4. 曼吉他咖品巴利 4. Mañjiṭṭhakavaggo
1. 女天宫义注 · 559 段
1. 曼吉咤咖天宫注释巴利
1. Mañjiṭṭhakavimānavaṇṇanā
在《玛尼咤咖品》中说到“在玛尼咤咖天宫”,指的就是玛尼咤咖天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园。那里有一位居士邀请世尊应供,像前面那座天宫的故事里说的那样搭好了亭阁,供养坐在其中的佛陀,然后献上布施。就在那个时候,有一个良家婢女看见盲林里一棵沙罗树开满了花,就走到那里摘了花,用藤蔓串成花环,又摘了许多散花和最好的花,然后进了城。她看见世尊坐在那座亭阁里,放出六色佛光,就像初升的太阳照亮持双山的山腹一样。她心里生起清净的信心,就用那些花来供养,把花环摆在座位四周,又把其余的花撒在上面,恭恭敬敬地顶礼,右绕三圈,然后离开了。她后来命终,转生到三十三天。在那里,她有一座红色水晶造成的天宫,天宫前面出现了一大片娑罗林,地面铺满金砂。每当她从天宫出来,走进那片娑罗林时,沙罗树的枝条就会弯垂下来,把花朵撒落在她身上。大目犍连尊者按照前面说过的方式来到她那里,用下面这些偈颂问她生前做了什么:巴利
Mañjiṭṭhakavagge mañjiṭṭhake vimānasminti mañjiṭṭhakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tattha aññataro upāsako bhagavantaṃ nimantetvā anantaravimāne vuttanayeneva maṇḍapaṃ sajjetvā tattha nisinnaṃ satthāraṃ pūjetvā dānaṃ deti. Tena ca samayena aññatarā kuladāsī andhavane supupphitaṃ sālarukkhaṃ disvā tattha pupphāni gahetvā hīrehi āvuṇitvā vaṭaṃsake katvā puna bahūni muttapupphāni aggapupphāni ca gahetvā nagaraṃ paviṭṭhā. Tasmiṃ maṇḍape yugandharapabbatakucchiṃ obhāsayamānaṃ bālasūriyaṃ viya chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjetvā nisinnaṃ, bhagavantaṃ disvā pasannacittā tehi pupphehi pūjentī vaṭaṃsakāni āsanassa samantato ṭhapetvā itarāni ca pupphāni okiritvā sakkaccaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā agamāsi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, tattha tassā rattaphalikamayaṃ vimānaṃ, tassa ca purato suvaṇṇavālukāsanthatabhūmibhāgaṃ mahantaṃ sālavanaṃ pāturahosi. Sā yadā vimānato nikkhamitvā sālavanaṃ pavisati, tadā sālasākhā onamitvā tassā upari kusumāni okiranti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena upagantvā imāhi gāthāhi katakammaṃ pucchi –
在那座茜红色的宫殿里,地面铺着金砂;
你伴着五种乐器合奏出的美妙乐声,尽情享乐。巴利
‘‘Mañjiṭṭhake vimānasmiṃ, soṇṇavālukasanthate; Pañcaṅgikena tūriyena, ramasi suppavādite.
从那个天宫下来,是珍宝化现而成的;
你走进了那片常年盛开的婆罗双树林。巴利
‘‘Tamhā vimānā oruyha, nimmitā ratanāmayā; Ogāhasi sālavanaṃ, pupphitaṃ sabbakālikaṃ.
天神啊,你站在哪一棵沙罗树的树下,
那棵最胜树弯下腰,便洒落花朵。巴利
‘‘Yassa yasseva sālassa, mūle tiṭṭhasi devate; So so muñcati pupphāni, onamitvā dumuttamo.
风摇动着娑罗林,枝叶随风轻摆,鸟儿在林中栖息。
香气随风飘向所有方向,就像曼珠沙迦树一样。巴利
‘‘Vāteritaṃ sālavanaṃ, ādhutaṃ dijasevitaṃ; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻着这清净的香气,看着那非凡的容貌;
天神被问及,请回答:这是哪种业带来的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
689 在那里,所谓“茜红色天宫”,是指红色水晶所成的天宫。因为它的颜色像辛杜瓦罗花和甘维罗花的花苞,所以称为“茜红色”。“金砂铺就”,是说四周地面到处铺满了散落的金砂。“你陶醉于美妙奏乐”,是说你在精妙的五支乐器合奏中尽情欢悦。巴利
689. Tattha mañjiṭṭhake vimānasminti rattaphalikamaye vimāne. Sinduvārakaṇavīramakulasadisavaṇṇañhi ‘‘mañjiṭṭhaka’’nti vuccati. Soṇṇavālukasanthateti samantato vippakiṇṇāhi suvaṇṇavālukāhi santhatabhūmibhāge. Ramasi suppavāditeti suṭṭhu pavāditena pañcaṅgikena tūriyena abhiramasi.
690 由你善行技艺所化现的珍宝天宫,你已进入其中。所谓一切时,是指在一切时节都安乐,适宜一切季节;或者指终年花开不断。巴利
690.Nimittāratanāmayāti tava sucaritasippinā abhinimmitā ratanamayā vimānā. Ogāhasīti pavisasi. Sabbakālikanti sabbakāle sukhaṃ sabbautusappāyaṃ, sabbakāle pupphanakaṃ vā.
692 被风吹动,是说像花朵散落那样,被风吹得摇来摇去。被轻拂,是说被微风吹着,慢慢地飘动。为飞鸟所依止,是说孔雀、杜鹃等鸟群所栖止的地方。巴利
692.Vāteritanti yathā pupphāni okiranti, evaṃ vātena īritaṃ calitaṃ. Ādhutanti mandena mālutena saṇikasaṇikaṃ vidhūpayamānaṃ. Dijasevitanti mayūrakokilādisakuṇasaṅghehi upasevitaṃ.
那位长老这样问完,那位天神就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
我曾生在人当中、为人时,是一个主人家里的女奴。
看见佛陀安坐在那里,就用沙罗花向他撒去。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, dāsī ayirakule ahuṃ; Buddhaṃ nisinnaṃ disvāna, sālapupphehi okiriṃ.
我亲手以净信,将精心做成的沙罗花冠,
献给了佛陀。巴利
‘‘Vaṭaṃsakañca sukataṃ, sālapupphamayaṃ ahaṃ; Buddhassa upanāmesiṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
“ 我做了那件善业,是佛陀所称赞的。
远离忧愁,安乐,欢喜,无病。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
694-5 其中,“圣族家”就是圣者之家,意思是主人家。“我曾是”就是“我那时是”。“我散撒”就是用花朵撒布。“我献上”就是以供养之心恭敬呈上。其余部分和前面所说的一样。巴利
694-5. Tattha ayirakuleti ayyakule, sāmikageheti attho. Ahunti ahosiṃ. Okirinti pupphehi vippakiriṃ. Upanāmesinti pūjāvasena upanāmesiṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
那时,具寿大目犍连为那位天神及其随从说完法后,回到人间,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘,为聚集而来的大众开示佛法。这次开示让包括天众在内的整个世界都得到了真实利益。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno saparivārāya tassā devatāya dhammaṃ desetvā manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Desanā sadevakassa lokassa sātthikā ahosīti.
2. 光辉天宫的注释巴利
2. Pabhassaravimānavaṇṇanā
“光辉极美天宫”指的就是光辉天宫。它的来历是什么呢?世尊当时住在王舍城。那时,王舍城里有一位近事男,对大目犍连尊者非常净信。他有一个女儿,有信、有净信,对这位尊者也很恭敬尊重。有一天,具寿大目犍连在王舍城乞食,来到她家。她见到尊者后心生欢喜,铺好座位,等尊者坐下,就用素馨花鬘供养,又把甜美的糖浆倒进尊者钵里。尊者想为她随喜,就坐了下来。她因为在家事务繁多,没有空闲,就说:“我改天再听法。”于是顶礼尊者,送尊者离开。就在那一天,她命终后投生到三十三天。具寿大目犍连去到那里,用这些偈颂问她:巴利
Pabhassaravaravaṇṇanibheti pabhassaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako mahāmoggallānatthere abhippasanno hoti. Tassekā dhītā saddhā pasannā, sāpi there garucittīkārabahulā hoti. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno rājagahe piṇḍāya caranto taṃ kulaṃ upasaṅkami. Sā theraṃ disvā somanassajātā āsanaṃ paññāpetvā there tattha nisinne sumanamālāya pūjetvā madhuraṃ guḷaphāṇitaṃ therassa patte ākiri, thero anumoditukāmo nisīdi. Sā gharāvāsassa bahukiccatāya anokāsataṃ pavedetvā ‘‘aññasmiṃ divase dhammaṃ sossāmī’’ti theraṃ vanditvā uyyojesi. Tadaheva ca sā kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi pucchi –
光辉灿烂、容色绝妙,身穿染得极好的红衣;
有大神通、身体如旃檀般美好的人,
美丽的天女,你是谁,为什么向我行礼?巴利
‘‘Pabhassaravaravaṇṇanibhe, surattavatthavasane; Mahiddhike candanaruciragatte, Kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
你的坐榻非常昂贵,用各种宝石镶嵌,光彩夺目;
你坐在那里,光芒四射,就像天王在欢喜园里一样。巴利
‘‘Pallaṅko ca te mahaggho, nānāratanacittito ruciro; Yattha tvaṃ nisinnā virocasi, devarājāriva nandane vane.
“ 贤女啊,你往昔曾行何善行?
在天界,你正领受何业之果报?天女啊,我既问你,请告诉我。
这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure sucaritamācarī bhadde, kissa kammassa vipākaṃ; Anubhosi devalokasmiṃ, devate pucchitācikkha; Kissa kammassidaṃ phala’’nti.
697 在这里,“具光辉殊胜容色者”:nibhā 是照耀、放光的意思,所以叫光芒;容色本身就是光芒,所以叫“容色光芒”。因为极其明亮,所以叫“光辉”;因为没有皮肤瑕疵,所以叫“殊胜”;她拥有最上等的容色光芒,所以叫“具光辉殊胜容色者”。这是用呼唤的方式说“具光辉殊胜容色者”。“著善红衣者”:指穿着染得很好的红色衣服。“如涂栴檀般光泽之身”:意思是身体像涂了栴檀一样光泽悦目,也就是像用上等清凉栴檀厚厚涂抹过,手脚等身体各部分红润可意;或者指因为涂抹栴檀而身体光泽悦目。巴利
697. Tattha pabhassaravaravaṇṇanibheti nibhāti dibbatīti nibhā, vaṇṇova nibhā vaṇṇanibhā, ativiya obhāsanato pabhassarā chavidosābhāvena varā uttamā vaṇṇanibhā etissāti pabhassaravaravaṇṇanibhā. Āmantanavasena ‘‘pabhassaravaravaṇṇanibhe’’ti vuttaṃ. Surattavatthavasaneti suṭṭhu rattavatthanivatthe. Candanaruciragatteti candanānulittaṃ viya ruciragatte, gosītacandanena bahalatarānulittaṃ viya surattamanuññasarīrāvayaveti attho, candanānulepena vā ruciragatte.
天神被长老这样问后,就用这些偈颂回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,您四处乞食的时候,我供养了花鬘和糖浆。
我如今在天界享受着那个业的果报。巴利
‘‘Piṇḍāya te carantassa, mālaṃ phāṇitañca adadaṃ bhante; Tassa kammassidaṃ vipākaṃ, anubhomi devalokasmiṃ.
我心里有懊悔,尊者,我犯了错,也感到痛苦;
我竟然没有听到那位法王善巧宣说的法。巴利
‘‘Hoti ca me anutāpo, aparaddhaṃ dukkhitañca me bhante; Sāhaṃ dhammaṃ nāssosiṃ, sudesitaṃ dhammarājena.
尊者,凡是我所悲悯的任何人,我就对您说此事:
请在诸法中劝导他,那法是由法王善巧宣说的。巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi bhaddante, yassa me anukampiyo koci; Dhammesu taṃ samādapetha, sudesitaṃ dhammarājena.
那些对佛、法、僧宝有信仰的人,
他们以寿命、名声和光彩远远胜过我。巴利
‘‘Yesaṃ atthi saddhā buddhe, dhamme ca saṅgharatane; Te maṃ ativirocanti, āyunā yasasā siriyā.
“ 其他天人比我更殊胜,在威光与容貌上,也比我更具大神通。”巴利
‘‘Patāpena vaṇṇena uttaritarā, aññe mahiddhikatarā mayā devā’’ti.
700 在这里,“花鬘”指的是素馨花。“糖浆”指的是用甘蔗汁熬制而成的糖浆。巴利
700. Tattha mālanti sumanapupphaṃ. Phāṇitanti ucchurasaṃ gahetvā kataphāṇitaṃ.
701 “忧悔”就是追悔。为了说明它的原因,经文说:“尊者,我犯了过失,也造了恶业。”现在直接显示那件事本身:“我没有听闻法。”意思是,我那时没有听闻您想要宣说的法。那是怎样的法呢?“由法王善说”,也就是由正自觉者善说,因为此法开头善、中间善、结尾善,而且决定导向解脱,所以是善说。巴利
701.Anutāpoti vippaṭisāro. Tassa kāraṇamāha ‘‘aparaddhaṃ dukkhatañca me bhante’’ti . Idāni taṃ sarūpato dasseti ‘‘sāhaṃ dhammaṃ nāssosi’’nti, sā ahaṃ tadā tava desetukāmassa dhammaṃ na suṇiṃ. Kīdisaṃ? Sudesitaṃ dhammarājenāti, sammāsambuddhena ādikalyāṇāditāya ekantaniyyānikatāya ca svākhātanti attho.
702 这里说“因此”,是因为法王善加宣说,而且像我这样没有听闻佛法的人,会成为懊悔的原因。“你”就是指你,意思是“你的”。“凡是”就是任何一个人。“应被怜悯者”就是应当被怜悯的人。“任何一个人”就是无论哪一个人。“在诸法中”是指在戒等诸法之中。也可以读作“在法中”,意思是指教法。“确实”只是语气词,或者是语序颠倒。“他”是指那位应当被怜悯的人。“善说”就是很好地宣说。巴利
702.Tanti tasmā dhammarājena sudesitattā asavanassa ca mādisānaṃ anutāpahetubhāvato. Tanti tuvaṃ, tuyhanti attho. Yassāti yo assa. Anukampiyoti anukampitabbo. Kocīti yo koci. Dhammesūti sīlādidhammesu. ‘‘Dhamme hī’’ti vā pāṭho, sāsanadhammeti attho. Hīti nipātamattaṃ, vacanavipallāso vā. Tanti anukampitabbapuggalaṃ. Sudesitanti suṭṭhu desitaṃ.
703-4 那些对三宝有净信的天子,超过了我,比我更光辉耀眼。“以威光”是指以威势和神力。“其他”是指别的那些。“比我”是表示比较的具格用法。这里说明:那些容貌更殊胜、神通更大的天人,正是对三宝有极深净信的人。其余部分按前面说过的方式理解。巴利
703-4.Te maṃ ativirocantīti te ratanattaye pasannā devaputtā maṃ atikkamitvā virocanti. Patāpenāti tejasā ānubhāvena. Aññeti ye aññe. Mayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Vaṇṇena uttaritarā mahiddhikatarā ca devā, te ratanattaye abhippasannāyevāti dasseti. Sesaṃ vuttanayameva.
