二、男子宫殿显示巴利原文
2. Purisavimānaṃ
五、大车品显示巴利原文
5. Mahārathavaggo
一、青蛙天子宫殿的注释显示巴利原文
1. Maṇḍūkadevaputtavimānavaṇṇanā
《大车品》中,以“谁礼敬我足?”开篇的,是青蛙天子宫殿的注释。其缘起如何?世尊住于瞻波城伽伽罗池畔。彼于黎明时分入诸佛所行大悲定,出定后观察可度之有缘众生时,见:“今日傍晚我宣说法时,有一蛙以我音声为所缘取相,将因外来伤害而死,死后化生天界,于大众注视下率大群天众而来。届时,将有多人现证于法。”见已,于午前时分,着下衣,持钵与衣,与大比丘僧团入瞻波城乞食,使比丘们易得团食。食毕,回至寺院,向比丘们指示所应作后,待诸比丘各自前往白昼住处,即入香阁,以果定之乐度过白昼。傍晚时分,四众聚集,从芳香香阁出,以适合时宜之神变入池畔法会大堂,坐于庄严胜佛座上。犹如无畏雄狮在红砒石台上作狮子吼,世尊发出具足八支的梵音,以不可思议的佛威神力、无与伦比的佛威仪,开始宣说法要。显示巴利原文
Mahārathavagge ko me vandati pādānīti maṇḍūkadevaputtavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. So paccūsavelāyaṃ buddhāciṇṇaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya veneyyabandhave satte volokento addasa ‘‘ajja mayi sāyanhasamaye dhammaṃ desente eko maṇḍūko mama sare nimittaṃ gaṇhanto parūpakkamena maritvā devaloke nibbattitvā mahatā devaparivārena mahājanassa passantasseva āgamissati, tattha bahūnaṃ dhammābhisamayo bhavissatī’’ti disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ campānagaraṃ piṇḍāya pavisitvā, bhikkhūnaṃ sulabhapiṇḍapātaṃ katvā katabhattakicco vihāraṃ pavisitvā bhikkhūsu vattaṃ dassetvā, attano attano divāṭṭhānaṃ gatesu gandhakuṭiṃ pavisitvā phalasamāpattisukhena divasabhāgaṃ khepetvā, sāyanhasamaye catūsu parisāsu sannipatitāsu surabhigandhakuṭito nikkhamitvā taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena pokkharaṇitīre dhammasabhāmaṇḍapaṃ pavisitvā alaṅkatavarabuddhāsane nisinno manosilātale sīhanādaṃ nadanto achambhītakesarasīho viya aṭṭhaṅgasamannāgataṃ brahmassaraṃ nicchārento acinteyyena buddhānubhāvena anupamāya buddhalīlāya dhammaṃ desetuṃ ārabhi.
恰于此时,一蛙从池中出,心想:“这是在宣说法。”它怀法想,于音声取相,卧于听众边缘。尔来一放牛童至彼处,见世尊正在说法,大众以极寂静相聆听法要,心便全神贯注于此。他拄杖而立,未留意青蛙,杖端便抵在蛙头上。那蛙因法想心生净信,当即命终,即刻化生于三十三天十二由旬广之黄金宫殿,犹如从梦中醒来,见己身为天女围绕,便作是念:“我从何处化生至此?”观察前生时,见前世身份。复又思惟:“我生于此,获此成就,究竟造何业耶?”详察之下,除曾取于世尊音声之相外,不见任何其余善业。于是彼速携宫殿同来,从宫中下,于大众注视间,带庞大随从,以广大天威神力,至世尊前,以头顶礼世尊双足,合掌恭敬而立。其时,世尊虽早已了知,然为使大众亲证业果之理与佛陀之威力,故故意问曰:显示巴利原文
Tasmiñca khaṇe eko maṇḍūko pokkharaṇito āgantvā ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti dhammasaññāya sare nimittaṃ gaṇhanto parisapariyante nipajji. Atheko vacchapālo taṃ padesaṃ āgato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ parisañca paramena upasamena dhammaṃ suṇantaṃ disvā taggatamānaso daṇḍamolubbha tiṭṭhanto maṇḍūkaṃ anoloketvā tassa sīse sannirumbhitvā aṭṭhāsi. So dhammasaññāya pasannacitto tāvadeva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbattitvā suttappabuddho viya tattha accharāsaṅghaparivutaṃ attānaṃ disvā ‘‘kuto nu kho idha ahaṃ nibbatto’’ti āvajjento purimajātiṃ disvā ‘‘ahampi nāma idha uppajjiṃ, īdisañca sampattiṃ paṭilabhiṃ, kiṃ nu kho kammaṃ akāsi’’nti upadhārento aññaṃ na addasa aññatra bhagavato sare nimittaggāhā. So tāvadeva saha vimānena āgantvā vimānato otaritvā, mahājanassa passantasseva mahatā parivārena mahantena dibbānubhāvena upasaṅkamitvā, bhagavato pāde sirasā vanditvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Atha naṃ bhagavā jānantova mahājanassa kammaphalaṃ buddhānubhāvañca paccakkhaṃ kātuṃ –
‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ; Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti. –
他问道:这里的“谁”(ko),指在天、龙、夜叉、人等众生当中,究竟是哪一位,即“是哪位”的意思。“我”(me),即“我的”。“双足”(pādāni),指双脚。“以神通”(iddhiyā),指凭借如此的天界神通。“以名声”(yasasā),指拥有这样的随从与排场。“闪耀”(jalaṃ),即正在放射光芒。“极殊胜”(abhikkantena),意指极为迷人、令人欢喜与美好。“以容色”(vaṇṇena),指借着肤色,即依于身貌的光辉。显示巴利原文
Pucchi. Tattha koti devanāgayakkhamanussādīsu ko, katamoti attho. Meti mama. Pādānīti pāde. Iddhiyāti imāya īdisāya deviddhiyā. Yasasāti iminā īdisena parivārena paricchedena ca. Jalanti vijjotamāno. Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena sundarena. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena, sarīravaṇṇanibhāyāti attho.
于是,这位天子为显露自己过去生等经历,便以如下偈颂回答:显示巴利原文
Atha devaputto attano purimajātiādiṃ āvi karonto imāhi gāthāhi byākāsi –
我曾是一只青蛙,住在水中,以水为觅食处;
我正听闻您的法时,一位牧牛童杀害了我。
显示巴利原文 ‘‘Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ, udake vārigocaro; Tava dhammaṃ suṇantassa, avadhī vacchapālako.
请看,这仅是须臾间生起的净信,所带来的神通与我的眷属;
请看我之威神,看我之容颜,看我之光辉。
显示巴利原文 ‘‘Muhuttaṃ cittapasādassa, iddhiṃ passa yasañca me; Ānubhāvañca me passa, vaṇṇaṃ passa jutiñca me.
乔达摩啊,那些长久以来听闻你法之人,
他们已到达不动之处,去到那里便不再忧愁。
显示巴利原文 ‘‘Ye ca te dīghamaddhānaṃ, dhammaṃ assosuṃ gotama; Pattā te acalaṭṭhānaṃ, yattha gantvā na socare’’ti.
858 在此,「往昔」指过去生。「水中」:这是当时显示自己的出生处。「水中的蛙」:这句排除了住于干地的浮胀蛙之类。「行境」:牛觅食之处即是行境,如同行境的意思就是觅食处。「水行境」:水即是水,以水为行境,故称水行境。也有水栖的龟等,但并非以水为行境,因此特说水行境。「当聆听你的法时」:指以梵音、如迦陵频伽鸟鸣般悦耳宣说的你的法,听闻者仅以‘这是法’的方式执取声相而听。应知此处的属格表示不敬。「牧牛童杀了」:守护小牛的牧牛童来至我身边,拄着木棍站立,将木棍抵在我头上,把我杀了。显示巴利原文
858. Tattha pureti purimajātiyaṃ. Udaketi idaṃ tadā attano uppattiṭṭhānadassanaṃ. Udake maṇḍūkoti etena uddhumāyikādikassa thale maṇḍūkassa nivattanaṃ kataṃ hoti. Gāvo caranti etthāti gocaro, gocaro viyāti gocaro, ghāsesanaṭṭhānaṃ. Vāri udakaṃ gocaro etassāti vārigocaro. Udakacārīpi hi koci kacchapādi avārigocaropi hotīti ‘‘vārigocaro’’ti visesetvā vuttaṃ. Tava dhammaṃ suṇantassāti brahmassarena karavīkarutamañjunā desentassa tava dhammaṃ ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti sare nimittaggāhavasena suṇantassa, anādare cetaṃ sāmivacanaṃ veditabbaṃ. Avadhī vacchapālakoti vacche rakkhanto gopāladārako mama samīpaṃ āgantvā daṇḍamolubbhitvā tiṭṭhanto mama sīse daṇḍaṃ sannirumbhitvā maṃ māresi.
859 「短暂信心之」:指因仅于你的法生起片刻信心之故。「成就」:即成就,意指天界的辉煌。「眷属」:指随从众。「威光」:即所谓欲色等天威神力。「容色」:指身体色泽的成就。「光辉」:能遍照十二由旬的光明殊胜。显示巴利原文
859.Muhuttaṃ cittapasādassāti tava dhamme muhuttamattaṃ uppannassa cittapasādassa hetubhūtassa iddhinti samiddhiṃ, dibbavibhūtinti attho. Yasanti parivāraṃ. Ānubhāvanti kāmavaṇṇitādidibbānubhāvaṃ. Vaṇṇanti sarīravaṇṇasampattiṃ. Jutinti dvādasayojanāni pharaṇasamatthaṃ pabhāvisesaṃ.
860 “那些”(ye)是指“那些有情”。“ca”字表示分别。“te”是“你的”。“长时”(dīghamaddhānanti)意为“长时间”。“已听闻”(assosunti)即“已听闻”。“乔达摩啊”(gotamāti)是以姓氏称呼世尊。“不动之处”(acalaṭṭhānanti)指涅槃。此处的含义是:乔达摩世尊,我不像那些曾修福的有情,能在长久岁月中得以听闻您的法,我只是短暂听闻罢了。那些长久以来被轮回过患所制伏的有情,听闻您的法之后,便不再忧愁,到达了无愁、以常住性而不动的寂静之处,证得涅槃,不会再有障碍。显示巴利原文
860.Yeti ye sattā. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Dīghamaddhānanti bahuvelaṃ. Assosunti suṇiṃsu. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Acalaṭṭhānanti nibbānaṃ. Ayañhettha attho – gotama bhagavā ahaṃ viya ittarameva kālaṃ asuṇitvā ye pana katapuññā ciraṃ kālaṃ tava dhammaṃ assosuṃ sotuṃ labhiṃsu, te dīgharattaṃ saṃsārabyasanābhibhūtā ime sattā yattha gantvā na soceyyuṃ, taṃ asokaṃ sassatabhāvena acalaṃ santipadaṃ pattā eva, na tesaṃ tassa pattiyā antarāyoti.
那时,世尊观察在场会众的亲依止成就,便为他们详细开示了法。开示结束时,那位天子安住于入流果,另有八万四千有情得法现观。天子礼敬世尊,右绕三匝,又向比丘僧团合掌后,便与随从一同返回了天界。显示巴利原文
Athassa bhagavā sampattaparisāya ca upanissayasampattiṃ oloketvā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so devaputto sotāpattiphale patiṭṭhahi, caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Devaputto bhagavantaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ katvā saha parivārena devalokameva gatoti.
2. 瑞瓦提天宫的解说(Revatīvimānavaṇṇanā)显示巴利原文
2. Revatīvimānavaṇṇanā
“起来,瑞瓦提,你这恶法者”这句偈颂出自《瑞瓦提天宫》。它的缘起是怎样的呢?那时,世尊住在波罗奈的仙人堕处鹿野苑。在当时的波罗奈城,有一个信仰虔诚的家庭,家中的儿子名叫难提耶,是一位近事男。他信心具足,乐善好施,是大施主,也常供养侍奉比丘僧团。那时,他的父母看中了对门一户人家的女儿——也就是他舅舅的女儿,名叫瑞瓦提,想把她娶过门。但这个瑞瓦提没有信仰,不喜欢布施,所以难提耶一开始并不愿意娶她。于是,难提耶的母亲便教导瑞瓦提说:“女儿啊,你嫁过来之后,要用新鲜的牛粪涂抹比丘僧团要坐的地方,铺好坐具,把它们放在架子上。等比丘们到来时,你要礼敬他们,接过他们的钵,请他们入座,然后用滤水器把饮用水过滤好。等他们用完斋饭,你还要把钵洗干净。这样做,你才能让我儿子满意。”瑞瓦提听后便照着去做了。母亲于是告诉儿子:“她现在已经能听得进教导了。”儿子便同意说:“好吧。”之后,他们选定了吉日,举办了婚礼,把瑞瓦提迎娶进门。显示巴利原文
Uṭṭhehirevate supāpadhammeti revatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasiyaṃ saddhāsampannassa kulassa putto nandiyo nāma upāsako ahosi saddhāsampanno dāyako dānapati saṅghupaṭṭhāko. Athassa mātāpitaro sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma kaññaṃ ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Tassa mātā revatiṃ āha ‘‘amma, tvaṃ imaṃ gehaṃ āgantvā bhikkhusaṅghassa nisīdanaṭṭhānaṃ haritena gomayena upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle vanditvā pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhamakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle pattāni dhovāhi, evaṃ me puttassa ārādhikā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu.
婚后,难提耶对她说:“你若能好好侍奉比丘僧团与我的父母,便可住在这家中,切莫放逸。”她满口应允:“好的。”此后一段时间,她表现得确如具足信心者,从不违逆丈夫,并生了两个儿子。后来,难提耶的父母去世,家中一切主权便尽归她所有。难提耶则成为一位大施主:他为比丘僧团设立了常食,在门口为贫苦人等安排了常粥。他又出资在仙人堕处大寺建造了一座四方院子,并在其中铺设了床座等资具。随后,他向以佛陀为首的比丘僧团行了大会供,最后将水倾注于如来手中,舍弃一切,作了完全的奉献。就在注水的同一刹那,在三十三天中,一座由七宝所成、周长十二由旬、高百由旬、有上千天女围绕的天宫,便为他涌现而出。显示巴利原文
Atha naṃ nandiyo āha ‘‘sace bhikkhusaṅghaṃ mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kiñci kālaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ anavattentī dve putte vijāyi. Nandiyassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Gehe sabbissariyaṃ tassā eva ahosi. Nandiyopi mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi, kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. Isipatanamahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tathāgatassa hatthe dakkhiṇodakaṃ pātetvā niyyādesi, saha dakkhiṇodakadānena tāvatiṃsabhavane āyāmato ca vitthārato ca samantā dvādasayojaniko yojanasatubbedho sattaratanamayo accharāgaṇasahassasaṅghuṭṭho dibbapāsādo uggañchi.
后来,具寿大目犍连游历天界时,见到那座宫殿,便问前来礼敬的天子们:“这是谁的宫殿?”他们回答:“尊者,此宫殿的主人是人界波罗奈城一位名叫难提耶的居士子。他为僧伽在仙人堕处大寺建造了四方院子,因此感得此宫殿现起。”那些化生宫中的天女也向尊者礼敬后说道:“尊者,我们是为作波罗奈优婆塞难提耶的侍女,才化生此处的。请您这样转告他:‘愿做您侍女的天女已在此化生。由于您迟迟未至,诸天都倍感焦虑。天界的成就,犹如打破了手中陶罐,即刻换得金罐一般,实为无上欣喜。’请您为劝他来天界,将这些话带给他吧。”尊者应允:“好的。”随即从彼天界速返,在大众中问世尊:“尊者,那些造作福业的人,虽处人界,是否其天界福报当下便已生起?”世尊反问:“目犍连,你已亲见难提耶在天界所生的福报,为何还来问我?”他答:“是的,尊者,确实已生起。”于是,导师为阐明义理,开示道:显示巴利原文
Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ pāsādaṃ disvā attānaṃ vandituṃ āgate devaputte pucchi ‘‘kassāyaṃ pāsādo’’ti? ‘‘Imassa , bhante, pāsādassa sāmiko manussaloke bārāṇasiyaṃ nandiyo nāma kuṭumbiyaputto saṅghassa isipatanamahāvihāre catusālaṃ kāresi, tassāyaṃ nibbatto pāsādo’’ti āhaṃsu. Pāsāde nibbattadevaccharāyopi theraṃ vanditvā ‘‘bhante, mayaṃ bārāṇasiyaṃ nandiyassa nāma upāsakassa paricārikā bhavituṃ idha nibbattā, tassa evaṃ vadetha ‘‘tuyhaṃ paricārikā bhavituṃ nibbattā, devatāyo tayi cirāyante ukkaṇṭhitā, devalokasampatti nāma mattikābhājanaṃ bhinditvā suvaṇṇabhājanassa gahaṇaṃ viya atimanāpa’nti vatvā idhāgamanatthāya tassa vadethā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sahasā devalokato āgantvā catuparisamajjhe bhagavantaṃ pucchi ‘‘nibbattati nu kho, bhante, katapuññānaṃ manussaloke ṭhitānaṃyeva dibbasampattī’’ti? ‘‘Nanu te, moggallāna, nandiyassa devaloke nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti . Athassa satthā ‘‘yathā ciraṃ vippavasitvā āgataṃ purisaṃ mittabandhavā abhinandanti sampaṭicchanti, evaṃ katapuññaṃ puggalaṃ ito paralokaṃ gataṃ sakāni puññāni sampattihatthehi sampaṭicchanti paṭiggaṇhantī’’ti dassento –
犹如久居他乡之人,
从远方安然归来,他的亲人、朋友与知交,都会欢喜地迎接他。
显示巴利原文 ‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ; Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
同样地,那些曾行福德之人,从此世前往他世时,
福德便会迎接他,犹如亲族迎接所爱者归来一般。
显示巴利原文 ‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ; Puññāni paṭiggaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti. – gāthā abhāsi;
难提听闻此言后,更加倍地行布施、作福德。他在外出经商时,对瑞瓦提说:“贤妻,我为僧团所设的布施,以及为孤苦者所设的定期饭食,你应不放逸地继续奉行。”她答:“好的。”即便远行在外,无论住在何处,他总是随力向比丘们和孤苦者布施。出于对他的悲悯,漏尽者们也远道而来纳受布施。然而,瑞瓦提在他离开后,仅维持了几天布施,便断绝了给孤苦者的饭食;供给比丘们的饭食,也只给了碎米粥和酸粥。在比丘们应供之处,她将自己吃剩的饭粒、掺着鱼肉的碎渣及鱼骨撒在地上,示于众人,说:“你们看看这些沙门的行径,竟如此糟蹋信施!”显示巴利原文
Nandiyo taṃ sutvā bhiyyosomattāya dānāni deti, puññāni karoti, so vaṇijjāya gacchanto revatiṃ āha ‘‘bhadde, mayā paṭṭhapitaṃ saṅghassa dānaṃ anāthānaṃ pākavattañca tvaṃ appamattā pavatteyyāsī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. So pavāsagatopi yattha yattha vāsaṃ kappeti, tattha tattha bhikkhūnaṃ anāthānañca yathāvibhavaṃ dānaṃ detiyeva. Tassa anukampāya khīṇāsavā dūratopi āgantvā dānaṃ sampaṭicchanti. Revatī pana tasmiṃ gate katipāhameva dānaṃ pavattetvā anāthānaṃ bhattaṃ upacchindi, bhikkhūnampi bhattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ adāsi . Bhikkhūnaṃ bhuttaṭṭhāne attanā bhuttāvasesāni sitthāni macchamaṃsakhaṇḍamissakāni calakaṭṭhikāni ca pakiritvā manussānaṃ dasseti ‘‘passatha samaṇānaṃ kammaṃ, saddhādeyyaṃ nāma evaṃ chaḍḍentī’’ti.
