座品·5. 象宫注释
1. 女天宫义注 · 256 段
5. 象宫注释
5. Kuñjaravimānavaṇṇanā
“你有头殊胜的战象”,说的是《象宫》。它的起因是什么呢?那时,世尊住在王舍城竹林里的迦兰陀松鼠喂食处。有一天,王舍城里宣布要举行星宿节庆。城里人把街道打扫干净,铺上细沙,撒上以炒米为第五种的种种鲜花;家家户户门前都立起芭蕉树,摆上满水罐;又各按自己的财力,升起各种颜色、斑斓夺目的旗幡幢盖之类。所有人都依照自己的财力,盛装打扮,尽情欢庆星宿节。整座城装饰布置得如同天宫一般。那时,频婆娑罗大王依照旧例,也为了顺应民心,从自己的王宫出来,带着庞大的随从队伍,以大王者的威仪、盛大而吉祥的光彩,绕城右行。
Kuñjaro te varārohoti kuñjaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Athekadivasaṃ rājagahanagare nakkhattaṃ ghositaṃ. Nāgarā vīthiyo sodhetvā vālukaṃ okiritvā lājapañcamakāni pupphāni vippakiriṃsu, gehadvāre gehadvāre kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapesuṃ, yathāvibhavaṃ nānāvirāgavaṇṇavicittā dhajapaṭākādayo ussāpesuṃ, sabbo jano attano attano vibhavānurūpaṃ sumaṇḍitapasādhito nakkhattakīḷaṃ kīḷi, sakalanagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ ahosi. Atha bimbisāramahārājā pubbacārittavasena mahājanassa cittānurakkhaṇatthañca attano rājabhavanato nikkhamitvā mahantena parivārena mahatā rājānubhāvena uḷārena sirisobhaggena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti.
那时,在王舍城住着一位良家女子。她看到国王那样的财富圆满、吉祥光彩和国王的威仪之后,心里生起了稀有难得之感,想道:“这种像天威神力一样的财富成就,到底是由什么样的业才能得到呢?”于是她去问那些被公认为智者的人。他们对她说:“贤女,所谓功德业,就像如意宝珠一样,也像满愿树一样。只要福田圆满、心意圆满,无论希求什么而去做,都会一一实现。而且,布施座位,就能得到出身高贵的果报;布施饮食,就能得到力大无穷的果报;布施衣服,就能得到容貌端正的果报;布施车乘,就能得到殊胜安乐的果报;布施灯明,就能得到眼根明利的果报;布施住处,就能得到一切圆满的果报。”她听了这些话,心想:“天界的成就应该比这还要殊胜吧。”于是把心放在那上面,对修功德善业生起了极大的热忱。
Tena ca samayena rājagahavāsinī ekā kuladhītā rañño taṃ vibhavasampattiṃ sirisobhaggaṃ rājānubhāvañca passitvā acchariyabbhutacittajātā ‘‘ayaṃ deviddhisadisā vibhavasampatti kīdisena nu kho kammunā labbhatī’’ti paṇḍitasammate pucchi. Te tassā kathesuṃ ‘‘bhadde, puññakammaṃ nāma cintāmaṇisadisaṃ kapparukkhasadisaṃ, khettasampattiyā cittasampattiyā ca sati yaṃ yaṃ patthetvā karoti, taṃ taṃ nipphādetiyeva. Apica āsanadānena uccākulīnatā hoti, annadānena balasampattipaṭilābho, vatthadānena vaṇṇasampattipaṭilābho, yānadānena sukhavisesapaṭilābho, dīpadānena cakkhusampattipaṭilābho, āvāsadānena sabbasampattipaṭilābho hotī’’ti. Sā taṃ sutvā ‘‘devasampatti ito uḷārā hoti maññe’’ti tattha cittaṃ ṭhapetvā puññakiriyāya ativiya ussāhajātā ahosi.
她的父母还派人给她送去了一套全新的细布衣服、一张新凳子、一束莲花,以及酥油、蜂蜜、糖和牛乳粥,供她日常享用。她看到这些东西,心想:“我正想布施,现在又刚好得到了这些可以布施的东西。”心里非常欢喜。第二天,她准备好布施的东西,煮好了几乎不含水分的浓稠蜜乳粥,又另外备了许多嚼食和啖食作为搭配。她在布施的地方用香料涂抹庄严,在盛开的莲花上敷设座位——那些莲花的花瓣、花蕊和花丝都很美妙——再铺上一块全新的白布。在座位的四个脚边,各放一朵莲花和一个花环。座位上方系好华盖,垂下一条条花鬘和悬垂的花饰。座位周围的地面上,她用带着花蕊的莲瓣密密麻麻铺满,不留一点空隙。她心想:“等应供的人来了,我就要供养。”然后把一只装满鲜花的篮子放在一旁。
Mātāpitaro cassā ahataṃ vatthayugaṃ navapīṭhaṃ ekaṃ padumakalāpaṃ sappimadhusakkharā taṇḍulakhīrāni ca paribhogatthāya pesesuṃ. Sā tāni disvā ‘‘ahañca dānaṃ dātukāmā, ayañca me deyyadhammo laddho’’ti tuṭṭhamānasā dutiyadivase dānaṃ sajjentī appodakamadhupāyāsaṃ sampādetvā, tassa parivārabhāvena aññampi bahuṃ khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādetvā dānagge gandhaparibhaṇḍaṃ katvā vikasitapadumapattakiñjakkhakesaropasobhitesu padumesu āsanaṃ paññāpetvā, ahatena setavatthena attharitvā āsanassa catunnaṃ pādānaṃ upari cattāri padumāni mālāguḷañca ṭhapetvā, āsanassa upari vitānaṃ bandhitvā mālādāmaolambakadāmāni olambitvā, āsanassa samantato bhūmiṃ sakesarehi padumapattehi sabbasantharaṃ santharitvā ‘‘dakkhiṇeyye āgate pūjessāmī’’ti pupphapūritaṃ caṅkoṭakaṃ ekamante ṭhapesi.
她这样把布施所需的器具都准备好之后,就洗了头、沐浴干净,穿上洁净的裙衣和洁净的上衣,看准了时辰,吩咐一个女仆说:“去吧,替我们找一位像那样的应供者来。”那时,具寿舍利弗尊者就像随手放下一个装着千枚钱币的袋子那样自在无碍,正在王舍城中挨家挨户乞食,走进了一条巷子。那女仆向长老行礼后说:“尊者,请把您的钵给我。”又说:“为了照顾一位近事女,请从这边来。”长老就把钵交给了她。她把长老请进屋里。那女子迎上前来迎接长老,指示座位说:“尊者,请坐,这个座位已经铺好了。”长老在那里坐下后,她便用带着花蕊的莲瓣供养长老,撒满座位四周,然后以五体投地的方式顶礼,再用掺了酥油、蜂蜜和糖、几乎不加水的蜜乳粥来供奉。她一边供奉,一边发愿说:“愿以我这份功德的威力,让我拥有以天象、尖顶宫殿和宝座为庄严的种种天界福报,愿我在一切生死流转中,都不离开‘莲花’这个名字。”长老吃完饭、洗了钵之后,她又用酥油、蜂蜜和糖把钵装满,把铺在座位上的布叠成垫子,放在长老手里。长老为她作了随喜开示,正要离开时,她又吩咐两个男子说:“你们把长老手里的钵和这个宝座送到寺院,交给长老本人后再回来。”他们照办了。
Athevaṃ katadānūpakaraṇasaṃvidhānā sīsaṃnhātā suddhavatthanivatthā suddhuttarāsaṅgā velaṃ sallakkhetvā ekaṃ dāsiṃ āṇāpesi ‘‘gaccha je, amhākaṃ tādisaṃ dakkhiṇeyyaṃ pariyesāhī’’ti. Tena ca samayena āyasmā sāriputto sahassathavikaṃ nikkhipanto viya rājagahe piṇḍāya caranto antaravīthiṃ paṭipanno hoti. Atha sā dāsī theraṃ vanditvā āha ‘‘bhante, tumhākaṃ pattaṃ me dethā’’ti. ‘‘Ekissā upāsikāya anuggahatthaṃ ito ethā’’ti ca āha. Thero tassā pattaṃ adāsi. Sā theraṃ gehaṃ pavesesi. Atha sā itthī therassa paccuggamanaṃ katvā āsanaṃ dassetvā ‘‘nisīdatha, bhante, idamāsanaṃ paññatta’’nti vatvā there tattha nisinne sakesarehi padumapattehi theraṃ pūjayamānā āsanassa samantato okiritvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sappimadhusakkharāsammissena appodakamadhupāyāsena parivisi. Parivisantī ca ‘‘imassa me puññassānubhāvena dibbagajakūṭāgārapallaṅkasobhitā dibbasampattiyo hontu, sabbāsu pavattīsu padumā nāma mā vigatā hontū’’ti patthanaṃ akāsi. Puna there katabhattakicce pattaṃ dhovitvā sappimadhusakkharāhi pūretvā pallaṅke atthataṃ sāṭakaṃ cumbaṭakaṃ katvā therassa hatthe ṭhapetvā there ca anumodanaṃ katvā pakkamante dve purise āṇāpesi ‘‘therassa hatthe pattaṃ imañca pallaṅkaṃ vihāraṃ netvā therassa niyyātetvā āgacchathā’’ti. Te tathā akaṃsu.