象天宫的注释巴利
3. Nāgavimānavaṇṇanā
装饰着摩尼宝珠和黄金,这就是象天宫。它是怎么来的呢?世尊当时住在波罗奈的仙人堕处鹿野苑。那时候,波罗奈有一位近事女,满怀净信,戒行和威仪都圆满。她为了供养世尊,织了两套衣服,让人洗得干干净净,然后来到世尊面前,把衣服放在世尊脚下,这样说:“尊者,请世尊出于慈悯接受这两套衣服,愿这对我来说能带来长久的利益和安乐。”世尊接受了,看出她具备证得入流果的亲依止缘,就为她说法。说法结束时,她证得入流果,礼敬世尊,右绕而去,回了家。她没过多久就命终了,投生到三十三天,成了帝释天王所爱重、宠信的妃子,名叫耶苏多罗。凭她的福德之力,出现了一头覆盖着金网的最胜象王,象背上现出摩尼宝所成的亭阁,中间现出一张铺设得极为精美的宝座,它的两根象牙上还化现出两座清澈悦意的池塘,池中盛开着红莲和青莲。天女们站在莲蕊上,手持五种乐器,一边跳舞一边唱歌。巴利
Alaṅkatā maṇikañcanācitanti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasivāsinī ekā upāsikā saddhā pasannā sīlācārasampannā bhagavantaṃ uddissa vatthayugaṃ vāyāpetvā suparidhotaṃ kārāpetvā upasaṅkamitvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā evamāha ‘‘paṭiggaṇhātu, bhante bhagavā, imaṃ vatthayugaṃ anukampaṃ upādāya yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā tassā upanissayasampattiṃ disvā dhammaṃ desesi, sā desanāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahitvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppannā sakkassa devarājassa piyā ahosi vallabhā yasuttarā nāma nāmena. Tassā puññānubhāvena hemajālasañchanno kuñjaravaro nibbatti, tassa ca khandhe maṇimayo maṇḍapo, majjhe supaññattaratanapallaṅko nibbatti, dvīsu dantesu cassa kamalakuvalayujjalā ramaṇīyā dve pokkharaṇiyo pāturahesuṃ. Tattha padumakaṇṇikāsu ṭhitā devadhītā paggahitapañcaṅgikatūriyā naccanti ceva gāyanti ca.
导师在波罗奈随心所欲地住了一段时间后,便向舍卫城方向游化而去。他一路次第前行,到达舍卫城,就住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,那位天女看着自己所享受的天界福报,思索其中的原因,知道这是“供养导师一套衣服的缘故”,于是心生欢喜,对世尊充满净信与恭敬,想要前去礼拜。她在深夜乘着最殊胜的天象,从空中来到,从那里降下,礼拜世尊后,合掌站在一旁。具寿旺吉萨得到世尊的允许,用这些偈颂问她:巴利
Satthā bārāṇasiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena sāvatthiṃ patvā tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha sā devatā attanā anubhuyyamānaṃ dibbasampattiṃ oloketvā tassā kāraṇaṃ upadhārentī ‘‘satthu vatthayugadānakāraṇa’’nti ñatvā sañjātasomanassā bhagavati pasādabahumānā vanditukāmā abhikkantāya rattiyā hatthikkhandhavaragatā ākāsena āgantvā tato otaritvā bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
汝身庄严,乘彼摩尼黄金所饰、金网覆体、善加庄严的巨象王;
自虚空天中降临于此。巴利
‘‘Alaṅkatā maṇikañcanācitaṃ, sovaṇṇajālacitaṃ mahantaṃ; Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
大象的两根象牙上,化现出清澈澄净的莲池,池中莲花盛放;
在那些莲花上,各种乐器一起奏响,这些令人心生欢喜的天女们翩翩起舞。巴利
‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā; Padumesu ca tūriyagaṇā pabhijjare, imā ca naccanti manoharāyo.
“ 你已证得天界神通,大威力者,当你尚在人中时,曾造作何种福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”巴利
‘‘Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
705 在这里,“庄严”是指用一切装饰品打扮得漂漂亮亮。“宝石与黄金所镶嵌”是指用那些天界的宝石和黄金镶嵌而成。“金网所覆”是指被黄金织成的网覆盖。“大”是指庞大。“善加装备”是指为了出行而把鞍具系得妥妥当当。“于空中”是指处在如同虚空的象背上。“在虚空”就是在天空中。另有一种读法是“庄严的宝石与黄金所镶嵌”。这里的简要意思是:天神啊,你用一切装饰品把自己打扮得庄严无比;你登上那头以庄严的宝石和黄金镶嵌、又以最天妙的宝石和黄金镶嵌装饰、佩戴着各种金网——比如象头装饰之类的象饰——覆盖在身上、极其巨大、最为殊胜的大象,坐在象背上,就像在空中飞行一样,就这样来到了我们面前。巴利
705. Tattha alaṅkatāti sabbābharaṇavibhūsitā. Maṇikañcanācitanti tehi dibbamānehi maṇisuvaṇṇehi ācitaṃ. Sovaṇṇajālacitanti hemajālasañchannaṃ. Mahantanti vipulaṃ. Sukappitanti gamanasannāhavasena suṭṭhu sannaddhaṃ. Vehāyasanti vehāyasabhūte hatthipiṭṭhe. Antalikkheti ākāse, ‘‘alaṅkatamaṇikañcanācita’’ntipi pāṭho. Ayañhettha saṅkhepattho – devate, tvaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkatā alaṅkatamaṇikañcanācitaṃ, ativiya dibbamānehi maṇīhi kañcanehi ca alaṅkaraṇavasena khacitaṃ, hemajālehi kumbhālaṅkārādibhedehi hatthālaṅkārehi citaṃ āmuttaṃ mahantaṃ ativiya brahantaṃ uttamaṃ gajaṃ āruyha hatthipiṭṭhiyā nisinnā ākāseneva idha amhākaṃ santikaṃ āgatāti.
706 这位龙王的两根象牙上,化现出两座池塘,就像埃拉瓦纳龙象那样,由善巧的工艺者精心建造而成。乐器群,是指五种乐器组成的集合。各自奏响,是指依照十二种韵律变化而分别呈现。也有人读作“Pavajjare”,意思是以种种方式演奏。巴利
706.Nāgassa dantesu duvesu nimmitāti erāvaṇassa viya nāgarājassa imassa dvīsu dantesu dve pokkharaṇiyo sucaritasippinā suṭṭhu viracitā. Tūriyagaṇāti pañcaṅgikatūriyasamūhā. Pabhijjareti dvādasannaṃ layabhedānaṃ vasena pabhedaṃ gacchanti. ‘‘Pavajjare’’ti ca paṭhanti, pakārehi vādīyantīti attho.
天神被长老问后,就这样用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
我去了波罗奈,向佛陀供养了一套衣服;
我顶礼(世尊的)双足之后,坐在地上,满心欢喜地合掌致敬。巴利
‘‘Bārāṇasiyaṃ upasaṅkamitvā, buddhassahaṃ vatthayugaṃ adāsiṃ; Pādāni vanditvā chamā nisīdiṃ, vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsiṃ.
这位佛陀肤色如黄金,为我开示了集、苦与无常;
他开示了无为、苦的止息、常住,以及那条道路,我因此得以了知。巴利
‘‘Buddho ca me kañcanasannibhattaco, adesayi samudayadukkhaniccataṃ; Asaṅkhataṃ dukkhanirodhasassataṃ, maggaṃ adesayi yato vijānisaṃ.
“ 我寿命短促,从彼命终,投生到具足荣光的三十三天众中;
我是帝释天神的一位妃子,名叫胜誉,名声遍扬诸方。”巴利
‘‘Appāyukī kālakatā tato cutā, upapannā tidasagaṇaṃ yasassinī; Sakkassahaṃ aññatarā pajāpati, yasuttarā nāma disāsu vissutā’’ti.
708-9 其中,“地上”就是指在地面。因为这里用的是处格义的单独语形。“欢喜”就是满足、高兴。“由于”是指从导师开示最殊胜的教法那时起。“了知”是指通达、证悟了四圣谛。巴利
708-9. Tattha chamāti bhūmiyaṃ. Bhummatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Vittāti tuṭṭhā. Yatoti yato satthu sāmukkaṃsikadhammadesanato. Vijānisanti cattāri ariyasaccāni paṭivijjhiṃ.
710 短命:由犹如生起了“造了如此殊胜广大的福德,你不该在这多苦的人身中这样停留”这样用意的已耗尽之业而短命。某位妃子:就是一万六千位正妃中的一位。闻名诸方:在两天界的一切方所都广为人知、声名显赫。其余内容按前面所说理解。巴利
710.Appāyukīti ‘‘īdisaṃ nāma uḷāraṃ puññaṃ katvā na tayā etasmiṃ dukkhabahule manussattabhāve evaṃ ṭhātabba’’nti sañjātābhisandhinā viya parikkhayaṃ gatena kammunā appāyukā samānā. Aññatarā pajāpatīti soḷasasahassānaṃ mahesīnaṃ aññatarā. Disāsu vissutāti dvīsu devalokesu sabbadisāsu pākaṭā paññātā. Sesaṃ vuttanayameva.
4. 阿罗摩天宫的注释巴利
4. Alomavimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这是指阿罗摩天宫。它的生起因缘是怎样的呢?世尊住在波罗奈仙人堕处鹿野苑时,上午穿好下衣,拿着钵和衣,进入波罗奈城乞食。城中有一个名叫阿罗摩的贫苦女子,她见到世尊后心生净信,却找不到别的东西可以布施,就想:“像这样的东西供养给世尊,对我来说也会有大果报。”于是她把变了色、没有咸味的干麦饼奉给世尊,世尊接受了。她以这份布施为所缘,生起了喜悦。后来她命终,转生到三十三天。具寿大目犍连……巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti alomavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye viharanto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bārāṇasiṃ piṇḍāya pāvisi . Tatthekā alomā nāma duggatitthī bhagavantaṃ disvā pasannacittā aññaṃ dātabbaṃ apassantī ‘‘īdisampi bhagavato dinnaṃ mayhaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti cintetvā paribhinnavaṇṇaṃ aloṇaṃ sukkhakummāsaṃ upanesi, bhagavā paṭiggahesi. Sā taṃ dānaṃ ārammaṇaṃ katvā somanassaṃ pavedesi, sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno –
‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他问了。她也回答了他,为了说明那一点——巴利
Pucchi. Sāpi tassa byākāsi, taṃ dassetuṃ –
经中说:“那位天神满心欢喜……便说明这是哪种业的果报。”巴利
‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phala’’nti. – vuttaṃ;
我也在波罗奈,我是佛陀的太阳族亲属;
我用自己双手,满怀净信地供养了干大麦饼。巴利
‘‘Ahañca bārāṇasiyaṃ, buddhassādiccabandhuno; Adāsiṃ sukkhakummāsaṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
看这干而无盐的麦粥团之果:
见阿罗摩得安乐,谁人不修福?巴利
‘‘Sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā; Alomaṃ sukhitaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
716 这里,见到阿罗摩快乐:意思是,即使阿罗摩只供养了少许干麦饼,见到她因此获得天界的快乐而快乐。谁不会修福德呢:意思是,谁若真想要自己的利益和安乐,怎么会不去修福德呢?其余部分按前面所说的方式理解。巴利
716. Tattha alomaṃ sukhitaṃ disvāti alomampi nāma sukkhakummāsamattaṃ datvā evaṃ dibbasukhena sukhitaṃ disvā. Ko puññaṃ na karissatīti ko nāma attano hitasukhaṃ icchanto puññaṃ na karissatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
第5篇 施粥女天宫的注释巴利
5. Kañjikadāyikāvimānavaṇṇanā
“容色殊胜”说的是施粥女的天宫。她的这个故事是怎么来的呢?世尊当时住在盲者林。那时候,世尊肚子里起了风病。世尊吩咐具寿阿难:“阿难,你去托钵乞食,给我取些粥来当药。”
“好的,尊者。”具寿阿难答应了世尊,拿着国王所施的钵,站在自己常去的那位医师的家门口。医师的妻子看见了他,就迎上前来,顶礼后接过钵,问长老:“尊者,您需要什么样的药?”她是个很有智慧的人,心里想:“长老要是为了药的事才会来这里,不是为了乞食。”听说要的是“粥”之后,她心想:“这药不是给我家主人用的,而是世尊需要。那我就为世间怙主做一份合宜的粥吧。”她满心欢喜,生起极大的恭敬,用枣汁煮了粥,盛满钵,又另外备了一份配着送去的食物,派人送了过去。世尊刚一吃完,那个病就好了。她后来命终,投生到三十三天,享受广大的天界福报,快乐地过日子。那时,具寿大目犍连游历天界,看见她被上千天女围绕着,就用这些偈颂问她过去所造的业——巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti kañjikadāyikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā andhakavinde viharati. Tena ca samayena bhagavato kucchiyaṃ vātarogo uppajji. Bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘gaccha tvaṃ ānanda, piṇḍāya caritvā mayhaṃ bhesajjatthaṃ kañjikaṃ āharā’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā mahārājadattiyaṃ pattaṃ gahetvā attano upaṭṭhākavejjassa nivesanadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā vejjassa bhariyā paccuggantvā vanditvā pattaṃ gahetvā theraṃ pucchi ‘‘kīdisena vo, bhante, bhesajjena attho’’ti. Sā kira buddhisampannā ‘‘bhesajjena payojane sati thero idhāgacchati, na bhikkhattha’’nti sallakkhesi. ‘‘Kañjikenā’’ti ca vutte ‘‘na yidaṃ bhesajjaṃ mayhaṃ ayyassa, tathā hesa bhagavato patto, handāhaṃ lokanāthassa anucchavikaṃ kañjikaṃ sampādemī’’ti somanassajātā sañjātabahumānā badarayūsena yāguṃ sampādetvā pattaṃ pūretvā tassa parivārabhāvena aññañca bhojanaṃ paṭiyādetvā pesesi. Taṃ paribhuttamattasseva bhagavato so ābādho vūpasami. Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavantī modati. Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ accharāsahassaparivārena vicarantiṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
‘‘Abhikkantena vaṇṇena …pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔居盲者林,奉施太阳族亲佛陀——
枣汁所煮、油熏的酸粥。巴利
‘‘Ahaṃ andhakavindamhi, buddhassādiccabandhuno; Adāsiṃ kolasampākaṃ, kañjikaṃ teladhūpitaṃ.
把长胡椒和大蒜混在一起,再加上拉曼迦草;
我以清净的心,向正直的人做了布施。巴利
‘‘Pipphalyā lasuṇena ca, missaṃ lāmañjakena ca; Adāsiṃ ujubhūtasmiṃ, vippasannena cetasā.
纵使她使彼担任转轮王的王后之位,
这个女人相貌端正、四肢健全,对丈夫也从不轻视。
就算把十六份那样的布施加起来,也抵不上一份酸粥布施的十六分之一的价值。巴利
‘‘Yā mahesittaṃ kāreyya, cakkavattissa rājino; Nārī sabbaṅgakalyāṇī, bhattu cānomadassikā; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghati soḷasiṃ.
“ 一百金币、一百匹马、一百辆骡车,
有百千位少女,佩戴着宝石耳环;
尚不及布施一份酸粥功德的十六分之一。巴利
‘‘Sataṃ nikkhā sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā; Sataṃ kaññāsahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.
雪山来的龙象,象牙如车辕,身躯高大;
金胸的大象,穿着金色衣袍。
这些大象连一次酸粥布施的十六分之一也不值。巴利
‘‘Sataṃ hemavatā nāgā, īsādantā urūḷhavā; Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, hemakappanavāsasā, Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.
“ 即使有人能在此成为四大洲的主宰,
即使把四大洲的统治权加起来,也抵不上布施一份酸粥功德的十六分之一。”巴利
‘‘Catunnamapi dīpānaṃ, issaraṃ yodha kāraye; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghati soḷasi’’nti.
723-4 在那里,我布施了加枣熬煮、用油熏香的酸粥:意思是,把枣的糖浆熬出的汁水和四倍的水混在一起,熬到只剩四分之一,煮成稀粥;再用三辛、阿魏、孜然、大蒜等辛辣香料调配,充分熏香,让它带上拉曼迦的香气;然后以恭敬之心,把这粥倒进世尊的钵里,向导师献上而布施,并把它放在长老手中。因此说——巴利
723-4. Tattha adāsiṃ kolasampāpakaṃ, kañjikaṃ teladhūpitanti badaramodakakasāve catuguṇodakasamodite pākena catutthabhāgāvasiṭṭhaṃ yāguṃ pacitvā taṃ tikaṭukaajamodahiṅgujīrakalasuṇādīhi kaṭukabhaṇḍehi abhisaṅkharitvā sudhūpitaṃ katvā lāmañjagandhaṃ gāhāpetvā pasannacittena bhagavato patte ākiritvā satthāraṃ uddisitvā adāsiṃ, therassa hatthe patiṭṭhapesinti dasseti. Tenāha –
“ 还有混合了胡椒、大蒜和拉曼迦香的东西。
我以清净无染的心,把它布施给了那位正直者。”巴利
‘‘Pipphalyālasuṇena ca, missaṃ lāmañjakena ca; Adāsiṃ ujubhūtasmiṃ, vippasannena cetasā’’ti.
其余部分和前面说的一样。巴利
Sesaṃ vuttanayameva.
