时,
所有带着轭具和车乘来到这里的,都变得绚丽多彩。巴利
‘‘Yadā devā tāvatiṃsā, pavisanti imaṃ vanaṃ; Sayoggā sarathā sabbe, citrā honti idhāgatā.
“ 你来到这里,在园林中漫步之时,
心在身体中看不见,你的色身因何如此?
天女啊,被问到时请告诉我们:这是哪种业所带来的果报?”巴利
‘‘Tuyhañca idha pattāya, uyyāne vicarantiyā; Kāye na dissatī cittaṃ, kena rūpaṃ tavedisaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
666 这里,“你是什么”的意思是:你前世是什么、是什么样的人?正是因为那时做了什么善行,才让你现在拥有这样殊胜的威德成就。“广目”就是眼睛宽广的人。巴利
666. Tattha kā nāma tvanti purimattabhāve kā nāma kīdisī nāma tvaṃ, yattha katena sucaritena ayaṃ te īdisī ānubhāvasampatti ahosīti adhippāyo. Visālakkhīti vipulalocane.
667 那时,是指某个时候。这座园林,就是名叫质多罗蔓的园林。色彩缤纷,是说在这座质多罗蔓园林里,由于绚丽光明的交相映照,连自己的身体、衣服、装饰等原本就有的光泽,也变得格外超胜,于是呈现出种种美妙的形色。来到此处,是指已经来到这里、已经到达,或者是以此处作为来这里的因缘。巴利
667.Yadāti yasmiṃ kāle. Imaṃ vananti imaṃ cittalatānāmakaṃ upavanaṃ. Citrā hontīti imasmiṃ cittalatāvane vicittapabhāsaṃsaggena attano sarīravatthālaṅkārādīnaṃ pakatiobhāsatopi visiṭṭhabhāvappattiyā vicitrākārā honti. Idhāgatāti idha āgatā sampattā, idha vā āgamanahetu.
668 “在此到达”是指已经到达、来到这个地方。“你的容貌为什么这样”是问:是什么原因,让你的色身、你的身体变成这样,胜过质多罗园的光辉而安住?这就是这句话要问的意思。巴利
668.Idha pattāyāti imaṃ ṭhānaṃ sampattāya upagatāya. Kenarūpaṃ tavedisanti kena kāraṇena tava rūpaṃ sarīraṃ edisaṃ evarūpaṃ, cittalatāvanassa pabhaṃ abhibhavantaṃ tiṭṭhatīti adhippāyo.
帝释天神这样问了她之后,那位天神就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ sakkena puṭṭhā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
天帝富兰陀罗,请听我言:我以何业,得此容貌与趣处,
神通与威德,帝释天神啊,请听此(因缘)。巴利
‘‘Yena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me; Iddhi ca ānubhāvo ca, taṃ suṇohi purindada.
我名苏难陀,住于可爱的王舍城,为近事女;
具足信与戒,恒常乐于分享。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, sunandā nāmupāsikā; Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā.
衣服、食物、住处和灯油。
我曾以清净的心,布施给那些安住于正直的人。巴利
‘‘Acchādanañca bhattañca, senāsanaṃ padīpiyaṃ; Adāsiṃ ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“ 十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及神变半月,具足八支。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我受持伍波萨他戒,始终守护诸戒;
我因为克制自己和乐于分享,才住进了这座天宫。巴利
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Saññamā saṃvibhāgā ca, vimānaṃ āvasāmahaṃ.
远离杀生,也克制妄语;
远离偷盗、邪淫,也远离饮酒。巴利
‘‘Pāṇātipātā viratā, musāvādā ca saññatā; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārakā.
我乐于践行五学处,并且精通四圣谛。
具慧眼的乔达摩世尊声名远播,我是近事女。巴利
‘‘Pañcasikkhāpade ratā, ariyasaccāna kovidā; Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
我亲族家之女奴,常为我采花成鬘;
我将彼等皆取来,尽献世尊塔之前。巴利
‘‘Tassā me ñātikulā dāsī, sadā mālābhihārati; Tāhaṃ bhagavato thūpe, sabbamevābhiropayiṃ.
我在伍波萨他日去(塔寺),带着花、香和涂香;
我满怀信心,亲手在佛塔处种植。巴利
‘‘Uposathe cahaṃ gantvā, mālāgandhavilepanaṃ; Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
天帝,凭着那个业,我得到了这样的色身和投生之处;
我的神变与威神力,是因着我献上那花鬘而来。巴利
‘‘Tena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me; Iddhi ca ānubhāvo ca, yaṃ mālaṃ abhiropayiṃ.
“ 我曾经是持戒的人,但那业报到现在还没有成熟;
天帝啊,可我的愿望是成为一来者。”巴利
‘‘Yañca sīlavatī āsiṃ, na taṃ tāva vipaccati; Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siya’’nti.