后来,难提经商顺利,获利后回来,听到那些情况,便将瑞瓦提赶出家门,自己住了进去。第二天,他向以佛陀为首的比丘僧团行了盛大布施,并如法恢复了常施食与无依者食;而瑞瓦提则由他的朋友们收留,只给以衣食,仅作最低限度的安置。此后,难提命终,化生到三十三天中属于自己的天宫。瑞瓦提从此断绝一切布施,心想:‘就因为这些人,我的利养恭敬全都没了!’便到处辱骂、诽谤比丘僧团。于是,多闻天王命令两个夜叉:‘去,你们在波罗奈城中宣告:“从今日起第七天,瑞瓦提将活着被投入地狱。”’大众听到这个消息,生起悚惧,惊恐战栗。显示巴利原文
Atha nandiyo vohārakasiddhi yathālābho āgantvā taṃ pavattiṃ sutvā revatiṃ gehato nīharitvā gehaṃ pāvisi. Dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattetvā niccabhattaṃ anāthabhattañca sammadeva pavattesi, attano sahāyehi upanītaṃ revatiṃ ghāsacchādanaparamatāya ṭhapesi. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane attano vimāneyeva nibbatti. Revatī pana sabbaṃ dānaṃ pacchinditvā ‘‘imesaṃ vasena mayhaṃ lābhasakkāro parihāyī’’ti bhikkhusaṅghaṃ akkosantī paribhāsantī vicarati. Atha vessavaṇo dve yakkhe āṇāpesi ‘‘gacchatha, bhaṇe, bārāṇasinagare ugghosatha ‘‘ito sattame divase revatī jīvantīyeva niraye pakkhipīyatī’ti’’. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto bhītatasito ahosi.
瑞瓦提则登上宫殿,关上门坐着。到了第七天,由于她的恶业催动,受多闻天王派遣的两个夜叉来到她面前。他们头发胡须如同燃烧的黄褐色火焰,鼻子扁塌丑陋,獠牙弯露,眼睛血红,身色如雨云,形象极其怖畏。他们说着:‘起来,瑞瓦提,你这极恶的女人!’等等,各抓住她的手臂,心想‘让大众看看’,便拉着她在全城的大街小巷游走示众。然后,他们腾空而起,把她带到三十三天,让她看了难提的天宫及那里的成就,接着便将这个正在哭嚎的人带到增盛地狱附近。阎王的狱卒便把她投入增盛地狱。因此这样说:显示巴利原文
Atha revatī pana pāsādaṃ abhiruhitvā dvāraṃ thaketvā nisīdi. Sattame divase tassā pāpakammasañcoditena vessavaṇena raññā āṇattā jalitakapilakesamassukā cipiṭavirūpanāsikā pariṇatadāṭhā lohitakkhā sajaladharasamānavaṇṇā ativiya bhayānakarūpā dve yakkhā upagantvā ‘‘uṭṭhehi, revate, supāpadhamme’’tiādīni vadantā nānābāhāsu gahetvā ‘‘mahājano passatū’’ti sakalanagare vīthito vīthiṃ paribbhamāpetvā ākāsaṃ abbhuggantvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyassa vimānaṃ sampattiñcassā dassetvā taṃ vilapantiṃyeva ussadanirayasamīpaṃ pāpesuṃ. Taṃ yamapurisā ussadaniraye khipiṃsu. Tenāha –
起来,瑞瓦提,你这极恶的女人,地狱之门已敞开,你这不持布施戒者;
我们将把你带到那里——那些悲惨者呻吟之处,地狱众生正为苦所充满。
显示巴利原文 ‘‘Uṭṭhehi revate supāpadhamme, apārutadvāre adānasīle; Nessāma taṃ yattha thunanti duggatā, samappitā nerayikā dukhenā’’ti.
此中,“起来”即是“起立”之义。这座宫殿并不能护你免受地狱之怖畏,因此你应即刻起身前来。这是以名字呼她为“瑞瓦提”。通过“极恶法者”等语,说明令她起来的缘由:因为你通过对圣者辱骂、毁谤等,成为最恶劣的恶法者;又因为地狱之门已经敞开,只待你进入,所以你应当起身。“无布施之戒者”即是对谁都不施以戒的人,也就是吝啬者、悭吝者,这也说明了必须让她起来的另一原因。如你丈夫这般具足布施戒、不悭吝者,得住善趣;而像你这样无布施戒的悭吝者,则住于地狱。因此速速起身,我们片刻也不容你留在此处——这便是其含义。于“那里悲惨者呻吟”一句中,“悲惨者”是因受苦而悲凄之人。“地狱众生”是指那些被地狱之苦所充盈、完全具足地狱之苦的众生,他们在该处呻吟,只要恶业尚未消尽便无法出离,唯有啼泣。我们将把你带去那里,将你投入其中。这正是将上下文连贯起来的理解。显示巴利原文
Tattha uṭṭhehīti uṭṭhaha, na dānesa pāsādo taṃ nirayabhayato rakkhituṃ sakkoti, tasmā sīghaṃ uṭṭhahitvā āgacchāhīti attho. Revateti taṃ nāmena ālapati. Supāpadhammetiādinā uṭṭhānassa kāraṇaṃ vadati. Yasmā tvaṃ ariyānaṃ akkosanaparibhāsanādinā suṭṭu lāmakapāpadhammā, yasmā ca apārutaṃ dvāraṃ nirayassa tava pavesanatthaṃ, tasmā uṭṭhehīti. Adānasīleti kassaci kiñci na dānasīle kadariye maccharinī, idampi uṭṭhānasseva kāraṇavacanaṃ. Yasmā dānasīlānaṃ amaccharīnaṃ tava sāmikasadisānaṃ sugatiyaṃ nivāso, tādisānaṃ pana adānasīlānaṃ maccharīnaṃ niraye nivāso, tasmā uṭṭhehi, muhuttamattampi tava idha ṭhātuṃ na dassāmīti adhippāyo. Yattha thunanti duggatāti dukkhagatattā duggatā. Nerayikāti nirayadukkhena samappitā samaṅgībhūtā yasmiṃ niraye thunanti, yāva pāpakammaṃ na byanti hoti, tāva nikkhamituṃ alabhantā nitthunanti, tattha taṃ nessāma nayissāma khipissāmāti yojanā.
“如是说已,阎魔的两位使者——那两个巨大红眼的夜叉——
便各自抓住瑞瓦提的一只手臂,将她带往天众的近前。’
显示巴利原文 ‘‘Icceva vatvāna yamassa dūtā, te dve yakkhā lohitakkhā brahantā; Paccekabāhāsu gahetvā revataṃ, pakkāmayuṃ devagaṇassa santike’’ti. –
这是结集者所说。显示巴利原文
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ.
其中,“如此说完之后”是指说了“起来”等话之后,也就是话音刚落的瞬间。“阎魔的使者”:犹如那不可抗拒的阎魔王的使者一样。实际上,他们是受多闻天王派遣的。因为正是他们把她带到了三十三天。有些人把“na yamassa dūtā”中的na与“yamassa”连在一起理解,解释成“多闻天王的使者”,这并不合理。因为,就算否认他们是阎魔的使者,也不能因此就证明他们是多闻天王的使者。“夜叉”:意思是人们在那里祭祀、献供。“红眼”:指红色的眼睛,因为夜叉的眼睛极为通红。“巨大”:就是大。“各抓手臂”:一个抓住她的一只手臂,另一个抓住另一只手臂,也就是分别抓住两只手臂。“瑞瓦提”:即 Revatī,这就是她的名字。“带到了”:就是带到、领去的意思。“天众的”:指三十三天的天众。显示巴利原文
Tattha icceva vatvānāti iti eva ‘‘uṭṭhehī’’tiādinā vatvā, vacanasamanantaramevāti attho. Yamassa dūtāti appaṭisedhaniyatassa yamassa rañño dūtasadisā. Vessavaṇena hi te pesitā . Tathā hi te tāvatiṃsabhavanaṃ nayiṃsu. Keci ‘‘na yamassa dūtā’’ti na-kāraṃ ‘‘yamassā’’ti padena sambandhitvā ‘‘vessavaṇassa dūtā’’ti atthaṃ vadanti, taṃ na yujjati. Na hi na yamadūtatāya vessavaṇassa dūtāti sijjhati. Yajanti tattha baliṃ upaharantīti yakkhā. Lohitakkhāti rattanayanā. Yakkhānañhi nettāni atilohitāni honti. Brahantāti mahantā. Paccekabāhāsūti eko ekabāhāyaṃ, itaro itarabāhāyanti paccekaṃ bāhāsu. Revatanti revatiṃ. Revatātipi tassā nāmameva. Tathā hi ‘‘revate’’ti vuttaṃ. Pakkāmayunti pakkāmesuṃ, upanesunti attho. Devagaṇassāti tāvatiṃsabhavane devasaṅghassa.
就这样,夜叉们把她带到三十三天,让她停在难提天宫不远处,瑞瓦提望见那犹如日轮、极为灿烂的景象后——显示巴利原文
Evaṃ tehi yakkhehi tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyavimānassa avidūre ṭhapitā revatī taṃ sūriyamaṇḍalasadisaṃ ativiya pabhassaraṃ disvā –
色泽如太阳,悦目而光辉,那清净美丽的天宫,为金网所覆;
这挤满了人的天宫,是谁的呢?它如同太阳的光芒照耀。
显示巴利原文 ‘‘Ādiccavaṇṇaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, byamhaṃ subhaṃ kañcanajālachannaṃ; Kassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, suriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
一群女子以栴檀心香涂身,从两侧将这座天宫装点得更为美丽;
它色泽如同太阳。是谁生于天界,在这天宫中喜悦?
显示巴利原文 ‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati suriyasamānavaṇṇaṃ, ko modati saggapatto vimāne’’ti. –
她向那些夜叉询问。那些夜叉也对她——显示巴利原文
Te yakkhe pucchi. Tepi tassā –
“波罗奈城中,曾有近事男,名难提耶,无悭吝,为施主,常行布施;
这座属于他的天宫,遍满人群,光芒闪耀,犹如太阳。
显示巴利原文 ‘‘Bārāṇasiyaṃ nandiyo nāmāsi, upāsako amaccharī dānapati vadaññū; Tassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
一群女子以栴檀心香涂身,从两侧庄严着这天宫;
其色泽如同太阳,他生于天界后,便在这天宫中喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ, so modati saggapatto vimāne’’ti. –
868 868. 其中,“以栴檀心香涂身”:指以精纯的栴檀香涂遍全身。“从两边庄严天宫”:指天宫从内、外两边,以歌舞等方式亲近而庄严。显示巴利原文
868. Tattha candanasāralittāti sārabhūtena candanagandhena anulittasarīrā. Ubhato vimānanti vimānaṃ ubhato anto ceva bahi ca saṅgītādīhi upecca sobhayanti.
于是,离婆多说道:显示巴利原文
Atha revatī –
“我是难提之妻,是持家主妇,全家之女主人;
如今我将在丈夫的天宫享乐,我不希求见到地狱。”
显示巴利原文 ‘‘Nandiyassāhaṃ bhariyā, agārinī sabbakulassa issarā; Bhattu vimāne ramissāmi dānahaṃ, na patthaye nirayaṃ dassanāyā’’ti. –
她这样说。在这里,“agārinī”意为家的女主人。也有人读作“bhariyā sagāminī”,意思是同行的妻子。“所有家族的主妇”:我的丈夫难提耶是整个家族的主宰,我曾是他的主妇、女主人,因此如今我在天宫也将成为女主人——她这样说。“我将在天宫享乐”:他们正是为了引诱她,才将她带到那里。“我不希求见到地狱”:然而,你们想要带我去的地狱,我连见都不愿见,更不用说进去了——她说道。显示巴利原文
Āha. Tattha agārinīti gehasāminī. ‘‘Bhariyā sagāminī’’tipi paṭhanti, bhariyā sahagāminīti attho. Sabbakulassa issarā bhattūti mama bhattu nandiyassa sabbakuṭumbikassa issarā sāminī ahosiṃ, tasmā idānipi vimāne issarā bhavissāmīti āha. Vimāne ramissāmidānahanti evaṃ palobhetumeva hi taṃ te tattha nesuṃ. Na patthaye nirayaṃ dassanāyāti yaṃ pana nirayaṃ maṃ tumhe netukāmā, taṃ nirayaṃ dassanāyapi na patthaye, kuto pavisitunti vadati.
她正这样说时,(夜叉们)说:“你希求也罢,不希求也罢,你的希求有何用处?”便将她带到地狱附近——显示巴利原文
Evaṃ vadantimeva ‘‘tvaṃ taṃ patthehi vā mā vā, kiṃ tava patthanāyā’’ti nirayasamīpaṃ netvā –
这便是你的地狱,行恶法者!你活着时未曾修积任何福德;
因为悭吝者、易怒者、造恶法者,不能获得与生天者共住。
显示巴利原文 ‘‘Eso te nirayo supāpadhamme, puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyata’’nti. –
他们说了此偈。其含义是:“这地狱属于你”:这地狱是你长久以来须领受大苦之处。何以故?“你在生时未修福”:因为你在人间连微小的福都不曾造作。像这样未曾修福的众生,以隐藏自所得为相的悭吝而具足悭吝,对他人心生嗔怒故成为易怒者,因具足贪等恶法而成为行恶法者,便不能与生天者共住同处。——这就是关联。显示巴利原文
Gāthamāhaṃsu. Tassattho – eso tava nirayo, tayā dīgharattaṃ mahādukkhaṃ anubhavitabbaṭṭhānabhūto. Kasmā? Puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke, yasmā manussaloke appamattakampi tayā puññaṃ nāma na kataṃ, evaṃ akatapuñño pana tādiso satto maccharī attano sampattinigūhanalakkhaṇena maccharena samannāgato, paresaṃ rosuppādanena rosako, lobhādīhi pāpadhammehi samaṅgībhāvato pāpadhammo saggūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ sahabhāvaṃ na labhatīti yojanā.
如此说完,那两个夜叉便在那里消失了。这时,她看见两个容貌相似、名叫散萨瓦克的地狱卒正将她拖入粪秽地狱——显示巴利原文
Evaṃ pana vatvā te dve yakkhā tatthevantaradhāyiṃsu. Taṃsadise pana dve nirayapāle saṃsavake nāma gūthaniraye pakkhipituṃ ākaḍḍhante passitvā –
‘‘Kiṃ nu gūthañca muttañca, asuci paṭidissati; Duggandhaṃ kimidaṃ mīḷhaṃ, kimetaṃ upavāyatī’’ti. –
她向那地狱问道。显示巴利原文
Taṃ nirayaṃ pucchi.