尊者大目犍连就这样向那位连同眷属的天女讲说了法,她自身所累积的善业已显现。然后他回到人间,把这件事禀告给世尊。世尊以这件事作为起因,在四众弟子中间开示佛法。那场开示给大众带来了真实的利益。巴利
Evaṃ āyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attanā samupacitasucaritakamme āvikate saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā manussalokaṃ āgantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catuparisamajjhe dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
6. 精舍天宫注释巴利
6. Vihāravimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色”说的是精舍天宫。这件事是怎么来的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园精舍。那时,大近事女毗舍佉在一个节庆日,被女伴和随从们劝着要去园林游玩。她沐浴后涂了香,吃了上好的饭食,戴上大蔓藤璎珞,由大约五百位女伴围绕着,以极大的排场和威势从家里出发,朝园林走去。路上她心想:“像小女孩那样玩耍有什么意思?不如我去精舍,礼拜世尊和那些令人心生欢喜的尊者们,再听一听法。”于是她来到精舍,站在一边,解下大蔓藤璎珞,交给婢女,然后礼拜世尊,坐在一边。世尊便为她开示了法。巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti vihāravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena visākhā mahāupāsikā aññatarasmiṃ ussavadivase uyyāne vicaraṇatthaṃ sahāyikāhi parijanena ca ussāhitā sunhātānulittā subhojanaṃ bhuñjitvā mahālatāpasādhanaṃ piḷandhitvā pañcamattehi sahāyikāsatehi parivāritā mahantena issariyena mahatā paricchedena gehato nikkhamma uyyānaṃ uddissa gacchantī cintesi ‘‘bāladārikāya viya kiṃ me moghakīḷitena, handāhaṃ vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ manobhāvanīye ca ayye vandissāmi, dhammañca sossāmī’’ti vihāraṃ gantvā ekamante ṭhatvā mahālatāpiḷandhanaṃ omuñcitvā taṃ dāsiyā hatthe datvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tassā bhagavā dhammaṃ desesi.
她听完法后,礼敬了世尊,右绕致意,又向那些令人心生欢喜的比丘们行礼,然后离开精舍。走了一小段路,她对婢女说:“来,给我戴上首饰。”那婢女把首饰包好、系好,放在精舍里。她到处游逛,到要走的时候却忘了这事,因为已经走了,才想起说:“我忘拿了。等等,夫人,我去取回来。”于是想折返回去。毗舍佉说:“既然是忘在精舍里了,我就把它布施给精舍吧。”于是她前往精舍,来到世尊面前,顶礼之后表明自己的心意:“世尊,我要建造一座精舍,恳请世尊出于慈悯接受我的请求。”世尊默然应允。巴利
Sā dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā manobhāvanīye ca bhikkhū vanditvā vihārato nikkhamitvā thokaṃ gantvā dāsiṃ āha ‘‘handa je ābharaṇaṃ piḷandhissāmī’’ti. Sā taṃ bhaṇḍikaṃ katvā bandhitvā vihāre ṭhapetvā tahaṃ tahaṃ vicaritvā gamanakāle vissaritvā gatattā ‘‘vissaritaṃ mayā, tiṭṭha ayye āharissāmī’’ti nivattitukāmā ahosi. Visākhā ‘‘sace je vihāre ṭhapetvā vissaritaṃ, tassa vihārasseva atthāya taṃ pariccajissāmī’’ti vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā attano adhippāyaṃ pavedentī ‘‘vihāraṃ, bhante, kāressāmi, adhivāsetu me bhagavā anukampaṃ upādāyā’’ti āha. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
她把那件价值超过九千万金币的首饰变卖后,交给大目犍连尊者——负责监工建造的人。建成的精舍,墙壁、柱子、横梁、椽子、尖顶、门窗、通风窗、阶梯等各部分都安排得匀称悦目,木工精巧,赏心悦目,粉刷打磨细致,令人欢喜,彩绘的花环、藤蔓等图案装饰得十分精美,地面像宝石铺成一样,宛如天宫。下层有五百间房,上层也有五百间房,总共一千间房庄严装饰,适合佛陀世尊和比丘僧团居住。她还建造了上千座附属楼阁,以及配套的殿堂、凉亭、经行道等。用了九个月,精舍建成了。精舍建成后,她又用九千万金币举办精舍落成庆典,和大约五百位女伴一起登上楼阁,看到这番盛况,心中充满喜悦,对女伴们说:“我建造这样一座楼阁所修的福德,请你们随喜,我把这份福德回向给你们。”她们都心生净信,齐声说:“萨度!萨度!”于是一同随喜。巴利
Sā taṃ piḷandhanaṃ satasahassādhikanavakoṭiagghanakaṃ vissajjetvā āyasmatā mahāmoggallānena navakammādhiṭṭhāyakena suvibhattabhittithambhatulāgopānasikaṇṇikadvārabāhavātapāna sopānādigehāvayavaṃ manoharaṃ suvikappitakaṭṭhakammaramaṇīyaṃ suparikammakatasudhākammaṃ manuññaṃ suviracitamālākammalatākammādicittakammavicittaṃ supariniṭṭhitamaṇikuṭṭima sadisabhūmitalaṃ devavimānasadisaṃ heṭṭhābhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni, uparibhūmiyaṃ pañca gabbhasatānīti gabbhasahassapaṭimaṇḍitaṃ buddhassa bhagavato bhikkhusaṅghassa ca vasanānucchavikaṃ mahantaṃ pāsādaṃ tassa parivārapāsādasahassañca tesaṃ parivārabhāvena kuṭimaṇḍapacaṅkamanādīni ca kārentī navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesi. Pariniṭṭhite ca vihāre navaheva hiraññakoṭīhi vihāramahaṃ kārentī pañcamattehi sahāyikāsatehi saddhiṃ pāsādaṃ abhiruhitvā tassa sampattiṃ disvā somanassajātā sahāyikā āha ‘‘imaṃ evarūpaṃ pāsādaṃ kārentiyā yaṃ mayā puññaṃ pasutaṃ, taṃ anumodatha, pattidānaṃ vo dammī’’ti. ‘‘Aho sādhu aho sādhū’’ti pasannacittā sabbāpi anumodiṃsu.
这时,有一位近事女特别用心地作意那份福德回向。她没过多久就命终,投生到了三十三天。由于她的福德威力,一座巨大的天宫自然出现:长、宽、高各十六由旬,装饰着无数楼阁、围墙、园林、池塘等,自身光芒遍照一百由旬,能在空中飞行。她出行时,由一千名天女围绕,天宫也随着她一同前行。而毗舍佉大近事女,因为广大的布施和深厚的净信成就,投生到了化乐天,成为善化天王的王后。那时,阿那律尊者在天界游历,看见毗舍佉那位昔日的女伴已经投生在三十三天,便说道:巴利
Tattha aññatarā upāsikā visesato taṃ pattidānaṃ manasākāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Tassā puññānubhāvena anekakūṭāgārapākārauyyānapokkharaṇiādipaṭimaṇḍitaṃ soḷasayojanāyāmavitthārabbedhaṃ attano pabhāya yojanasataṃ pharantaṃ ākāsacāriṃ mahantaṃ vimānaṃ pāturahosi. Sā gacchantīpi accharāsahassaparivārā saha vimānena gacchati. Visākhā pana mahāupāsikā vipulapariccāgatāya saddhāsampattiyā ca nimmānaratīsu nibbattitvā sunimmitadevarājassa aggamahesibhāvaṃ sampāpuṇi. Athāyasmā anuruddho devacārikaṃ caranto taṃ visākhāya sahāyikaṃ tāvatiṃsabhavane uppannaṃ disvā –
天女啊,你以如此殊胜的容色站立在此,
照亮了所有方向,就像晨星一样。巴利
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
当你跳舞的时候,全身大大小小的肢体,
天界的音声不断传出,悦耳动听,令人心生欢喜。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,全身上下大大小小的肢节,
天界的香气四处飘散,带着纯净的芬芳,令人心生喜悦。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
那些戴在发辫上、随着身体动作而摇晃的装饰品,
他们的声音听起来,就像五支乐器合奏一样。巴利
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
戴着花环的,被风吹拂着,被风猛烈摇晃;
他们的声音听起来,就像五支乐器合奏一样。巴利
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
即使是你头顶上的那个花环,香气芬芳,令人心生喜悦;
香气飘向四面八方,就像曼殊沙树一样。巴利
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻到那清净的香气,见到那非凡的色相;
天神啊,请你说一说,这是什么样的业所带来的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用这些偈颂来问她。她也这样回答他——巴利
Imāhi gāthāhi pucchi. Sāpi tassa evaṃ byākāsi –
尊者,我在舍卫城有一位好友,她为僧团建了一座大寺;
在那里,我生起净信并随喜,因看见了我所喜爱的那间屋子。巴利
‘‘Sāvatthiyaṃ mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāraṃ; Tatthappasannā ahamānumodiṃ, disvā agārañca piyañca metaṃ.
正是凭着我这份纯净的随喜,我得到了这座稀有又庄严、令人一见惊叹的天宫。
他以我的神通力,从四面八方十六由旬的虚空中飞行而去。巴利
‘‘Tāyeva me suddhanumodanāya, laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyaṃ; Samantato soḷasayojanāni, vehāyasaṃ gacchati iddhiyā mama.
我的住所是尖顶楼阁,按各部分划分得整齐匀称;
它们闪闪发光,向四周照耀到一百由旬。巴利
‘‘Kūṭāgārā nivesā me, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā satayojanaṃ.
我此亦有莲花池,群鱼游栖共止息;
池水清澄离浊秽,金沙铺底光熠熠。巴利
‘‘Pokkharañño ca me ettha, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
各种莲花覆盖着水面,白莲花遍布其中。
芬芳的香气飘散,被风吹动,令人愉悦。巴利
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhī sampavāyanti, manuññā māluteritā.
阎浮树、菠萝蜜树、棕榈树,还有椰子林;
长在自家院子里的各种树,是我们种下的。巴利
‘‘Jambuyo panasā tālā, nāḷikeravanāni ca; Antonivesane jātā, nānārukkhā aropimā.
各种乐器一起奏响,天女们发出歌声;
就算有人只是在梦里见到我,这个人也会感到欢喜。巴利
‘‘Nānātūriyasaṅghuṭṭhaṃ, accharāgaṇaghositaṃ; Yopi maṃ supine passe, sopi vitto siyā naro.
“ 如此希奇可观之天宫,一切光明皆遍满;
此乃我业所感生,实应勤修诸福德。”巴利
‘‘Etādisaṃ abbhutadassaneyyaṃ, vimānaṃ sabbaso pabhaṃ; Mama kamme hi nibbattaṃ, alaṃ puññāni kātave’’ti.
736 尊者阿那律说:“在舍卫城,我的朋友为僧团建造了大精舍。”事情是这样的:在舍卫城附近东边,我的朋友、同伴,大近事女毗舍佉,为了接待四方来往的比丘僧团,布施了九千万金币,建了一座名叫东园的大精舍。当那座精舍建成、交付给僧团、她作功德回向时,我心想:“啊,这布施确实做在了该做的地方。”由此对三宝和业果生起净信,我随喜了这件事。为了说明我这次随喜在事物上的殊胜,经文说“见到那屋舍也是我所喜爱的”。那座有千间房的屋舍极其可爱,犹如天宫;那座大宫殿也是我所喜爱的——见到为了以佛陀为首的僧团,能作这样巨大的财富布施,我随喜。文意应当这样连接。巴利
736. Tattha sāvatthiyaṃ mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāranti bhante anuruddha , sāvatthiyā samīpe pācīnapasse mayhaṃ mama sakkhī sahāyikā visākhā mahāupāsikā āgatāgataṃ cātuddisaṃ bhikkhusaṅghaṃ uddissa navahiraññakoṭipariccāgena pubbārāmaṃ nāma mahantaṃ vihāraṃ kāresi. Tatthappasannā ahamānumodinti tasmiṃ vihāre katapariyosite saṅghassa niyyādiyamāne tāya kate pattidāne ‘‘aho ṭhāne vata pariccāgo kato’’ti pasannā ratanattaye kammaphale ca sañjātapasādā ahaṃ anumodiṃ. Vatthuvasena tassā anumodanāya uḷārabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘disvā agārañca piyañca meta’’nti āha. Sahassagabbhaṃ ativiya ramaṇīyaṃ devavimānasadisaṃ tañca agāraṃ mahantaṃ pāsādaṃ piyañca me buddhappamukhaṃ saṅghaṃ uddissa tādisaṃ mahantaṃ dhanapariccāgaṃ disvā anumodinti yojanā.
737 正是我那纯粹的随喜:就像前面说的,因为没有实际施舍应施之物,所以只是纯粹的、仅仅是随喜而已。获得了稀有而值得一看的天宫:对我来说,以前从未有过这样的天宫,所以是稀有;因为处处美好、极其庄严,所以值得一看,我得到了、证得了这座天宫。这样展示了天宫的美丽之后,现在为了说明它尺寸广大、光明广大、受用物广大,而说“四周十六由旬”等。其中,“以我的神通力”就是以我福德的神通力。巴利
737.Tāyeva me suddhanumodanāyāti yathāvuttāya deyyadhammapariccāgābhāvena suddhāya kevalāya anumodanāyeva. Laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyanti mayhaṃ pubbe īdisassa abhūtapubbatāya abbhutaṃ samantabhaddakabhāvena ativiya surūpatāya ca dassaneyyaṃ imaṃ vimānaṃ laddhaṃ adhigataṃ. Evaṃ tassa vimānassa abhirūpataṃ dassetvā idāni pamāṇamahattaṃ pabhāvamahattaṃ upabhogavatthumahattañca dassetuṃ ‘‘samantato soḷasayojanānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha iddhiyā mamāti mama puññiddhiyā.
739 莲花池,即池塘。被阔鳞鱼所栖居,即被天鱼所栖居。巴利
739.Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Puthulomanisevitāti dibbamacchehi upasevitā.
740 被种种莲花覆盖,即被百瓣、千瓣等种种不同的红莲花和红莲所覆盖。“被白莲花遍布”,即被种种白莲花从四周覆盖。未被栽种的种种树木散发着芳香——这是句子的连接。巴利
740.Nānāpadumasañchannāti satapattasahassapattādibhedehi nānāvidhehi rattapadumehi rattakamalehi ca sañchāditā. Puṇḍarīkasamotatāti nānāvidhehi setakamalehi samantato avatatā, nānārukkhā aropimā surabhī sampavāyantīti yojanā.
742 那个能看见梦兆的人也是这样。Vittoti:就是满足、欢喜的意思。巴利
742.Sopīti so supinadassāvīpi. Vittoti tuṭṭho.
743 到处都在放光,从四面八方照耀。说到“业”,就是指业相。“hi”只是个虚词。或者说,因为诸思心所一次又一次地生起,数量众多,所以用了“诸业”这个说法。“alaṃ”是适合、足够的意思。“kātave”是为了去做。巴利
743.Sabbasopabhanti samantato obhāsamānaṃ. Kamme hīti kammanimittaṃ. Hīti nipātamattaṃ. Cetanānaṃ vā aparāparuppattiyā bahubhāvato ‘‘kammehī’’ti vuttaṃ. Alanti yuttaṃ. Kātaveti kātuṃ.
这时,长老想让人说明毗舍佉投生的地方,就说了下面这首偈颂:巴利
Idāni thero visākhāya nibbattaṭṭhānaṃ kathāpetukāmo imaṃ gāthamāha –
“ 正是你那清净的随喜,
你得到了那座稀有、奇妙、值得一看的宫殿;
那位曾经行布施的女子,
请告诉我她去了哪里,她投生到哪儿了。”巴利
‘‘Tāyeva te suddhanumodanāya, Laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyaṃ; Yā ceva sā dānamadāsi nārī, Tassā gatiṃ brūhi kuhiṃ uppannā sā’’ti.
744 在这里,偈颂里说“而那位曾经布施的女子”,意思是:你因为随喜了那项布施,才得到这样殊胜的果报,而那份布施正是那位女子所供养的——这是针对毗舍佉大近事女说的。那位天神自己想让人说出她的成就,就问道:“请说说她去了哪里,她投生到何处了?”所谓“她去了哪里”,就是指她投生到的天界。巴利
744. Tattha yā ceva sā dānamadāsi nārīti yassa dānassa anumodanāya tvaṃ īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhi, taṃ dānaṃ yā ceva sā nārī adāsīti visākhaṃ mahāupāsikaṃ sandhāya vadati. Tāya eva devatāya tassā sampattiṃ kathāpetukāmo āha ‘‘tassā gatiṃ brūhi kuhiṃ uppannā sā’’ti. Tassā gatinti tāya nibbattadevagatiṃ.