她后来命终,转生到三十三天,在一座高一百由旬的黄金宫殿里化生,有一千名天女随侍。由于她先前发愿的力量,还化现出一头高五由旬的象王。这头象以莲花花环装饰,四周点缀着莲瓣、莲蕊和花丝,看起来令人欢喜,触感也很舒适,身上佩戴着种种宝石光芒交织而成的闪亮金饰,十分华丽。象背之上,又化现出一座一由旬大的黄金床座,具备前面所说的种种殊胜庄严。她享受着天界的福报,时不时登上那头象背上的宝石装饰床座,凭著广大的天威神力,前往欢喜园。有一次,在盛大的节日里,天女们各自依自己的天威,为了到园林中游乐而前往欢喜园等处——接下来的全部内容,都和《第一床座宫注释》里所说的一样,所以应当依照那里所说的方式来理解。在这里,长老说了下面这首偈颂:
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane yojanasatubbedhe kanakavimāne nibbatti accharāsahassaparivārā. Patthanāvasena cassā pañcayojanubbedho padumamālālaṅkato samantato padumapattakiñjakkhakesaropasobhito manuññadassano sukhasamphasso vividharatanaraṃsijālasamujjalahemābharaṇavibhūsito gajavaro nibbatti. Tassūpari yathāvuttasobhātisayayutto yojaniko kanakapallaṅko nibbatti. Sā dibbasampattiṃ anubhavantī antarantarā taṃ kuñjaravimānassa upari ratanavicittaṃ pallaṅkaṃ abhiruyha mahatā devatānubhāvena nandanavanaṃ gacchati. Athekasmiṃ ussavadivase devatāsu yathāsakaṃ dibbānubhāvena uyyānakīḷanatthaṃ nandanavanaṃ gacchantīsūtiādinā sabbaṃ paṭhamapīṭhavimānavaṇṇanāyaṃ āgatasadisaṃ, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ. Idha pana thero –
你的战象是最上等的坐骑,用种种珍宝装饰得华丽庄严;
这头象美丽、力量强大、迅疾具足,在虚空中奔驰。
‘‘Kuñjaro te varāroho, nānāratanakappano; Ruciro thāmavā javasampanno, ākāsamhi samīhati.
这位莲花象,眼睛像莲花瓣,身上带着红莲和青莲的光彩。
身上撒满莲花粉,佩戴着金色莲花环。
‘‘Padumi padmapattakkhi, padmuppalajutindharo; Padmacuṇṇābhikiṇṇaṅgo, soṇṇapokkharamāladhā.
一条铺满莲花、点缀着莲叶的道路;
那头优雅的象王平稳地行进,步伐不颠簸;它迈步前行时,步伐不疾不徐。
‘‘Padumānusaṭaṃ maggaṃ, padmapattavibhūsitaṃ; Ṭhitaṃ vaggu manugghātī, mitaṃ gacchati vāraṇo.
行者前行时,金铜铃发出悦耳之声;
其声可闻,犹如五种乐器合奏。
‘‘Tassa pakkamamānassa, soṇṇakaṃsā ratissarā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
那头大象的肩头上,你身着净衣、庄严装扮;
以你妙好容色,胜过了广大天女之众。
‘‘Tassa nāgassa khandhamhi, sucivatthā alaṅkatā; Mahantaṃ accharāsaṅghaṃ, vaṇṇena atirocasi.
这是你布施的果报,还是持戒的果报?
此外,关于合掌礼敬的果报,请你告诉我,pucchitā。他说道。
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchitā’’ti. – āha;
31这里,“kuñjaro te varāroho”的意思是:kuñjaro 指在山谷、山坡那里欢喜、深生喜乐,或者在那里发出鹤鸣般的叫声,一边吼叫一边行走。或者把 kuṃ 理解为大地,因为它用脚踩踏而使大地磨损,所以叫 kuñjaro。人间世界里的象有山行象等不同种类,而这里这头象在嬉戏时因为与 kuñjaro 象相似,所以这样称呼。āruyhati 就是乘坐,āroho 是可乘坐的意思。varo 是最上、最胜、最优秀,āroho 是乘坐,varāroho 即最上乘骑,也就是说最优秀的坐骑。nānāratanakappano:种种珍宝属于它,故为 nānāratana,即宝瓶装饰等象的装饰;由这些所造作的庄严具属于它,故为 nānāratanakappano。ruciṃ abhiratiṃ detīti ruciro:令人欢喜、令人愉悦的意思。thāmavā 是坚固,有力的意思。javasampanno 是具足速度,也就是说迅疾。ākāsamhi samīhatīti:在空中,即于虚空中,正确精勤而行,不使骑乘者感到晃动,行走、前进的意思。
31. Tattha kuñjaro te varārohoti kuñje giritaṭe ramati abhiramati, tattha vā ravati koñcanādaṃ nadanto vicarati. Kuṃ vā pathaviṃ tadabhighātena jarayatīti kuñjaro, giricarādibhedo manussaloke hatthī, ayaṃ pana kīḷanakāle kuñjarasadisatāya evaṃ vutto. Āruyhatīti āroho, ārohanīyoti attho. Varo aggo seṭṭho ārohoti varāroho, uttamayānanti vuttaṃ hoti. Nānāratanakappanoti nānāvidhāni ratanāni etesanti nānāratanā, kumbhālaṅkārādihatthālaṅkārā. Tehi vihito kappanno sannāho yassa so nānāratanakappano. Ruciṃ abhiratiṃ detīti ruciro, manuññoti attho. Thāmavāti thiro, balavāti attho. Javasampannoti sampannajavo, sīghajavoti vuttaṃ hoti. Ākāsamhi samīhatīti ākāse antalikkhe sammā īhati, āruḷhānaṃ khobhaṃ akaronto carati gacchatīti attho.
3232. “Padumī”(莲花者):因为得到“莲花”这个名字是由于颜色与莲花相似,又因为具备壶色(kumbhavaṇṇa),所以叫 padumī。“Padmapattakkhī”(莲花瓣眼者):眼睛像莲花瓣一样,这是对那位天女的称呼。“Padmuppalajutindharo”(持红莲青莲光辉者):因为身体装饰着天界的红莲与青莲花环,处处闪耀、放出光明,持有红莲与青莲的光辉,所以叫 padmuppalajutindharo。“Padmacuṇṇābhikiṇṇaṅgo”(身遍撒莲花粉者):全身四周都撒满了莲花瓣、花蕊与花粉。“Soṇṇapokkharamāladhā”(戴金莲花环者):戴着黄金制成的莲花环。
32.Padumīti padumasamānavaṇṇatāya ‘‘paduma’’nti laddhanāmena kumbhavaṇṇena samannāgatattā padumī. Padmapattakkhīti kamaladalasadisanayane, ālapanametaṃ tassā devatāya. Padmuppalajutindharoti dibbapadumuppalamālālaṅkatasarīratāya tahaṃ tahaṃ vipphurantaṃ vijjotamānaṃ padumuppalajutiṃ dhāretīti padumuppalajutindharo. Padmacuṇṇābhikiṇṇaṅgoti padumapattakiñjakkhakesarehi samantato okiṇṇagatto. Soṇṇapokkharamāladhāti hemamayakamalamālābhārī.
3333. “以莲花铺满的道路,以莲花叶装饰”——意思是:大象每迈一步,都有大莲花托住它的脚,这些莲花散落满地;那些莲花有着各种离染的颜色,花瓣也四处飘舞,因此这条道路显得格外庄严,所以说它是以莲花叶装饰的道路。“Ṭhitaṃ”是修饰道路的词,意思是这条以莲花叶装饰的道路就这样呈现着。“Vaggu”是优美、可爱的意思,也是修饰动作的词,其中的ma音只是连接音节用的。“Anugghātī”就是不扰动,意思是对坐在自己上方的人连一点点震动也不造成。“Mitaṃ”是所化作的、所变现的意思,是“不逾越足迹安置”的意思。这里的意思就是:“以优美可爱的步态行走。”“Mitaṃ”或者也可指有限量的、有节度的,也就是说不太快、不太慢。“Vāraṇo”就是大象。因为它能障碍敌人,也能障碍行走的疲劳,所以被称为“vāraṇo”。
33.Padumānusaṭaṃ maggaṃ padmapattavibhūsitanti hatthino padanikkhepe padanikkhepe tassa pādaṃ sandhārentehi mahantehi padumehi anusaṭaṃ vippakiṇṇaṃ, nānāvirāgavaṇṇehi tesaṃyeva ca pattehi ito cito ca paribbhamantehi visesato maṇḍitatāya vibhūsitaṃ maggaṃ gacchatīti yojanā. Ṭhitanti idaṃ maggavisesanaṃ, padumapattavibhūsitaṃ hutvā ṭhitaṃ magganti attho. Vaggūti cāru, kiriyāvisesanañcetaṃ, ma-kāro padasandhikaro. Anugghātīti na ugghāti, attano upari nisinnānaṃ īsakampi khobhaṃ akarontoti attho. Mitanti nimmitaṃ, nikkhepapadaṃ vītikkamanti attho. Ayañhettha attho ‘‘vaggu cāru padanikkhepaṃ katvā gacchatī’’ti. Mitanti vā parimitaṃ pamāṇayuttaṃ, nātisīghaṃ, nātisaṇikanti vuttaṃ hoti. Vāraṇoti hatthī. So hi paccatthikavāraṇato gamanaparikkilesavāraṇato ca ‘‘vāraṇo’’ti vuccati.