669 在这里,“趣”指天界,或者指投生到那里。“神通”指天界的神通,或者指意愿得以实现。“威光”就是威力。“富兰陀罗”是在称呼帝释天神。因为他过去曾行布施,所以被称为“富兰陀罗”。巴利
669. Tattha gatīti ayaṃ devagati, nibbatti vā. Iddhīti ayaṃ deviddhi, adhippāyasamijjhanaṃ vā. Ānubhāvoti pabhāvo. Purindadāti sakkaṃ ālapati. So hi pure dānaṃ adāsīti ‘‘purindado’’ti vuccati.
676 “亲戚家”是指父亲的家。所谓“总是带来花环”,意思是无论什么时候,每一天都有婢女从亲戚家为我带来花。所谓“全都献上”,意思是:为了装饰我而从父亲家取来的花环,以及其他香料等物,我一点也没有自己享用,而是全部用来供养世尊的舍利塔,献上去并作了供养。巴利
676.Ñātikulāti pitu gehaṃ sandhāya vadati. Sadā mālābhihāratīti sadā sabbakālaṃ divase divase ñātikulato dāsiyā pupphaṃ mayhaṃ abhiharīyati. Sabbamevābhiropayinti mayhaṃ piḷandhanatthāya pitugehato āhaṭaṃ mālaṃ aññañca gandhādiṃ sabbameva attanā aparibhuñjitvā bhagavato thūpe pūjanavasena abhiropayiṃ pūjaṃ kāresiṃ.
677-8 在伍波萨他日,我亲自去了佛塔所在之处。那时对世尊的塔献上花鬘与香,就是“我献上那花鬘”所指的事;以那业为连接,就是这里的语义关联。巴利
677-8.Uposathe cahaṃ gantvāti uposathadivase ahameva thūpaṭṭhānaṃ gantvā. Yaṃ mālaṃ abhiropayinti yaṃ tadā bhagavato thūpe mālāgandhābhiropanaṃ kataṃ, tena kammenāti yojanā.
679 “那些戒还没有成熟”——意思是:我曾经持戒,那份对戒的守护、那份被守护的戒行,因为供养所生的福德力量非常强大,所以还没有得到成熟的机会,还没有成熟,还没有开始成熟,要等到下一世才会产生它的果报。天帝啊,我的愿望是“愿我成为一来者”,也就是“我怎样才能成为一来者”这样的希求,这属于圣法的范围,而不是希求更好的生存状态。但这就像想得到生酥却去煮酸奶一样,是无法实现的,这里就是在显示那个愿望不能达成。其余内容跟前面说的一样。巴利
679.Na taṃ tāva vipaccatīti yaṃ sīlavatī āsiṃ, taṃ sīlarakkhaṇaṃ taṃ rakkhitaṃ sīlaṃ pūjāmayapuññassa balavabhāvena aladdhokāsaṃ na tāva vipaccati , na vipaccituṃ āraddhaṃ, aparasmiṃyeva attabhāve tassa vipākoti attho. Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siyanti ‘‘kathaṃ nu kho ahaṃ sakadāgāminī bhaveyya’’nti patthanā ca me devinda, ariyadhammavisayāva, na bhavavisesavisayā. Sā pana sappimaṇḍaṃ icchato dadhito pacitaṃ viya anipphādinīti dasseti. Sesaṃ vuttanayameva.
这个含义,帝释天神自己曾和那位天女一起说过,他就按这个确定的方式告诉了具寿旺吉萨。具寿旺吉萨在结集时,又告诉了结集正法的诸位大长老,他们便照原样把它编入了结集。巴利
Imaṃ pana atthaṃ sakko devānamindo attanā ca tāya devadhītāya ca vuttaniyāmeneva āyasmato vaṅgīsattherassa ārocesi. Āyasmā vaṅgīso saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ mahātherānaṃ ārocesi, te ca taṃ tatheva saṅgītiṃ āropayiṃsūti.