现在,为了说明长老所问的含义,说了这样一句话:巴利
Idāni therena pucchitamatthaṃ dassentī āha –
尊者,那位曾经是我朋友的女人,为僧团建造了一座大寺。
她明白了法义,然后做了布施,后来投生在化乐天的天众当中。巴利
‘‘Yā sā ahu mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāraṃ; Viññātadhammā sā adāsi dānaṃ, uppannā nimmānaratīsu devesu.
“ 妻子是那位善所化天王的,
她的业果不可思议。
你问的‘她投生到了哪里’,
我为你解说的这些,不会有任何偏差。”巴利
‘‘Pajāpatī tassa sunimmitassa, Acintiyo kammavipāka tassā; Yametaṃ pucchasi ‘kuhiṃ uppannā sā’ti, Taṃ te viyākāsiṃ anaññathā aha’’nti.
745 这里,“已了知法”指的是已了知教法法者,即已通达四圣谛法者,意思是。巴利
745. Tattha viññātadhammāti viññātasāsanadhammā, paṭividdhacatusaccadhammāti attho.
746 “善所化”指善所化的天王。“她的业果不可思议”是省略了词尾的说法,意思是:我这朋友已生在涅槃之乐中,她福德之业所感得的业果,也就是天界的成就,是不可思议、无法衡量的。“并非不然”指如实而不颠倒。那么,我又是怎么知道她的这分成就的呢?就像苏跋达了解跋陀那样,毗舍佉天女也来到了我这里。巴利
746.Sunimmitassāti sunimmitassa devarājassa. Acintiyo kammavipāka tassāti vibhattilopaṃ katvā niddeso, tassā mama sakhiyā nibbānaratīsu nibbattāya kammavipāko puññakammassa vipākabhūtā dibbasampatti acintiyā appameyyāti attho. Anaññathāti aviparītaṃ yathāsabhāvato. Kathaṃ panāyaṃ tassā sampattiṃ aññāsīti? Subhaddā viya bhaddāya, visākhāpi devadhītā imissā santikaṃ agamāsi.
这时,天女为了让长老也能去劝导别人行布施,就用这些偈颂来说法——巴利
Idāni devadhītā theraṃ aññesampi dānasamādapane niyojentī imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
因此,富有的人啊,你们也要劝导其他人,并向僧团布施。
你们要以清净的信心来听法,获得人身是极其难得的。巴利
‘‘Tenahaññepi samādapetha, saṅghassa dānāni dadātha vittā; Dhammañca suṇātha pasannamānasā, sudullabho laddho manussalābho.
梵音清妙、身如黄金的道路之主,宣说了这条正道;
你们这些欢喜者,当向僧伽布施——于此供养,果报广大。巴利
‘‘Yaṃ maggaṃ maggādhipatī adesayi, brahmassaro kañcanasannibhattaco; Saṅghassa dānāni dadātha vittā, mahapphalā yattha bhavanti dakkhiṇā.
善士所赞八辈人,此即四双之数;
彼等善逝弟子堪受供养,施彼当得大果报。巴利
‘‘Ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā, cattāri etāni yugāni honti; Te dakkhiṇeyyā sugatassa sāvakā, etesu dinnāni mahapphalāni.
有四种正在修行的人,还有四种已经安住在果位的人。
这个僧伽已经安住于正直,具足智慧、戒与定。巴利
‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito.
那些正在献祭的人们,那些渴望福报的众生;
造作有依之福的人,把布施给予僧团,会得到大果报。巴利
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ.
这个僧团确实广大而崇高,像大海一样不可测量。
这些最胜的人中雄杰的弟子们,正是放射光明的人,他们在宣说正法。巴利
‘‘Eso hi saṅgho vipulo mahaggato, esappameyyo udadhīva sāgaro; Ete hi seṭṭhā naravīrasāvakā, pabhaṅkarā dhammamudīrayanti.
那些以僧团为对象而布施的人,他们的布施是苏丁那、善供、善献。
这份归入僧团、安住稳固的供养,能感大果,为知世间者们所赞叹。巴利
‘‘Tesaṃ sudinnaṃ suhutaṃ suyiṭṭhaṃ, ye saṅghamuddissa dadanti dānaṃ; Sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā, mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā.
“ 那些忆念这样供养的人,心怀喜悦在世间行走;
他们连根拔除了吝啬的污垢,无可指责,因此往生天界。”巴利
‘‘Etādisaṃ yaññamanussarantā, ye vedajātā vicaranti loke; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti.
747 这里,“因此还有其他”就是“tena hi aññepi”的意思。“因此”是指以这个原因,而“hi”只是语气助词。说了“应当劝勉”之后,为了说明劝勉的方式,就说了“应当布施给僧伽”等话。所谓“人身难得,已得人身”,是针对远离八种无暇而获得的人身说的。这里,八种无暇就是:三恶趣、无色界、无想有情、边地、诸根不具、决定邪见、佛不出世。巴利
747. Tattha tenahaññepīti tenahi aññepi. Tenāti ca tena kāraṇena, hīti nipātamattaṃ. ‘‘Samādapethā’’ti vatvā samādapanākāraṃ dassetuṃ ‘‘saṅghassa dānāni dadāthā’’tiādi vuttaṃ. Aṭṭhahi akkhaṇehi vajjitaṃ manussabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sudullabho laddho manussalābho’’ti. Tattha aṭṭha akkhaṇā nāma tayo apāyā arūpā asaññasattā paccantadeso indriyānaṃ vekallaṃ niyatamicchādiṭṭhikatā apātubhāvo buddhassāti.
748 凡是把布施做在特别殊胜的福田上,这种布施因为一定能让人投生到善趣,所以叫作通往善趣的道路;又因为它比起恶趣之道、可笑之道等来说极其殊胜,所以称它为道中至尊。布施也确实像信和惭一样,被称为通往天界的道路。正如所说的:巴利
748.Yaṃmagganti yaṃ khettavisese kataṃ dānaṃ, taṃ ekantena sugatisampāpanato sugatigāmimaggaṃ apāyamaggato jagghamaggādito ca ativiya seṭṭhabhāvena maggādhipanti katvā. Dānampi hi saddhāhiriyo viya ‘‘devalokagāmimaggo’’ti vuccati. Yathāha –
“ 信仰、惭耻、善行和布施,这些法是善士所追随的。
他们说这就是天界之道,依靠它能去到天界。”巴利
‘‘Saddhā hiriyaṃ kusalañca dānaṃ, dhammā ete sappurisānuyātā; Etañhi maggaṃ diviyaṃ vadanti, etena hi gacchati devaloka’’nti.(a. ni. 8.32; kathā. 480);
也有版本写作“道之主宰者”,它的意思是:那位以圣道成为包括天界在内的整个世间之主的导师。接着又用“应布施僧伽”等话,再次劝导人们在应受供养者当中分配布施。巴利
‘‘Maggādhipatī’’ti vā pāṭho, tassa ariyamaggena sadevakassa lokassa adhipatibhūto satthāti attho daṭṭhabbo. Saṅghassa dānāni dadāthātiādinā punapi dakkhiṇeyyesu dānasaṃvibhāge niyojentī āha.
749 现在,为了直接指出那些应当受供养的圣僧伽的具体样子,说了这首偈颂:“那些被善士们称赞的八种人。”其中,“那些”是不确定的泛指。“人”指有情众生。“八”是限定他们的数目。因为他们就是四位入道者和四位住于果位者,所以共有八种。“被善士们称赞”:就是被佛陀、独觉佛、佛弟子等善士,以及其他天神和人们所称赞。为什么呢?因为他们天生就具足戒等功德。就像瞻波花、巴库拉花等,天生就带有色泽和香气一样,他们的戒、定等功德也是天生就具足的。因此,他们就像色泽香气俱全的花朵,被天神和人们喜爱、中意、称赞。所以说“那些被善士们称赞的八种人”。简要来说,入流道者和入流果者合为一对,这样一直到阿拉汉道者和阿拉汉果者合为一对,共有四对。因此说“这四对人,是应当受供养的”。“他们”是把前面不确定地列出的人确定下来后加以显示。因为他们全都相信业和业果,能够接受应当布施的施物,所以是应当受供养的人;由于他们具足殊胜功德,能使布施产生大果报。“善逝的弟子”:因为是在正自觉者说法时,以圣者的出身而出生、听闻那法,所以是弟子。在这些人中布施,果报很大:在这些善逝的弟子中,即使布施很少的东西,由于接受者使布施清净,也会有大果报。因此世尊说:“比丘们,无论怎样的僧伽或团体,如来弟子僧伽都被称为其中最上的。”等等。巴利
749. Idāni taṃ dakkhiṇeyyaṃ ariyasaṅghaṃ sarūpato dassentī ‘‘ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā’’ti gāthamāha. Tattha yeti aniyamitaniddeso. Puggalāti sattā. Aṭṭhāti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Te hi cattāro ca paṭipannā cattāro ca phale ṭhitāti aṭṭha honti. Sataṃ pasatthāti sappurisehi buddhapaccekabuddhasāvakehi aññehi ca devamanussehi passatthā. Kasmā? Sahajātasīlādiguṇayogato. Tesañhi campakabakulakusumādīnaṃ viya sahajātavaṇṇagandhādayo sahajātasīlasamādhiādayo guṇā, tena te vaṇṇagandhādisampannāni viya pupphāni devamanussānaṃ sataṃ piyā manāpā pāsaṃsiyā ca honti. Tena vuttaṃ ‘‘ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā’’ti. Te pana saṅkhepato sotāpattimaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yugaṃ, evaṃ yāva arahattamaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yuganti cattāri yugāni honti. Tenāha ‘‘cattāri etāni yugāni honti te dakkhiṇeyyā’’ti. Teti pubbe aniyamato uddiṭṭhānaṃ niyametvā dassanaṃ. Te hi sabbepi kammaṃ kammaphalañca saddahitvā dātabbadeyyadhammasaṅkhātaṃ dakkhiṇaṃ arahantīti dakkhiṇeyyā guṇavisesayogena dānassa mahapphalabhāvasādhanato. Sugatassa sāvakāti sammāsambuddhassa dhammasavanante ariyāya jātiyā jātatāya taṃ dhammaṃ suṇantīti sāvakā. Etesu dinnāni mahapphalānīti etesu sugatassa sāvakesu appakānipi dānāni dinnāni paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhiyā mahapphalāni honti. Tenāha bhagavā ‘‘yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (a. ni. 4.34; 5.32; itivu. 90).
750 “四向道者”等句,前文所解释的意义完全相同。巴利
750.Cattāroca paṭipannātiādi heṭṭhā vuttatthameva.
在这里,具寿阿那律把自己和天神所说的内容带回人间,禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的大众开示法义。那次开示让大众得到了真实的利益。巴利
Idha pana āyasmā anuruddho attanā devatāya ca vuttamatthaṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
四天女天宫的注释巴利
7. Caturitthivimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色”是指四位天女的天宫。它的起因是什么?世尊住在舍卫城时,具寿大目犍连按照前面所说的方式在天界游历,到了三十三天。他在那里看到四座依次排列的天宫,四位天女各由一千名天女随从围绕,正享受着天界的福报,于是便问她们过去造了什么业——巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti caturitthivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. So tattha paṭipāṭiyā ṭhitesu catūsu vimānesu catasso devadhītaro paccekaṃ accharāsahassaparivārā dibbasampattiṃ anubhavantiyo disvā tāhi pubbe katakammaṃ pucchanto –
755 “ 你的容色真是殊胜极了……你的容色照耀着四面八方。”巴利
755. ‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用这些偈颂依次提问。她们也在他提问之后依次作了回答。为了说明这件事——巴利
Imāhi gāthāhi paṭipāṭiyā pucchi. Tāpi tassa pucchānantaraṃ paṭipāṭiyā byākariṃsu. Taṃ dassetuṃ –
758 那位天神满心欢喜……便说明这是哪种业的果报。巴利
758. ‘‘Sā devatā attamanā…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
这首偈颂已经说了。巴利
Ayaṃ gāthā vuttā.
据说,在迦叶佛住世的时候,她们出生在伊西卡国一个叫巴纳卡塔的城里的一户良家。长大后,就在那座城里嫁到了夫家,过着和睦的生活。她们当中有一位,看见一位托钵的比丘,心里生起净信,就供养了一束青莲花;另一位供养了一把蓝睡莲;另一位供养了一把莲花;还有一位供养了素馨花苞。后来她们命终,转生到了三十三天,每人都有一千名天女作为随从。她们在那里享尽了天界的福报,直到寿命结束。从那里死后,又因为剩余业力的果报,一再在天界中流转,到这位佛陀出世的时候,又生到了那里。就像前面说的那样,大目犍连尊者问了她们。她们当中有一位,向长老讲述自己过去所造的业——巴利
Tā kira kassapassa bhagavato kāle esikānāmake raṭṭhe paṇṇakate nāma nagare kulagehe nibbattā vayappattā tasmiṃyeva nagare patikulaṃ gatā samaggavāsaṃ vasanti. Tāsu ekā aññataraṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ disvā pasannacittā indīvarakalāpaṃ adāsi, aparā aññassa nīluppalahatthakaṃ adāsi, aparā padumahatthakaṃ adāsi, aparā sumanamakuḷāni adāsi. Tā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattiṃsu, tāsaṃ accharāsahassaṃ parivāro ahosi. Tā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā tasseva kammassa vipākāvasesena aparāparaṃ tattheva saṃsarantiyo imasmiṃ buddhuppāde tattheva uppannā vuttanayena āyasmatā mahāmoggallānena pucchitā. Tāsu ekā attanā kataṃ pubbakammaṃ therassa kathentī –
我给正在托钵乞食的比丘,布施了一把青莲花。
在伊西卡城那高耸的、树叶装饰的、美丽的最佳城市之中。巴利
‘‘Indīvarānaṃ hatthakaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Esikānaṃ uṇṇatasmiṃ, nagaravare paṇṇakate ramme.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
我曾把一束青莲花,布施给一位正在托钵乞食的比丘;
在伊西卡人那里,在高耸的、可爱的帕纳卡塔胜城之中。
767 “ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Nīluppalahatthakaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Esikānaṃ uṇṇatasmiṃ, nagaravare paṇṇakate ramme. 767. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
白根绿叶、生于池水中的莲花,我供养了;
对那位为乞食而行的比丘,在耸立的高柱处。
在殊胜可爱的帕纳卡塔城里。
774 “ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Odātamūlakaṃ haritapattaṃ, udakasmiṃ sare jātaṃ ahamadāsiṃ; Bhikkhuno piṇḍāya carantassa, esikānaṃ uṇṇatasmiṃ; Nagaravare paṇṇakate ramme. 774. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
我满心欢喜,把象牙般洁白的素馨花蕾,献给了那位欢喜者;
当比丘为乞食而行游时,在门柱高耸之处。
在殊胜可爱的巴那卡塔城里。巴利
‘‘Ahaṃ sumanā sumanassa sumanamakuḷāni, dantavaṇṇāni ahamadāsiṃ; Bhikkhuno piṇḍāya carantassa, esikānaṃ uṇṇatasmiṃ; Nagaravare paṇṇakate ramme.
781 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。巴利
781. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
759 其中,“靛青莲花束”指一束乌达拉卡花,或一束风杀花。“伊西卡那”指伊西卡拉国。“在高耸的殊胜城中”,即在这座殊胜城里——它坐落于高地之上,殿堂、尖顶阁楼等拔地而起、高耸入云,仿佛在舔舐云腹,因而显得高耸。“巴那卡塔”,就是名为巴那卡塔的那座城。巴利
759. Tattha indīvarānaṃ hatthakanti uddālakapupphahatthaṃ vātaghātakapupphakalāpaṃ. Esikānanti esikāraṭṭhassa. Uṇṇatasmiṃ nagaravareti uṇṇate bhūmipadese niviṭṭhe meghodaraṃ lihantehi viya accuggatehi pāsādakūṭāgārādīhi uṇṇate uttamanagare. Paṇṇakateti evaṃnāmake nagare.
766 青莲花束,就是一束青莲花。巴利
766.Nīluppalahatthakanti kuvalayakalāpaṃ.