34那头象王往前走的时候,身上悬挂的金制钟铃发出悦耳动听的声音。意思是说:那头如前所说的象王行走时,两边挂着成百上千个大金钟,每个有大鼓那么大,上面镶嵌着摩尼宝珠、珍珠等,摇摇晃晃,发出极其迷人的声响,就像技艺娴熟的乐师演奏出来的一样。所以经文说“它们的声音传出来,就像五种乐器合奏一样”。这句话的意思是:就像熟练的乐师演奏五种乐器——弦乐、打击乐、弦击合奏、管乐、旋律乐——在恰当的节拍下,以轻重缓急分明的歌唱方式,奏出柔和、悦耳、动人的声音;同样,那些纯金钟铃发出的声音也是这样传出来的。
34.Tassapakkamamānassa, soṇṇasaṃkā ratissarāti tassa yathāvuttassa kuñjarassa gacchantassa soṇṇakaṃsā suvaṇṇamayā ghaṇṭā ratissarā ramaṇīyasaddā manuññanigghosā olambantīti adhippāyo. Tassa hi kuñjarassa ubhosu passesu mahākolambappamāṇā maṇimuttādikhacitā hemamayā anekasatā mahantiyo ghaṇṭā tahaṃ tahaṃ olambamānā pacalanti, yato chekena gandhabbakena payuttavāditato ativiya manoharasaddo niccharati . Tenāha ‘‘tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā’’ti. Tassattho – yathā nāma ātataṃ vitataṃ ātatavitataṃ ghanaṃ susiranti evaṃ pañcaṅgike tūriye kusalehi vādiyamāne ṭhānuppattiyā mandatāravibhāgaṃ dassentena gāyantena samīrito vāditasaro vaggu rajanīyo nigghoso suyyati, evaṃ tesaṃ sovaṇṇakaṃsānaṃ tapanīyaghaṇṭānaṃ nigghoso suyyatīti.
35Nāgassa 指的是象王。Mahantaṃ 是“大”,既因为成就广大而称大,也因为数量众多而称大。Accharāsaṅghaṃ 指天女群。Vaṇṇena 指容貌,也就是色身。
35.Nāgassāti hatthināgassa. Mahantanti sampattimahattenāpi saṅkhyāmahattenāpi mahantaṃ. Accharāsaṅghanti devakaññāsamūhaṃ. Vaṇṇenāti rūpena.
36“Dānassa”指的是由布施所成的福德。“Sīlassa”指的是以身防护等戒律。“Vā”这个字表示一种未明说的选择含义,用它来涵盖没有说出来的礼敬等行持之戒。
36.Dānassāti dānamayapuññassa. Sīlassāti kāyikasaṃvarādisaṃvarasīlassa. Vā-saddo avuttavikappanattho. Tena abhivādanādiṃ avuttaṃ cārittasīlaṃ saṅgaṇhāti.
那位长老这样问完之后,那位天神就回答了这个问题。为了说明其中的含义,接着说道:
Evaṃ therena pucchitā sā devatā pañhaṃ vissajjesi, tamatthaṃ dassetuṃ –
那位天神被目犍连尊者一问,心里很欢喜;
被问到时,她回答了:“这是哪种业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
这首偈颂是结集法藏的人说的,它的含义下面已经讲过了。
Ayaṃ gāthā dhammasaṅgāhakehi vuttā, tassā attho heṭṭhā vutto eva.
看到一位具足功德、修习禅定、乐于禅定、内心安宁的善士,
我供养了一个铺满鲜花、铺着布料的座位。
‘‘Disvāna guṇasampannaṃ, jhāyiṃ jhānarataṃ sataṃ; Adāsiṃ pupphābhikiṇṇaṃ, āsanaṃ dussasanthataṃ.
我拿着半条莲花鬘,在座位四周;
怀着清净的信心,我用自己的双手把花瓣四处撒下。
‘‘Upaḍḍhaṃ padmamālāhaṃ, āsanassa samantato; Abbhokirissaṃ pattehi, pasannā sehi pāṇibhi.
这就是那善业给我的如此果报。
我受到诸天神的恭敬、尊重与敬奉。
‘‘Tassa kammakusalassa, idaṃ me īdisaṃ phalaṃ; Sakkāro garukāro ca, devānaṃ apacitā ahaṃ.
凡有净信者,施座于正解脱、寂静之梵行者;
南陀,如是当如我所作。
‘‘Yo ve sammāvimuttānaṃ, santānaṃ brahmacārinaṃ; Pasanno āsanaṃ dajjā, evaṃ nande yathā ahaṃ.
所以,真正想要利益自己、渴望大成就的人,
应当把座位布施给那位持最后身的人。——这是天女所说的偈颂。
‘‘Tasmā hi attakāmena, mahattamabhikaṅkhatā; Āsanaṃ dātabbaṃ hoti, sarīrantimadhārina’’nti. – devatāya vuttagāthā;
3838. 其中,“具足功德”是指具备一切声闻的功德,或者说,以这些功德而圆满。由此显示出已经达到声闻波罗蜜智的顶点。“禅修者”是指以所缘禅修和特相禅修这两种方式习惯于修禅的人,或者说,他通过这种禅修烧尽了一切应当被烧尽的烦恼阵营,并安住于烧尽之后的状态。正因为如此,他“乐于禅那”,也就是欢喜禅那。“寂静”是指平静、安宁,意思是善士。“散满花”是指被花撒满,意思是被莲花瓣遍满撒布。“敷布”是指用布在上面覆盖。
38. Tattha guṇasampannanti sabbehi sāvakaguṇehi samannāgataṃ, tehi vā paripuṇṇaṃ. Etena sāvakapāramiñāṇassa matthakappattiṃ dasseti. Jhāyinti ārammaṇūpanijjhānaṃ lakkhaṇūpanijjhānanti duvidhenāpi jhānena jhāyanasīlaṃ, tena vā jhāpetabbaṃ sabbasaṃkilesapakkhaṃ jhāpetvā ṭhitaṃ. Tato eva jhāne ratanti jhānarataṃ. Satanti samānaṃ, santaṃ vā, sappurisanti attho. Pupphābhikiṇṇanti pupphehi abhikiṇṇaṃ, kamaladalehi abhippakiṇṇanti attho. Dussasanthatanti vatthena upari atthataṃ.
39半朵莲花,是指我这半朵莲花。座位周围,是指在长老所坐的座位四周的地面上。撒满,就是遍撒、遍散。怎么撒呢?以花瓣,就是把那半朵莲花的花瓣一片一片分开,像降下花雨一样撒落。
39.Upaḍḍhaṃ padmamālāhanti upaḍḍhaṃ padumapupphaṃ ahaṃ. Āsanassa samantatoti therena nisinnassa āsanassa samantā bhūmiyaṃ. Abbhokirissanti abhiokiriṃ abhippakiriṃ. Kathaṃ? Pattehīti, tassa upaḍḍhapadumassa visuṃ visuṃ katehi pattehi pupphavassābhivassanakaniyāmena okirinti attho.
40这就是我的如此果报。他以“象啊,你有着优越的身形”等语,把已被长老提及和未被提及的寿命、声誉、安乐、容貌等种种自己的天界成就一并展示之后,为了再展示长老尚未提及的自身威神之力成就,又说了“恭敬、尊重”等语。以此表明:“尊者,不只是您所说的那样——这是我在此地的功德果报,而且这天的统治权也是我的。”其中,“恭敬”指表达敬意的行为,意思是“为诸天神所应恭敬”。“尊重”同样指“应被尊重”。“诸天神”指“为诸天神”。“被敬奉”指“被供养”。
40.Idaṃ me īdisaṃ phalanti iminā ‘‘kuñjaro te varāroho’’tiādinā therena gahitaṃ aggahitañca āyuyasasukharūpādibhedaṃ attano dibbasampattiṃ ekato dassetvā punapi therena aggahitameva attano ānubhāvasampattiṃ dassetuṃ ‘‘sakkāro garukāro’’tiādimāha. Tena ‘‘na kevalaṃ bhante tumhehi yathāvuttameva idha mayhaṃ puññaphalaṃ, apica kho idaṃ dibbaṃ ādhipateyyampī’’ti dasseti. Tattha sakkāroti ādarakiriyā, devehi attano sakkātabbatāti attho. Tathā garukāroti garukātabbatā. Devānanti devehi. Apacitāti pūjitā.
41“善解脱者”是指彻底解脱、已经断除一切烦恼的人。“寂静者”是指身、语、意业都寂静的善士。“梵行者”是指因为已经修习了道梵行和教法梵行而成为梵行者。“以净信施与座位”是指由于对业果的净信和对三宝的净信,内心变得清净,即使只布施一个座位。难陀,就像我因为那次布施座位,如今欢喜快乐,其他人也会同样欢喜快乐。
41.Sammāvimuttānanti suṭṭhu vimuttānaṃ sabbasaṃkilesappahāyīnaṃ. Santānanti santakāyavacīmanokammānaṃ sādhūnaṃ. Maggabrahmacariyassa ca sāsanabrahmacariyassa ca ciṇṇattā brahmacārinaṃ. Pasanno āsanaṃ dajjāti kammaphalasaddhāya ratanattayasaddhāya ca pasannamānaso hutvā yadi āsanamattampi dadeyya. Evaṃ nande yathā ahanti yathā ahaṃ tena āsanadānena etarahi nandāmi modāmi, evameva aññopi nandeyya modeyya.