这就是名为散萨瓦克的地狱,深达一百人;
在那里,离婆多啊,你将受苦一千年。
显示巴利原文 ‘‘Esa saṃsavako nāma, gambhīro sataporiso; Yattha vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
他说完后,她便在那里询问导致自己转生于此的业——显示巴利原文
Tasmiṃ kathite tattha attano nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ pucchantī –
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso’’ti. – āha;
“于诸沙门与婆罗门,乃至其他乞食者;
你以妄语欺诳于人,这恶行正是你所造作的。
显示巴利原文 ‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe vāpi vanibbake; Musāvādena vañcesi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –
将那个业向她讲说后,他们再次……显示巴利原文
Tassā taṃ kammaṃ kathetvā puna te –
由此,他得了“漏泄者”之名,其深百寻;
在那里你将度过千年,离婆多啊。
显示巴利原文 ‘‘Tena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso; Tatthe vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
注疏中说:此处名为“漏泄者”,是因为它恒常从粪、尿等不净物中流漏、滴出,故称漏泄者。显示巴利原文
Āhaṃsu. Tattha saṃsavako nāmāti niccakālaṃ gūthamuttādiasucissa saṃsavanato paggharaṇato saṃsavako nāma.
并非只有你在这里得到“漏泄者”之名;此处也是为了说明,即使在此历经成千上万年之苦而后脱离,仍会遭遇斩断手足等果报,所以接着说——显示巴利原文
Na kevalaṃ tuyhaṃ idha saṃsavakalābho eva, atha kho ettha anekāni vassasahassāni paccitvā uttiṇṇāya hatthacchedādilābhopīti dassetuṃ –
他们砍断手,又砍断脚;割掉耳,又割掉鼻;
而且乌鸦成群聚集,一起啄食那挣扎者。
显示巴利原文 ‘‘Hatthepi chindanti athopi pāde, kaṇṇepi chindanti athopi nāsaṃ; Athopi kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti. –
关于应受的果报,他们这样说:此处的“乌鸦群”即指乌鸦的集合。据说,在他那长达三牛呼之遥的身体上,有数百数千只乌鸦飞落,用如棕榈树干般粗大、尖端极其锋利的铁喙反复穿刺、啄食;被叼走的肉,凭借业力又会在原处重新长出。因此偈颂说:‘乌鸦成群聚集,一起啄食那挣扎者。’显示巴利原文
Tattha laddhabbakāraṇaṃ āhaṃsu. Tattha kākoḷagaṇāti kākasaṅghā. Te kirassā tigāvutappamāṇe sarīre anekasatāni anekasahassāni patitvā tālakkhandhaparimāṇehi sunisitaggehi ayomayehi mukhatuṇḍehi vijjhitvā vijjhitvā khādanti, maṃsaṃ gahitagahitaṭṭhāne kammabalena pūrateva. Tenāha ‘‘kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti.
之后,她为了能重返人间,以种种乞求等方式不断地悲泣哀诉。因此说:显示巴利原文
Puna sā manussalokaṃ paccānayanāya yācanādivasena taṃ taṃ vippalapi. Tena vuttaṃ –
善哉,请带我回去吧,我当广行诸善:以布施、平等行、自制与调伏。
通过布施、平等行、自制与调伏——’
如此行善已,他们便得安乐,事后亦不懊悔。
显示巴利原文 ‘‘Sādhu kho maṃ paṭinetha, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhitā honti, na ca pacchānutappare’’ti.
接着,地狱狱卒们——显示巴利原文
Puna nirayapālā –
过去你放逸懈怠,现今却在此悲泣;
自己所造业的果报,你必将承受。”
显示巴利原文 ‘‘Pure tuvaṃ pamajjitvā, idāni paridevasi; Sayaṃ katānaṃ kammānaṃ, vipākaṃ anubhossasī’’ti. –
他们答道。于是她又说:显示巴利原文
Āhaṃsu. Puna sā āha –
“谁能从天界来到人间,在我询问后,这样告诉我:
‘在那些放下刀杖的人当中,你们应当布施衣服、卧具,还有食物与饮品;
悭吝者、易怒者、行恶法者,实不能与生天者共住。'
显示巴利原文 ‘‘Ko devalokato manussalokaṃ, gantvāna puṭṭho me evaṃ vadeyya; Nikkhittadaṇḍesu dadātha dānaṃ, acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyataṃ.
‘‘Sāhaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampannā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca.
881 (此为第八百八十一节。)显示巴利原文
881.
我将种植园林,并于险处架设桥梁;
及施水站、水井,以清净心而行。
显示巴利原文 ‘‘Ārāmāni ca ropissaṃ, dugge saṅkamāni ca; Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.
十四日、十五日,及每半月之第八日;
及神变半月,具足八支。
显示巴利原文 ‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我将守持布萨,恒常防护诸戒;
亦不于布施放逸,此是我亲眼所见。
显示巴利原文 ‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Na ca dāne pamajjissaṃ, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ mayā’’ti.
他们就这样胡言乱语,从一处到另一处,颤抖不已;
被扔进恐怖的地狱,头下脚上。
显示巴利原文 ‘‘Iccevaṃ vippalapantiṃ, phandamānaṃ tato tato; Khipiṃsu niraye ghore, uddhaṃpādaṃ avaṃsira’’nti. –
这是结集者所说的话。接着,她……显示巴利原文
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ. Puna sā –
我曾是悭吝之人,又常辱骂沙门、婆罗门;
以虚诳之语欺骗丈夫后,我堕入了可怖的地狱。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ pure maccharinī ahosiṃ, paribhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Vitathena ca sāmikaṃ vañcayitvā, paccāmahaṃ niraye ghorarūpe’’ti. –
这是结尾的偈颂。其中,‘我曾于往昔是悭吝者’一偈,是对已投生地狱者所说;另一偈则是对尚未投生者所说。应当这样理解。其余部分很容易明白。显示巴利原文
Osānagāthamāha. Tattha ‘‘ahaṃ pure maccharinī’’ti gāthā niraye nibbattāya vuttā, itarā anibbattāya evāti veditabbā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
比丘们将丽瓦提被夜叉抓走的情形禀告了世尊。世尊听后,便从头讲述此事,接着又详细开示法义。说法结束时,许多人证得了入流果等圣果。虽然这故事主要与丽瓦提相关,因此习惯上称为‘丽瓦提天宫’,但丽瓦提并非天女,此经实与一位名叫难提雅的天子的天宫等成就相关,故应了知此为男性天宫一类。显示巴利原文
Bhikkhū revatiyā yakkhehi gahetvā nītabhāvaṃ bhagavato ārocesuṃ. Taṃ sutvā bhagavā ādito paṭṭhāya imaṃ vatthuṃ kathetvā upari vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Kāmañcetaṃ revatīpaṭibaddhāya kathāya yebhuyyabhāvato ‘‘revatīvimāna’’nti voharīyati, yasmā pana revatī vimānadevatā na hoti, nandiyassa pana devaputtassa vimānādisampattipaṭisaṃyuttañcetaṃ, tasmā purisavimānesveva saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.
第三篇:伞青年天宫解说显示巴利原文
3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā
‘于人间说法者中,最为第一’——这是《伞青年天宫》的开头偈。它的缘起是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,在舍陀毗城,有一位婆罗门晚年得子,名叫伞,是一位婆罗门青年。伞成年后,被父亲派往郁伽吒城,到婆罗门沸伽罗娑罗座前学习。他天资聪颖,勤奋不懈,不久便掌握了明咒及诸学问,通晓婆罗门的技艺。学成后,他礼敬老师,问道:‘我在您座下学成技艺,应供养您多少酬师金?’老师说:‘酬师金视弟子的财力而定,你就给一千咖哈巴那吧。’伞青年辞别老师,回到舍陀毗城,顶礼父母。父母见了,满心欢喜,对他关怀慰问。他向父亲禀明缘由,说:‘请将应付的钱给我,我今日就去交付,随后便回。’他的父母说:‘孩子啊,现在天色已晚,你明天再去吧。’于是取出咖哈巴那,令人捆扎成束,放置妥当。一伙盗贼得知这个消息后,便提前躲藏在伞青年必经路上的一处密林深处,心想:‘我们要杀死这个青年,夺走那些咖哈巴那。’显示巴利原文
Yo vadataṃ pavaro manujesūti chattamāṇavakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena setabyāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa kicchāladdho putto chatto nāma brāhmaṇamāṇavo ahosi. So vayappatto pitarā pesito ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa santike medhāvitāya analasatāya ca na cireneva mante vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto. So ācariyaṃ abhivādetvā ‘‘mayā tumhākaṃ santike sippaṃ sikkhitaṃ, kiṃ vo garudakkhiṇaṃ demī’’ti āha. Ācariyo ‘‘garudakkhiṇā nāma antevāsikassa vibhavānurūpā, kahāpaṇasahassamānehī’’ti āha. Chattamāṇavo ācariyaṃ abhivādetvā setabyaṃ gantvā mātāpitaro vanditvā tehi abhinandiyamāno katapaṭisanthāro tamatthaṃ pitu ārocetvā ‘‘detha me dātabbayuttakaṃ, ajjeva datvā āgamissāmī’’ti āha. Taṃ mātāpitaro ‘‘tāta, ajja vikālo, sve gamissasī’’ti vatvā kahāpaṇe nīharitvā bhaṇḍikaṃ bandhāpetvā ṭhapesuṃ. Corā taṃ pavattiṃ ñatvā chattamāṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ vanagahane nilīnā acchiṃsu ‘‘māṇavaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhissāmā’’ti.
世尊于破晓时分从大悲定中出定,观察世间,看到伞童将安立于皈依与持戒,被盗贼杀害后将转生天界,又将与天宫一同前来,那时所集大众将悟入于法。世尊见此,便先行前往,于这位青年将要经过的路上,坐于某棵树下。青年带着供养老师的酬师金,从设头城向郁伽吒城出发,途中望见世尊坐在那里,便走上前去,立于一旁。世尊问他:“你去哪里?”他回答:“我去郁伽吒城,乔达摩先生,向我的老师晡哆罗供养酬师金。”于是世尊说:“年轻人,你知道三皈依和五戒吗?”青年说:“我不知道。那些有什么利益?又是怎样的呢?”世尊便为他讲明皈依与持戒的功德利益,说:“就是如此。”随后说:“年轻人,你先学这皈依的方法吧。”青年请求说:“好的,我愿意学。请讲,尊者世尊。”世尊便随顺他的喜好,以偈颂教导他皈依的方法,说:显示巴利原文
Bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento chattamāṇavakassa saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānaṃ, corehi māritassa devaloke nibbattiṃ, tato saha vimānena āgatassa tattha sannipatitaparisāya ca dhammābhisamayaṃ disvā paṭhamatarameva gantvā māṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Māṇavo ācariyadhanaṃ gahetvā setabyato ukkaṭṭhābhimukho gacchanto antarāmagge bhagavantaṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā aṭṭhāsi. ‘‘Kuhiṃ gamissasī’’ti bhagavatā vutto ‘‘ukkaṭṭhaṃ, bho gotama, gamissāmi mayhaṃ ācariyassa pokkharasātissa garudakkhiṇaṃ dātu’’nti āha. Atha bhagavā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, māṇava, tīṇi saraṇāni, pañca sīlānī’’ti vatvā tena ‘‘nāhaṃ jānāmi, kimatthiyāni panetāni kīdisāni cā’’ti vutte ‘‘idamīdisa’’nti saraṇagamanassa sīlasamādānassa ca phalānisaṃsaṃ vibhāvetvā ‘‘uggaṇhāhi tāva, māṇavaka, saraṇagamanavidhi’’nti vatvā ‘‘sādhu uggaṇhissāmi, kathetha bhante bhagavā’’ti tena yācito tassa ruciyā anurūpaṃ gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ dassento –
人中最胜说法者,释迦牟尼世尊,所作已办,
他已达彼岸,具足大力与精进,他便是善逝。你当为皈依而亲近他。
显示巴利原文 ‘‘Yo vadataṃ pavaro manujesu, sakyamunī bhagavā katakicco; Pāragato balavīriyasamaṅgī, taṃ sugataṃ saraṇatthamupehi.
离染、无动、无忧,是无为、不违逆的法;
此法如此甘美、纯熟、善加分别,你应为求皈依而亲近此法。
显示巴利原文 ‘‘Rāgavirāgamanejamasokaṃ , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ; Madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ, dhammamimaṃ saraṇatthamupehi.
凡施于四双清净者,方称此施有大果报;
这八位是见法者,你应为皈依而亲近此僧团。
显示巴利原文 ‘‘Yattha ca dinna mahapphalamāhu, catūsu sucīsu purisayugesu; Aṭṭha ca puggala dhammadasā te, saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī’’ti. –
他宣说了这三首偈颂。显示巴利原文
Tisso gāthāyo abhāsi.
886 「yo」是一个不定指称,应知是以「ta」来限定它。「vadataṃ」指那些正在说话的人。「pavaro」意为最胜,即说法者中最胜、最上的论师。「manujesu」(在人中)是以殊胜之说而作指称,如同说“天人之师”。然而,世尊于一切众生——包括天、人乃至梵天——实为最胜,只因世尊最后一生降生人间,故说“在人中”。由此称为「释迦牟尼」:因出身释迦族,故名「释迦」;因具足身默然等功德,又能无余了知一切所知,故名「牟尼」;合则名为「释迦牟尼」。由具足祥瑞等四种原因,故称「世尊」。因通过四圣道所应作的、分为遍知等十六种任务皆已完成、成就,故称「所作已办」。因已抵达“有身”的彼岸——即涅槃的对岸,并以自然智证得,故称「到彼岸」。因具备无与伦比的身力、不共他人的智力,以及四正勤的精进力,故称「具力精进者」。因拥有善妙的行迹、已至殊胜处、正确地前往、正确地言语,故称「善逝」。显示巴利原文
886. Tattha yoti aniyamitavacanaṃ, tassa ‘‘ta’’nti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ. Vadatanti vadantānaṃ. Pavaroti seṭṭho, kathikānaṃ uttamo vādīvaroti attho. Manujesūti ukkaṭṭhaniddeso yathā ‘‘satthā devamanussāna’’nti. Bhagavā pana devamanussānampi brahmānampi sabbesampi sattānaṃ pavaroyeva, bhagavato ca carimabhave manussesu uppannatāya vuttaṃ ‘‘manujesū’’ti. Tenevāha ‘‘sakyamunī’’ti. Sakyakulappasutatāya sakyo, kāyamoneyyādīhi samannāgatato anavasesassa ca ñeyyassa munanato muni cāti sakyamuni. Bhāgyavantatādīhi catūhi kāraṇehi bhagavā. Catūhi maggehi kātabbassa pariññādipabhedassa soḷasavidhassa kiccassa katattā nipphāditattā katakicco. Pāraṃ sakkāyassa paratīraṃ nibbānaṃ gato sayambhuñāṇena adhigatoti pāragato. Asadisena kāyabalena, anaññasādhāraṇena ñāṇabalena, catubbidhasammappadhānavīriyena ca samannāgatattā balavīriyasamaṅgī. Sobhanagamanattā, sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā, sammā gatattā, sammā ca gaditattā sugato. Taṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparittāṇāya upehi upagaccha, ajja paṭṭhāya ahitanivattanena hitasaṃvaḍḍhanena ‘‘ayaṃ me bhagavā saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ gati paṭisaraṇa’’nti bhaja seva, evaṃ jānāhi vā bujjhassūti attho.
887 “离贪”是指圣道。藉由圣道,圣者们能从无始以来所惯习的贪欲中离染。“无动摇、无悲伤”是指圣果。因为圣果彻底平息了被称为“动摇”的渴爱,以及其余以忧悲为因的烦恼,故称“无动摇”、“无悲伤”。“法”指自性法。那是必须从法的自性上来把握的法,也就是道、果、涅槃,不像教理法那样依名称施设来把握。或者,“法”指究竟法,即涅槃。“有为”是由因缘和合所造作,“无为”则非如是,此即是涅槃。“不违逆”:指其中没有任何会引起违逆或不快的地方。“甘美”:不论在听闻时、审察时还是修习时,它始终令人欢喜。“娴熟”:因为它是依止于一切知智与无碍解而进行的,故能极为善巧地运转,也因其微细而显得娴熟。“善分别”:因为它能按照蕴、按照善法、按照总说等方式,对应当分显示巴利原文
887.Rāgavirāganti ariyamaggamāha. Tena hi ariyā anādikālabhāvitampi rāgaṃ virajjenti. Anejamasokanti ariyaphalaṃ. Tañhi ejāsaṅkhātāya taṇhāya avasiṭṭhānañca sokanimittānaṃ kilesānaṃ sabbaso paṭippassambhanato ‘‘anejaṃ asoka’’nti ca vuccati. Dhammanti sabhāvadhammaṃ. Sabhāvato gahetabbadhammo hesa yadidaṃ maggaphalanibbānāni, na pariyattidhammo viya paññattidhammavasena. Dhammanti vā paramatthadhammaṃ, nibbānanti attho. Samecca sambhuyya paccayehi kataṃ saṅkhataṃ, na saṅkhatanti asaṅkhataṃ. Tadeva nibbānaṃ. Natthi ettha kiñcipi paṭikūlanti appaṭikūlaṃ. Savanavelāyaṃ upaparikkhaṇavelāyaṃ paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ. Sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ. Vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena kusalādivasena uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattaṃ. Tīhipi padehi pariyattidhammameva vadati. Teneva hissa āpāthakāle viya vimaddanakālepi kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatāya dassanatthaṃ ‘‘ima’’nti vuttaṃ. Dhammanti yathāvapaṭipajjante apāyadukkhapātato dhāraṇatthena dhammaṃ, idaṃ catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ. Pariyattidhammopi hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yathāvapaṭipattiyā apāyadukkhapātato dhāreti eva. Imassa ca atthassa idameva vimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ. Sādhāraṇabhāvena yathāvuttadhammassa paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ima’’nti āha.