773 白根,是指白色的根,因为莲藕是白色的,所以这么说,这里指的是莲花束。因此接着说绿叶等等。其中,绿叶是指绿色的叶子。因为还没有脱离花苞的莲花,它外面的叶子确实就是绿色的。生于湖水中,意思是生在湖的水里,也就是从湖里生出来的意思。巴利
773.Odātamūlakanti setamūlaṃ, bhisamūlānaṃ dhavalatāya vuttaṃ, padumakalāpaṃ sandhāya vadati. Tenāha ‘‘haritapatta’’ntiādi. Tattha haritapattanti nīlapattaṃ. Avijahitamakuḷapattassa hi padumassa bāhirapattāni haritavaṇṇāni eva honti. Udakasmiṃ sare jātanti sare udakamhi jātaṃ, saroruhanti attho.
780 Sumanā是她的名字。Sumanassa是美好之心。Sumanamakuḷāni是素馨花的花蕾。Dantavaṇṇāni是像刚刚磨光的象牙那样的颜色。巴利
780.Sumanāti evaṃnāmā. Sumanassāti sundaracittassa. Sumanamakuḷānīti jātisumanapupphamakuḷāni. Dantavaṇṇānīti sajjukaṃ ullikhitahatthidantasadisavaṇṇāni.
长老听她们讲完自己过去所造的业之后,就为她们依次说法,开示了四圣谛。说法结束时,她们所有人连同随从都证得了入流果。长老回到人间,把这件事禀告给世尊。世尊以这件事为因由,为在场的众人说法。那次说法给大众带来了真实的利益。巴利
Evaṃ tāhi attanā katakamme kathite thero tāsaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathetvā saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne sā sabbāpi sahaparivārā sotāpannā ahesuṃ. Thero taṃ pavattiṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā dhammadesanā mahājanassa sātthikā jātāti.
8. 芒果天宫的注释巴利
8. Ambavimānavaṇṇanā
天界的芒果园令人陶醉,这就是芒果天宫。它的来历是怎样的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园。那时,舍卫城有一位近事女,听说布施住所能得到大果报、大利益,心生向往,便礼敬世尊,这样说道:“尊者,我想建造一座住所,希望能有合适的地方,请您指示。”世尊就吩咐比丘们,比丘们便为她指出了地方。她在那里建了一座优美的住所,并在四周种上了芒果树。这座住所被成排的芒果树环绕,既有树荫又有水源,地面洁白,铺满像珍珠网一样的细沙,非常赏心悦目。她用各种颜色的布料、花环、香环等把这座精舍装饰得像天宫一样,又点上油灯,用新布把芒果树包裹起来,然后将这一切献给了僧伽。巴利
Dibbaṃte ambavanaṃ rammanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññatarā upāsikā āvāsadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca sutvā chandajātā bhagavantaṃ abhivādetvā evamāha ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ āvāsaṃ kāretukāmā, icchāmi tādisaṃ okāsaṃ, ācikkhatū’’ti. Bhagavā bhikkhū āṇāpesi, bhikkhū tassā okāsaṃ dassesuṃ. Sā tattha ramaṇīyaṃ āvāsaṃ kāretvā tassa samantato ambarukkhe ropesi. So āvāso samantato ambapantīhi parikkhitto chāyūdakasampanno muttājālasadisavālukākiṇṇapaṇḍarabhūmibhāgo ativiya manoharo ahosi. Sā taṃ vihāraṃ nānāvaṇṇehi vatthehi pupphadāmagandhadāmādīhi ca devavimānaṃ viya alaṅkaritvā telapadīpaṃ āropetvā ambarukkhe ca ahatehi vatthehi veṭhetvā saṅghassa niyyādesi.
她后来命终,转生到三十三天,那里出现了一座宏伟的天宫,四周环绕着芒果园。她在那里被天女们簇拥着,享受天界的福报。具寿大目犍连尊者来到她那里,用下面这些偈颂问她:巴利
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, tassā mahantaṃ vimānaṃ pāturahosi ambavanaparikkhittaṃ. Sā tattha accharāgaṇaparivāritā dibbasampattiṃ anubhavati. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upagantvā imāhi gāthāhi pucchi –
你那座天界的芒果园真美,园里还有一座高大的宫殿。
各种乐器声交织回响,天女们的美妙歌声四处飘扬。巴利
‘‘Dibbaṃ te ambavanaṃ rammaṃ, pāsādettha mahallako; Nānātūriyasaṅghuṭṭho, accharāgaṇaghosito.
此间一灯燃,恒常纯金大;
四周布果诸树,遍绕于其周。巴利
‘‘Padīpo cettha jalati, niccaṃ sovaṇṇayo mahā; Dussaphalehi rukkhehi, samantā parivārito.
785 你是因为什么样的善业,才得到这样殊妙的色相?……你的容光遍照一切方向。巴利
785. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
787 那位天神满心欢喜……便说明这是哪种业的果报。巴利
787. ‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人类当中,在前一世,出生在人间。
我为僧团建了一座精舍,周围种满了芒果树。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Vihāraṃ saṅghassa kāresiṃ, ambehi parivāritaṃ.
‘‘Pariyosite vihāre, kārente niṭṭhite mahe; Ambehi chādayitvāna, katvā dussamaye phale.
在那里点起灯烛,供养了最上等的僧众;
我怀着清净的信心,亲手把它献给了僧团。巴利
‘‘Padīpaṃ tattha jāletvā, bhojayitvā gaṇuttamaṃ; Niyyādesiṃ taṃ saṅghassa, pasannā sehi pāṇibhi.
因此我的芒果园可爱,此处有座宏伟宫殿;
种种乐器齐声奏响,天女群歌声回荡。巴利
‘‘Tena me ambavanaṃ rammaṃ, pāsādettha mahallako; Nānātūriyasaṅghuṭṭho, accharāgaṇaghosito.
这里的灯一直燃烧,是一盏大金灯。
四周被结满布果的树木环绕着。巴利
‘‘Padīpo cettha jalati, niccaṃ sovaṇṇayo mahā; Dussaphalehi rukkhehi, samantā parivārito.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天神作了回答。巴利
Sā devatā byākāsi.
783 这里,“大”是指长、宽、高都极其广大,也就是宽广而殊胜的意思。“为天女众所齐声”是指为了让她欢喜,天女众以歌唱和亲切交谈的方式齐声发出声音。巴利
783. Tattha mahallakoti mahanto āyāmavitthārehi ubbedhena ca vipulo, uḷāratamoti attho. Accharāgaṇaghositoti taṃ pamodituṃ saṅgītivasena ceva piyasallāpavasena ca accharāsaṅghena samugghosito.
784 这里说的“灯在燃烧”,是指像太阳光芒一样明亮闪耀的光网,以及宝灯,都在这座宫殿里炽然照耀。“布果”:布是这些树的果实,所以叫“布果树”。意思是:用那些被抛撒出来的天衣。巴利
784.Padīpo cettha jalatīti sūriyarasmisamujjalakiraṇavitāno ratanappadīpo ca ettha etasmiṃ pāsāde abhijalati. Dussaphalehīti dussāni phalāni etesanti dussaphalā. Tehi samuggiriyamānadibbavatthehīti attho.
789 在建造完成、圆满落成、并为已完工的精舍举行大供养之时,把布做成那些芒果的果实——也就是只把布做成那些芒果的样子。巴利
789.Kārente niṭṭhite maheti katapariyositassa vihārassa mahe pūjāya karīyamānāya ca. Katvā dussamaye phaleti dusseyeva tesaṃ ambānaṃ phalaṃ katvā.
790 “众中无上”是指一切群体中最殊胜的,也就是世尊的声闻僧团。“我托付了”是指我请他们接受了,意思就是我奉献了。剩下的部分和前面解释过的方式一样。巴利
790.Gaṇuttamanti gaṇānaṃ uttamaṃ bhagavato sāvakasaṅghaṃ. Niyyādesinti sampaṭicchāpesiṃ, adāsinti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
黄天宫的注释巴利
9. Pītavimānavaṇṇanā
“黄衣黄旗”指的就是黄天宫。它的来历是怎样的呢?世尊般涅槃后,阿阇世王拿到了自己分得的那份世尊舍利,建起舍利塔,并举行了盛大的供养。当时王舍城有一位近事女,清晨打理好身体后,心想“我要去供养导师的塔”,就拿着自己得到的四朵苦甘花,凭着信心的力量,内心振奋,根本没去考虑路上的危险,径直朝塔走去。这时,一头带着小牛的母牛朝她猛冲过来,飞快地撞上她,用角一顶,就要了她的命。她当下就投生到三十三天。那时帝释天王正带着随从的天众前往园林游玩,在两千五百万天女舞众中间,她凭自己身体的光辉把她们全都压了下去,连同天车一起显现出来。帝释天王看见她,心中惊叹,觉得稀奇罕见,就用下面这些偈颂问她:巴利
Pītavatthepītadhajeti pītavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute raññā ajātasattunā attanā paṭiladdhā bhagavato sarīradhātuyo gahetvā thūpe ca mahe ca kate rājagahavāsinī aññatarā upāsikā pātova katasarīrapaṭijagganā ‘‘satthu thūpaṃ pūjessāmī’’ti yathāladdhāni cattāri kosātakīpupphāni gahetvā saddhāvegena samussāhitamānasā maggaparissayaṃ anupadhāretvāva thūpābhimukhī gacchati. Atha naṃ taruṇavacchā gāvī abhidhāvantī vegena āpatitvā siṅgena paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Sā tāvadeva tāvatiṃsabhavane nibbattantī sakkassa devarañño uyyānakīḷāya gacchantassa parivārabhūtānaṃ aḍḍhatiyānaṃ nāṭakakoṭīnaṃ majjhe attano sarīrapabhāya tā sabbā abhibhavantī saha rathena pāturahosi. Taṃ disvā sakko devarājā vimhitacitto acchariyabbhutajāto ‘‘kīdisena nu kho oḷārikena kammunā ayaṃ edisiṃ sumahatiṃ deviddhimupāgatā’’ti taṃ imāhi gāthāhi pucchi –
穿着黄色衣服,挂着黄色旗帜,用黄色装饰品打扮;
身上涂着黄色檀香,戴着黄色莲花花环。巴利
‘‘Pītavatthe pītadhaje, pītālaṅkārabhūsite; Pītacandanalittaṅge, pītauppalamālinī.
在金黄色楼阁的床榻上,坐在金黄色的座位上,用着金黄色的器皿;
坐在金色伞盖下,乘着金色车驾,用着金色扇子,骑着金黄色马匹。巴利
‘‘Pītapāsādasayane, pītāsane pītabhājane; Pītachatte pītarathe, pītasse pītabījane.
“ 贤女啊,你过去生在人世间时,造了什么业?
天神啊,请告诉我,这是哪种业带来的果报?”巴利
‘‘Kiṃ kammamakarī bhadde, pubbe mānusake bhave; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
她于是用这些偈颂回答了他:巴利
Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,有一种藤蔓叫苦瓜藤,味道苦涩,没人喜欢。
我把那四朵花献到了塔前。巴利
‘‘Kosātakī nāma latatthi bhante, tittikā anabhicchitā; Tassā cattāri pupphāni, thūpaṃ abhihariṃ ahaṃ.
为导师之遗体,我以澄净之心;
未瞻其途,亦未以心专注于彼而住正念。巴利
‘‘Satthu sarīramuddissa, vippasannena cetasā; Nāssa maggaṃ avekkhissaṃ, na taggamanasā satī.
尔时母牛夺我命,心犹未至彼塔前;
我若将此善筹量,从此果报必更胜。巴利
‘‘Tato maṃ avadhī gāvī, thūpaṃ apattamānasaṃ; Tañcāhaṃ abhisañceyyaṃ, bhiyyo nūna ito siyā.
“ 天帝啊,摩伽婆,天众之象!
彼女凭那业,舍弃人身,来与你相伴。”巴利
‘‘Tena kammena devinda, maghavā devakuñjara; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, tava sahabyamāgatā’’ti.
795-6 在这其中,“黄栴檀涂身”是指身体涂上了金黄色栴檀香。“黄宫殿卧具”是指有纯金所造的宫殿和以黄金装饰的卧具。这样一来,无论在哪个地方,不管是指下面还是指上面,凡是“黄”这个字所指的,都应当理解为就是黄金。巴利
795-6. Tattha pītacandanalittaṅgeti suvaṇṇavaṇṇena candanena anulittasarīre. Pītapāsādasayaneti sabbasovaṇṇamayena pāsādena suvaṇṇaparikkhittehi sayanehi ca samannāgate. Evaṃ sabbattha heṭṭhā upari ca pītasaddena suvaṇṇameva gahitanti daṭṭhabbaṃ.
798 有藤蔓,就是那里有藤蔓。尊者,是出于恭敬而对帝释天神的称呼。不期望的,就是不渴望、不希求的。巴利
798.Latatthīti latā atthi. Bhanteti sakkaṃ devarājānaṃ gāravena ālapati. Anabhicchitāti na abhikaṅkhitā.
799 “身”是指作为身体(舍利)的界。这里是用整体来指代部分,就像说“布被烧了”“海被看见了”那样。“她的”是指那头牛的。“路”是指来时的路。“没有看”就是没有去看。为什么呢?“因为心没有倾注于她”,意思是说,他的心不安住、不倾注在那头母牛上,而完全倾注在世尊的塔上,这就是这句话的意思。另有一种读法是“以彼支为心念者”,其中“彼支”是指世尊舍利的那一部分,心在这部分上,所以叫“以彼支为心念者”。这是显示:我当时处于那种状态,所以没有去看它的来路。巴利
799.Sarīranti sarīrabhūtaṃ dhātuṃ. Avayave cāyaṃ samudāyavohāro yathā ‘‘paṭo ḍaḍḍho, samuddo diṭṭho’’ti ca. Assāti gorūpassa. Magganti āgamanamaggaṃ. Na avekkhissanti na olokayiṃ. Kasmā? Na taggamanasā satīti, tassaṃ gāviyaṃ gatamanā ṭhapitamanā na hontī, aññadatthu bhagavato thūpagatamanā eva samānāti attho. ‘‘Tadaṅgamanasā satī’’ti ca pāṭho, tadaṅge tassa bhagavato dhātuyā aṅge mano etissāti tadaṅgamanasā. Evaṃbhūtā ahaṃ tadā tassā maggaṃ nāvekkhissanti dasseti.
800 还没到塔庙的心愿是指心愿还没达成、还没满足。因为“心”就是“存于心中”之意,而“心愿”就是心中的愿望。这是说,她生起了“我要去塔庙,用花来供养”这个心愿,但还没圆满,所以才这么说。不过,用花供养塔庙的那个心念其实已经达成了,正是靠这个,她才投生到天界。“如果我把它积攒起来”——意思是,如果我通过供花,亲自去到塔庙,按照心中所愿去供养,那就是真正地积集、累积福德。“从这以上或许还会有更多”——意思是她想:比起现在已经得到的成就,上面或许还有更高、更殊胜的成就。巴利
800.Thūpaṃ apattamānasanti thūpaṃ cetiyaṃ asampattaajjhāsayaṃ, manasi bhavoti hi mānaso, ajjhāsayo manoratho. ‘‘Thūpaṃ upagantvā pupphehi pūjessāmī’’ti uppannamanorathassa asampuṇṇatāya evaṃ vuttaṃ. Thūpaṃ cetiyaṃ pana pupphehi pūjanacittaṃ siddhameva, yena sā devaloke uppanna. Tañcāhaṃ abhisañceyyanti tañce ahaṃ abhisañcineyyaṃ, pupphapūjanena hi puññaṃ ahaṃ thūpaṃ abhigantvā yathādhippāyaṃ pūjanena sammadeva cineyyaṃ upacineyyanti attho. Bhiyyo nūna ito siyāti ito yathāladdhasampattitopi bhiyyo upari uttaritarā sampatti siyāti maññeti attho.
801 “Maghavā devakuñjaro”是呼唤语。其中,“devakuñjaro”是指在天神当中,凭一切威力、勇猛等殊胜特质,就像象王一样。“Sahabyaṃ”指共住、同处的状态。巴利
801.Maghavādevakuñjarāti ālapanaṃ. Tattha devakuñjarāti sabbabalaparakkamādivisesehi devesu kuñjarasadiso. Sahabyanti sahabhāvaṃ.