42“因此”就是指由于这个原因。hi这个词只是语助词。“欲自利者”就是指希望自己得到利益的人。一个人做对自己有利益的事,不做对自己没有利益的事,他就是欲自利者。“广大”指果报广大。“持最后身者”指持有最后身体的人,也就是诸漏已尽的阿拉汉。这里的意思是:因为我布施座位给阿拉汉,所以我现在能这样享受天界的成就之乐;因此,其他也希望自己得到提升的人,也应当布施座位给那些住于最后身的人。他由此说明:没有像那样的福德了。那些人的情况正如前面所说。
42.Tasmāti tena kāraṇena. Hi-saddo nipātamattaṃ. Attakāmenāti attano hitakāmena. Yo hi attano hitāvahaṃ kammaṃ karoti, na ahitāvahaṃ, so attakāmo. Mahattanti vipākamahattaṃ. Sarīrantimadhārinanti antimaṃ dehaṃ dhārentānaṃ, khīṇāsavānanti attho. Ayañhettha attho – yasmā arahataṃ āsanadānena ahaṃ evaṃ dibbasampattiyā modāmi, tasmā aññenāpi attano abhivuddhiṃ patthayamānena antimasamussaye ṭhitānaṃ āsanaṃ dātabbaṃ, natthi tādisaṃ puññanti dasseti. Tesaṃ vuttasadisamevāti.
6. 初船天宫注释
6. Paṭhamanāvāvimānavaṇṇanā
“金顶船”就是名为船的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的时候,有十六位比丘在某个村落附近的住处度过雨安居。雨安居结束后,他们想:“我们要去见世尊,听法。”于是就在夏季踏上了前往舍卫城的长途旅程。途中有一片无水的荒野,他们被酷热折磨,又累又渴,找不到水喝,便走到离某个村子不远的地方。那里有个女人拿着水罐,朝水井走去,准备打水。比丘们看见她,心想:“这女人去的地方,应该能找到水喝。”他们被口渴逼得受不了,就朝她去的方向走过去,看见水井后,在离她不远的地方停了下来。那女人从井里打了水,正要转身回去时看见了这些比丘,知道“这些尊者需要水,他们渴了”,于是生起恭敬心,请他们喝水。比丘们从钵袋里取出滤水器,过滤后喝够了水,又用水凉了凉手脚,随喜那女人布施水的功德,然后就离开了。
Suvaṇṇacchadanaṃnāvanti nāvāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante soḷasamattā bhikkhū aññatarasmiṃ gāmakāvāse vasitvā vutthavassā ‘‘bhagavantaṃ passissāma, dhammañca suṇissāmā’’ti sāvatthiṃ uddissa gimhasamaye addhānamaggaṃ paṭipannā, antarāmagge ca nirudako kantāro, te ca tattha ghammābhitattā kilantā tasitā pānīyaṃ alabhamānā aññatarassa gāmassa avidūrena gacchanti. Tattha aññatarā itthī udakabhājanaṃ gahetvā udakatthāya udapānābhimukhī gacchati. Atha te bhikkhū taṃ disvā ‘‘yatthāyaṃ itthī gacchati, tattha gate pānīyaṃ laddhuṃ sakkā’’ti pipāsāparetā taṃdisābhimukhā gantvā udapānaṃ disvā tassā avidūre aṭṭhaṃsu. Sā itthī tato udakaṃ gahetvā nivattitukāmā te bhikkhū disvā ‘‘ime ayyā udakena atthikā pipāsitā’’ti ñatvā garucittīkāraṃ upaṭṭhapetvā udakena nimantesi. Te pattathavikato parissāvanaṃ nīharitvā parissāvetvā yāvadatthaṃ pānīyaṃ pivitvā hatthapāde sītale katvā tassā itthiyā pānīyadāne anumodanaṃ vatvā agamaṃsu.
她把那份功德放在心里,时不时就忆念起来。后来她命终之后,投生到了三十三天。凭着那份功德的威力,一座宏伟的宫殿化现出来,周围点缀着如意树。那宫殿被一条河环绕着,河岸上铺着洁白的细沙,像是用珍珠网和白银装饰过一样;河里流淌着清澈的水,宛如成堆的宝石。河的两岸和宫殿园林的入口处,化现出一方大莲池,池中开满了五色莲花丛,还有一艘金船一同化现出来。她就在那里享受天界的福报,在船上嬉戏、游乐、四处游荡。后来有一天,具寿大目犍连游历天界,看见这位天女在船上嬉戏,就问她过去所造的功德业:
Sā taṃ puññaṃ hadaye ṭhapetvā antarantarā anussarantī aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassā puññānubhāvena kapparukkhopasobhitaṃ mahantaṃ vimānaṃ uppajji. Taṃ vimānaṃ parikkhipitvā muttajālarajatavibhūsitā viya sikatāvakiṇṇapaṇḍarapulinataṭā maṇikkhandhanimmalasalilavāhinī saritā. Tassā ubhosu tīresu uyyānavimānadvāre ca mahatī pokkharaṇī pañcavaṇṇapadumasaṇḍamaṇḍitā saha suvaṇṇanāvāya nibbatti. Sā tattha dibbasampattiṃ anubhavantī nāvāya kīḷantī laḷantī vicarati. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ devadhītaraṃ nāvāya kīḷantiṃ disvā tāya katapuññakammaṃ pucchanto –
女子,你登上那艘以黄金为盖的船,立于其上;
你步入池塘,亲手采下莲花。
‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi; Ogāhasi pokkharaṇiṃ, padmaṃ chindasi pāṇinā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我请问你,具大神通力的王后,
生而为人时,你做过什么福德善行?
你为什么会具有这样炽盛的威德?
你的色相也遍照一切方所。他这样说。
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – āha;
于是,结集者们为了说明那位天女回答长老的方式,这样说:
Tato therena puṭṭhāya devatāya vissajjitākāraṃ dassetuṃ saṅgītikārehi –
“那位天女被目犍连一问,心里很欢喜,
被问到时,她这样回答:这是那个业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
这则偈颂已经说了。
Ayaṃ gāthā vuttā.
我曾经生在人当中,在前世的人类世界里,生而为人。
看见比丘们又渴又累,我就起身给他们水喝。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Disvāna bhikkhū tasite kilante, uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ adāsiṃ.
确实,若有人为疲惫口渴者,起身施与饮水;
他的河流流淌着清凉的水,到处是繁茂的花,还有许多白莲花。
‘‘Yo ve kilantāna pipāsitānaṃ, uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ dadāti; Sītodakā tassa bhavanti najjo, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā.
那些河流永远绕着他流,河水清凉,河底铺满细沙。
芒果树、娑罗树、提罗迦树、阎浮树,还有乌达罗迦树和波吒厘树,全都开满了花。
‘‘Taṃ āpagā anupariyanti sabbadā, sītodakā vālukasanthatā nadī; Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā.
这座殊胜天宫具足那些地界,具有优越形貌,极其庄严辉煌。
这便是那业在此处的果报,行福德者所得如是。
‘‘Taṃbhūmibhāgehi upetarūpaṃ, vimānaseṭṭhaṃ bhusa sobhamānaṃ; Tassīdha kammassa ayaṃ vipāko, etādisaṃ puññakatā labhanti.
因为这样,我才有了这样的容貌;因为这样,我在这里才得以成就。
各种让我心里喜欢的财富,也都会出现在我身上。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“大威德比丘,我告诉你:你生而为人时所作之福;
由此我具如是炽盛威光,我的容色也遍照一切方所。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
这是天神作出的回答方式。
Ayaṃ devatāya vissajjitākāro.
4343. 其中,“金覆盖”是指:两侧用绘有各种彩画的红金材质板壁遮住内部,上方又覆盖着种种宝石闪耀的金制装饰,所以叫“金覆盖”。“船”就是小船。因为它从这一岸运行到彼岸,所以叫“小船”;因为它运载众生,所以也叫“船”。“女人”是对那位天女的称呼。“人”即男子,因为能引导、能带领,所以叫“人”。就像最初生于人趣的众生,因为比其他种类殊胜、住在城邑中,所以叫“男子”;同样,因为能引导,所以叫“人”。即使是作为儿子或兄弟的人,对母亲的姐姐来说也处在父亲的位置,更何况是丈夫呢?属于男人的,就是“女人”。这个称呼原本用于人间女性,由于习惯用法,也用来称呼其他女性。“你进入池塘”——在有许多红莲花、蓝莲花等种种宝制水生花的池中,因为这里大多数是天界莲花,所以得名“池塘”;你进入这天界水池,是为了享受水中嬉戏之乐。“你用手折取莲花”——你为了摘取那朵天界莲花、那朵游戏莲花——它有着银制的茎、红莲花宝制成的花瓣、金制的花蕊和须——用手把它折断。
43. Tattha suvaṇṇacchadananti vicittabhittiviracanehi rattasuvaṇṇamayehi ubhohi passehi paṭicchāditabbhantaratāya ceva nānāratanasamujjalitena kanakamayālaṅkārena upari chāditatāya ca suvaṇṇacchadanaṃ. Nāvanti potaṃ. So hi orato pāraṃ pavati gacchatīti poto, satte netīti nāvāti ca vuccati. Nārīti tassā devadhītāya ālapanaṃ. Narati netīti naro, puriso. Yathā hi paṭhamapakatibhūto satto itarāya pakatiyā seṭṭhatthena puri setīti ‘‘puriso’’ti vuccati, evaṃ nayanaṭṭhena ‘‘naro’’ti. Puttabhātubhūtopi hi puggalo mātujeṭṭhabhaginīnaṃ pituṭṭhāne tiṭṭhati, pageva bhattubhūto. Narassa esāti nārī, ayañca samaññā manussitthīsu pavattā ruḷhivasena itarāsupi tathā vuccati. Ogāhasi pokkharaṇinti satipi rattuppalanīluppalādike bahuvidhe ratanamaye jalajakusume pokkharasaṅkhātānaṃ dibbapadumānaṃ tattha yebhuyyena atthitāya ‘‘pokkharaṇī’’ti laddhanāmaṃ dibbasaraṃ jalavihāraratiyā anupavisasi . Padmaṃ chindasi pāṇināti rajatamayanāḷaṃ padumarāgaratanamayapattasaṅghātaṃ kanakamayakaṇṇikākiñjakkhakesaraṃ dibbakamalaṃ līlāravindaṃ kattukāmatāya tava hatthena bhañjasi.