888 “yattha”意为“在那个”,指在那个圣僧团中。“dinna”意为“所布施之物”,即施舍出去的食物等应施物。“dinna mahapphala”意为“所施有大果”,此处为了偈颂的流畅而省略了鼻音。此大果是在因彻底清净了烦恼尘垢而极为清净的四双人士中产生的,这四双人士即指“为证入流果而向的入流者”等。“aṭṭha”指“八”,不是按成对的方式,而是将住于道与住于果的修行者分开单独计算,如此便成为八种人。这里也为偈颂流畅,简略地说成“puggala dhammadasā”。“dhammadasā”指“见法者”,即现量亲见四圣谛法与涅槃法的人。由于他们在见地与戒律上共同一致,故集合起来称为“僧团”。显示巴利原文
888.Yatthāti yasmiṃ ariyasaṅghe. Dinnanti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ. Dinna mahapphalanti gāthāsukhatthaṃ anunāsikalopo kato. Accantameva kilesāsucito visujjhanena sucīsu ‘‘sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno’’tiādinā (a. ni. 8.60) vuttesu catūsu purisayugesu. Aṭṭhāti maggaṭṭhaphalaṭṭhesu yugaḷe akatvā visuṃ visuṃ gahaṇena aṭṭha puggalā. Gāthāsukhatthameva cettha ‘‘puggala dhammadasā’’ti rassaṃ katvā niddeso. Dhammadasāti catusaccadhammassa nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanakā. Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvena saṅghaṃ.
就这样,当世尊以三首偈颂,结合显示皈依功德而开示了皈依的方法后,那位青年便通过一一忆念皈依的功德,显示出已将皈依的方法安立于自心中。在每首偈颂之后,他便以“在说者中最胜”等语句,将那首偈颂复述一遍。如此复述之后,他仍站立一旁,世尊便又根据自性与果报利益,为他详细说明五条学处,并教导了受持的方法。青年善加领会后,生起净信,说道:“善哉!世尊,我要告辞了。”随后一边随念三宝功德,一边踏上归途。世尊心想:“这点善业已足够使他生天了。”于是也返回了祇园。显示巴利原文
Evaṃ bhagavatā tīhi gāthāhi saraṇaguṇasandassanena saddhiṃ saraṇagamanavidhimhi vutte māṇavo taṃtaṃsaraṇaguṇānussaraṇamukhena saraṇagamanavidhino attano hadaye ṭhapitabhāvaṃ vibhāvento tassā tassā gāthāya anantaraṃ ‘‘yo vadataṃ pavaro’’tiādinā taṃ taṃ gāthaṃ paccanubhāsi. Evaṃ paccanubhāsitvā ṭhitassa pañca sikkhāpadāni sarūpato phalānisaṃsato ca vibhāvetvā tesaṃ samādānavidhiṃ kathesi. So tampi suṭṭhu upadhāretvā pasannamānaso ‘‘handāhaṃ bhagavā gamissāmī’’ti vatvā ratanattayaguṇaṃ anussaranto taṃyeva maggaṃ paṭipajji. Bhagavāpi ‘‘alaṃ imassa ettakaṃ kusalaṃ devalokūpapattiyā’’ti jetavanameva agamāsi.
那位青年以净信心,由忆念三宝功德而生起“我皈依”之心,由此皈依得以确立;又依世尊所说之法,受持五戒,戒行亦随之确立。当他如此一边随念三宝功德一边赶路时,途中遭遇了盗贼。他未加理会,仍一心随念三宝功德而行。此时,一名盗贼躲在树丛后,以毒箭射中了他,夺其性命,抢走钱袋,与众贼一同逃散。青年命终后,即化生于三十三天,安住于一座三十由旬宽广的金色宫殿中,犹如从梦中醒来,上千天女环侍身旁,身佩重饰,载需六十车。其所居宫殿散发之光明,遍照二十余由旬而住。显示巴利原文
Māṇavassa pana pasannacittassa ratanattayaguṇaṃ sallakkhaṇavasena ‘‘saraṇaṃ upemī’’ti pavattacittuppādatāya saraṇesu ca, bhagavatā vuttanayena pañcannaṃ sīlānaṃ adhiṭṭhānena sīlesu ca patiṭṭhitassa teneva nayena ratanattayaguṇe anussarantasseva gacchantassa corā magge pariyuṭṭhiṃsu. So te agaṇetvā ratanattayaguṇe anussarantoyeva gacchati. Tañceko coro gumbantaraṃ upanissāya ṭhito visapītena sarena sahasāva vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā kahāpaṇabhaṇḍikaṃ gahetvā attano sahāyehi saddhiṃ pakkāmi. Māṇavo pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddho viya accharāsahassaparivuto saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvo nibbatti, tassa vimānassa ābhā sātirekāni vīsatiyojanāni pharitvā tiṭṭhati.
见到那位青年命终之后,舍陀婆耶村的居民便回到舍陀婆耶,告知其父母;显著村的居民也回到显著村,禀报婆罗门沸伽罗娑罗。听到这个消息,青年的父母、亲友,以及婆罗门沸伽罗娑罗携其随从,皆泪流满面,悲泣着来到那处地方。舍陀婆耶、显著村及伊车能额勒的居民也大部聚集,形成了巨大的集会。青年的父母在离路不远处堆起柴堆,开始处理火化遗体的后事。显示巴利原文
Atha māṇavaṃ kālakataṃ disvā setabyagāmavāsino manussā setabyaṃ gantvā tassa mātāpitūnaṃ ukkaṭṭhagāmavāsino ca ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa kathesuṃ. Taṃ sutvā tassa mātāpitaro ñātimittā brāhmaṇo ca pokkharasāti saparivārā assumukhā rodamānā taṃ padesaṃ agamaṃsu, yebhuyyena setabyavāsino ca ukkaṭṭhavāsino ca icchānaṅgalavāsino ca sannipatiṃsu, mahāsamāgamo ahosi. Atha māṇavassa mātāpitaro maggassa avidūre citakaṃ sajjetvā sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
那时,世尊心想:‘我若前往,车匿青年天子必当来礼敬于我;他来之后,我将宣说他曾造之业,令他亲见业果,而后为其说法。如此,大众便能悟解法义。’这样思惟后,世尊便与庞大比丘僧团一同来到该处,于一棵树下安坐,身放六色佛光。此时,车匿天子亦在回顾自己的天界成就,追溯其因,见到自己前世皈依三宝、受持净戒的因缘,心中生起极大的赞叹,对世尊充满了清净的信心与恭敬,心想:‘我今当去礼敬世尊及比丘僧团,并在大众面前彰显三宝的功德。’出于知恩之心,他令整个林野区域遍满光明,乘天宫而下,步出宫殿,以众多随从可见的形相来到世尊前,头面礼拜世尊双足,合掌立于一旁。大众见此景象,无不惊叹,心想:‘此究竟是天神,还是梵天?’于是纷纷上前围聚在世尊身边。世尊为显示他所作的善业,便说道:显示巴利原文
Atha bhagavā cintesi ‘‘mayi gate chattamāṇavo maṃ vandituṃ āgamissati, āgatañca taṃ katakammaṃ kathāpento kammaphalaṃ paccakkhaṃ kāretvā dhammaṃ desessāmi, evaṃ mahājanassa dhammābhisamayo bhavissatī’’ti cintetvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ padesaṃ upagantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. Atha chattamāṇavadevaputtopi attano sampattiṃ paccavekkhitvā, tassā kāraṇaṃ upadhārento saraṇagamanañca sīlasamādānañca disvā, vimhayajāto bhagavati sañjātapasādabahumāno ‘‘idānevāhaṃ gantvā bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vandissāmi, ratanattayaguṇe ca mahājanassa pākaṭe karissāmī’’ti kataññutaṃ nissāya sakalaṃ taṃ araññapadesaṃ ekālokaṃ karonto, saha vimānena āgantvā vimānato oruyha mahatā parivārena saddhiṃ dissamānarūpo upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatanto abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā mahājano ‘‘ko nu kho ayaṃ devo vā brahmā vā’’ti acchariyabbhutajāto upasaṅkamitvā bhagavantaṃ parivāresi. Bhagavā tena katapuññakammaṃ pākaṭaṃ kātuṃ –
太阳在空中并非如此照耀,月亮与星辰也不放光;
然而放射出这般无与伦比广大光芒的,你是谁?为何从三十三天来到人间?
显示巴利原文 ‘‘Na tathā tapati nabhe sūriyo, cando ca na bhāsati na phusso; Yathā atulamidaṃ mahappabhāsaṃ, ko nu tvaṃ tidivā mahiṃ upāgā.
它的光辉胜过发光者太阳的光芒,光明照耀超过二十由旬;
它令夜晚如同白昼,那是清净、无垢、美丽的宫殿。
显示巴利原文 ‘‘Chindati raṃsī pabhaṅkarassa, sādhikavīsatiyojanāni ābhā; Rattimapi yathā divaṃ karoti, parisuddhaṃ vimalaṃ subhaṃ vimānaṃ.
宫中有众多缤纷的莲花与白莲,散落着各色奇花,
覆盖着无尘离垢的金网,于空中照耀,犹如太阳。
显示巴利原文 ‘‘Bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ, vokiṇṇaṃ kusumehi nekacittaṃ; Arajavirajahemajālachannaṃ, ākāse tapati yathāpi sūriyo.
天女们身着赤黄衣,遍体涂以沉香、粟香与栴檀香;
她们肌色如金,遍满虚空,犹如繁星。
显示巴利原文 ‘‘Rattambarapītavāsasāhi, agarupiyaṅgucandanussadāhi; Kañcanatanusannibhattacāhi, paripūraṃ gaganaṃva tārakāhi.
众多男女,在此处形貌各异、色彩纷呈,以种种花鬘妆点、佩戴庄严饰品,心生欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Naranāriyo bahuketthanekavaṇṇā, kusumavibhūsitābharaṇettha sumanā; Anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ, tapaniyavitatā suvaṇṇachannā.
‘‘Kissa saṃyamassa ayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapanno; Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsi iggha puṭṭho’’ti. –
便去询问那位天子。显示巴利原文
Taṃ devaputtaṃ paṭipucchi.
886 照耀即发光。“于空中”指在虚空。“弗沙星”即弗沙星群。“无与伦比”是指无可比喻或无量。这是说:就像你的这座宫殿,以无可比喻、无量的光辉为本质,因此具有大光明,在天空中闪耀;而那些星星并非如此闪耀,月亮也非如此,暂且不说这些,甚至连太阳也不如这般闪耀。你是何许人?从那天界来到此地面,请你宣说此事,向这里的大众说明吧。显示巴利原文
886. Tattha tapatīti dippati. Nabheti ākāse. Phussoti phussatārakā. Atulanti anupamaṃ, appamāṇaṃ vā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā idaṃ tava vimānaṃ anupamaṃ appamāṇaṃ pabhassarabhāvena tato eva mahappabhāsaṃ ākāse dippati, na tathā tārakarūpāni dippanti, na cando, tāni tāva tiṭṭhantu, nāpi sūriyo dippati, evaṃbhūto ko nu tvaṃ devalokato imaṃ bhūmipadesaṃ upagato, taṃ pākaṭaṃ katvā imassa mahājanassa kathehīti.
890 “割截”即切断,指阻止其运行而加以阻碍。“光线”即光芒。“发光者”指太阳。那座宫殿的光辉,向四周遍满二十五由旬而住立。因此说“光明超过二十由旬”。“夜晚也如同白昼”,指以它的光明驱散黑暗,将夜晚时分也化为如同白昼。由于内外周边全都清净,所以称为“遍净”。由于完全无垢,所以称为“无垢”。由于美好,所以称为“净妙”。显示巴利原文
890.Chindatīti vicchindati, pavattituṃ adento paṭihanatīti attho. Raṃsīti rasmiyo. Pabhaṅkarassāti sūriyassa. Tassa ca vimānassa pabhā samantato pañcavīsati yojanāni pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘sādhikavīsatiyojanāni ābhā’’ti. Rattimapi yathā divaṃ karotīti attano pabhāya andhakāraṃ vidhamantaṃ rattibhāgampi divasabhāgaṃ viya karoti. Parisamantato anto ceva bahi ca suddhatāya parisuddhaṃ. Sabbaso malābhāvena vimalaṃ. Sundaratāya subhaṃ.
891 「众多莲花与种种白莲」(bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ):指众多的红色莲花以及色彩斑斓的白色莲花。他们说,白莲花名为“莲花”(paduma),红莲花名为“白莲”(puṇḍarīka)。「为花所弥漫」(vokiṇṇaṃ kusumehi):指也被其他各种花卉所充满。「种种彩绘」(nekacittaṃ):指如花鬘工艺、蔓草工艺等种种不同的彩绘。「无尘离垢金网覆盖」(arajavirajahemajālachannaṃ):指自身无有尘垢,被离垢无过失的“金网”(kañcanajālena)所覆盖。显示巴利原文
891.Bahupadumavicitrapuṇḍarīkanti bahuvidharattakamalañceva vicittavaṇṇasetakamalañca. Setakamalaṃ padumaṃ, rattakamalaṃ puṇḍarīkanti vadanti. Vokiṇṇaṃ kusumehīti aññehi ca nānāvidhehi pupphehi samokiṇṇaṃ. Nekacittanti mālākammalatākammādinānāvidhavicittaṃ. Arajavirajahemajālachannanti sayaṃ apagatarajaṃ virajena niddosena kañcanajālena chāditaṃ.
892 「著红衣、黄衣」(rattambarapītavāsasāhī):指穿著红色衣服与黄色衣服。因为有些天女穿著红色天衣,披上黄色上衣;另一些穿著黄色天衣,披上红色上衣。因此称为“著红衣、黄衣”。「具足沉水香、粟花、栴檀等香气」(agarupiyaṅgucandanussadāhī):指以沉水香的香气、粟花花环和栴檀香等而为庄严,意为充满天界沉水香等的香气。「身如金色」(kañcanatanusannibhattacāhī):指具有如同黄金一般细滑的皮肤。「充满」(paripūranti):指为各处游行者与专心歌唱者所充满。显示巴利原文
892.Rattambarapītavāsasāhīti rattavatthāhi ceva pītavatthāhi ca. Ekā hi rattaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā pītaṃ uttariyaṃ karoti, aparā pītaṃ nivāsetvā rattaṃ uttariyaṃ karoti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘rattambarapītavāsasāhī’’ti . Agarupiyaṅgucandanussadāhīti agarugandhena piyaṅgumālāhi candanagandhehi ca ussadāhi, ussannadibbāgarugandhādikāhīti attho. Kañcanatanusannibhattacāhīti kanakasadisasukhumacchavīhi. Paripūranti tahaṃ tahaṃ vicarantīhi saṅgītipasutāhi ca paripuṇṇaṃ.
893 「众多在此」(bahuketthā):即此处有众多(天众)。「形色各异」(anekavaṇṇā):指种种不同的形态。「以花鬘为饰、佩戴庄严」(kusamavibhūsitābharaṇā):指为了散发特别殊妙的香气,而以天界花鬘所装饰的天界庄严物。「在此」(etthā):指于此宫殿中。「心意愉悦」(sumanā):指具足美好的心,心欢喜悦。「被风释放而散发芳香」(anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ):指那些被风释放香气的花,犹如被风展开的花叶束,因绽放而散发妙香。也有读作“anilapadhūpitā”,意为金制的花朵被风轻轻吹拂。「以金丝织成」(tapaniyavitatā):指用金线等在发辫等处织入。「金饰覆盖」(suvaṇṇachannā):指身体大部分为金制饰品所覆盖。「男女」(naranāriyo):指此处众多的天子天女,这是显示他们正于你的宫殿中。显示巴利原文
893.Bahuketthāti bahukā ettha. Anekavaṇṇāti nānārūpā. Kusamavibhūsitābharaṇāti visesato surabhivāyanatthaṃ dibbakusumehi alaṅkatadibbābharaṇā. Etthāti etasmiṃ vimāne. Sumanāti sundaramanā pamuditacittā. Anilapamuñcitā pavanti surabhinti anilena pamuñcitagandhānaṃ pupphānaṃ vāyunā vimuttapattapuṭaṃ viya vibandhatāya vikasitatāya ca sugandhaṃ pavāyanti. ‘‘Anilapadhūpitā’’tipi paṭhanti, vātena mandaṃ āvuyhamānā hemamayapupphāti attho. Kanakacīrakādīhi veṇiādīsu otatatāya tapaniyavitatā. Yebhuyyena kañcanābharaṇehi acchāditasarīratāya suvaṇṇachannā. Naranāriyoti devaputtā devadhītaro ca bahukā ettha tava vimāneti dasseti.
894 “iṅgha”是不变词,表催促之意;“被问”指被询问。其用意在于使这广大民众得以现见业果。显示巴利原文
894.Iṅghāti codanatthe nipāto puṭṭhoti pucchito imassa mahājanassa kammaphalapaccakkhabhāvāyāti adhippāyo.
于是,天子以这些偈颂作了解说:显示巴利原文
Tato devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
我在这条路上亲自遇见了那位年轻婆罗门,导师出于慈悯而教导。
听了你那位宝胜者的法后,他说:‘我必定照做’,并提到了伞盖。
显示巴利原文 ‘‘Sayamidha pathe samecca māṇavena, satthānusāsi anukampamāno; Tava ratanavarassa dhammaṃ sutvā, karissāmīti ca bravittha chatto.