“ 帝释天王摩伽婆,天众之中的领袖,听了这番话之后,
为了让三十三天众生起净信,他对玛德离说了这番话。”巴利
‘‘Idaṃ sutvā tidasādhipati, maghavā devakuñjaro; Tāvatiṃse pasādento, mātaliṃ etadabravī’’ti. –
这是结集者的话。随后,帝释天神用这些偈颂,向以玛德离为首的天众说法:巴利
Idaṃ dhammasaṅgāhakavacanaṃ. Tato sakko mātalipamukhassa devagaṇassa imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
玛德离,你看这业的果报何等奇妙;
所施虽微,福德却广大。巴利
‘‘Passa mātali accheraṃ, cittaṃ kammaphalaṃ idaṃ; Appakampi kataṃ deyyaṃ, puññaṃ hoti mahapphalaṃ.
心清净时,布施就不算少了。
无论是对如来、正自觉者,还是对他的声闻弟子。巴利
‘‘Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā; Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.
来吧,玛德离,让我们也一次又一次地供养;
如来的舍利,积聚福德是安乐的。巴利
‘‘Ehi mātali amhepi, bhiyyo bhiyyo mahemase; Tathāgatassa dhātuyo, sukho puññānamuccayo.
如来住世或已般涅槃,只要心平等,果报就平等。
众生因为内心发愿这一原因,而走向善趣。巴利
‘‘Tiṭṭhante nibbute cāpi, same citte samaṃ phalaṃ; Cetopaṇidhihetuhi, sattā gacchanti suggatiṃ.
“ 如来出世,确实是为了众多人的利益。
施主们在那里做了供养后,就能往生天界。”巴利
‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, uppajjanti tathāgatā; Yattha kāraṃ karitvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā’’ti.
802 这里“令净信”的意思是:使人产生净信,也就是让人在三宝中生起信心。巴利
802. Tattha pasādentoti pasanne karonto, ratanattaye saddhaṃ uppādentoti attho.
803 心:是种种奇妙、不可思议的。业果:即使所施之物并不殊胜,但凭着田地的殊胜和心的殊胜,也能见到殊胜福业的果报——应当这样连接理解。在“即使所行微小,所施之物也成为大果报之福”这句里,“所行”是指以行事的方式、以恭敬的方式用在福田上的行为;“所施”是指应当布施的物品;“福”是指这样生起的福业。巴利
803.Cittanti vicittaṃ acinteyyaṃ. Kammaphalanti deyyadhammassa anuḷārattepi khettasampattiyā ca cittasampattiyā ca uḷārassa puññakammassa phalaṃ passāti yojanā. Appakampi kataṃ deyyaṃ, puññaṃ hoti mahapphalanti ettha katanti kāravasena sakkāravasena āyatane viniyuttaṃ. Deyyanti dātabbavatthuṃ. Puññanti tathāpavattaṃ puññakammaṃ.
804 现在要说明的是:在哪里即使只做了一点点善行,也能得到很大的果报。为了把这个道理清楚地展示出来,说了“心清净时没有……”这个偈颂。这个偈颂本身很容易理解。巴利
804. Idāni yattha appakampi kataṃ puññaṃ mahapphalaṃ hoti, taṃ pākaṭaṃ katvā dassento ‘‘natthi citte pasannamhī’’ti gāthamāha. Taṃ suviññeyyameva.
805-6 “Amhepi”的意思是“我们也”。“Mahemase”的意思是“我们做大供养”。“以心的誓愿为因”:意思是把自己的心正确地安立起来的因由;也就是以自己正确的誓愿为因。因此世尊说:巴利
805-6.Amhepīti mayampi. Mahemaseti mahāmase pūjāmase. Cetopaṇidhihetu hīti attano cittassa sammadeva ṭhapananimittaṃ, attasammāpaṇidhānenāti attho. Tenāha bhagavā –
“ 父母与诸亲,皆不能作此;
心若善安立,能令彼更胜。”巴利
‘‘Na taṃ mātāpitā kayirā, aññe vāpi ca ñātakā; Sammā paṇihitaṃ cittaṃ, seyyaso naṃ tato kare’’ti. (dha. pa. 43);
帝释天神说完这些话后,就放下了去园林游乐的兴致,从那里返回,在自己经常应当供养的顶髻宝珠塔那里做了七天的供养。后来,那拉达长老去天界游化时,帝释天神用偈颂把这件事告诉了他。长老又把这件事转告给结集法藏的长老们,他们便照此把它收录进了结集之中。巴利
Evañca pana vatvā sakko devānamindo uyyānakīḷāya ussāhaṃ paṭippassambhetvā tatova paṭinivattitvā attanā abhiṇhaṃ pūjaneyyaṭṭhānabhūte cūḷāmaṇicetiye sattāhaṃ pūjaṃ akāsi. Atha aparena samayena devacārikaṃ gatassa āyasmato nāradattherassa taṃ pavattiṃ gāthāheva kathesi, thero dhammasaṅgāhakānaṃ ārocesi, te tathā naṃ saṅgahaṃ āropesunti.
第10章 甘蔗天宫的故事巴利
10. Ucchuvimānavaṇṇanā
“照亮了连同天神的大地”——这是《甘蔗天宫》里的句子。它和前面的《甘蔗天宫》在经文语句和事缘上都一样,唯一的区别是:在那个故事里,是婆婆用凳子打死了媳妇,而在这里则是用土块。这就是唯一的不同。不过,因为事缘不同,应该知道这两者各自分别被收进了结集之中。巴利
Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakanti ucchuvimānaṃ. Taṃ heṭṭhā ucchuvimānena pāḷito ca aṭṭhuppattito ca sadisameva. Kevalaṃ tattha sassu suṇisaṃ pīṭhakena paharitvā māresi, idha pana leḍḍunāti ayameva viseso. Vatthuno pana bhinnattā ubhayampi visuṃyeva saṅgahaṃ āruḷhanti veditabbaṃ.
你照亮了连同诸天神在内的大地,就像日月一样光芒超胜。
你凭着荣光、相貌、名声和威神,就像梵天神在三十三天里,连同帝释天神一起,光芒照耀。巴利
‘‘Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakaṃ, atirocasi candimasūriyā viya; Siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā, brahmāva deve tidase sahindake.
我问你:你戴着青莲花环,耳上佩着花饰,肤色像黄金一样。
你盛装严饰,身着最上妙衣,美丽的天女,你是谁?你正向我恭敬礼拜。巴利
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī, āveḷinī kañcanasannibhattace; Alaṅkate uttamavatthadhārinī, kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
“ 你前世生为人时,自己曾造何业?
是善修的布施,还是持戒自制?具荣耀的天女啊,你凭何得生善趣?
天神啊,我问你,请告诉我:这是哪种业带来的果报?”巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūtā purimāya jātiyā; Dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaññamaṃ, kenupapannā sugatiṃ yasassinī; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
具寿大目犍连长老问道。于是那位天神用这些偈颂回答:巴利
Āyasmā mahāmoggallānatthero pucchi. Tato devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,如今您为乞食来到此村,来到我们家;
那时我把甘蔗的一片给了您,以清净之心、无量喜悦。巴利
‘‘Idāni bhante imameva gāmaṃ, piṇḍāya amhākaṃ gharaṃ upāgami; Tato te ucchussa adāsiṃ khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā.
后来婆婆又追问我:媳妇,你把甘蔗扔到哪里去了?
我没有把它扔掉,也不是自己吃掉,而是亲手布施给了一位内心寂静的比丘。巴利
‘‘Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ, kahaṃ nu ucchuṃ vadhuke avākiri; Na chaḍḍitaṃ no pana khāditaṃ mayā, santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ.
婆婆这样骂我:“这个家是你做主,还是我做主?”
她拿起一块土块打我,就因为那一下,我死后投生成了天神。巴利
‘‘‘Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama’, itissā sassu paribhāsate mamaṃ; Leḍḍuṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me, tato cutā kālakatāmhi devatā.
我过去所造的那份善业,如今我自己在承受着这份乐业。
我和天神们一起享受欲乐,在五种感官欲望中欢愉。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我所造下的正是这个善业,如今我自己正享受着这乐业。
被帝释天神守护,被三十三天众神护佑,五种欲尘全都具足。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, samappitā kāmaguṇehi pañcahi.
我的这份甘蔗布施,有着像这样不小的福果,能带来广大的果报。
我和天神们一起享乐,在五种欲乐功德中欢愉。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我的甘蔗布施带来了这样不小的福果,有大威光。
它为帝释天神与三十三天所守护,犹如千眼帝释天神在欢喜园中。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahājutikā mama ucchudakkhiṇā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, sahassanettoriva nandane vane.
“ 尊者,您具足悲悯与智慧,我特来顶礼您,已向您请问善法。
那时,我以清净的信心和无比广大的喜悦,把一段甘蔗供养给了您。”巴利
‘‘Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ, upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ; Tato te ucchussa adāsiṃ khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā’’ti.
其余部分和前面说的完全一样。巴利
Sesaṃ vuttasadisamevāti.
11. 礼敬天宫的注释巴利
11. Vandanavimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这是礼敬天宫的故事。它的起因是什么呢?世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,众多比丘在某个村落附近的住处结夏安居。雨安居结束、举行自恣后,他们收拾好坐卧处,拿着衣钵,为了拜见世尊而前往舍卫城。途中经过一个村子,村里有个女人看见这些比丘,心生净信,生起恭敬与尊重。她五体投地礼拜,把合掌举到头顶,用虔诚柔和的双眼一直望着他们,直到他们从视线中消失。后来她命终,转生到三十三天。那时,她正在那里享受天界的福报,具寿大目犍连尊者用这些偈颂问她:巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti vandanavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena samayena sambahulā bhikkhū aññatarasmiṃ gāmakāvāse vassaṃ vasitvā vutthavassā pavāretvā senāsanaṃ paṭisāmetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ uddissa bhagavantaṃ dassanatthāya gacchantā aññatarassa gāmassa majjhena atikkamanti. Tattha aññatarā itthī te bhikkhū disvā pasannacittā sañjātagāravabahumānā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha yāva dassanūpacārā pasādasommāni akkhīni ummīletvā olokentī aṭṭhāsi . Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Atha naṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavantiṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi paṭipucchi –
819 “ 你的容色实在太殊胜了……你的色相遍照一切方所。”
822 那位天神满心欢喜……便说明这是哪种业的果报。巴利
819. ‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. 822. ‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
823 第823段没有可翻译的巴利文内容。巴利
823.
我曾经生在人当中、身为人类时,见到持戒的沙门;
我顶礼他的双脚,让内心生起清净的信心,满心欢喜地合掌致敬。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, disvāna samaṇe sīlavante; Pādāni vanditvā manaṃ pasādayiṃ, vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsiṃ.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
她以这些偈颂作了回答。巴利
Imāhi gāthāhi byākāsi.
823 这里,“沙门”是指已经止息了恶行的人。“具戒者”是指具备戒德的人。“令心净信”是说:想到他们的功德,生起这样的心——“这些尊者确实有善好的样子,是依法而行的人、端正而行的人、修梵行的人”,我由此让心变得清净,生起了信心。“我心喜悦,合掌作礼”是说:我满心欢喜,生起愉悦,合掌致敬。对于那些举止安详的比丘,哪怕只是因净信而睁开眼看看他们,对众生都有很大利益,更何况是行礼敬拜呢?因此她说:“所以我得到了这样的容貌……”等等。其余部分按前面所说的方式来理解。巴利
823. Tattha samaṇeti samitapāpe. Sīlavanteti sīlaguṇayutte. Manaṃ pasādayinti ‘‘sādhurūpā vatime ayyā dhammacārino samacārino brahmacārino’’ti tesaṃ guṇe ārabbha cittaṃ pasādesiṃ. Vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsinti tuṭṭhā somanassajātā ahaṃ vandiṃ. Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ pasādavikasitāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi imesaṃ sattānaṃ bahūpakāraṃ, pageva vandanāti. Tenāha ‘‘tena metādiso vaṇṇo’’tiādi. Sesaṃ vuttanayameva.
12. 绳鬘天宫的注释巴利
12. Rajjumālāvimānavaṇṇanā
“以殊胜的容貌……”这一句,说的是绳鬘天宫的故事。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时,在伽耶村,有一位婆罗门的女儿,被许配给同一个村子里的一位婆罗门青年。嫁到夫家后,她在那户人家里掌权当家。她在那户人家里看见女奴的女儿,就容不下她。从见到的那一刻起,她就因愤怒而浑身发抖,辱骂她、恶语中伤她,还打她耳光。等到那女孩长大成人、能够做事了,她就用拳头、膝盖和手肘打她,就像过去世结下的仇恨一样。巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti rajjumālāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena gayāgāmake aññatarassa brāhmaṇassa dhītā tasmiṃyeva gāme ekassa brāhmaṇakumārassa dinnā patikulaṃ gatā, tasmiṃ gehe issariyaṃ vattentī tiṭṭhati. Sā tasmiṃ gehe dāsiyā dhītaraṃ disvā na sahati. Diṭṭhakālato paṭṭhāya kodhena taṭataṭāyamānā akkosati paribhāsati, khaṭakañcassā deti. Yadā pana sā vayappattiyā kiccasamatthā jātā, tadā naṃ jaṇṇukapparamuṭṭhīhi paharateva yathā taṃ purimajātīsu baddhāghātā.
据说,那位女奴在迦叶佛时代本来是她的女主人,而另一个才是女奴。那时,女主人经常用土块、棍棒、拳头等打她。她因此心生厌离,就尽自己所能做布施等善行,并发愿说:愿我将来成为女主人,能对这个人行使支配权。后来,那个女奴死后,在轮回中一生又一生地流转,到这位佛陀出世时,按前面所说的方式,出生在伽耶村的一个婆罗门家庭,后来嫁到夫家;而另一个就成了她的女奴。就因为这样结下的宿怨,她才这样折磨她。巴利
Sā kira dāsī kassapadasabalassa kāle tassā sāminī ahosi, itarā dāsī. Sā taṃ leḍḍudaṇḍādīhi muṭṭhiādīhi ca abhiṇhaṃ abhihanati. Sā tena nibbinnā yathābalaṃ dānādīni puññāni katvā ‘‘anāgate ahaṃ sāminī hutvā imissā upari issariyaṃ vatteyya’’nti patthanaṃ ṭhapesi. Atha sā dāsī tato cutā aparāparaṃ saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde vuttanayena gayāgāmake brāhmaṇakule nibbattitvā patikulaṃ gatā, itarāpi tassā dāsī ahosi. Evaṃ baddhāghātatāya sā taṃ viheṭheti.
她就那样毫无理由地折磨她,揪住她的头发,用手和脚狠狠地打。她跑去理发棚,让人把头剃光了才回来。女主人说:“喂,你这恶毒的婢女,剃个光头就能让你脱身吗?”说着就用绳子绑住她的头,抓住那根绳子把她拽倒,继续打她,还不让她把绳子解下来。从那时起,这个女奴就得了个名字叫“绳鬘”。巴利
Evaṃ viheṭhentī akāraṇeneva kesesu gahetvā hatthehi ca pādehi ca suhataṃ hani. Sā nhāpitasālaṃ gantvā khuramuṇḍaṃ kāretvā agamāsi. Sāminī ‘‘kiṃ je duṭṭhadāsi muṇḍanamattena tava vippamokkho’’ti rajjuṃ sīse bandhitvā tattha naṃ gahetvā oṇametvā ghāteti, tassā tañca rajjuṃ apanetuṃ na deti. Tato paṭṭhāya dāsiyā ‘‘rajjumālā’’ti nāmaṃ ahosi.