47“Tasite”就是口渴的人。“Kilante”就是身体因为口渴和长途跋涉的劳累而疲惫。“Uṭṭhāya”就是发起精进、努力,不陷入懈怠,这就是它的意思。
47.Tasiteti pipāsite. Kilanteti tāya pipāsāya addhānaparissamena ca kilantakāye. Uṭṭhāyāti uṭṭhānavīriyaṃ katvā, ālasiyaṃ anāpajjitvāti attho.
48“Yo ve”等语,是通过“就像我一样,其他人也依靠以处所施水所得的功德,获得这样的果报”这一可见的事例,来推知不可见的事理,显示类推的方法,从而普遍地回答长老所问的含义。其中,“tassā”和“taṃ”指的是前面所说的那位修福者。
48.Yo vetiādinā yathā ahaṃ, evaṃ aññepi āyatanagatena udakadānapuññena etādisaṃ phalaṃ paṭilabhantīti diṭṭhena adiṭṭhassa anumānavidhiṃ dassentī therena puṭṭhamatthaṃ sādhāraṇato vissajjeti. Tattha tassāti tanti ca yathāvuttapuññakārinaṃ paccāmasati.
49“Anupariyantī”的意思是:按照相称的方式围绕。因为这样围绕了他的住处,他也就被称为“被围绕者”。“Tilakā”是一种树,开的花像丽春(bandhujīvaka)花。“Uddālakā”就是风防树,也被叫作“王树”。
49.Anupariyantīti anurūpavasena parikkhipanti. Tassa vasanaṭṭhānaparikkhipanena sopi parikkhitto nāma hoti. Tilakāti bandhujīvakapupphasadisapupphā ekā rukkhajāti. Uddālakāti vātaghātakā, ye ‘‘rājarukkhā’’tipi vuccanti.
50“Taṃbhūmibhāgehi”的意思是:以那样的地块,也就是具有前面所说的池塘、河流、园林等的地段。“Upetarūpaṃ”是说:因为具足那些池塘等而值得赞叹,也就是悦意的住处。“Bhusa sobhamānaṃ”应这样连接理解:他们得到极其闪耀、最为壮丽的天宫。其余内容按前面所说的方式理解。
50.Taṃbhūmibhāgehīti tādisehi bhūmibhāgehi, yathāvuttapokkharaṇīnadīuyyānavantehi bhūmipadesehīti attho. Upetarūpanti pāsaṃsiyabhāvena upetaṃ, tesaṃ pokkharaṇīādīnaṃ vasena ramaṇīyasannivesanti vuttaṃ hoti. Bhusa sobhamānanti bhusaṃ ativiya virocamānaṃ vimānaseṭṭhaṃ labhantīti yojanā. Sesaṃ vuttanayamevāti.
7. 第二艘船天宫的注释
7. Dutiyanāvāvimānavaṇṇanā
“金顶船”指的是第二座船天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的时候,有一位已经断尽烦恼的长老,在雨安居快要到来时,想去一个村庄的住处安居。他午后从舍卫城出发,朝着那个村庄走上长途。因为一路走得很累,他又疲惫又口渴,半路上到了一个村子。他在村外找不到有树荫又有水的地方,实在被疲劳压得受不了,就把袈裟整理好,走进村子,站在第一户人家的门口。那里有个女人看见长老,就问:“尊者,您是从哪里来的?”她看出长老一路劳累、又渴得厉害,就说:“尊者,请进来。”她把长老请进屋里,铺好座位,说:“请坐在这里。”长老坐下后,她端来洗脚水和擦脚油,又拿起扇子给他扇风。等暑热消退,她调好甘甜清凉、香气扑鼻的饮料,供养给长老。长老喝下之后,疲劳止息,做了随喜祝福,就离开了。后来那个女人命终,投生到三十三天。应当知道,这一切和前面那座天宫的情形一样。偈颂里也没有新的内容。因此说——
Suvaṇṇacchadanaṃnāvanti dutiyanāvāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro khīṇāsavatthero upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya gāmakāvāse vassaṃ upagantukāmo sāvatthito taṃ gāmaṃ uddissa pacchābhattaṃ addhānamaggapaṭipanno, maggaparissamena kilanto tasito antarāmagge aññataraṃ gāmaṃ sampatto, bahigāme tādisaṃ chāyūdakasampannaṭṭhānaṃ apassanto parissamena ca abhibhuyyamāno cīvaraṃ pārupitvā gāmaṃ pavisitvā dhuragehasseva dvāre aṭṭhāsi. Tattha aññatarā itthī theraṃ passitvā ‘‘kuto, bhante, āgatatthā’’ti pucchitvā maggaparissamaṃ pipāsitabhāvañca ñatvā ‘‘etha, bhante’’ti gehaṃ pavesetvā ‘‘idha nisīdathā’’ti āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinne pādodakaṃ pādabbhañjanatelañca datvā tālavaṇṭaṃ gahetvā bīji. Pariḷāhe vūpasante madhuraṃ sītalaṃ sugandhaṃ pānakaṃ yojetvā adāsi. Thero taṃ pivitvā paṭippassaddhakilamatho anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattīti sabbaṃ anantaravimānasadisanti veditabbaṃ. Gāthāsupi apubbaṃ natthi. Tena vuttaṃ –
女子,你登上那艘以黄金为盖的船,立于其上;
你步入池塘,亲手采下莲花。
‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi; Ogāhasi pokkharaṇiṃ, padmaṃ chindasi pāṇinā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我问你,有大神力的天女,你生为人时造了什么福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神被目犍连尊者一问,心里很欢喜;
她回答了所问的问题:“这就是那种业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在过去那一世生在人当中、身为人类的时候,
看见一位比丘又渴又累,我就起身给他水喝。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Disvāna bhikkhuṃ tasitaṃ kilantaṃ, uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ adāsiṃ.
有人确实会站起来,给疲惫口渴的人递水喝;
他的河流都是清凉的水,到处是繁花,还有许多白莲。
‘‘Yo ve kilantassa pipāsitassa, ṭṭhāya pātuṃ udakaṃ dadāti; Sītodakā tassa bhavanti najjo, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā.
那些河流永远绕着他流,河水清凉,河床铺满细沙;
芒果树、娑罗树、提罗迦树、阎浮树,还有伍答拉咖树和波吒厘树,都开满了花。
‘‘Taṃ āpagā anupariyanti sabbadā, sītodakā vālukasanthatā nadī; Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā.
这座最胜天宫具足那些地分的色相,极其辉煌。
这便是那业在此处的果报,行福德者所得如是。
‘‘Taṃbhūmibhāgehi upetarūpaṃ, vimānaseṭṭhaṃ bhusa sobhamānaṃ; Tassīdha kammassa ayaṃ vipāko, etādisaṃ puññakatā labhanti.
正因为这样,我才有这样的色;正因为这样,我在这里才能有所得。
各种我心爱的财富,也都为我而生起。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,大威德者,我来告诉你:我生而为人时,曾造下怎样的福德。
我具有如此炽燃的威力,我的色也照耀一切方向。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在义注里,这里也只是说“一位长老”,并没有什么不同。
Atthavaṇṇanāsupi idha ekova theroti apubbaṃ natthi.
8. 第三船天宫的注释
8. Tatiyanāvāvimānavaṇṇanā
“金顶船”是指第三艘船的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊与大比丘僧团一起在憍萨罗国各地游行,来到一个叫图那的婆罗门村。图那村的婆罗门和居士们听说:“听说沙门乔达摩已经到了我们村的地界。”那时,图那村的婆罗门和居士们对世尊没有信心,持有邪见,又生性吝啬,他们商量说:“如果沙门乔达摩进入这个村子,住上两三天,就会把这里所有人都收服到他的教说之下,这样一来,婆罗门的法就站不住脚了。”于是他们为了不让世尊住下,就动手搞破坏:把停在河岸边的船都移走,把桥梁和渡口都弄得无法通行,供水亭等设施也一并毁坏;除了一口井,其余的水井都用草和谷糠填满、封住。因此《优陀那》里说:“那时,图那村的婆罗门和居士们用草和谷糠把水井填得满满的,一直填到井口,心想:‘别让那些剃头的沙门把水弄脏。’”
Suvaṇṇacchadanaṃnāvanti tatiyanāvāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā janapadacārikaṃ caranto mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ kosalajanapade yena thūṇaṃ nāma brāhmaṇagāmo tadavasari. Assosuṃ kho thūṇeyyakā brāhmaṇagahapatikā ‘‘samaṇo kira gotamo amhākaṃ gāmakhettaṃ anuppatto’’ti . Atha thūṇeyyakā brāhmaṇagahapatikā appasannā micchādiṭṭhikā maccherapakatā ‘‘sace samaṇo gotamo imaṃ gāmaṃ pavisitvā dvīhatīhaṃ vaseyya, sabbaṃ imaṃ janaṃ attano vacane patiṭṭhapeyya, tato brāhmaṇadhammo patiṭṭhaṃ na labheyyā’’ti tattha bhagavato avāsāya parisakkantā nadītitthesu ṭhapitanāvāyo apanesuṃ, setusaṅkamanāni ca avalañje akaṃsu, tathā papāmaṇḍapādīni, ekaṃ udapānaṃ ṭhapetvā itarāni udapānāni tiṇādīhi pūretvā pidahiṃsu. Tena vuttaṃ udāne (udā. 69) ‘‘atha kho thūṇeyyakā brāhmaṇagahapatikā udapānaṃ tiṇassa ca bhusassa ca yāva mukhato pūresuṃ ‘mā te muṇḍakā samaṇakā pānīyaṃ apaṃsū’’’ti.