‘‘Jinavarapavaraṃ upehi saraṇaṃ, dhammañcāpi tatheva bhikkhusaṅghaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
尊者,起初我回答‘不’,但后来我便依您所说去做了。
显示巴利原文 ‘‘Mā ca pāṇavadhaṃ vividhaṃ carassu asuciṃ, Na hi pāṇesu asaññataṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
也不要将他人所守护之物,视为可以私自拿取的非施与之物。
尊者,我起初并未先说“不”,后来我便依您的教言如实照做了。
显示巴利原文 ‘‘Mā ca parajanassa rakkhitampi, ādātabbamamaññitho adinnaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不应亲近由他人守护、属于他人的妻子,这是卑贱之事。
“尊者,起初我说:‘不’。后来,我便照您的话如实去做了。”
显示巴利原文 ‘‘Mā ca parajanassa rakkhitāyo, parabhariyā agamā anariyametaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
尊者,起初我并未说‘不’,之后便如实遵行了您的教言。
显示巴利原文 ‘‘Mā ca vitathaṃ aññathā abhāṇi, na hi musāvādaṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
尊者,我最初并未说‘不’,后来便依您的话如实照做。
显示巴利原文 ‘‘Yena ca purisassa apeti saññā, taṃ majjaṃ parivajjayassu sabbaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
我身陷盗贼之中,进退两难;他们为夺财物,就在那里将我杀害。
显示巴利原文 ‘‘Svāhaṃ idha pañca sikkhā karitvā, paṭipajjitvā tathāgatassa dhamme; Dvepathamagamāsiṃ coramajjhe, te maṃ tattha vadhiṃsu bhogahetu.
凭藉那个善行之业,我投生到三十三天,成为欲乐享受者。
显示巴利原文 ‘‘Ettakamidaṃ anussarāmi kusalaṃ, tato paraṃ na me vijjati aññaṃ; Tena sucaritena kammunāhaṃ, uppanno tidivesu kāmakāmī.
请看!于刹那须臾间,生起随法想、修习随法行道之人,其所获果报:
犹如火焰般以名声照耀,那些行卑劣之业的人见到他,却对多欲者心生羡慕。
显示巴利原文 ‘‘Passa khaṇamuhuttasaññamassa, anudhammappaṭipattiyā vipākaṃ; Jalamiva yasasā samekkhamānā, bahukāmaṃ pihayanti hīnakammā.
看啊!仅仅凭借片刻的开示,我便已投生善趣,获得安乐。
而那些恒常听闻正法的人,我想他们已触及不死,获得了安稳。
显示巴利原文 ‘‘Passa katipayāya desanāya, sugatiñcamhi gato sukhañca patto; Ye ca te satataṃ suṇanti dhammaṃ, maññe te amataṃ phusanti khemaṃ.
于如来法中,即便极微少的善行,亦能感得广大的果报。
显示巴利原文 ‘‘Appampi kataṃ mahāvipākaṃ, vipulaṃ hoti tathāgatassa dhamme; Passa katapuññatāya chatto, obhāseti pathaviṃ yathāpi sūriyo.
“什么是善?我们应当如何行持?”一些人就这样聚在一起商议。
我们这些人再次获得人身之后,将依道而住,成为持戒者。
显示巴利原文 ‘‘Kimidaṃ kusalaṃ kimācarema, icceke hi samecca mantayanti; Te mayaṃ punareva laddha mānusattaṃ, paṭipannā viharemu sīlavanto.
“导师是施大饶益、怀慈悯者”——我的这份忆念,便如此日复一日地增长。
我今已至名为真实者之处,请您慈悯,让我等再度听闻正法。
显示巴利原文 ‘‘Bahukāro anukampako ca satthā, iti me sati agamā divā divassa; Svāhaṃ upagatomhi saccanāmaṃ, anukampassu punapi suṇemha dhammaṃ.
他们不会再(na ca te puna)投生母胎(gabbhaseyyaṃ),因为他们已经证入「般涅槃」(parinibbānagatā),变得「清凉」(sītibhūtā)了。
显示巴利原文 ‘‘Ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ, bhavarāgānusayañca pahāya mohaṃ; Na ca te puna mupenti gabbhaseyyaṃ, parinibbānagatā hi sītibhūtā’’ti.
895 其中,「自己在此路上与婆罗门青年相遇」意思是:在此,就在这条大路上,与那位自己前来的婆罗门青年——即婆罗门童子——相遇。世尊作为导师,能随顺众生根机,教导他们现法利益、来世利益与究竟义,故称「世尊」。您出于悲悯,摄受那位婆罗门青年,如法教诫他。我听闻了您——正自觉者——那最胜无上的教法后,将这样依教奉行:‘我将按您所教诫的去做。’这位名叫「伞」的婆罗门青年这样说。以上是句释。显示巴利原文
895. Tattha sayamidha pathe samecca māṇavenāti idha imasmiṃ pathe mahāmagge sayameva upagatena māṇavena brāhmaṇakumārena samecca samāgantvā. Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahamanusāsanato satthā bhagavā, tvaṃ yaṃ māṇavaṃ yathādhammaṃ anusāsi anukampamāno anuggaṇhanto, tava ratanavarassa aggaratanassa sammāsambuddhassa, taṃ dhammaṃ sutvā iti evaṃ karissāmi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmīti, so chatto chattanāmako māṇavo bravittha kathesīti padayojanā.
896 这样,从原因的角度说明了先前所问的业之后,现在为了从本质和分类上显示它,并指出被导师劝发及自己后来依此确立的情形,便说出「胜者最优胜……」等。其中,「我最初说‘不’」的意思是:尊者世尊,您问「你知道皈依吗?」,我最初回答说:‘不知道。’「后来,我如实照做了您的话」的意思是:后来,我转述您的话,如实照做,也就是皈依了三宝。显示巴利原文
896. Evaṃ yathāpucchitaṃ kammaṃ kāraṇato dassetvā idāni taṃ sarūpato vibhāgato ca dassento satthārā samādapitabhāvaṃ attanā ca tattha pacchā patiṭṭhitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘jinavarapavara’’ntiādimāha. Tattha noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhanteti bhante bhagavā ‘‘saraṇagamanaṃ jānāsī’’ti tayā vutto ‘‘no’’ti na ‘‘jānāmī’’ti paṭhamaṃ avocaṃ ahaṃ. Pacchā te vacanaṃ tathevakāsinti pacchā tayā vuttaṃ kathaṃ parivattento tava vacanaṃ tatheva akāsiṃ paṭipajjiṃ, tīṇipi saraṇāni upagacchinti attho.
897 「种种」指有高下之分,即有过患轻与过患重之意。「不要做」即莫做。「不净」是因为掺杂了烦恼的污秽,所以不清净。「于众生不防护」指未能远离杀生。「确实不称赞」:此处过去时的动词表达现在义。又或者说,「不称赞」是以部分代表全部时间,即如同过去不称赞,现在也不称赞,未来亦不会称赞。显示巴利原文
897.Vividhanti uccāvacaṃ, appasāvajjaṃ mahāsāvajjañcāti attho. Mā carassūti mā akāsi. Asucinti kilesāsucimissatāya na suciṃ. Pāṇesu asaññatanti pāṇaghātato avirataṃ. Na hi avaṇṇayiṃsūti na hi vaṇṇayanti. Paccūppannakālatthe hi idaṃ atītakālavacanaṃ. Atha vā ‘‘avaṇṇayiṃsū’’ti ekadesena sakalassa kālassa upalakkhaṇaṃ, tasmā yathā na vaṇṇayiṃsu atītamaddhānaṃ, evaṃ etarahipi na vaṇṇayanti, anāgatepi na vaṇṇayissantīti vuttaṃ hoti.
898-900 「他人所守护」(Parajanassa rakkhitaṃ),是指属于他人所有、被他人执持之物。因此说「未予」(adinnaṃ)。「不应行」(Mā agamā),即不应去做。「虚妄」(Vitathaṃ),即不真实,是妄语的意思。「改变」(Aññathā),即变成别的样子;心怀虚妄之想、明知是虚妄,却那样说——意思是:不要这样说。显示巴利原文
898-900.Parajanassa rakkhitanti parapariggahitavatthu. Tenāha ‘‘adinna’’nti. Mā agamāti mā ajjhācari. Vitathanti atathaṃ, musāti attho. Aññathāti aññathāva, vitathasaññī evaṃ vitathanti jānanto evaṃ mā bhaṇīti attho.
901 「以此」(Yena),是指以那样的酒,即饮用之后的意思。「离去」(Apeti),指脱离、丧失。「想」(Saññā),是指「法想」(dhammasaññā),或者「世间想」(lokasaññā)。「一切」(Sabba),即毫无剩余,从根源上彻底断除的意思。显示巴利原文
901.Yenāti yena majjena, pītenāti adhippāyo. Apetīti vigacchati. Saññāti dhammasaññā, lokasaññā eva vā. Sabbanti anavasesaṃ, bījato paṭṭhāyāti attho.
902 「我」(Svāhaṃ),即那时身为伞盖婆罗门青年的我。「在此」(idha),指在这段路上,或在你(佛陀)的教法中。因此说「在如来的法中」(tathāgatassa dhamme)。「五学处」(Pañca sikkhā),就是五戒。「受持之后」(Karitvā),是指领受后,决意坚守。「两路」(Dvepathaṃ),是指两座村庄边界正中间的那条路,也就是边界路(sīmantarikapathaṃ)。「他们」(Te),是指那些盗贼。「在那里」(Tattha),即在边界路上。「为了财物」(Bhogahetū),是为了那少许的物质利益。显示巴利原文
902.Svāhanti so tadā chattamāṇavabhūto ahaṃ. Idha imasmiṃ maggapadese, imasmiṃ vā tava sāsane. Tenāha ‘‘tathāgatassa dhamme’’ti. Pañca sikkhāti pañca sīlāni. Karitvāti ādiyitvā, adhiṭṭhāyāti attho. Dvepathanti dvinnaṃ gāmasīmānaṃ vemajjhabhūtaṃ pathaṃ, sīmantarikapathanti attho. Teti te corā. Tatthāti sīmantarikamagge. Bhogahetūti āmisakiñcikkhanimittaṃ.
903 “从此”的意思是:超出前述的善,再没有别的善是我能忆念的了。“欲乐者”指如其所愿、具足五种欲功德的人。显示巴利原文
903.Tatoti yathāvuttakusalato paraṃ upari aññaṃ kusalaṃ na vijjati na upalabbhati, yamahaṃ anussareyyanti attho. Kāmakāmīti yathicchitakāmaguṇasamaṅgī.
904 “Khaṇamuhuttasaññamassā”指戒行仅持续片刻,即一刹那、须臾间。“Anudhammappaṭipattiyā”意谓:世尊观察那些随顺所证果位相应之法而修行的人;或者,如前述,通过皈依与持戒,随顺教诫之法而修行。“Jalamiva yasasā”指以神通与眷属成就而发出光辉,如同光芒照耀。“Samekkhamānā”意为正在观看。“Bahukā”即众多。“Pihayantī”指他们内心热切期望:“我们怎样才能成为那样的人呢?”“Hīnakammā”指与我的成就相比,他们的财富微薄低劣。显示巴利原文
904.Khaṇamuhuttasaññamassāti khaṇamuhuttamattaṃ pavattasīlassa. Anudhammappaṭipattiyāti yathādhigatassa phalassa anurūpadhammaṃ paṭipajjamānassa bhagavā passa, tuyhaṃ ovādadhammassa vā anurūpāya dhammapaṭipattiyā vuttaniyāmeneva saraṇagamanassa sīlasamādānassa cāti attho. Jalamiva yasasāti iddhiyā parivārasampattiyā ca jalantaṃ viya. Samekkhamānāti passantā. Bahukāti bahavo. Pihayantīti ‘‘kathaṃ nu kho mayaṃ edisā bhaveyyāmā’’ti patthenti. Hīnakammāti mama sampattito nihīnabhogā.
905 “Katipayāyā”:以少量。“Ye”:指那些比丘与优婆塞等。此处的“ca”表示区别。“Te”:你的。“Satataṃ”:日复一日。显示巴利原文
905.Katipayāyāti appikāya. Yeti ye bhikkhū ceva upāsakādayo ca. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Satatanti divase divase.
906 「Vipulaṃ」:指广大的果报与广大的威力。「Tathāgatassa dhamme」连接起来,意思是:安住于如来的教法与教诫中所作。如此,原本以指向他人方式阐述的义理,现在转而以指向自身的方式开示,故说「passa」等。其中,「passa」是对世尊而说,或者将自己视同他人一般而说。显示巴利原文
906.Vipulanti uḷāraphalaṃ vipulānubhāvaṃ. Tathāgatassa dhammeti tathāgatassa sāsane ovāde ṭhatvā katanti yojanā. Evaṃ anuddesikavasena vuttamevatthaṃ attuddesikavasena dassento ‘‘passā’’tiādimāha. Tattha passāti bhagavantaṃ vadati, attānameva vā aññaṃ viya ca katvā vadati.
907 「Kimidaṃ kusalaṃ kim ācaremā」:这善法,其自性为何?是何等样貌?我们又应当如何去修习?「Icceke hi samecca mantayantī」:就这样,有些人聚集一处共同议论,如同要将大地翻转、将须弥山举起一般,视其为极其艰难之事。然而我们的意旨是:我们应能不费力地再次修习善法,因此接下来才说「mayaṃ」等。显示巴利原文
907.Kimidaṃkusalaṃ kimācaremāti kusalaṃ nāmetaṃ kiṃsabhāvaṃ kīdisaṃ, kathaṃ vā taṃ ācareyyāma. Icceke hi samecca mantayantīti evameke samecca samāgantvā pathaviṃ parivattentā viya sineruṃ ukkhipantā viya ca sudukkaraṃ katvā mantayanti vicārenti, mayaṃ pana akiccheneva punapi kusalaṃ ācareyyāmāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘maya’’ntiādi.
908 「Bahukāro」:多所饶益,或有大恩。「Anukampako」:具悲悯者。其中的「ma」是连音字。「Iti」:如此,是针对世尊对待自己的方式而说。「Me sati」:当我尚存之时,即未被盗贼杀害之时,此即其义。「Divā divassā」:白天的白天,即清晨时分,此即其义。「Svāhaṃ」:我,那个曾是差摩青年的我。「Saccanāmaṃ」:以“世尊、阿拉汉、正自觉者”等名号,即不虚妄之名、具真实义之名。「Anukampassu」:请您垂悯。「Punapī」:我们还要再听,即我们要再聆听您的法,此即其义。显示巴利原文
908.Bahukāroti bahūpakāro, mahāupakāro vā. Anukampakoti kāruṇiko. Ma-kāro padasandhikaro. Itīti evaṃ, bhagavato attani paṭipannākāraṃ sandhāya vadati. Me satīti mayi sati vijjamāne, corehi avadhite evāti attho. Divā divassāti divasassapi divā, kālassevāti attho. Svāhanti so chattamāṇavabhūto ahaṃ. Saccanāmanti ‘‘bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādināmehi avitathanāmaṃ bhūtatthanāmaṃ. Anukampassūti anuggaṇhāhi. Punapīti bhiyyopi suṇemu, tava dhammaṃ suṇeyyāmayevāti attho.
天子怀着知恩之心,表达了亲近承事导师与听闻正法永不满足的心意。世尊观察天子和在场会众的意乐后,便次第说法。知道他们心已柔软,世尊随即开示了无上妙法。说法终了时,天子与他的父母皆证入流果,在场大众亦于法现观。显示巴利原文
Evaṃ devaputto sabbametaṃ kataññutābhāve ṭhatvā satthu payirupāsane ca dhammassavane ca atittimeva dīpento vadati. Bhagavā devaputtassa ca tattha sannipatitaparisāya ca ajjhāsayaṃ oloketvā anupubbikathaṃ kathesi. Atha nesaṃ allacittataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ pakāsesi. Desanāpariyosāne devaputto ceva mātāpitaro cassa sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, mahato ca janakāyassa dhammābhisamayo ahosi.
909 证得入流果的天子,为了显明自己对上道果的殷重心及证得那些道果的巨大利益,说出了以“ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ”结尾的偈颂。其意为:那些安住于此教法中的人,断除欲贪,彻底断尽无余,因已断除下分结,他们不再入于胎藏。至于那些完全断除愚痴、舍弃有贪随眠的人,就更不必说再入胎藏了。为什么呢?因为他们已达般涅槃,已得清凉。那些上人已于无余涅槃界中般涅槃,如此,在此世间,一切感受、一切热恼悉皆止息,归于清凉。显示巴利原文
909. Paṭhamaphale patiṭṭhito devaputto uparimaggesu attano garucittīkāraṃ, tadadhigamassa ca mahānisaṃsataṃ vibhāvento ‘‘ye cidha pajahanti kāmarāga’’nti pariyosānagāthamāha. Tassattho – ye idha imasmiṃ sāsane ṭhitā pajahanti anavasesato samucchindanti kāmarāgaṃ, na ca te puna upentigabbhaseyyaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā. Ye ca pana pahāya mohaṃ sabbaso samugghātetvā bhavarāgānusayañca pajahanti, te puna upenti gabbhaseyyanti vattabbameva natthi. Kasmā? Parinibbānagatā hi sītibhūtā, te hi uttamapurisā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānaṃ gatā evaṃ idheva sabbavedayitānaṃ sabbapariḷāhānaṃ byantibhāvena sītibhūtā.