波利阇多迦天宫的注释巴利
10. Pāricchattakavimānavaṇṇanā
在波利阇多迦树、拘毗陀罗树那里,指的是波利阇多迦天宫。这件事是怎么发生的呢?世尊住在舍卫城祇园的时候。那时,舍卫城有一位近事男来到世尊面前,邀请世尊第二天受供。他在自家门口搭了一座大帐棚,四周用布幔围起来,上面张起天盖,竖起旗帜、飘带等,又挂上各种色彩绚丽的布料、香鬘和花鬘。在洒扫干净的地方铺设好座位后,便去禀告世尊时间到了。于是,世尊在午前时分穿好下衣,拿着钵和衣,走进那座像天宫一样庄严布置的帐棚,就像千光太阳照亮大海一样,坐在铺设好的座位上。那位近事男便用香、花、熏香和灯火供养世尊。巴利
Pāricchattake koviḷāreti pāricchattakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī aññataro upāsako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, svātanāya nimantetvā, attano gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ sajjetvā sāṇipākāraṃ parikkhipitvā upari vitānaṃ bandhitvā dhajapaṭākādayo ussāpetvā nānāvirāgavaṇṇāni vatthāni gandhadāmamālādāmāni ca olambetvā sittasammaṭṭhe padese āsanāni paññāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesi. Atha bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya devavimānaṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ maṇḍapaṃ pavisitvā sahassaraṃsī viya aṇṇavakucchiṃ obhāsayamāno paññatte āsane nisīdi. Upāsako gandhapupphadhūmadīpehi bhagavantaṃ pūjesi.
那时,有一位捡柴的女人在盲林里看见一棵开满花的无忧树,就摘下许多无忧花,连嫩枝新芽一起捆成把,拿着走过来。她看见世尊坐在那里,心里生起清净的信心,就用那些花在世尊座位四周铺成花垫,供养世尊,礼拜之后,右绕三圈,合掌致敬着离开了。她后来命终,投生到三十三天,有一千名天女围绕,大多数时候都在欢喜园里跳舞、唱歌、编波利阇多迦花鬘,欢欢喜喜地嬉戏,享受快乐。后来,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,来到三十三天,看见了她,就用下面这些偈颂问她过去所造的业。巴利
Tena ca samayena aññatarā kaṭṭhahārikā itthī andhavane supupphitaṃ asokarukkhaṃ disvā sapallavaṅkurāni piṇḍīkatāni bahūni asokapupphāni gahetvā āgacchantī, bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannacittā āsanassa samantato tehi pupphehi pupphasantharaṃ santharantī, bhagavato pūjaṃ katvā vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā namassamānā agamāsi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, accharāsahassaparivārā yebhuyyena nandanavane naccantī gāyantī pāricchattakamālā ganthentī pamodamānā kīḷantī sukhaṃ anubhavati. Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā taṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
在悦意可人的波利质多——拘毗陀罗树上,
你编结天华鬘,曼歌欢咏,喜乐踊跃。巴利
‘‘Pāricchattake koviḷāre, ramaṇīye manorame; Dibbamālaṃ ganthamānā, gāyantī sampamodasi.
她跳舞时,全身上下每一个大小肢节,
天界的音声流出来,悦耳动听,令人心喜。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,全身每一处大小肢节,
天界的香气弥漫飘散,清净芬芳,令人心生喜悦。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
身肢转动时,发辫上的诸庄严,
其声可闻,犹如五支乐器。巴利
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
花环为风所吹,随风摇动;
它们的声音传来,宛如五种乐器齐奏。巴利
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
你头顶上那花环,清净芬芳、悦意可人;
其香随风飘散十方,宛如曼殊沙树。巴利
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻到那清净的香气,看见那非人的色相;
天女啊,被问到了请你告知:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
680 在那里,说到“巴利恰答咖花的拘鞞陀罗”时,意思是:取来名为巴利恰答咖的拘鞞陀罗花,正在编织天界花环——应当这样连接理解。世间人称为“巴利迦答”的那种花,在摩揭陀语中就叫“巴利恰答咖”。而“拘鞞陀罗”是指拘鞞陀罗这一种类,这种拘鞞陀罗在人间和天界都有,他们说那也是属于这一种类的。巴利
680. Tattha pāricchattake koviḷāreti pāricchattakanāmake koviḷārapupphe ādāya dibbamālaṃ ganthamānāti yojanā. Yañhi lokiyā ‘‘pārijāta’’nti vadanti, taṃ māgadhabhāsāya ‘‘pāricchattaka’’nti vuccati. Koviḷāroti ca koviḷārajātiko, so ca manussalokepi devalokepi koviḷāro, tassāpi jātīti vadanti.
681 那位天女跳舞的时候,因为身体摆动的缘故,从她的身体和饰物里发出极其美妙的声音,香气也一直弥漫到四面八方。所以经文说“她跳舞的时候,你……”。其中“可听闻的”,意思是值得听,或者对听有好处,也就是悦耳的意思。巴利
681. Tassā pana devatāya naccanakāle aṅgabhāravasena sarīrato ca piḷandhanato ca ativiya madhuro saddo niccharati, gandho sadā sabbā disāpi pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘tassā te naccamānāyā’’tiādi. Tattha savanīyāti sotuṃ yuttā, savanassa vā hitā, kaṇṇasukhāti attho.