世尊知道他们那些刁难的做法后,出于悲悯,就和比丘僧团一起从空中越过河流,次第前行,来到图那婆罗门村。他离开道路,在一棵树下铺设好的座位上坐下。那时,有许多打水的女子在世尊不远处经过。而那个村里早已立下约定:如果沙门乔达摩来到这里,不应当出迎等;即使他来到家里,也不应当布施食物给他和他的弟子们。
Bhagavā tesaṃ taṃ vippakāraṃ ñatvā te anukampanto saddhiṃ bhikkhusaṅghena ākāsena nadiṃ atikkamitvā gantvā anukkamena thūṇaṃ brāhmaṇagāmaṃ patvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi. Tena ca samayena sambahulā udakahāriniyo bhagavato avidūrena atikkamanti. Tasmiñca gāme ‘‘sace samaṇo gotamo idhāgamissati, na tassa paccuggamanādikaṃ kātabbaṃ, gehaṃ āgatassa cassa sāvakānañca bhikkhāpi na dātabbā’’ti katikā katā hoti.
那时,有个婆罗门的女仆提着罐子去取水,路上看见世尊被比丘僧团围绕着坐在那里,又看出比丘们因为赶路而疲惫口渴,心里就生起了清净的信心,想要供水。她心想:“虽然村里人已经约定:‘对沙门乔达摩,什么都不该给,连起码的礼数也不该做。’可是,如果我遇到这样殊胜的功德田、这样值得供养的对象,却连供水这点善行都不为自己种下依托,那我什么时候才能从这种苦日子里解脱出来?就算我的主人和全村人都要杀我、绑我,我也一定要在这功德田里供水。”她这样下定决心后,别的取水女人虽然劝她别这么做,她也不顾性命,从头上把水罐取下来,用双手捧着放在一边,满心欢喜,走到世尊面前,五体投地礼拜后,用水供养邀请。世尊看出她心里的净信,为了成全她,就把水滤过,洗手洗脚,然后喝了水。罐里的水却一点也没有减少。她看到这样,信心更加清净,又供养了一位比丘,接着又供养另一位,就这样供养了所有比丘,水还是没有用完。她欢欢喜喜,带着仍然满满的水罐朝家里走去。她的主人婆罗门听说她供了水,心想:“她坏了村里的规矩,我也要被人指责了。”他怒火中烧,气得浑身发抖,把她打倒在地,用手和脚踢打她。她因为这番殴打而丧命,投生到三十三天。她的天宫,就像前面“初船天宫”里所说的那样化现出来。
Tattha aññatarassa brāhmaṇassa dāsī ghaṭena pānīyaṃ gahetvā gacchantī bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ nisinnaṃ disvā bhikkhū ca maggaparissamena kilante tasite ñatvā pasannacittā pānīyaṃ dātukāmā hutvā ‘‘yadipi me gāmavāsino ‘samaṇassa gotamassa na kiñci dātabbaṃ, sāmīcikammampi na kātabba’nti katikaṃ katvā ṭhitā, evaṃ santepi yadi ahaṃ īdise puññakkhette dakkhiṇeyye labhitvā pānīyadānamattenāpi attano patiṭṭhaṃ na kareyyaṃ, kadāhaṃ ito dukkhajīvitato muccissāmi, kāmaṃ me ayyako sabbepime gāmavāsino maṃ hanantu vā bandhantu vā, īdise puññakkhette pānīyadānaṃ dassāmi evā’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā aññāhi udakahārinīhi vāriyamānāpi jīvite nirapekkhā sīsato pānīyaghaṭaṃ otāretvā ubhohi hatthehi pariggahetvā ekamante ṭhapetvā sañjātapītisomanassā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā pānīyena nimantesi. Bhagavā tassā cittappasādaṃ oloketvā taṃ anuggaṇhanto pānīyaṃ parissāvetvā hatthapāde dhovitvā pānīyaṃ pivi, ghaṭe udakaṃ parikkhayaṃ na gacchati. Sā taṃ disvā puna pasannacittā ekassa bhikkhussa adāsi, tathā aparassa aparassāti sabbesampi adāsi, udakaṃ na khīyateva. Sā haṭṭhatuṭṭhā yathāpuṇṇena ghaṭena gehābhimukhī agamāsi. Tassā sāmiko brāhmaṇo pānīyassa dinnabhāvaṃ sutvā ‘‘imāya gāmavattaṃ bhinnaṃ, ahañca gārayho kato’’ti kodhena pajjalanto taṭataṭāyamāno taṃ bhūmiyaṃ pātetvā hatthehi ca pādehi ca pahari. Sā tena upakkamena jīvitakkhayaṃ patvā tāvatiṃsabhavane nibbati, vimānaṃ cassā paṭhamanāvāvimāne vuttasadisaṃ uppajji.
这时,世尊吩咐尊者阿难:“来吧,阿难,你去从那口井里取些水来给我。”长老回答说:“尊者,现在那口井被图那村的人弄脏了,没法取水。”世尊第二次、第三次下令。到第三次时,长老拿着世尊的钵,朝水井走去。长老正走过去时,井水变得满满当当,溢出来向四周流淌,把所有的草屑和谷壳都浮起来,自己散开流走。那流淌的水不断上涨,灌满了其他水池,环绕淹没了那个村庄所在的区域。婆罗门们看到这个神奇的变化,心中生起稀有惊叹之情,向世尊请求原谅。就在那一刻,大水消失了。他们为世尊和比丘僧团安排好住处,邀请他们第二天来应供。第二天,他们备办了盛大的布施,用美味可嚼的食物和可吃的食物供养了以佛陀为首的比丘僧团。图那村所有的婆罗门和居士们,在世尊吃完饭、放下钵之后,恭敬地坐在一旁。
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, udapānato pānīyaṃ āharā’’ti. Thero ‘‘idāni, bhante, udapāno thūṇeyyakehi dūsito, na sakkā pānīyaṃ āharitu’’nti āha. Bhagavā dutiyampi tatiyampi āṇāpesi. Tatiyavāre thero bhagavato pattaṃ ādāya udapānābhimukho agamāsi. Gacchante there udapāne udakaṃ paripuṇṇaṃ hutvā uttaritvā samantato sandati, sabbaṃ tiṇabhusaṃ upalavitvā sayameva apagacchati. Tena sandamānena salilena uparūpari vaḍḍhantena aññe jalāsaye pūretvā taṃ gāmaṃ parikkhipantena gāmappadeso ajjhottharīyati. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā brāhmaṇā acchariyabbhutacittajātā bhagavantaṃ khamāpesuṃ, taṅkhaṇaññeva udakogho antaradhāyi. Te bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca nivāsaṭṭhānaṃ saṃvidhāya svātanāya nimantetvā dutiyadivase mahādānaṃ sajjetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā sabbe thūṇeyyakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ payirupāsantā nisīdiṃsu.
那时,那位天神审视自己的天界福报,追究它背后的原因,知道是来自“布施饮水”,于是满心欢喜雀跃,想道:“我现在就去礼敬世尊,也要让世人对正行之人所做的善行,哪怕很小,其广大果报在人世显明。”她生起精进之心,由上千天女围绕,连同有园林等设施的天宫一起,以广大的天界神通、广大的天界威势,在众人亲眼目睹之下到来,从天宫下来,走近世尊,顶礼之后,合掌站立。于是世尊为了让那群大众亲眼看清业果,便说道:
Tena ca samayena sā devatā attano sampattiṃ paccavekkhitvā tassā kāraṇaṃ upadhārentī taṃ ‘‘pānīyadāna’’nti ñatvā pītisomanassajātā ‘‘handāhaṃ idāneva bhagavantaṃ vandissāmi, sammāpaṭipannesu katānaṃ appakānampi kārānaṃ uḷāraphalatañca manussaloke pākaṭaṃ karissāmī’’ti ussāhajātā accharāsahassaparivārā uyyānādisahitena vimānena saddhiṃyeva mahatiyā deviddhiyā mahantena devānubhāvena mahājanakāyassa passantasseva āgantvā vimānato oruyha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha naṃ bhagavā tassā parisāya kammaphalaṃ paccakkhato vibhāvetukāmo –
女子,你登上那艘以黄金为盖的船,立于其上;
你步入池塘,亲手采下莲花。
‘‘Suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ, nāri āruyha tiṭṭhasi; Ogāhasi pokkharaṇiṃ, padmaṃ chindasi pāṇinā.
你的住所是尖顶楼阁,各部分按比例测量建造;
它们闪闪发光,从四周照亮四个方向。
‘‘Kūṭāgārā nivesā te, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā caturo disā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我问你,具大威力的女神:你生而为人时,造了什么福业?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ, Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用四首偈颂来提问。
Catūhi gāthāhi pucchi.
那位天神满心欢喜,正被正觉者亲自询问,
被问到时,她回答了:“这是哪种业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, sambuddheneva pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
结集者们说道。
Saṅgītikārā āhaṃsu.