天子如是表明自己已入圣流,以无余涅槃界为教法的究竟,顶礼世尊,右绕致敬,向比丘僧团表示恭敬,然后辞别父母,返回天界。世尊也起身离座,与比丘僧团一同离去。那位年轻人的父母、婆罗门晡哆罗以及所有大众,随送世尊一段路后便回去了。世尊回到祇园,为聚集的大众详细开示了这座天宫的因缘。那次说法令大众获得了饶益。显示巴利原文
Iti devaputto attano ariyasotasamāpannabhāvaṃ pavedento anupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa apacitiṃ dassetvā mātāpitaro āpucchitvā devalokameva gato, satthāpi uṭṭhāyāsanā gato saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Māṇavassa pana mātāpitaro brāhmaṇo pokkharasāti sabbo ca mahājano bhagavantaṃ anugantvā nivatti. Bhagavā jetavanaṃ gantvā sannipatitāya parisāya imaṃ vimānaṃ vitthārato kathesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
4. 螃蟹施者天宫注疏显示巴利原文
4. Kakkaṭakarasadāyakavimānavaṇṇanā
「高耸的摩尼柱天宫」即《螃蟹汁施者天宫》。它的起源如何?世尊住于王舍城竹林精舍。那时,有一位比丘正在精进修观,却因耳痛备受折磨,身体违和,无法继续用功修观。虽遵医嘱用药,疾病仍未消退。他将此事禀告世尊。世尊知道“螃蟹汁饭食”对他适宜,便说:“比丘,你前往摩揭陀的田野乞食吧。”显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti kakkaṭakarasadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu āraddhavipassako kaṇṇasūlena pīḷito akallasarīratāya vipassanaṃ ussukkāpetuṃ nāsakkhi, vejjehi vuttavidhinā bhesajje katepi rogo na vūpasami. So bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Athassa bhagavā ‘‘kakkaṭakarasabhojanaṃ sappāya’’nti ñatvā āha ‘‘gaccha tvaṃ bhikkhu magadhakhette piṇḍāya carāhī’’ti.
那位比丘心想:“具长远眼的世尊必定有所照见。”于是说:“善哉,尊者!”应允世尊后,他顶礼世尊,持钵与衣,前往摩揭陀的田野,来到一处田守的小屋门口,站在那里乞食。那位田守刚好调制好螃蟹汁,煮好饭,心想“稍作休息再用食”,便坐了下来。见到长老,他接过钵,请长老在小屋中坐下,供养了螃蟹汁拌饭。长老只食用少许,耳痛便止息了,犹如以百壶之水沐浴过一般。由于获得适宜的食物,他内心安稳,更藉修观之力调伏其心,饭食未竟,便无余断尽烦恼,安住于阿拉汉果位。他对田守说:“居士,依靠你供养的团食,我的病痛已除,身心轻安。你亦将以此功德果报,远离身心之苦。”说已,随喜而去。显示巴利原文
So bhikkhu ‘‘dīghadassinā addhā kiñci diṭṭhaṃ bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘sādhu bhante’’ti bhagavato paṭissuṇitvā bhagavantaṃ vanditvā pattacīvaramādāya magadhakhettaṃ gantvā aññatarassa khettapālassa kuṭiyā dvāre piṇḍāya aṭṭhāsi. So ca khettapālo kakkaṭakarasaṃ sampādetvā bhattañca pacitvā ‘‘thokaṃ vissamitvā bhuñjissāmī’’ti nisinno theraṃ disvā pattaṃ gahetvā kuṭikāyaṃ nisīdāpetvā kakkaṭakarasabhattaṃ adāsi. Therassa taṃ bhattaṃ thokaṃ bhuttassayeva kaṇṇasūlaṃ paṭippassambhi, ghaṭasatena nhāto viya ahosi . So sappāyāhāravasena cittaphāsukaṃ labhitvā vipassanāvasena cittaṃ abhininnāmento apariyositeyeva bhojane anavasesato āsave khepetvā arahatte patiṭṭhāya khettapālaṃ āha ‘‘upāsaka, tava piṇḍapātabhojanena mayhaṃ rogo vūpasanto, kāyacittaṃ kallaṃ jātaṃ, tvampi imassa puññassa phalena vigatakāyacittadukkho bhavissasī’’ti vatvā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
田守后来命终,往生于三十三天。那里有一座周长十二由旬、摩尼宝为柱的黄金天宫,天宫装饰着七百间壮丽的尖顶阁,他出生于琉璃所成的内室中。天宫大门上,悬挂着一串宛如珍珠花鬘的金螃蟹,标示着他过去所造的善业。这时,具寿大目犍连如前所述的方式来到那里,见已,以偈颂问道:显示巴利原文
Khettapālo aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike maṇithambhe kanakavimāne sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍite veḷuriyamayagabbhe nibbatti, dvāre cassa yathūpacitakammasaṃsūcako muttāsikkāgato suvaṇṇakakkaṭako olambamāno aṭṭhāsi. Athāyasmā mahāmoggallāno pubbe vuttanayena tattha gato taṃ disvā imāhi gāthāhi pucchi –
910 910.(原文缺,无可译内容)显示巴利原文
910.
这座高耸的摩尼柱天宫,方圆十二由旬;
壮丽的七百座尖顶屋,琉璃柱璀璨辉煌,殊胜美妙。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里安住,饮用、咀嚼,天界的琵琶奏出悦耳之音;
天界的美味、五妙欲在这里悉皆具足,身着金衣的女子们翩翩起舞。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
你因何获得如此容色?你因何在此成就?你心中所喜爱的种种享乐,皆得生起。
显示巴利原文 ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
具大神力的天神啊,我请问您:当您生为人身时,曾修过何种福德?
您为何拥有如此闪耀的大神力,您的容貌遍照一切方所?
显示巴利原文 ‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子便回答他。为说明此事——显示巴利原文
Sopissa byākāsi, taṃ dassetuṃ –
那位天子被目犍连尊者询问,心生欢喜,
被问及问题时,他答说:‘这是该业的果报。’(此为经文所说)
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. – vuttaṃ;
「能令正念生起」:能够引发正念。有一只「螃蟹」站在「门口」。
显示巴利原文 ‘‘Satisamuppādakaro , dvāre kakkaṭako ṭhito; Niṭṭhito jātarūpassa, sobhati dasapādako.
916 916. (原文缺失,没有可翻译的内容)显示巴利原文
916.
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
具大神力的比丘,我告诉你:当我为人时,曾造作那样的福德。
因此,我如今拥有如此炽盛的威神力,且我的容貌遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
910 此处,「高」(ucca)指极高。「宝柱」(maṇithūṇa)指由红莲宝石等所成的柱子。「周围」(samantato)指四方侧面。「铺金板」(rucakatthatā)指各层地面以金板敷设。显示巴利原文
910. Tattha uccanti accuggataṃ. Maṇithūṇanti padumarāgādimaṇimayathambhaṃ. Samantatoti catūsupi passesu. Rucakatthatāti tassaṃ tassaṃ bhūmiyaṃ suvaṇṇaphalakehi atthatā.
911 「你饮、你嚼食」(pivasi khādasi ca)指适时享用的香饮与甘露食。「演奏」(pavadanti)即指弹奏。「此处天妙五种欲功德」(dibbā rasā kāmaguṇettha pañcā)意为:于此,在你天宫中,天妙诸味、无量五种欲功德具足。「金衣覆蔽」(suvaṇṇachannā)指以种种黄金饰物所庄严。显示巴利原文
911.Pivasi khādasi cāti kālena kālaṃ upayujjamānaṃ gandhapānaṃ sudhābhojanañca sandhāya vadati. Pavadantīti pavajjanti. Dibbā rasā kāmaguṇettha pañcāti dibbā rasā anappakā pañca kāmaguṇā ettha etasmiṃ tava vimāne saṃvijjantīti attho. Suvaṇṇachannāti hemābharaṇavibhūsitā.
915 Satisamuppādakaroti 即「令念生起者」(satuppādakaro),意为能令正念生起的因:由于某个福业,我获得了这天界成就,而对于这个成就,能令正念生起的因即是——「你通过布施螃蟹味的供养,获得了此成就。」如此促使正念生起,即为此义。Niṭṭhito jātarūpassāti 指「由黄金所成」,也就是纯金打造。两侧各有五足,共十足,故称「十足」。这只螃蟹立于门边,闪闪发光。它正在向我展示如同大仙(诸佛)般的福业,对此已无需多言,这便是其用意所在。因此他说:「由此我得到这样的容貌」等等。其余解释与前面所述方式相同。显示巴利原文
915.Satisamuppādakaroti satuppādakaro, yena puññakammena ayaṃ dibbasampatti mayā laddhā, tattha satuppādassa kārako, ‘‘kakkaṭakarasadānena ayaṃ tayā sampatti laddhā’’ti evaṃ satuppādaṃ karontoti attho. Niṭṭhito jātarūpassāti jātarūpena siddho jātarūpamayo. Ekamekasmiṃ passe pañca pañca katvā dasa pādā etassāti dasapādako dvāre kakkaṭako ṭhito sobhati. So eva mama puññakammaṃ tādisānaṃ mahesīnaṃ vibhāveti, na ettha mayā vattabbaṃ atthīti adhippāyo. Tenāha ‘‘tena metādiso vaṇṇo’’tiādi. Sesaṃ vuttanayameva.
第五个:守门者天宫的解说。显示巴利原文
5. Dvārapālakavimānavaṇṇanā
「高而此宝柱」(Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ)一句出自《守门者天宫》。其生起因缘如下:一时,世尊住王舍城竹林精舍。那时,王舍城有位优婆塞,每日恒常供养僧团四份食物。他的家宅位于城郊,因畏惧盗贼,大门大多紧闭。比丘们前去乞食,有时因门闭,不得食而返。优婆塞问妻子:「贤妻,你们可曾恭敬供养圣者们食物?」妻子回答:「有些日子圣者们没来。」「为何?」「我猜想是因为大门关着。」优婆塞听后心生悚惧,便找了一人作守门者,交代说:「从今天起,你坐在这里守门。圣者们来时,便让他们进来。进来之后,接过他们的钵,递上痰盂,铺设座位等,所有这些应做之事,你当知晓该怎么做。」那人应诺,依教奉行。他在比丘们身边听法,生起信心,信受业报,皈依三宝,受持戒律,恭敬承事比丘。显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dvārapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako cattāri niccabhattāni saṅghassa deti. Tassa pana gehaṃ pariyante ṭhitaṃ corabhayena yebhuyyena pihitadvārameva hoti. Bhikkhū gantvā kadāci dvārassa pihitattā bhattaṃ aladdhāva paṭigacchanti. Upāsako bhariyaṃ āha ‘‘kiṃ, bhadde, ayyānaṃ sakkaccaṃ bhikkhā dīyatī’’ti? Sā āha ‘‘ekesu divasesu ayyā nāgamiṃsū’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇa’’nti? ‘‘Dvārassa pihitattā maññe’’ti. Taṃ sutvā upāsako saṃvegappatto hutvā ekaṃ purisaṃ dvārapālaṃ katvā ṭhapesi ‘‘tvaṃ ajjato paṭṭhāya dvāraṃ rakkhanto nisīda, yadā ca ayyā āgamissanti, tadā te pavesetvā paviṭṭhānaṃ nesaṃ pattapaṭiggahaṇaāsanapaññāpanādi sabbaṃ yuttapayuttaṃ jānāhī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti tathā karonto bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ sutvā uppannasaddho kammaphalaṃ saddahitvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi, sakkaccaṃ bhikkhū upaṭṭhahi.
后来,那位恒常供养食物的优婆塞去世后,投生于夜摩天。而那位守门人,因恭敬承事比丘,并为他人布施时提供服务、内心随喜,命终后投生于三十三天。他拥有一座方圆十二由旬的黄金天宫,这一切皆如《螃蟹天宫》中所说之法可知。相关的问答偈颂传述如下:显示巴利原文
Aparabhāge niccabhattadāyako upāsako kālaṃ katvā yāmesu nibbatti. Dvārapālo pana sakkaccaṃ bhikkhūnaṃ upaṭṭhahitvā parassa pariccāge veyyāvaccakaraṇena anumodanena ca tāvatiṃsesu uppajji. Tassa dvādasayojanikaṃ kanakavimānantiādi sabbaṃ kakkaṭakavimāne vuttanayeneva veditabbaṃ. Pucchāvissajjanagāthā evamāgatā –
此天宫宝柱高耸,四周长达十二由旬;
重阁七百座,宽广壮丽,琉璃为柱,金板铺地,光彩美丽。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里享受、饮、食,天界的琴奏出妙音;
天上的美味,这里的五种欲功德,还有以黄金严饰的女子们起舞,
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
920 你因何而得此容貌?……你的容貌遍照诸方?显示巴利原文
920. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
922 天子心生欢喜……说:“此是何业所感之果?”显示巴利原文
922. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
“我的天寿长达千岁,为言语所称扬、心意所转起;”
仅以此故,具福业者便能安住,具足天上的种种欲乐。
显示巴利原文 ‘‘Dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyu, vācābhigītaṃ manasā pavattitaṃ; Ettāvatā ṭhassati puññakammo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
由此,我获得了如此的容貌……
我的容貌照耀一切方向。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
923 其中,“天界的、我的、寿命一千岁”:指自己投生的天界,即叙说那些三十三天的寿量。以人间计算,一百年为他们的一日一夜;如此三十日夜为一月,十二月为一年;以这样的年计算,一千岁即是他们的寿命。换算为人间的年数,则为三亿六千万年。显示巴利原文
923. Tattha dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyūti yasmiṃ devanikāye sayaṃ uppanno, tesaṃ tāvatiṃsadevānaṃ āyuppamāṇameva vadati. Tesañhi manussānaṃ gaṇanāya vassasataṃ eko rattidivo, tāya rattiyā tiṃsarattiko māso, tena māsena dvādasamāsiko saṃvaccharo, tena saṃvaccharena sahassasaṃvaccharāni āyu, taṃ manussānaṃ gaṇanāya tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni honti. Vācābhigītanti vācāya abhigītaṃ, ‘‘āgacchantu ayyā, idaṃ āsanaṃ paññattaṃ, idha nisīdathā’’tiādinā, ‘‘kiṃ ayyānaṃ sarīrassa ārogyaṃ, kiṃ vasanaṭṭhānaṃ phāsuka’’ntiādinā paṭisanthāravasena ca vācāya kathitamattaṃ . Manasā pavattitanti ‘‘ime ayyā pesalā brahmacārino dhammacārino’’tiādinā cittena pavattitaṃ pasādamattaṃ, na pana mama santakaṃ kiñci pariccattaṃ atthīti dasseti. Ettāvatāti ettakena evaṃ kathanamattena pasādamattenapi. Ṭhassati puññakammoti katapuñño nāma hutvā devaloke ṭhassati ciraṃ pavattissati, tiṭṭhanto ca dibbehi kāmehi samaṅgībhūto tasmiṃ devanikāye devānaṃ valañjaniyāmeneva dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūto samannāgato hutvā indriyāni paricārento viharatīti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
6. 第一应作天宫的解释。显示巴利原文
6. Paṭhamakaraṇīyavimānavaṇṇanā
“Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ”——“此高耸而有宝石柱的天宫”,指的是应作天宫。它的由来是怎样的?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位近事男,带着洗浴用具前往阿致罗筏底河沐浴。归途中,望见世尊正进入舍卫城托钵乞食,便上前顶礼,问道:“尊者,有谁邀请您了吗?”世尊默然。他明白世尊未曾受请,便说:“请世尊垂慈,接受我的供养。”世尊默然应允。于是,他将世尊请至家中,铺设适宜佛陀的座位,请世尊就座,用精美的饮食供养。世尊用餐后,为他说了随喜的法,随后离去。其余内容与前一则天宫相似。因此,下面这样说——显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇanti karaṇīyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko upāsako nhānopakaraṇāni gahetvā aciravatiṃ gantvā nhatvā āgacchanto bhagavantaṃ sāvatthiṃ piṇḍāya pavisantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā evamāha ‘‘bhante kena nimantitā’’ti. Bhagavā tuṇhī ahosi. So kenaci animantitabhāvaṃ ñatvā āha ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavantaṃ attano gehaṃ netvā buddhārahaṃ āsanaṃ paññāpetvā tattha bhagavantaṃ nisīdāpetvā paṇītena annapānena santappesi. Bhagavā katabhattakicco tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sesaṃ anantaravimānasadisaṃ. Tena vuttaṃ –
926 926. ‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.’(这是一座有宝石柱子的高耸天宫……女子们身披金色,翩翩起舞。)显示巴利原文
926. ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
928 928. ‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’ti.(你是因为什么而有这样的容貌?……你的容貌照耀着一切方向。)显示巴利原文
928. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
930 930. ‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’.(那位天子满心欢喜……这是什么样的业所带来的果报呢?)显示巴利原文
930. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā;’(有智慧、能明白事理的人,应当修积各种福德;)
「Sammaggatesu buddhesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.」(在那些正确修行的佛陀面前,任何布施都能得到大果报。)
显示巴利原文 ‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu buddhesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
‘Atthāya vata me buddho, araññā gāmamāgato;’(佛陀真的是为了利益我,从山林来到村庄。)
「Kattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.」意思是:在那里让心变得清净明澈之后,我便投生到了忉利天。
显示巴利原文 ‘‘Atthāya vata me buddho, araññā gāmamāgato; Kattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
933 933.「Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī」ti. (「因为这样,我获得了如此这般的容貌……而且我的容貌照耀着每一个方向。」)显示巴利原文
933. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
931 此处,‘具慧者’指具足智慧者;‘了知者’指了知自身利益与不利益者;‘正行者’指如法行道者;‘觉者’指正自觉者。显示巴利原文
931. Tattha paṇḍitenāti sappaññena. Vijānatāti attano hitāhitaṃ jānantena. Sammaggatesūti sammāpaṭipannesu, buddhesūti sammāsambuddhesu.