有一天清晨,导师从大悲定中出定,观察世间,看见绳鬘女已具备证得入流果的条件,又看见那位婆罗门女主人将在皈依和持戒上站稳脚跟。于是导师走进森林,在一棵树下坐下,放出六色佛光。绳鬘女呢,天天这样被折磨,对活着的日子彻底厌倦了,心想:我这样苦活着有什么意思?她一心想死,就拿起水罐,装作要去打水,从家里出来,一路走进森林。在离导师坐着的那棵树不远处,她把绳子系在另一棵树的树枝上,做成一个套索,东张西望正准备上吊时,看见导师坐在那里,威仪端庄,令人心生净信,已达到了最高的调伏与寂静,身上放出六色佛光。她一看见,心里就被对佛陀的恭敬所牵引,想道:导师会不会也为我这样的人说法呢?我要是听了,也许就能从这种苦日子里解脱出来。巴利
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento rajjumālāya sotāpattiphalūpanissayaṃ, tassā ca brāhmaṇiyā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhānaṃ disvā araññaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇā buddharasmiyo vissajjento. Rajjumālāpi kho divase divase tāya tathā viheṭhiyamānā ‘‘kiṃ me iminā dujjīvitenā’’ti nibbinnarūpā jīvite maritukāmā ghaṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchantī viya gehato nikkhantā anukkamena vanaṃ pavisitvā bhagavato nisinnarukkhassa avidūre aññatarassa rukkhassa sākhāya rajjuṃ bandhitvā pāsaṃ katvā ubbandhitukāmā ito cito ca olokentī addasa bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ pāsādikaṃ pasādanīyaṃ uttamadamathasamathamanuppattaṃ chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjentaṃ. Disvā buddhagāravena ākaḍḍhiyamānahadayā ‘‘kiṃ nu kho bhagavā mādisānampi dhammaṃ deseti, yamahaṃ sutvā ito dujjīvitato mucceyya’’nti cintesi.
这时,世尊观察了她的心念活动,说道:“绳鬘。”她听到这话,就像被甘露浇灌了一样,整个身心被喜悦不断充满。她走到世尊面前,顶礼之后站在一边。世尊便为她循序渐进地讲说四圣谛的法。她听后,证得了入流果。导师想:“对绳鬘的护佑,到这里已经够了,现在她已经没有任何人能伤害了。”于是世尊离开森林,在离村子不远的一棵树下坐了下来。绳鬘也因为已经无法再自杀,又具足了忍耐、慈爱和悲悯,心想:“就让那个婆罗门女打我、折磨我,或者随便她怎样都行。”便拿起水罐取了水,回到家里。她的主人站在门口看见她,问道:“你今天去水边,怎么去了这么久才回来?而且你的脸色特别清净明朗,你现在整个样子也和以前不一样了,这是怎么回事?”她就把发生的事情告诉了他。巴利
Atha bhagavā tassā cittācāraṃ oloketvā ‘‘rajjumāle’’ti āha. Sā taṃ sutvā amatena viya abhisittā pītiyā nirantaraṃ phuṭṭhā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tassā bhagavā anupubbikathānupubbakaṃ catusaccakathaṃ kathesi, sā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā ‘‘vaṭṭati ettako rajjumālāya anuggaho, idānesā kenaci appadhaṃsiyā jātā’’ti araññato nikkhamitvā gāmassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Rajjumālāpi attānaṃ vinipātetuṃ abhabbatāya khantimettānuddayasampannatāya ca ‘‘brāhmaṇī maṃ hanatu vā viheṭhetu vā yaṃ vā taṃ vā karotū’’ti ghaṭena udakaṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Sāmiko gehadvāre ṭhito taṃ disvā ‘‘tvaṃ ajja udakatitthaṃ gatā cirāyitvā āgatā, mukhavaṇṇo ca te ativiya vippasanno, tvañca aññena ākārena upaṭṭhāsi, kiṃ eta’’nti pucchi. Sā tassa taṃ pavattiṃ ācikkhi.
婆罗门听了她的话,满心欢喜,走进屋里,对儿媳说:对于绳鬘,你什么都不用做了。他交代完,便怀着喜悦的心情,匆匆赶到导师那里,顶礼之后,恭敬地与导师互相问候,邀请导师应供,把导师请到自己家中,用精美的嚼食和啖食殷勤供养。世尊吃完饭、放下钵后,他走到世尊跟前,坐在一边;他的儿媳也走上前来,顶礼后坐在一边。住在伽耶村的婆罗门和居士们听到这个消息,也来拜见世尊。他们当中,有些人行礼后坐在一边,有些人和世尊互相问候致意后坐在一边。巴利
Brāhmaṇo tassā vacanaṃ sutvā tussitvā gehaṃ gantvā rajjumālāya upari ‘‘tayā na kiñci kātabba’’nti suṇisāya vatvā tuṭṭhamānaso sīghataraṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā sādarena katapaṭisanthāro satthāraṃ nimantetvā attano gehaṃ ānetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi, suṇisāpissa upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Gayāgāmavāsinopi brāhmaṇagahapatikā taṃ pavattiṃ sutvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā appekacce abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, appekacce sammodanīyaṃ katvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
导师详细讲了绳鬘和那位婆罗门女主人过去世所造的业,然后为到场的众人开示了相应的法。听完之后,那位婆罗门女主人和在场的大众都确立了皈依和持戒。导师从座位上起身,回到了舍卫城。那位婆罗门把绳鬘安置在女儿的位置上。他的媳妇用慈爱的目光看着绳鬘,一辈子都用令人欢喜的慈爱之心照顾她。绳鬘后来命终,投生到三十三天,有一千位天女做她的随从。她的天身装饰着六十车那么重的天界饰品,在一千位天女的围绕下,在欢喜园等地享受极大的天界福报,心中欢喜,自在游逛。那时,具寿大目犍连尊者去天界游历,看见她以大天界威神力、大天界神通力光明照耀,就用下面这些偈颂问她造了什么业。巴利
Satthā rajjumālāya tassā ca brāhmaṇiyā purimajātīsu katakammaṃ vitthārato kathetvā sampattaparisāya anurūpaṃ dhammaṃ desesi . Taṃ sutvā brāhmaṇī ca mahājano ca tattha sannipatito saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Satthā āsanā uṭṭhahitvā sāvatthimeva agamāsi. Brāhmaṇo rajjumālaṃ dhītuṭṭhāne ṭhapesi. Tassa suṇisā rajjumālaṃ piyacakkhūhi olokentī yāvajīvaṃ manāpeneva sinehena parihari. Rajjumālā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi. Sā saṭṭhisakaṭabhārappamāṇehi dibbābharaṇehi paṭimaṇḍitattabhāvā accharāsahassaparivuttā nandanavanādīsu mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavamānā pamuditamanā vicarati. Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ gato taṃ mahantena dibbānubhāvena mahatiyā deviddhiyā vijjotamānaṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi.
天神啊,你以极其殊胜的容色站在那里;
你甩开双手和双脚,在美妙的乐声中跳舞。巴利
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Hatthe pāde ca viggayha, naccasi suppavādite.
当你起舞时,以全身每一肢节完全地,
天界的声音传出来,悦耳又动听。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,从你全身的每一个大小肢节,
天界的香气四处飘散,气味清净,令人心生喜悦。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
她转身的时候,发辫上那些装饰品
他们的声音被听见,就像五支乐合奏的声音一样。巴利
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
花环被风吹动,随风不停摇晃颤抖;
他们的声音听起来,就像五种乐器合奏一样。巴利
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
你头顶上的花环,香气清净,令人心生喜悦;
香气飘向四面八方,就像曼殊沙树一样。巴利
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻着那清净的香气,看着那非凡的色相;
天神啊,有人问你,你就该回答:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
826 这里,“用手和脚做出各种姿态”的意思是:用种种方式抓住手和脚,也就是为了展示花拳、合掌等各种手势表演,用种种方式表现手;以及为了展示平足等特殊站姿,用种种方式表现脚。这里的“与”字也包含了手势表演。“你跳舞”就是你在跳舞。“你”指的是你按所说的方式跳舞。“在美好的演奏中”是指有美好的演奏时,与你的舞蹈相配合,琵琶、笛子、腰鼓、铜钹等乐器被奏响,也就是五种乐器被举起奏响的时候。其余部分和前面天宫中的说法一样。巴利
826. Tattha hatthe pāde ca viggayhāti hatthe ca pāde ca vividhehi ākārehi gahetvā, pupphamuṭṭhipupphañjaliādibhedassa sākhābhinayassa dassanavasena vividhehi ākārehi hatthe, ca, samapādādīnampi ṭhānavisesānaṃ dassanavasena vividhehi ākārehi pāde ca upādiyitvāti attho. Ca-saddena sākhābhinayaṃ saṅgaṇhāti. Naccasīti naṭasi. Yā tvanti yā vuttanayavasena naccaṃ karosīti attho. Suppavāditeti sundare pavajjane sati tava naccassa anurūpavasena vīṇāvaṃsamudiṅgatāḷādike vādiyamāne, pañcaṅgike tūriye paggayhamāneti attho. Sesaṃ heṭṭhāvimāne vuttanayameva.
长老这样问过之后,那位天神就用下面这些偈颂,讲出了自己过去世等事情——巴利
Evaṃ therena pucchitā sā devatā attano purimajātiādiṃ imāhi gāthāhi byākāsi –
过去我曾是个女奴隶,在伽耶城的一户婆罗门家里。
我福薄又没福气,大家都叫我绳鬘。巴利
‘‘Dāsī ahaṃ pure āsiṃ, gayāyaṃ brāhmaṇassahaṃ; Appapuññā alakkhikā, rajjumālāti maṃ viduṃ.
从辱骂、殴打和威胁中升起;
我拿起水罐,出门去取水。巴利
‘‘Akkosānaṃ vadhānañca, tajjanāya ca uggatā; Kuṭaṃ gahetvā nikkhamma, agañchiṃ udahāriyā.
我在岔路口放下水罐,走进了密林。
‘ 我就要死在这里了,我活着还有什么用?’巴利
‘‘Vipathe kuṭaṃ nikkhipitvā, vanasaṇḍaṃ upāgamiṃ; ‘Idhevāhaṃ marissāmi, ko attho jīvitena me’.
把套索做得结结实实,抛到树上。
接着我环顾四方:“究竟是谁依止森林而住呢?”巴利
‘‘Daḷhaṃ pāsaṃ karitvāna, āsumbhitvāna pādape; Tato disā vilokesiṃ, ‘ko nu kho vanamassito’.
在那里,我见到了正自觉者,那位为一切世间带来利益的牟尼。
他坐于树下,深入禅那,无所畏惧。巴利
‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sabbalokahitaṃ muniṃ; Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.
我因此生起了强烈的悚惧,感到稀有罕见,全身汗毛直竖。
‘ 这住在林野里的,到底是人还是天神?’巴利
‘‘Tassā me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; ‘Ko nu kho vanamassito, manusso udāhu devatā’.
令人敬信、值得净信,从林野来到无林之处。
看见他之后,我的心生起了净信,他绝不是一般模样的人。巴利
‘‘Pāsādikaṃ pasādanīyaṃ, vanā nibbanamāgataṃ; Disvā mano me pasīdi, nāyaṃ yādisakīdiso.
守护感官,乐于修禅定,心不外驰;
他将成为利益一切世间的佛陀。巴利
‘‘Guttindriyo jhānarato, abahiggatamānaso; Hito sabbassa lokassa, buddho ayaṃ bhavissati.
令人恐惧害怕,难以接近,就像狮子盘踞在山洞里;
此难得一见,犹如优昙钵花。巴利
‘‘Bhayabheravo durāsado, sīhova guhamassito; Dullabhāyaṃ dassanāya, pupphaṃ odumbaraṃ yathā.
那位如来用柔和的话对我说完话后,
“ 绳鬘!”他叫了我一声,说:“去皈依如来吧。”巴利
‘‘So maṃ mudūhi vācāhi, ālapitvā tathāgato; Rajjumāleti maṃvoca, saraṇaṃ gaccha tathāgataṃ.
我听了那番话,它没有过失、富有意义、清净无染;
柔和、柔软、美妙,能除去一切忧悲。巴利
‘‘Tāhaṃ giraṃ suṇitvāna, nelaṃ atthavatiṃ suciṃ; Saṇhaṃ muduñca vagguñca, sabbasokāpanūdanaṃ.
知我心堪任,净信意清净;
如来利世间,如是为我教。巴利
‘‘Kallacittañca maṃ ñatvā, pasannaṃ suddhamānasaṃ; Hito sabbassa lokassa, anusāsi tathāgato.
“ 这是苦”,他对我说了;“这是苦的生起。”
苦的灭尽,以及那条道路——通往不死的正直之道。巴利
‘‘Idaṃ dukkhanti maṃvoca, ayaṃ dukkhassa sambhavo; Dukkhanirodho maggo ca, añjaso amatogadho.
我安住在慈悲善者的教导中。
我已经证得不死、寂静、不灭的涅槃境界。巴利
‘‘Anukampakassa kusalassa, ovādamhi ahaṃ ṭhitā; Ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ.
我带着坚定不移的爱,面对所见之境,内心毫不动摇。
以根生的信,她是佛陀亲生的女儿。巴利
‘‘Sāhaṃ avaṭṭhitāpemā, dassane avikampinī; Mūlajātāya saddhāya, dhītā buddhassa orasā.
我享受快乐,尽情嬉戏,欢喜愉悦,无所畏惧。
我戴着天界的花鬘,喝着甘甜的蜜酒。巴利
‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā; Dibbamālaṃ dhārayāmi, pivāmi madhumaddavaṃ.
六万件乐器为我奏响,把我唤醒。
阿蓝婆、嘎嘎罗、可怖者,还有善说者与疑。巴利
‘‘Saṭṭhitūriyasahassāni, paṭibodhaṃ karonti me; Āḷambo gaggaro bhīmo, sādhuvādī ca saṃsayo.
莲花和妙触,还有那些善弹琵琶的天女们;
难陀、苏难陀、索纳丁那那、苏企希陀巴利
‘‘Pokkharo ca suphasso ca, viṇāmokkhā ca nāriyo; Nandā ceva sunandā ca, soṇadinnā sucimhitā.
阿兰布萨、米萨给斯,还有凶恶的芬陀利迦。
伊尼触、善触、苏跋达、柔语者。巴利
‘‘Alambusā missakesī ca, puṇḍarīkātidāruṇī; Eṇīphassā suphassā ca, subhaddā muduvādinī.
这些以及其它更殊胜的,都是天女们的唤醒者;
她们在适当的时候来到我面前,对我当面说话,是天神们。巴利
‘‘Etā caññā ca seyyāse, accharānaṃ pabodhikā; Tā maṃ kālenupāgantvā, abhibhāsanti devatā.
“ 来吧,让我们起舞,让我们歌唱;来吧,让我们令你欢喜。
这不是没修过福的人能有的,只有修过福的人才会有。巴利
‘‘Handa naccāma gāyāma, handa taṃ ramayāmase; Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ.
无忧的欢喜园,令人愉悦,是三十三天众的大林苑。
没修过福德的人,今生没有安乐,来世也没有。巴利
‘‘Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ; Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca.
今生和来世,行善积德的人都能得到快乐;
想和这些人做同伴,就该多修善行。
做了善事的人在天界享有财富,确实满心欢喜。巴利
‘‘Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca; Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ; Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino.
“ 如来们确实是为了众多人的利益而出现于世。
人们应当供养的人,是人间福德的沃土。
施主们在那里做了供养后,就在天界享受快乐。”巴利
‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, uppajjanti tathāgatā; Dakkhiṇeyyā manussānaṃ, puññakkhettānamākarā; Yattha kāraṃ karitvāna, sagge modanti dāyakā’’ti.
833 833. 其中,“我过去是女奴”的意思是:在过去那一世,我曾是家里出生的女奴。那么是谁家的呢?经文说“在伽耶,一位婆罗门的”,就是伽耶村里某位婆罗门家的。“haṃ”只是一个语气助词。“福德少”是指福分薄、没有福德。“不吉祥”是指没有好运、是个晦气的人。“绳环”是指:人们抓住我的头发又拖又拽,我因此受尽痛苦,被剃光头发后,又为了同样的目的,用绳子紧紧绑在我头上,做成一个绳环的样子,所以人们就叫我“绳环”。巴利
833. Tattha dāsī ahaṃ pure āsinti pure purimajātiyaṃ ahaṃ antojātā dāsī ahosiṃ. Tattha kassāti āha ‘‘gayāyaṃ brāhmaṇassaha’’nti, gayānāmake gāme aññatarassa brāhmaṇassa. Hanti nipātamattaṃ. Appapuññāti mandabhāgyā apuññā. Alakkhikāti nissirikā kālakaṇṇī. Rajjumālāti maṃ vidunti, kese gahetvā ākaḍḍhanaparikaḍḍhanadukkhena muṇḍake kate punapi tadatthameva sīse daḷhaṃ bandhitvā ṭhapitarajjukuṇḍalakavasena ‘‘rajjumālā’’ti maṃ manussā jāniṃsu.
834 “打”说的是各种敲打。“威胁”说的是用恐怖来吓唬人。“生起”说的是忧恼生起。“运水者”说的是打水的女人,意思是就像成了取水的人一样。巴利
834.Vadhānanti tāḷanānaṃ. Tajjanāyāti bhayasaṃtajjanena. Uggatāti uggatāya domanassuppattiyā. Udahāriyāti udakahārikā, udakaṃ āharantī viya hutvāti adhippāyo.