我曾经投生在人当中,在过去那一世生而为人,处在人的世界里。
看见那些又渴又累的比丘,我就起身给他们水喝。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Disvāna bhikkhū tasite kilante, uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ adāsiṃ.
确实,若有人为疲惫口渴者,起身施与饮水;
他的河流流淌着清凉的水,岸边满是鲜花,还开着许多白莲。
‘‘Yo ve kilantāna pipāsitānaṃ, uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ dadāti; Sītodakā tassa bhavanti najjo, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā.
清凉的河水、铺满细沙的河流,时时刻刻都环绕着你。
芒果树、娑罗树、提罗迦树、阎浮树、乌达罗迦树和波吒厘树,都开满了花。
‘‘Taṃ āpagā anupariyanti sabbadā, sītodakā vālukasanthatā nadī; Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā.
具足那块土地部分形色的最殊胜天宫,极其辉煌灿烂。
这便是那业在此处的果报,行福德者所得如是。
‘‘Taṃbhūmibhāgehi upetarūpaṃ, vimānaseṭṭhaṃ bhusa sobhamānaṃ; Tassīdha kammassa ayaṃ vipāko, etādisaṃ puññakatā labhanti.
我的尖顶楼阁住所,按部分划分、按尺寸计量;
它们闪闪发光,从四面八方照亮四个方向。
‘‘Kūṭāgārā nivesā me, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā caturo disā.
因为那样,我才有了这样的容貌;因为那样,我在这里才能有所成就。
凡是我心里觉得可爱的种种受用,都是为我而生的。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Tappajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“有大神力的佛陀啊,我来告诉您:我生为人身时,曾造下怎样的福德。
我因这个而有如此炽盛的威神之力,而且我的色相遍照一切方向;
这是这个业的果报,这是我的,是为了我,佛陀才喝下了水。”
‘‘Akkhāmi te buddha mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsati; Etassa kammassa phalaṃ mamedaṃ, atthāya buddho udakaṃ apāyī’’ti. –
回答的偈颂。
Vissajjanagāthāyo.
63在这里,虽然那位天神在大目犍连尊者询问她的时候,并没有站在船上,也没有走进池塘,更没有摘莲花,但她被业力的力量所推动,经常热衷于在水中嬉戏,所以才会那样做。这样说明,是为了显示她的行为并没有中断。而且这个道理不只在这里适用,在下面的偈颂里也应该同样理解。
63. Tattha kiñcāpi sā devatā yadā mahāmoggallāno pucchi, tadā taṃ nāvaṃ āruyha na ṭhitā, na pokkharaṇiṃ ogāhati, nāpi padumaṃ chindati, kammānubhāvacoditā pana abhiṇhaṃ jalavihārapasutā tathā karotīti taṃ kiriyāvicchedaṃ dassanavasenevaṃ vuttaṃ. Ayañca attho na kevalamidheva, atha kho heṭṭhimesupi evameva daṭṭhabbo.
7272. “尖顶屋”是指带有金制尖顶装饰的房屋。“住所”就是住处,意思是房厢。因此说“被划分开来,按部分量度”。因为那些房屋是四厢式的,彼此就像对方的倒影一样,各自分明地分开,而且大小完全一致,就好像按部分量度过一样。“闪闪发光”是极为光辉灿烂的意思。“照耀”是指以摩尼宝珠和黄金的光芒之网放射光明。
72.Kūṭāgārāti suvaṇṇamayakaṇṇikābaddhagehavanto. Nivesāti nivesanāni, kaccharānīti attho. Tenāha ‘‘vibhattā bhāgaso mitā’’ti. Tāni hi catusālabhūtāni aññamaññassa paṭibimbabhūtāni viya paṭivibhattarūpāni samappamāṇatāya bhāgaso mitāni viya honti. Daddallamānāti ativiya vijjotamānā. Ābhantīti maṇiratanakanakaraṃsijālehi obhāsenti.
74“为我”这个词要结合前后文来看,这里的连接方式是:“我的业”“为了我的利益”。“饮用了水”是指前面所说的那次供水,这个福德业的果报就是天界成就。因为为了我的利益,在包括天界在内的世间中,最值得供养的佛陀世尊,饮用了我所供养的水。其余内容按照前面所说的方法理解即可。
74.Mamāti idaṃ pubbāparāpekkhaṃ, mama kammassa mama atthāyāti ayañhettha yojanā. Udakaṃ apāyīti yadetaṃ udakadānaṃ vuttaṃ, etassa puññakammassa idaṃ phalaṃ yāyaṃ dibbasampatti, yasmā mamatthāya sadevake loke aggadakkhiṇeyyo buddho bhagavā mayā dinnaṃ udakaṃ apāyīti. Sesaṃ vuttanayameva.
天女就这样生起了清净的信心,世尊便为她作诸佛自悟的最殊胜说法,开示四圣谛。说法结束时,她证入了入流果;当时在场的大众,也因这场说法得到了真实的利益。
Evaṃ pasannamānasāya devatāya bhagavā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ karonto saccāni pakāsesi. Sā desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi dhammadesanā sātthikā ahosi.
第9篇 灯天宫的注释
9. Dīpavimānavaṇṇanā
“以绝妙之色”这句,说的是灯天宫。它的来历是怎样的呢?
世尊住在舍卫城的时候,在布萨日那天,许多近事男受持布萨戒。午前,他们各自随自己的能力作了布施,按时吃完饭,穿上干净的下衣,披上干净的上衣,手里拿着香、花鬘等供品,午后前往精舍,亲近那些令人心生敬信的比丘,到傍晚时听法。其中有些人想留在精舍里过夜。他们正在听法的时候,太阳落山了,天黑了。这时有一个女人心想:“现在该点灯了。”于是她让人从自己家里取来灯油等物,把灯点燃,放在法座前面,然后继续听法。她因为供养这盏灯而满心欢喜,生起喜悦和快乐,礼敬之后回到自己家中。后来她命终,投生到三十三天的光焰天宫。她的身体光明极其明亮,胜过其他天神,照耀着十个方向。有一天,大目犍连尊者在天界游历。此事的详细经过,应当按前面所说的方式来了知。这里则是——
Abhikkantenavaṇṇenāti dīpavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante uposathadivase sambahulā upāsakā uposathikā hutvā purebhattaṃ yathāvibhavaṃ dānaṃ datvā kālasseva bhuñjitvā suddhavatthanivatthā suddhuttarāsaṅgā gandhamālādihatthā pacchābhattaṃ vihāraṃ gantvā manobhāvanīye bhikkhū payirupāsitvā sāyanhe dhammaṃ suṇanti. Vihāreyeva vasitukāmānaṃ tesaṃ dhammaṃ suṇantānaṃyeva sūriyo atthaṅgato, andhakāro jāto. Tatthekā aññatarā itthī ‘‘idāni dīpālokaṃ kātuṃ yutta’’nti cintetvā attano gehato padīpeyyaṃ āharāpetvā padīpaṃ ujjāletvā dhammāsanassa purato ṭhapetvā dhammaṃ suṇi. Sā tena padīpadānena attamanā pītisomanassajātā hutvā vanditvā attano gehaṃ gatā. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane jotirasavimāne nibbatti. Sarīrasobhā panassā ativiya pabhassarā aññe deve abhibhavitvā dasa disā obhāsayamānā tiṭṭhati. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ carantoti sabbaṃ heṭṭhā āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana –
天神啊,你以如此殊胜的容色站立在此,
你照亮了所有方向,犹如药草星。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
天神啊,你清净无垢、光芒闪耀,是因为什么而如此超绝明亮?
你用什么让全身的光辉照亮了所有方向?
‘‘Kena tvaṃ vimalobhāsā, atirocasi devatā; Kena te sabbagattehi, sabbā obhāsate disā.
“我请问您,具有大神力的天女:您生为人时,造了什么福业?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用四首偈颂来提问。
Catūhi gāthāhi pucchi.
那位天神心中欢喜,被目犍连问到。
她回答了所问的问题:“这就是那种业带来的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我前世在人间,生而为人。
在那一片漆黑和浓暗之中,到了该点灯的时候,我献上了一盏灯。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Tamandhakāramhi timīsikāyaṃ, padīpakālamhi adāsi dīpaṃ.
有人在黑暗里、在极深的暗夜中,在需要灯的时候布施了一盏灯;
一座名叫光味的天宫出现了,那里花环繁多,白莲处处。
‘‘Yo andhakāramhi timīsikāyaṃ, padīpakālamhi dadāti dīpaṃ; Uppajjati jotirasaṃ vimānaṃ, pahūtamalyaṃ bahupuṇḍarīkaṃ.
因为那样,我才有了这样的容貌;因为那样,我在这里才有所成就。
各种让我心里喜欢的东西,都会出现在我身边。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
因为这样,我以无垢的光明,比天神们还要光辉耀眼。
因此,所有方向都因我的全身而照耀。
‘‘Tenāhaṃ vimalobhāsā, atirocāmi devatā; Tena me sabbagattehi, sabbā obhāsate disā.