932 “Atthāyā”:即是利益,或指增长。“Araññā”:意为离开精舍,此处特指祇园。“Tāvatiṃsūpago”:指通过投生而往诣三十三天众,或投生至三十三天界。其余内容,解说方法如前所述。显示巴利原文
932.Atthāyāti hitāya, vuḍḍhiyā vā. Araññāti vihārato, jetavanaṃ sandhāya vadati . Tāvatiṃsūpagoti tāvatiṃsadevakāyaṃ, tāvatiṃsabhavanaṃ vā uppajjanavasena upagato. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 第二应作天宫的解说显示巴利原文
7. Dutiyakaraṇīyavimānavaṇṇanā
第七天宫的故事与第六天宫相似。唯区别在于:彼处由一位近事男供养世尊食物;此处则是由一位长老供养。余者解说方法如前。因此,世尊宣说如下:显示巴利原文
Sattamavimānaṃ chaṭṭhavimānasadisaṃ. Kevalaṃ tattha upāsakena bhagavato āhāro dinno, idha aññatarassa therassa. Esaṃ vuttanayameva. Tena vuttaṃ –
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里享用饮食,天界的琵琶奏出悦耳的音声;
天界之味,五欲功德现前,身披黄金装饰的女子翩翩起舞。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
937 你以何因缘而得此容色?……你的容色遍照十方。显示巴利原文
937. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
那位天子满心欢喜……乃至……此即其所作之业的果报。
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
智者明了,应修诸福德;
于正行具足的比丘中,所施能得大果报。
显示巴利原文 ‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu bhikkhūsu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
那位比丘确为利益众生,从森林现于村庄;
在那里令心得清净信乐,我便往生三十三天。
显示巴利原文 ‘‘Atthāya vata me bhikkhu, araññā gāmamāgato; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
942 “我因此有如此的容貌……我的光辉遍照十方。”显示巴利原文
942. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
第八:第一针天宫的解说显示巴利原文
8. Paṭhamasūcivimānavaṇṇanā
所谓的“宝柱高耸天宫”,即是针天宫。它的由来是怎样的呢?那时,世尊正住在王舍城的竹林精舍。当时,尊者舍利弗需要缝制袈裟,正好缺一根针。他在王舍城托钵乞食时,来到一位铁匠的家门口,便站在那里。铁匠看见他,便问道:“尊者,您需要什么?”尊者答:“为了缝制袈裟,我需要一根针。”铁匠听后心生净信,取来两枚已制好的针供养尊者,并说:“尊者,日后您若再需要针,请一定告诉我。”说罢,他便五体投地,恭敬礼拜。长老为他做了随喜祝福后,便离开了。后来,铁匠命终,往生到了三十三天。那时,尊者大目犍连正在天界游历,见此情景,便以这些偈颂向那位天子问道:显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti sūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena āyasmato sāriputtassa cīvarakammaṃ kātabbaṃ hoti, attho ca hoti sūciyā. So rājagahe piṇḍāya caranto kammārassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā kammāro āha ‘‘kena, bhante, attho’’ti? ‘‘Cīvarakammaṃ kātabbaṃ atthi, sūciyā attho’’ti. Kammāro pasannamānaso katapariyositā dve sūciyo datvā ‘‘punapi, bhante, sūciyā atthe sati mama ācikkheyyāthā’’ti vatvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Thero tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Atha āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ devaputtaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
“宝柱高耸的天宫……(中略)
你的容貌光明,遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
948 那位天子满心欢喜……(中略)……“这是谁的业所感得的果报?”显示巴利原文
948. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
凡所施之物,其果报并非仅止于所施本身;能施与,这施予本身更为殊胜;
布施了针,针的布施本身更为殊胜。
显示巴利原文 ‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, yañceva dajjā tañceva seyyo; Sūci dinnā sūcimeva seyyo.
以此因缘,我获得了这样的容貌……(中略)……
我的容貌于一切处,皆遍放光明。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
949 其中,「凡所施」:指所布施的任何应施物。「其果报并非如是」:意为,果报并非如其施物那般等量;实则,因福田殊胜与内心殊胜,果报远比所施之物更为广大、更为殊胜。因此,「若能施与,那施与本身即更好」:凡为已有之物,若能施与,那施与的行为本身即为更好。对于任何无过失的应施物,仅布施这一行为本身,便已是更好。何以故?「我施针,针本身即更好」:意思是,对我而言,仅是布施针这一行为,便已成就更殊胜的善行,我)因此获得了如是的功德成就——此为意旨所在。显示巴利原文
949. Tattha yaṃ dadātīti yādisaṃ deyyadhammaṃ dadāti. Na taṃ hotīti tassa tādisameva phalaṃ na hoti. Atha kho khettasampattiyā ca cittasampattiyā ca tato vipulataraṃ uḷāratarameva phalaṃ hoti. Tasmā yañceva dajjā tañceva seyyoti yaṃkiñcideva vijjamānaṃ dajjā dadeyya, tañceva tadeva seyyo, yassa kassaci anavajjassa deyyadhammassa dānameva seyyo, kasmā? Mayā hi sūci dinnā sūcimeva seyyo, sūcidānameva mayhaṃ seyyaṃ jātaṃ, yato ayamīdisī sampatti laddhāti adhippāyo.
9. 第二针天宫注释显示巴利原文
9. Dutiyasūcivimānavaṇṇanā
“高耸宝柱”即第二针天宫。它的缘起是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城有一位针匠,为了巡礼精舍而前往竹林精舍。在那里,他见一位比丘在竹林中用针缝补僧衣,便将针连同针盒一起布施了出去。其余一切皆如前文所述。显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dutiyasūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī eko tunnakārako vihārapekkhako hutvā veḷuvanaṃ gato. Tattha aññataraṃ bhikkhuṃ veḷuvane katasūciyā cīvaraṃ sibbantaṃ disvā sūcigharena saddhiṃ sūciyo adāsi. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
“这座以宝珠为柱的天宫,高耸辉煌……(中略)……”
您殊妙的容貌,光明遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是何等业的果报?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, purimajātiyā manussaloke.
我曾见一位离尘比丘,其心清净无浊;
我满怀净信,亲手供养他一根针。
显示巴利原文 ‘‘Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ; Tassa adāsahaṃ sūciṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这一切皆与前述道理相同。显示巴利原文
Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
10. 第一象天宫注释显示巴利原文
10. Paṭhamanāgavimānavaṇṇanā
“乘上纯白之象”即是象天宫。它的缘起为何?世尊住在舍卫城的祇园。那时,尊者大目犍连依前述方法游历天界,来到三十三天界。在那里,他看见一位天子,乘着一头全白的大天象,有广大眷属围绕,凭借巨大天威神力于空中行进,普照一切方向,犹如月亮、犹如太阳。见已,便朝那位天子走去。那时,那位天子从象上下来,顶礼尊者大目犍连,合掌而立。于是,长老——显示巴利原文
Susukkakhandhaṃabhiruyha nāganti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tattha addasa aññataraṃ devaputtaṃ sabbasetaṃ mahantaṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatā dibbānubhāvena ākāsena gacchantaṃ, sabbā disā cando viya sūriyo viya ca obhāsayamānaṃ. Disvā yena so devaputto tenupasaṅkami. Atha so devaputto tato oruyha āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha thero –
登上肩背极为白净的象王,无垢、具牙、有力、迅捷;
乘着这头善加装饰的殊胜象王,你自虚空而来至此。
显示巴利原文 ‘‘Susukkakhandhaṃ abhiruyha nāgaṃ, akācinaṃ dantiṃ baliṃ mahājavaṃ; Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
象王的两颗牙上化现出莲花池,池水澄澈,莲花盛开;
莲花中,种种乐器齐鸣,这些迷人的天女们翩翩起舞。
显示巴利原文 ‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā; Padumesu ca tūriyagaṇā pavajjare, imā ca naccanti manoharāyo.
你已证得天神通,具大威德;往昔为人时,你曾造下何种福德?
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他借由赞叹他的成就,来询问他所造的业。显示巴利原文
Tassa sampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
961 其中,「susukkakhandhaṃ(极为白净之背)」:指极为白净的背部。那象王虽有四足、阴囊、口部、双耳及尾这些部分,除此之外全身皆白,然而因其背部区域的白净远较他处更为殊胜鲜明,故说「极为白净之背」。「nāgaṃ(象王)」:指天界的象王。「akācinaṃ(无瑕的)」:指无有过失,意即毫无斑点、弯曲、污痕等肤色上的缺陷。经文复有「ājānīya(良种)」一词,意为具足良种之相。「dantiṃ(有齿的)」:指具有广长、美丽牙齿者。「baliṃ(有力的)」:指具力量、有大势力者。「mahājavaṃ(极速的)」:指极为疾速、行走迅捷者。又,「abhiruyha(乘上)」:此处应视为省略了随鼻音,表达‘乘上、所应骑乘’之义。其余部分如前所述便可了知。显示巴利原文
961. Tattha susukkakhandhanti suṭṭhu setakhandhaṃ. Kiñcāpi tassa nāgassa cattāro pādā, vatthikosaṃ, mukhappadeso, ubho kaṇṇā, vāladhīti ettakaṃ muñcitvā sabbo kāyo setova, khandhappadesassa pana sātisayaṃ dhavalataratāya vuttaṃ ‘‘susukkakhandha’’nti. Nāganti dibbaṃ hatthināgaṃ. Akācinanti niddosaṃ , sabalalavaṅkatilakādichavidosavirahitanti attho. ‘‘Ājānīya’’ntipi pāḷi, ājānīyalakkhaṇūpetanti attho. Dantinti vipularuciradantavantaṃ. Balinti balavantaṃ mahābalaṃ. Mahājavanti atijavaṃ sīghagāmiṃ. Puna abhiruyhāti ettha anunāsikalopo daṭṭhabbo, abhiruyhaṃ ārohanīyanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva.
当长老这样询问后,那位天子便讲述自己所造的业——显示巴利原文
Evaṃ pana therena puṭṭho devaputto attanā katakammaṃ kathento –
唯以八朵茉莉花,供养迦叶大仙;
我怀着净信,亲手将花供奉于塔上。
显示巴利原文 ‘‘Aṭṭheva muttapupphāni, kassapassa mahesino; Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
“以此之故,我有如是容貌……(中略)……”
他以这些偈颂回答:“且我容貌,遍照一切方所。”
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – imāhi gāthāhi byākāsi;
这段文义如下:往昔,我获得八朵从花梗脱落、落于树根的茉莉花,拾起后,心怀净信,为修供养,将它们供奉、献给了高一由旬的迦叶正自觉者金塔。显示巴利原文
Tassattho – ahaṃ pubbe kassapasammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe vaṇṭato muccitvā gacchamūle patitāni aṭṭha muttapupphāni labhitvā tāni gahetvā pūjanavasena pasannacitto hutvā abhiropesiṃ pūjesiṃ.
据传,过去迦叶正自觉者般涅槃后,众人修建了一座高一由旬的金塔。那时,有随众围绕的迦尸王奇奇,以及城邑、商贾、乡民,日日以花供养。如此普遍供养,鲜花便昂贵而难求。有一位优婆塞,在花鬘街中往来寻觅,以一枚咖哈巴那亦未求得一朵花,便持八枚咖哈巴那,前往花园,对花鬘师说:“以此八枚咖哈巴那,请予我八朵花。”花鬘师答:“尊者,已无花,皆预订摘尽。”优婆塞说:“待我亲看后再取。”“既如此,请入园中寻看。”他入园寻找,得八朵落于地之花,便对花鬘师说:“朋友,这钱请你收下。”花鬘师说:“这是凭尊长的福报所得,我不收这些钱。”那位优婆塞说:“我不能无价取花以奉世尊。”便将钱置于花鬘师前,取了花,来到塔庙院中,心怀净信,作众供养。他后来命终,转生三十三天,住尽其寿,又辗转从一天至一天,唯独于天界流转;以此业行的残余果报,在今此佛陀出世时,也同样转生三十三天。显示巴利原文
Atīte kira kassapasammāsambuddhe parinibbute yojanike kanakathūpe ca kārite saparivāro kikī kāsirājā ca nāgarā ca negamā ca jānapadā ca divase divase pupphapūjaṃ karonti. Tesu tathā karontesu pupphāni mahagghāni dullabhāni ca ahesuṃ. Atheko upāsako mālākāravīthiyaṃ vicaritvā ekamekena kahāpaṇena ekamekampi pupphaṃ alabhanto aṭṭha kahāpaṇāni gahetvā pupphārāmaṃ gantvā mālākāraṃ āha ‘‘imehi aṭṭhahi kahāpaṇehi aṭṭha pupphāni dehī’’ti. ‘‘Natthayyo pupphāni, sammadeva upadhāretvā ocinitvā dinnānī’’ti. ‘‘Ahaṃ oloketvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, ārāmaṃ pavisitvā gavesāhī’’ti. So pavisitvā gavesanto patitāni aṭṭha pupphāni labhitvā mālākāraṃ āha ‘‘gaṇha, tāta, kahāpaṇānī’’ti. ‘‘Tava puññena laddhāni, nāhaṃ kahāpaṇāni gaṇhāmī’’ti āha. Itaro ‘‘nāhaṃ mudhā pupphāni gahetvā bhagavato pūjaṃ karissāmī’’ti kahāpaṇāni tassa purato ṭhapetvā pupphāni gahetvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā pasannacitto pūjaṃ akāsi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā punapi devaloke, punapi devaloketi evaṃ aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto tasseva kammassa vipākāvasesena imasmimpi buddhuppāde tāvatiṃsesuyeva uppajji. Taṃ sandhāya heṭṭhā vuttaṃ ‘‘tattha addasa aññataraṃ devaputta’’ntiādi.
尊者大目犍连来到人间后,将此事禀告世尊。世尊以此事为缘起,向在场大众详加说法。此次说法,于大众利益甚大。显示巴利原文
Taṃ panetaṃ pavattiṃ āyasmā mahāmoggallāno manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
11. 第二象天宫注释显示巴利原文
11. Dutiyanāgavimānavaṇṇanā
“登上大龙象”指的是第二象天宫。其来历如此:世尊住在王舍城竹林精舍。那时,王舍城有一位优婆塞,具足信心、内心清净,坚定安住于五戒,于布萨日受持布萨戒;他于午前依自己的财力供养比丘们食物,然后自己进食,穿著洁净的衣服,披覆上衣;午后常常带着八种饮料前往寺院,供养比丘僧团,再到世尊跟前听闻正法。他这样恭恭敬敬地积累了大量布施与持戒的善行,从此处命终后,转生于三十三天。由于他福德的力量,一头全身纯白、雄伟巨大的天界大象显现出来。他骑上这头大象,由庞大的眷属和极大的天界威神力围绕,时常前往园林游乐嬉戏。显示巴利原文
Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyhāti dutiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro upāsako saddho pasanno pañcasu sīlesu patiṭṭhito uposathadivasesu uposathasīlaṃ samādiyitvā purebhattaṃ attano vibhavānurūpaṃ bhikkhūnaṃ dānāni datvā sayaṃ bhuñjitvā suddhavatthanivattho suddhuttarāsaṅgo pacchābhattaṃ yebhuyyena aṭṭha pānāni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghassa niyyādetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇāti. Evaṃ so sakkaccaṃ dānamayaṃ sīlamayañca bahuṃ sucaritaṃ upacinitvā ito cuto tāvatiṃsesu uppajji. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbo hatthināgo pāturahosi. So taṃ abhiruyha mahantena parivārena mahantena dibbānubhāvena kālena kālaṃ uyyānakīḷaṃ gacchati.
后来有一日,他知恩思报的心受到策励,于夜半时分乘上那头天界神象,由庞大的眷属众围绕,心想“我要去礼拜世尊”,便从天界来到人间。他的光芒照亮了整座竹林精舍,随后从象背上下来,走到世尊面前,恭敬礼拜后,合掌站在一边。那时,站在世尊身旁的具寿鹏耆舍,得到世尊的许可,以如下偈颂问道:显示巴利原文
Athekadivasaṃ kataññutāya codiyamāno aḍḍharattisamaye taṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahatā parivārena ‘‘bhagavantaṃ vandissāmī’’ti devalokato āgantvā kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā hatthikkhandhato oruyha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi . Taṃ bhagavato samīpe ṭhito āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
您乘着那通体纯白、象中至尊的巨硕龙象,
穿行于一片片树林之间,由众女子前呼后拥,
您照耀着诸方一切,犹如明亮的启明星一般。
显示巴利原文 ‘‘Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyha, sabbasetaṃ gajuttamaṃ; Vanā vanaṃ anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhato; Obhāsento disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“是何因缘,使您拥有这般容貌……(中略)”
且您的容颜,照耀一切方向?”
显示巴利原文 ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在那里,他被问及,也只用偈颂回答了他。显示巴利原文
Tatthā pucchito sopi tassa gāthāhi eva byākāsi.