683 身体转动时:就是用你的身体、身躯在转动;这里用的是表示“如此状态”的具格说法。发辫上的装饰:就是你发辫上的那些装饰物。这里应当理解为省略了格位词尾,或者是性别发生了变化。巴利
683.Vivattamānā kāyenāti tava kāyena sarīrena parivattamānena, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Yā veṇīsu piḷandhanāti yāni te kesaveṇīsu piḷandhanāni, vibhattilopo cettha daṭṭhabbo, liṅgavipallāso vā.
684 “花冠”是指宝石做的花心形装饰,也就是耳饰。“被风吹动”是指被轻柔的微风不断吹拂。“被风吹得摇动”是指被风从四周特别地吹动、摇晃。另一种理解是:那些花冠被风吹动、被风全面摇动,不管是有风还是没风,只要那些花冠摇动,就能听到它们发出的声响——这是意义上的连接。巴利
684.Vaṭaṃsakāti ratanamayā kaṇṇikā vaṭaṃsakāti attho. Vātadhutāti mandena mālutena dhūpayamānā. Vātenasampakampitāti vātena samantato visesato kampitā calitā. Atha vā vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitāti avāteritāpi vāteritāpi ye te vaṭaṃsakā kampitā, tesaṃ suyyati nigghosoti atthayojanā.
685 香气飘向一切方向:你头上天界花环的香气飘向所有方向。那像什么呢?就像宝箧树一样。好比宝箧树开满花时,自己的香气弥漫到许多由旬之外,飘向四面八方;同样,你头上所戴花环的香气也是如此,这就是这里的意思。据说那棵宝箧树长在香醉山,在诸独觉佛举行伍波萨他的圆形亭台中央。天界和人界所有芳香的花朵,都在它的枝头化现出来,因此那棵树极其芳香。同样,那位天神所戴花环的香气也是如此。所以经文说“如宝箧树一般”。巴利
685.Vāti gandho disā sabbāti tassā te sirasmiṃ dibbamālāya gandho vāyati sabbā disā. Yathā kiṃ? Rukkho mañjūsako yathāti, yathā nāma mañjūsako rukkho supupphito attano gandhena bahūni yojanāni pharamāno sabbā disā vāyati, evaṃ tava sirasmiṃ piḷandhanamālāya gandhoti attho. So kira rukkho gandhamādane paccekabuddhānaṃ uposathakaraṇamaṇḍalamāḷakamajjhe tiṭṭhati. Yattakāni devaloke ca manussaloke ca surabhikusumāni, tāni tassa sākhaggesu nibbattanti. Tena so ativiya sugandho hoti. Evaṃ tāya devatāya piḷandhanamālāya gandhoti. Tena vuttaṃ ‘‘rukkho mañjūsako yathā’’ti.
686 即使那个天界因为具有六触处的特性,那里的一切所缘也都是可爱之相,但由于那位天神在香与色方面获得了特别殊胜的成就,所以才说:“你闻到这清净的香,见到非人间的色。”巴利
686. Yadipi tassa saggassa chaphassāyatanikabhāvato sabbānipi tattha ārammaṇāni piyarūpāniyeva, gandharūpānaṃ pana savisesānaṃ tassā devatāya lābhibhāvato ‘‘ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusa’’nti vuttaṃ.
这时,那位天神用两首偈颂回答——巴利
Atha devatā dvīhi gāthāhi byākāsi –
光辉灿烂,炽然,与色彩和香气结合在一起;
我把无忧花做的花环,献给了佛陀。巴利
‘‘Pabhassaraṃ accimantaṃ, vaṇṇagandhena saṃyutaṃ; Asokapupphamālāhaṃ, buddhassa upanāmayiṃ.
“ 我做了那件被佛陀称赞的善业,
远离了忧愁,得到安乐,内心充满喜悦与欢欣。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
687 在这里,所谓“光辉、具光芒”,是指当时那朵最殊胜的无忧花已经现前,它像是由纯净珊瑚聚合而成,又借着花粉与花丝的聚集,仿佛放射出光网一般。其余内容按前面所说的方式理解。巴利
687. Tattha sudhotapavāḷasaṅghātasannibhassa kiñjakkhakesarasamudāyena bhāṇuraṃsijālassa viya asokapupphuttamassa tadā upaṭṭhitataṃ sandhāyāha ‘‘pabhassaraṃ accimanta’’nti. Sesaṃ vuttanayameva.
那时,大目犍连尊者听那位天神讲了自己所做的善业之后,就为她和她身边的眷属开示了法。然后他从那里回到人间,把这件事告诉了世尊。世尊以这件事为因缘,为前来集会的大众开示佛法,那次开示让大众得到了真实的利益。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attano sucaritakamme kathite saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato taṃ pavattiṃ kathesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
就这样,在《小部注疏》的《天宫事》中,这部注疏名为《胜义明灯》,巴利
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
1 2 3 4