“大威德的比丘啊,我向您诉说我做人时所造的福业。
因此我具有这样炽盛的威光,我的色也照耀一切方。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
7575. 其中,“以殊胜的容色”这句里,“殊胜”(abhikkanta)这个词,在“尊者,夜已殊胜地过去,初夜分已消逝”等语句中,是“消尽”的意思;在“此人在四种人当中更为殊胜、更为殊妙”等语句中,是“美好”的意思;在“殊胜啊,尊者,殊胜啊,尊者”等语句中,是“随喜赞叹”的意思;在“以殊胜的容色,照耀一切方”等语句中,是“美丽”的意思。这里也应当理解为“美丽”。所以,“以殊胜的”就是指极其可意、极其令人欢喜,也就是美丽的意思。“容色”指肤色。“照耀一切方”是指照亮全部十个方向,让所有方向都充满一片光明。像什么呢?回答说“如药草般的星星”。星星之所以得名“药草”,是因为它拥有旺盛的光明,或者因为它能给药草提供助力。就像那样的星星周遍地放出光明而安住,同样,你也照耀着一切方而安住。
75. Tattha abhikkantena vaṇṇenāti ettha abhikkanta-saddo ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo’’tiādīsu (a. ni. 8.20; udā. 45; cūḷava. 383) khaye āgato. ‘‘Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā’’tiādīsu (a. ni. 4.100) sundare. ‘‘Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante’’tiādīsu (dī. ni. 1.250; pārā. 15) abbhanumodane. ‘‘Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’tiādīsu (vi. va. 857) abhirūpe. Idhāpi abhirūpe eva daṭṭhabbo. Tasmā abhikkantenāti atikantena atimanāpena, abhirūpenāti attho. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena. Obhāsentī disā sabbāti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī. Kiṃ viyāti āha ‘‘osadhī viya tārakā’’ti. Ussannā pabhā etāya dhīyati, osadhīnaṃ vā anubalappadāyikāti katvā ‘‘osadhī’’ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati, evameva tvaṃ sabbā disā obhāsayantī tiṭṭhasīti.
77以一切肢体:意思是说,以身体的所有部分,以全部大小肢节来照耀;这里用的是表示原因的具格。照耀一切方:就是照亮所有十方。也有人读作“obhāsare”,那么对他们来说,“一切方”就应当理解为复数。
77.Sabbagattehīti sabbehi sarīrāvayavehi, sakalehi aṅgapaccaṅgehi obhāsatīti adhippāyo, hetumhi cetaṃ karaṇavacanaṃ. Sabbā obhāsate disāti sabbāpi dasadisā vijjotati. ‘‘Obhāsare’’tipi paṭhanti, tesaṃ sabbā disāti bahuvacanameva daṭṭhabbaṃ.
81“在点灯的时候”是指做灯、准备点灯的时候,也就是适合点灯的黑暗中。因此说“在黑暗中、在浓暗里”,意思是在浓密的大黑暗中。布施灯明:无论点燃还是不点燃,都是在布施灯,也就是为了应受供养的人而把灯具等物舍出去。投生到光味天宫:是以结生的方式投生到光味天宫。其余部分如前所说。
81.Padīpakālamhīti padīpakaraṇakāle, padīpujjalanayogge andhakāreti attho. Tenāha ‘‘yo andhakāramhi timīsikāya’’nti, bahale mahandhakāreti attho. Dadāti dīpanti padīpaṃ ujjālento vā anujjālento vā padīpadānaṃ dadāti, padīpopakaraṇāni dakkhiṇeyye uddissa pariccajati. Upapajjati jotirasaṃ vimānanti paṭisandhiggahaṇavasena jotirasaṃ vimānaṃ upagacchatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
那时,天神已经回答了所问的问题,长老就以这件事为因由,讲说布施等法,看出她的心已经调柔堪任,于是为她开示四圣谛。四圣谛讲完时,那位天神和她的随从们都证得了入流果。长老从那里回来后,把这件事禀告世尊。世尊就以这件事为因缘,为在场的大众详细说法。那次开示给大众带来了大利益,大众尤其恭敬地去做布施灯明这件事。
Atha yathāpucchite atthe devatāya kathite thero tameva kathaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dānādikathāya tassā kallacittādibhāvaṃ ñatvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne saparivārā sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Thero tato āgantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi, bhagavā tasmiṃ vatthusmiṃ sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi . Sā desanā mahājanassa sātthikā jātā, mahājano visesato dīpadāne sakkaccakārī ahosīti.
第10篇 施芝麻天宫的注释
10. Tiladakkhiṇavimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这一句,说的是“施芝麻天宫”。它的来历是这样的:世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时候,王舍城里有一个怀孕的女人,正在洗芝麻,摊在太阳下晒干,想拿来榨油。她的寿命已经快尽了,就在当天就要死去,而且她有一份会让她堕入地狱的业已经成熟,正等着她。那时,世尊在破晓时分以天眼观察世间,看见了她,心里想:“这个女人今天死后会投生到地狱去。不如我通过接受她布施芝麻的因缘,让她能投生到天界。”于是世尊从舍卫城瞬间就到了王舍城。上午时分,他穿好下衣,拿着钵和袈裟,在王舍城里挨家挨户乞食,一路来到了她家门口。那个女人看见世尊,心里生起极大的喜悦和欢喜,急忙站起来,双手合掌。她环顾四周,找不到别的适合供养的东西,就洗净手脚,把芝麻聚成一堆,用双手满满捧起一把,撒进世尊的钵里,然后向世尊礼拜。世尊出于悲悯,对她说:“愿你幸福。”说完就离开了。她在当天夜里破晓时分死去,就像从睡梦中醒来一样,投生到了三十三天一座宽十二由旬的黄金天宫里。
Abhikkantena vaṇṇenāti tiladakkhiṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena ca samayena rājagahe aññatarā itthī gabbhinī tile dhovitvā ātape sukkhāpeti telaṃ kātukāmā. Sā ca parikkhīṇāyukā taṃ divasameva cavanadhammā, nirayasaṃvattanikaṃ cassā kammaṃ okāsaṃ katvā ṭhitaṃ. Atha naṃ bhagavā paccūsavelāyaṃ lokaṃ volokento dibbacakkhunā disvā cintesi ‘‘ayaṃ itthī ajja kālaṃ katvā niraye nibbattissati, yaṃnūnāhaṃ tilabhikkhāpaṭiggahaṇena taṃ saggūpagaṃ kareyya’’nti. So sāvatthito taṅkhaṇeneva rājagahaṃ gantvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahe piṇḍāya caranto anupubbena tassā gehadvāraṃ pāpuṇi. Sā itthī bhagavantaṃ passitvā sañjātapītisomanassā sahasā uṭṭhahitvā katañjalī aññaṃ dātabbayuttakaṃ apassantī hatthapāde dhovitvā tile rāsiṃ katvā ubhohi hatthehi pariggahetvā añjalipūraṃ tilaṃ bhagavato patte ākiritvā bhagavantaṃ vandi. Taṃ bhagavā anukampamāno ‘‘sukhinī hohī’’ti vatvā pakkāmi. Sā tassā rattiyā paccūsasamaye kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne suttapabuddhā viya nibbatti.
这时,具寿大目犍连尊者在天界游历,来到她面前——她正被一千名天女围绕着,以广大的天界神通显得光辉灿烂——
Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ accharāsahassaparivutaṃ mahatiyā deviddhiyā virocamānamupagantvā –
天女啊,你以如此殊胜的容色站在那里,
照亮了所有方向,就像晨星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我请问你,有大神力的天女啊,
你生为人的时候,做了什么福德善业?
你做了什么,才拥有这样闪耀的光辉?
你的色相在一切方向都放光。”——他这样问道:
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
“那位天神满心欢喜,被目犍连问起后,
她回答了所问的问题,说明这是哪种业的果报。”
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā; Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在过去世生在人当中时,是作为人而投生在人间的。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke.
我见到了离尘垢的佛陀,其心清净明澈、无有浊染。
我上前去,不情愿地布施了芝麻。
净信的人们,亲手向应受供养的佛陀。
‘‘Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, vippasannamanāvilaṃ; Āsajja dānaṃ adāsiṃ, akāmā tiladakkhiṇaṃ; Dakkhiṇeyyassa buddhassa, pasannā sehi pāṇibhi.
因为那个业,我才有这样的容貌;因为那个业,我才能在这里有所成就。
各种让我心里觉得可爱的财富,都会来到我这儿。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“比丘啊,大威德者,我来告诉你,我生而为人时造了什么福德。
因为那个业,我才有这样炽盛的威光,我的色相也照耀着一切方所。”
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūtā yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
90在这里,“āsajja”这个词,在“āsajja naṃ tathāgata”(值遇彼如来)这类句子里,是“冲撞、碰触”的意思;在“Āsajja dānaṃ deti”(遇到时就布施)这类句子里,是“相遇、碰面”的意思。在这里也应理解为“相遇”的意思。所以,“āsajja”就是相遇、碰到,也就是聚到一起、碰上了的意思。因此注释说“并非自愿”。因为她指的是:没有事先准备好该布施的东西,也没有事先生起布施的念头,在世尊突然到来时,匆忙地作了芝麻布施,所以她说:“遇到时就布施了,我并非自愿地作了芝麻供养。”其余部分按前面所说的方式理解。
90. Tattha āsajjāti ayaṃ āsajja-saddo ‘‘āsajja naṃ tathāgata’’ntiādīsu (cūḷava. 350) ghaṭṭena āgato. ‘‘Āsajja dānaṃ detī’’tiādīsu (dī. ni. 3.336; a. ni. 8.31) samāgame. Idhāpi samāgameyeva daṭṭhabbo. Tasmā āsajjāti samāgantvā, samavāyena sampatvāti attho. Tenāha ‘‘akāmā’’ti. Sā hi deyyadhammasaṃvidhānapubbakaṃ purimasiddhaṃ dānasaṅkappaṃ vinā sahasā sampatte bhagavati pavattitaṃ tiladānaṃ sandhāyāha ‘‘āsajja dānaṃ adāsiṃ, akāmā tiladakkhiṇa’’nti. Sesaṃ vuttanayameva.