835 在邪路上就是偏离了正道,意思是离开了正道。什么利益就是问有什么利益。这里也有“那就是如此”这样的读法。巴利
835.Vipatheti apathe, maggato apakkamitvāti attho. Kvatthoti ko attho. Soyeva vā pāṭho.
836 把套索做得又紧又结实,意思是把捆绑用的套索弄得牢固,不容易被挣断。抛到树上,是指为了让它缠住树枝,而把套索扔向树木。然后我朝各个方向张望:有谁依止在这片林子里呢?意思是:有没有人进入这片林子并待在里面,从而可能对我造成死亡威胁呢?巴利
836.Daḷhaṃ pāsaṃ karitvānāti bandhanapāsaṃ thiraṃ acchijjanakaṃ katvā. Āsumbhitvāna pādapeti viṭape lagganavasena pādape rukkhe khipitvā. Tato disā vilokesiṃ, ko nu kho vanamassitoti imaṃ vanaṃ pavisanavasena assito nu kho koci atthi, yato me maraṇantarāyo siyāti adhippāyo.
837 正自觉者等说法,当时她虽然没有那样的确定判断,但这是依照事物本身的实相而说的。它的意思是:因为他自己就正确、如实地觉悟了一切应当觉悟的法,所以是正自觉者;因为与大悲相应,对一切有高下种种差别的世间都只带来纯粹的利益,所以是一切世间之利益;因为了知两种世间,所以是牟尼;以端坐的姿态,因为不会从断除烦恼与诸行的状态中退失,所以是安坐者;因为以所缘审察和特相审察而安住于禅那,所以是禅那者;因为在菩提树下,一切恐怖的根源都已彻底断除,从任何地方都不会有恐怖,所以应当知道是无所怖畏者。巴利
837.Sambuddhantiādi tadā tassā tādise nicchaye asatipi sabhāvavasena vuttaṃ. Tassattho – sayameva sammadeva ca sabbassāpi bujjhitabbassa buddhattā sambuddhaṃ, mahākaruṇāyogena hīnādibhedabhinnassa sabbassāpi lokassa ekantahitattā sabbalokahitaṃ, ubhayalokaṃ munanato muniṃ, nisajjāvasena kilesābhisaṅkhārehi ṭhānā cāvanābhāvena ca nisinnaṃ, ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena ca jhāyantaṃ, bodhimūleyeva bhayahetūnaṃ samucchinnattā kutocipi bhayābhāvato akutobhayanti veditabbaṃ.
838 所谓“悚惧”,就是与愧相应的智。它因她见到世尊而生起,所以说:我因此生起了悚惧。巴利
838.Saṃvego nāma sahottappaṃ ñāṇaṃ, so tassā bhagavato dassanena uppajji. Tenāha ‘‘tassā me ahu saṃvego’’ti.
839 “令人净信”是指能带来净信。世尊的身体以三十二大人相、八十随形好、一寻光明和光网庄严,周遍令人净信;那些专注瞻仰世尊色身的人,因为看到这份善妙,净信就会增长,这就是这个词的意思。“应令净信”是指:世尊以十力、四无畏、六不共智、十八不共佛法等无量功德所成就的法身,对如实观察的人来说,是应当生起净信、能令净信增长的,这就是这个词的意思。“如任何凡夫一般”:“无论何种”,即指品类众多的凡夫。“离开稠林”是指从烦恼的稠林中离开。“到达涅槃”是指到达、证得了无渴爱状态的涅槃。巴利
839.Pāsādikanti pasādāvahaṃ, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanabyāmappabhāketumālālaṅkatāya samantapāsādikāya attano sarīrasobhāsampattiyā rūpakāyadassanabyāvaṭassa janassa sādhubhāvato pasādasaṃvaḍḍhananti attho. Pasādanīyanti dasabala-catuvesārajjachaasādhāraṇañāṇa-aṭṭhārasāveṇika-buddhadhammapabhutiaparimāṇaguṇasamannāgatāya dhammakāyasampattiyā sarikkhakajanassa pasīditabbayuttaṃ, pāsādikanti attho. Vanāti kilesavanato apakkamitvā. Nibbanamāgatanti nittaṇhabhāvaṃ nibbānameva upagataṃ adhigataṃ. Yādisakīdisoti yo vā so vā, pacurajanoti attho.
840-41 840-41. 因为善加守护以意为第六的诸根,守护了最上之道,所以他是“守护根门的人”。因为乐于最上果与禅那,所以他是“乐于禅那的人”。正因如此,他的心远离外在的色等所缘,而沉浸于内在的所缘——禅那的所缘与涅槃,所以他是“心不外驰的人”。因为要让那些怀有颠倒想、持邪见的人脱离邪执,他们应当对他感到怖畏,而他也能让他们生起怖畏,所以他是“令人怖畏的人”。因为精进与意欲败坏的人无法亲近他,也没有任何人能轻慢他,所以他是“难以接近的人”。他是“难以得见的人”,意思是即使只想见他一面也极为难得。就像优昙钵花一样:正如优昙钵树上的花极难见到,或许偶尔才出现,或许根本不出现;这位最上之人也是如此,这就是这段话的意思。巴利
840-41. Manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ aggamaggagopanāya gopitattā guttindriyo. Aggaphalajjhānābhiratiyā jhānarato. Tato eva bahibhūtehi rūpādiārammaṇehi apakkamitvā visayajjhatte nibbāne ca ogāḷhacittatāya abahiggatamānaso. Micchāgāhamocanabhayena vipallāsavantehi micchādiṭṭhikehi bhāyitabbato tesañca bhayajananato bhayabheravo. Payogāsayavipannehi anupagamanīyato ca kenacipi anāsādanīyato ca durāsado. Dullabhāyanti dullabho ayaṃ. Dassanāyāti daṭṭhumpi. Pupphaṃ odumbaraṃ yathāti yathā nāma udumbare bhavaṃ pupphaṃ dullabhadassanaṃ, kadācideva bhaveyya, na vā bhaveyya, evaṃ īdisassa uttamapuggalassāti attho.
842 那位善逝用柔和、温润的话语,叫了一声“拉珠玛拉”,这样招呼之后,说“去皈依如来吧”——以“如来是这样来的”等等——意思是“你去皈依如来、正自觉者”。他对我说,他讲了。应当这样连接理解。巴利
842.Sotathāgato mudūhi vācāhi saṇhāya vācāya ‘‘rajjumāle’’timaṃ ālapitvā āmantetvā saraṇaṃ gaccha tathāgatanti ‘‘tathā āgato’’tiādinā tathāgataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇaṃ gacchāti maṃ avoca abhāsīti yojanā.
843-4 “那些”就是指那些,我(说)。“言语”就是话语。“无过失”就是没有缺陷。“有义”就是与义相应、具足利益,或者纯粹只有利益。因为语行清净,所以清净。因为不粗硬,所以柔和。因为能让应当受调伏的人心得柔软,所以柔软。因为值得听闻,所以悦耳。能除一切忧悲,就是听闻了能除灭因亲族衰亡等而生起的一切忧悲的话语之后,心中生起净信。这样连接起来。这一切都是在说世尊从布施论开始,劝励引导,显示出离的功德,像这样开示的次第说法。因此他说“了知我心堪任”等话。巴利
843-4.Tāhanti taṃ ahaṃ. Giranti vācaṃ. Nelanti niddosaṃ. Atthavatinti atthayuttaṃ sātthaṃ , ekantahitaṃ vā. Vacīsoceyyatāya suciṃ. Akakkhaḷatāya saṇhaṃ. Veneyyānaṃ mudubhāvakarattā mudu. Savanīyabhāvena vagguṃ. Sabbasokāpanūdananti ñātibyasanādivasena uppajjanakassa sabbassāpi sokassa vinodanaṃ giraṃ sutvāna pasannacittā ahosinti sambandho. Sabbametaṃ dānakathaṃ ādiṃ katvā ussakkitvā nekkhamme ānisaṃsaṃ vibhāvanavasena pavattitaṃ bhagavato anupubbikathaṃ sandhāya vadati. Tenevāha ‘‘kallacittañca maṃ ñatvā’’tiādi.
在这里,“堪任之心”指适合作业的心。因为之前的开示已经去除了不信等心的过失,心就成为后续教诫堪受的器皿,能堪任作业,也就是适合修习业处的心——这就是它的含义。因此他说“净信、纯净之心”。其中,“净信”一词说明不信已经去除;“纯净之心”一词则通过说明爱欲等已经去除,显示出心的柔软和昂扬。“教诫”就是给予告诫——以自说的最胜法教,连同善巧方便,开示前进与退避之道。这就是它的含义。因此他说“此是苦……”等。这正是显示教诫的样态。巴利
Tattha kallacittanti kammaniyacittaṃ, heṭṭhā pavattitadesanāya assaddhiyādīnaṃ cittadosānaṃ vigatattā uparidesanāya bhājanabhāvūpagamanena kammakkhamacittaṃ, bhāvanākammassa yoggacittanti attho. Tenevāha ‘‘pasannaṃ suddhamānasa’’nti. Tattha ‘‘pasanna’’nti iminā assaddhiyāpagamamāha, ‘‘suddhamānasa’’nti iminā kāmacchandādiapagamanena muducittataṃ udaggacittatañca dasseti. Anusāsīti ovadi, sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya saha upāyena pavattinivattiyo upadisīti attho. Tenevāha ‘‘idaṃ dukkha’’ntiādi. Anusāsitākāradassanañhetaṃ.
845 在这里,他对我说“这是苦”:这个以渴爱为过患、属于三界的法聚,因为具有逼迫的性质,所以是令人厌恶的;因为空虚没有实质,所以是那样,因此是苦圣谛。他说“这是苦的集起”:这以渴爱等为分类的渴爱,就是前面所说那种苦的生起、来源、产生、原因和集起,所以是集圣谛。他说“这是苦的灭”:苦的平息状态,也就是无为界,就是灭圣谛。他说“这是趣向苦灭之道”:因为避开了两个极端,又因为是直接通往涅槃的修行道路,所以是进入不死之深处的道,称为道圣谛。以上就是他对我宣说的内容,彼此之间的关联就是这样。巴利
845. Tattha idaṃ dukkhanti maṃvocāti idaṃ taṇhāvajjaṃ tebhūmakaṃ dhammajātaṃ bādhakasabhāvattā kucchikaṃ hutvā tucchasabhāvattā tathattā ca dukkhaṃ ariyasaccanti mayhaṃ abhāsi. Ayaṃ dukkhassa sambhavoti ayaṃ āmataṇhādibhedā taṇhā yathāvuttassa dukkhassa sambhavo pabhavo uppatti hetu samudayo ariyasaccanti. Dukkhanirodhoti dukkhassa santibhāvo asaṅkhatadhātu nirodho ariyasaccanti. Antadvayassa parivajjanato añjaso nibbānagāminipaṭipadābhāvato amatogadho maggo ariyasaccanti maṃ avocāti sambandho.
846 所谓“善的”,是指在给予教诫、调伏所化众生方面善巧,或者通过不放逸的修行达到顶点、成为没有过失的人。“我安立在教诫中”,意思是对于前面所说的教诫和教导,我通过圆满三学、以现观真理而安住其中。因此我说“我证得了不死、寂静、无倾动的涅槃之句”,这句话是在说明安立于教诫的原因。所谓“不死”,因为恒常所以没有死亡;所谓“寂静”,因为一切苦都已止息;所谓“无倾动”,因为已证得的人不会再退堕。她证得了这涅槃之句,这就说明她毫无疑问地安立在导师的教诫之中了。巴利
846.Kusalassāti ovādadāne veneyyadamane chekassa, appamādapaṭipattiyā vā matthakappattiyā anavajjassa. Ovādamhi ahaṃ ṭhitāti yathāvutte ovāde anusiṭṭhiyaṃ sikkhāttayapāripūriyā saccapaṭivedhena ahaṃ patiṭṭhitā. Tenāha ‘‘ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ padamaccuta’’nti, idaṃ ovāde patiṭṭhānassa kāraṇavacanaṃ. Yā niccatāya maraṇābhāvato amataṃ, sabbadukkhavūpasamatāya santiṃ, adhigatānaṃ acavanahetutāya accutaṃ nibbānaṃ padaṃ ajjhagā adhigañchi, sā ekaṃsena satthu ovāde patiṭṭhitā nāmāti.
847 稳固的爱敬,是指对三宝坚固的信仰,即不动摇的清净信心与深情。为什么呢?因为她在见解上毫不动摇,对“世尊是正自觉者,法是善说的,僧是善行道的”这一正见坚定不移,任何事物都无法使她动摇。那么,是什么使她不动摇呢?回答说:“以根本所生的信。”她以此表明:我是依靠这种信而不动摇的。这种信,是对正自觉者以“彼世尊是应供……”等方式,对法以“世尊所善说的法……”等方式,对僧以“世尊的声闻僧是善行道者……”等方式,从称为“谛现观”的根本中生起的、已扎根的信。正是由于这个缘故,她是佛陀的女儿、亲生女儿——因为她是从正自觉者的胸怀中,通过精勤努力而获得高贵出生的,所以称为亲生女儿。巴利
847.Avaṭṭhitāpemāti daḷhabhattī ratanattaye niccalapasādasinehā. Kasmā? Yasmā dassane avikampinī, ‘‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti etasmiṃ sammādassane acalā kenaci acālanīyā. Kena panetaṃ avikampananti āha ‘‘mūlajātāyasaddhāyā’’ti. Ayaṃ ‘‘itipi so bhagavā araha’’ntiādinā (ma. ni. 1.74; saṃ. ni. 5.997; a. ni. 9.27) sammāsambuddhe, ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammā’tiādinā tassa dhamme, ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādinā tassa saṅghe ca saccābhisamayasaṅkhātena mūlena jātamūlā saddhā, tāya ahaṃ avikampinīti dasseti. Tato eva dhītā buddhassa orasāti sammāsambuddhassa ure vāyāmajanitābhijātitāya orasaputtī.
848 我说“我喜悦”,意思是:我那时因为圣洁的出身,如今又生到天界,所以享受着道上的喜悦和果上的喜悦,也沉浸在五欲的快乐里嬉戏,这两方面都让我欢喜。因为已经远离了自责等恐惧,所以无所畏惧。“蜜与柔软物”,说的是那种被称为“蜜”、能让人身体柔软的东西,也就是在跳舞唱歌时,能让身体和声音都变得柔和的香醇饮品,指的就是这个。也有人读作“蜜之乐味”,意思是:在嬉戏时饮用的那种名为“蜜”的甜美乐味,我们便饮用它。巴利
848.Sāhaṃ ramāmīti sā ahaṃ tadā ariyāya jātiyā idāni devūpapattiyā āgatā maggaratiyā phalaratiyā ca ramāmi, kāmaguṇaratiyā kīḷāmi, ubhayenāpi modāmi. Attānuvādabhayādīnaṃ apagatattā akutobhayā. Madhumaddavanti madhusaṅkhātaṃ maddavakaraṃ, naccanagāyanakālesu sarīrassa sarassa ca mudubhāvāvahaṃ gandhapānaṃ sandhāya vadati.‘‘Madhumādava’’ntipi paṭhanti, ādavaṃ yāvadavaṃ yāvadeva davatthaṃ madhuraṃ pivāmīti attho.
849 如来是功德田的源泉。对包括天界在内的整个世界来说,那些成为功德田的圣者——也就是安住在道与果上的圣僧团——他们的生起之处、来源,就是如来。如同在哪一块功德田里。剩下的内容和前面讲过的完全一样。巴利
849.Puññakkhettānamākarāti sadevakassa lokassa puññakkhettabhūtānaṃ ariyānaṃ maggaphalaṭṭhānaṃ ariyasaṅghassa ākarā uppattiṭṭhānaṃ tathāgatā. Yathāti yasmiṃ puññakkhette. Sesaṃ vuttanayameva.
这时,大目犍连尊者把自己和那位天神之间的这番对话带回到人间,禀告了世尊。世尊以这件事作为起因,为在场的大众开示了法。那次开示让大众得到了真实的利益。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca pavattitaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
就这样,在《小部注疏》的《天宫事》中,这部注疏名为《胜义明灯》,巴利
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
1 2 3 4