那位天子满心欢喜,被鹏耆舍问及时,
他被人问起,便解答道:‘这是此业的果报。’
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, vaṅgīseneva pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔日生为人身,在人间时,曾是具眼者的优婆塞;
我远离杀生,于世间避免不与取。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, upāsako cakkhumato ahosiṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ.
我不饮酒,不说妄语,满足于自己的妻子;
我以净信心,恭敬地广施丰盛饮食。
显示巴利原文 ‘‘Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca tuṭṭho ahosiṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
此处并无新义,其余皆与前述已释之理相同。显示巴利原文
Tattha apubbaṃ natthi, sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
12. 第三象天宫注释显示巴利原文
12. Tatiyanāgavimānavaṇṇanā
《第三天宫》以“是谁以天乘?”作为开篇。它的缘起是怎样的?世尊住在王舍城的竹林精舍迦兰陀园中。那时,有三位漏尽长老在某一村落住处入雨安居。他们雨安居结束后,完成自恣,心想:“我们应当去礼敬世尊”,于是前往王舍城。途中,傍晚时分,他们来到某村一位邪见婆罗门的甘蔗田附近,便向甘蔗田看守人问道:“贤友,今日能否赶到王舍城?”看守人说:“不能,尊者,王舍城距此还有半由旬,请就在这里过夜,明天再走吧。”长老们问:“此处有可供居住的住处吗?”看守人说:“没有,尊者,但我会为你们安排住宿之处。”长老们便应允了。显示巴利原文
Konu dibbena yānenāti tatiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena tayo khīṇāsavattherā gāmakāvāse vassaṃ upagacchiṃsu. Te vutthavassā pavāretvā ‘‘bhagavantaṃ vandissāmā’’ti rājagahaṃ uddissa gacchantā antarāmagge sāyaṃ aññatarasmiṃ gāmake micchādiṭṭhikabrāhmaṇassa ucchukhettasamīpaṃ gantvā ucchupālaṃ pucchiṃsu ‘‘āvuso, sakkā ajja rājagahaṃ pāpuṇitu’’nti. ‘‘Na sakkā, bhante, ito aḍḍhayojane rājagahaṃ, idheva vasitvā sve gacchathā’’ti āha. ‘‘Atthettha koci vasanayoggo āvāso’’ti? ‘‘Natthi, bhante, ahaṃ pana vo vasanaṭṭhānaṃ jānissāmī’’ti. Therā adhivāsesuṃ.
那位甘蔗看守人就在田里仍然竖立着的甘蔗上,如同搭枝叶凉亭一般,把竹竿绑起来,盖上甘蔗叶,下面铺好稻草,供给一位长老住。为第二位长老,他用三根甘蔗简单地搭成架子,上面盖草,下面铺上草席,供他安住。为最后一位长老,他从自己的小屋里抽出两三根竹竿和树枝,再用袈裟搭盖起来,替他做成一个小型袈裟帐篷。长老们就这样各自安住下来。破晓之后,他一大早就煮好食物,备好齿木和漱口水,并连同甘蔗汁一起供养了食物。长老们用餐之后,作了随喜祝福。当长老们就要继续上路时,他给了每人一根甘蔗,心想:“愿这成为我的福德。”他跟着长老们走了一小段路,转身返回之时,忆念起自己所提供的服务和所作的布施,内心生起了强烈的喜悦与满足。显示巴利原文
So ucchūsuyeva yathāṭhitesu sākhāmaṇḍapākārena daṇḍakāni bandhitvā ucchupaṇṇehi chādetvā heṭṭhā palālaṃ attharitvā ekassa therassa adāsi, dutiyassa therassa tīhi ucchūhi daṇḍakasaṅkhepena bandhitvā tiṇena chādetvā heṭṭhā ca tiṇasantharaṃ katvā adāsi, itarassa attano kuṭiyaṃ dve tayo daṇḍake sākhāyo ca nīharitvā cīvarena paṭicchādento cīvarakuṭiṃ katvā adāsi. Te tattha vasiṃsu. Atha vibhātāya rattiyā kālasseva bhattaṃ pacitvā dantakaṭṭhañca mukhodakañca datvā saha ucchurasena bhattaṃ adāsi. Tesaṃ bhuñjitvā anumodanaṃ katvā gacchantānaṃ ekekaṃ ucchuṃ adāsi ‘‘mayhaṃ bhāgo bhavissatī’’ti. So thokaṃ maggaṃ there anugantvā nivattanto attano veyyāvaccañca dānañca ārabbha uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nivatti.
然而,甘蔗田的主人正从对面走来,碰上了正在赶路的比丘,便问道:“你们从哪儿得来的甘蔗?”比丘们回答:“是甘蔗看守人给的。”那婆罗门一听,怒火中烧,心中极为不快,咬牙切齿,被嗔恚所制伏,从后面追赶上去,用棍棒猛击甘蔗看守人,仅一击便夺去了他的性命。甘蔗看守人在临死之际,心里还在忆念着自己所造的福业,命终之后,化生至善法天众集会处。凭借那份福业的威力,一头纯白、巨大、殊胜的天界神象也随之化生。显示巴利原文
Khettasāmiko pana gacchantānaṃ bhikkhūnaṃ paṭipathena āgacchanto bhikkhū pucchi ‘‘kuto vo ucchu laddhā’’ti? ‘‘Ucchupālakena dinnā’’ti. Taṃ sutvā brāhmaṇo kupito anattamano taṭataṭāyamāno kodhābhibhūto tassa piṭṭhito upadhāvitvā muggarena taṃ paharanto ekappahāreneva jīvitā voropesi. So attanā katapuññakammameva anussaranto kālaṃ katvā sudhammādevasabhāyaṃ nibbatti. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbavaravāraṇo nibbatti.
听到甘蔗看守人的死讯后,他的父母与亲友全都泪流满面、悲泣着来到现场,所有村民也都聚集起来。在那里,他的父母开始为他办理身后事宜。就在那时,那位化生为天子的甘蔗看守人,骑上那头天界神象,由全身盛装打扮的侍从簇拥着,在五部乐器一同奏起的乐声中,率领浩大的随从队伍,以大天神的威德从天界降临,身形清晰显现在大众面前,驻足于虚空之中。当时,在场一位有智慧的人便用以下这些偈颂来问他所造的福业:显示巴利原文
Ucchupālakassa maraṇaṃ sutvā tassa mātāpitaro ceva ñātimittā ca assumukhā rodamānā taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu, sabbe ca gāmavāsino sannipatiṃsu. Tatrassa mātāpitaro sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ khaṇe so devaputto taṃ dibbahatthiṃ abhiruhitvā sabbatāḷāvacaraparivuto pañcaṅgikena tūriyena pavajjamānena mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā devalokato āgantvā tāya parisāya dissamānarūpo ākāse aṭṭhāsi. Atha naṃ tattha paṇḍitajātiko puriso imāhi gāthāhi tena katapuññakammaṃ pucchi –
是谁乘此天乘,骑着纯白大象,
伴随击奏的乐声,在虚空中备受尊崇?
显示巴利原文 ‘‘Ko nu dibbena yānena, sabbasetena hatthinā; Tūriyatāḷitanigghoso, antalikkhe mahīyati.
我们不认识您,因此询问:我们要如何才能知道您是谁呢?
显示巴利原文 ‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
他便以这些偈颂,为他阐明此义:显示巴利原文
Sopissa imāhi gāthāhi etamatthaṃ byākāsi –
“我非天神,亦非乾闼婆,也非帝释天或富兰陀罗;
我是那些名为‘善法’的天神中的一位。
显示巴利原文 ‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro aha’’nti.
我们恭敬合掌,向善法天神请问:
造何等人间之业,方能投生善法天?
显示巴利原文 ‘‘Pucchāma devaṃ sudhammaṃ, puthuṃ katvāna añjaliṃ; Kiṃ katvā mānuse kammaṃ, sudhammaṃ upapajjatī’’ti – punapi pucchi;
若人施与甘蔗屋、草屋或衣屋,
布施这三者中任一种之后,便会投生到善法天。”他再次如此解说。
显示巴利原文 ‘‘Ucchāgāraṃ tiṇāgāraṃ, vatthāgārañca yo dade; Tiṇṇaṃ aññataraṃ datvā, sudhammaṃ upapajjatī’’ti. – punapi byākāsi;
976 976. 其中,“tūriyatāḷitanigghoso”意指被击奏的五部伎乐等天乐之声,即为供养他而奏起的种种天乐之声。“Antalikkhe mahīyati”意指他安住于虚空,就在那虚空之中,被众多随从尊崇、供养。显示巴利原文
976. Tattha tūriyatāḷitanigghosoti tāḷitapañcaṅgitadibbatūriyanigghoso attānaṃ uddissa pavajjamānadibbatūriyasaddo . Antalikkhe mahīyatīti ākāse ṭhatvā ākāsaṭṭheneva mahatā parivārena pūjīyati.
977 977. “Devatānusi”:你是天神吗?意思是“你是何种天神?”“Gandhabbo”:你是乾闼婆类的天神。“Adu sakko purindado”:又或者,你是帝释天,那位因过去曾行布施而被称为‘施与者’(富兰陀罗)的帝释天吗?或者说,你是天王帝释天吗?在此,虽说帝释天与乾闼婆同属于天道,但由于此处是将它们单独列举出来,按照“牛和公牛”的比喻原理,此处的“天”应当理解为指其余的天神。显示巴利原文
977.Devatānusīti devatā nu asi, kiṃ nu tvaṃ devosīti attho. Gandhabboti gandhabbakāyikadevo asīti attho. Adu sakko purindadoti udāhu pure dadātīti ‘‘purindado’’ti vissuto sakko nusi, atha sakko devarājā asīti attho. Ettha ca satipi sakkagandhabbānaṃ devabhāve tesaṃ visuṃ gahitattā gobalibaddhañāyena tadaññadevavācako devasaddo daṭṭhabbo.
978 于是,天子心想:“回答应与提问相应。”便先否定了他们所问的天神、乾闼婆或帝释天的身份,随后说明自己是谁,说道:“我不是天,不是乾闼婆……”等等。其中,“namhi devo”的意思是:你猜测的任何天神,我都不是;我不是乾闼婆,也不是帝释天。但我是名为‘善法天’的天神——所谓‘善法天神’,是三十三天中的一类天众。据说,那位甘蔗看守人听闻了那些天神的成就后,早早便将心倾向彼处而安住。显示巴利原文
978. Atha devaputto ‘‘vissajjanaṃ nāma pucchāsabhāgena hotī’’ti tehi pucchitaṃ devagandhabbasakkabhāvaṃ paṭikkhipitvā attānaṃ ācikkhanto ‘‘namhi devo na gandhabbo’’tiādimāha. Tattha namhi devoti tayā āsaṅkito yo koci devo na homi na gandhabbo na sakko, apica kho sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro ahaṃ, sudhammā devatā nāma tāvatiṃsadevanikāyasseva aññataradevanikāyo. So kira ucchupālo tesaṃ devānaṃ sampattiṃ sutvā pageva tattha cittaṃ paṇidhāya ṭhitoti keci vadanti.
979 “Puthu”:广大,意思是充分、圆满地去做。这是为了阐明恭敬行事等含义而说。显示巴利原文
979.Puthunti mahantaṃ, paripuṇṇaṃ katvāti attho. Sakkaccakiriyādīpanatthañhetaṃ vuttaṃ.
980 当被问及通往善法天宫的车乘时,天子便如讲说鹦鹉的征兆一般,只凭所见便执取不放,宣说自己所造的福业,说偈道:“甘蔗屋……”。其中,“三中任一施与”的意思是:虽然我施与了三种屋,但以三种中的任一种也能成就此功德,因此天子以理趣总括而这样说。其余内容容易理解。显示巴利原文
980. Sudhammādevayānaṃ puṭṭho devaputto kakaṇṭakanimittaṃ vadanto viya diṭṭhamattameva gahetvā attanā katapuññaṃ ācikkhanto ‘‘ucchāgāra’’nti gāthamāha. Tattha tiṇṇaṃ aññataraṃ datvāti yadipi mayā tīṇi agārāni dinnāni, tīsu pana aññatarenāti ayamatthopi sijjhatīti nayaggāhena devaputto evamāha. Sesaṃ suviññeyyameva.
他如此解答了所问之义,又阐扬三宝功德,与父母欢喜交谈后,便回到天界。人们听闻天子的这番话,对世尊与比丘僧团生起净信与极大的敬重,准备了大量布施物品,满载车辆,前往竹林精舍,向以佛陀为首的比丘僧团行大布施,并将此事禀告世尊。世尊便依其所答叙述了问答的内容,以那件事为因缘详细说法,使他们安住于皈依与戒律之中。他们信心确立,礼敬世尊后,回到自己的村庄,在甘蔗看守者死去的地方建造了一座精舍。显示巴利原文
Evaṃ so tena pucchi tamatthaṃ vissajjetvā ratanattayaguṇaṃ pakāsento mātāpitūhi saddhiṃ sammodanaṃ katvā devalokameva gato. Manussā devaputtassa vacanaṃ sutvā bhagavati bhikkhusaṅghe ca sañjātapasādabahumānā bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā sakaṭānaṃ pūretvā veḷuvanaṃ gantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthu taṃ pavattiṃ ārocayiṃsu. Satthā taṃ pucchāvissajjanaṃ tatheva vatvā tameva atthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vitthārena dhammaṃ desetvā te saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te ca patiṭṭhitasaddhā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmaṃ upagantvā ucchupālassa mataṭṭhāne vihāraṃ kārayiṃsūti.
13. 小拉他天宫解说显示巴利原文
13. Cūḷarathavimānavaṇṇanā
“Daḷhadhammānisārassa”即《小拉车天宫》。它的起源如何呢?世尊般涅槃后,弟子们分舍利,并在各处安奉导师的舍利塔。当时,以大迦叶长老为上首,为了结集法而挑选并带领声闻弟子;直至雨安居到来前,他们为度有缘众生,各各与自己的眷属住于各处。具寿大迦旃延住于边地的一处山林僻静处。那时,在阿沙卡国的波吒厘城,阿沙卡王治理着王国。他的第一位王后之子——名叫善生的男孩,年仅十六岁,因被父王逐出国境而进入林野,依靠住在森林里的人而住在森林中。据说他在迦叶世尊的教法中出家,仅以持戒而住,以凡夫之身命终后,生于三十三天,在那里住满天寿,此后一直辗转于善趣。在此佛陀出世、世尊证得正自觉后的第三十年时,他生于阿沙卡国阿沙卡王的第一王后腹中,起名为“善生”,在大眷属的围绕中长大。显示巴利原文
Daḷhadhammānisārassāti cūḷarathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāgaṃ katvā tattha tattha satthu thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu mahākassapattherappamukhesu dhammaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu sāvakesu yāva vassūpagamanā veneyyāpekkhāya attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā mahākaccāyano paccantadese aññatarasmiṃ araññāyatane viharati. Tena samayena assakaraṭṭhe potalinagare assakarājā rajjaṃ kāreti, tassa jeṭṭhāya deviyā putto sujāto nāma kumāro soḷasavassuddesiko kaniṭṭhāya deviyā nibandhanena pitarā raṭṭhato pabbājito araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya araññe vasati. So kira kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā sīlamatte patiṭṭhito puthujjanakālakiriyaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparāparaṃ sugatiyaṃyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde bhagavato abhisambodhito tiṃsavasse assakaraṭṭhe assakarañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, ‘‘sujāto’’tissa nāmaṃ ahosi. So mahantena parivārena vaḍḍhati.
后来,善生的母亲去世,国王便立另一位公主为第一王后。后来她也生了一个儿子。国王见到儿子很欢喜,说:“贤后,你可随意求取所愿。”便赐给她一个恩赐。她将恩赐记下保留。等到善生王子年满十六岁时,她对国王说:“陛下,昔日您因见到我的儿子心生欢喜,赐予了恩赐,现在请兑现吧。”国王说:“王后,你取吧。”她说:“请将王国给我的儿子。”国王拒绝道:“去,贱婢!我有长子善生王子,如同天子一般尚在人世,你怎么说出这样的话?”王后一再纠缠却未得许可,有一天便说:“陛下,如果您坚守信诺,现在就请兑现吧。”国王心想:“我没有仔细考虑就给了她恩赐,而她又这样苦苦相逼。”心感懊悔,便召来善生王子,告知那件事,流下了眼泪。王子见父亲忧伤,也心生忧悲,流下泪来,说:“父王,请准许我,我将前往他方。”国王听后说:“我会为你另建一座城,你可以住在那里。”王子不愿意。国王又说:“我将送你去与我友好的国王那里。”他也未同意。他只是说:“父王,我去林野。”国王拥抱儿子,亲吻他的头顶,说:“我死后,你再回来继承王位。”便让他离开了。显示巴利原文
Tassa pana mātari kālakatāya rājā aññaṃ rājadhītaraṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Sāpi aparena samayena puttaṃ vijāyi. Tassā rājā puttaṃ disvā pasanno ‘‘bhadde, tayā icchitaṃ varaṃ gaṇhāhī’’ti varaṃ adāsi. Sā gahitakaṃ katvā ṭhapetvā yadā sujātakumāro soḷasavassuddesiko jāto, tadā rājānaṃ āha ‘‘deva, tumhehi mama puttaṃ disvā tuṭṭhacittehi varo dinno, taṃ idāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, devī’’ti . ‘‘Mayhaṃ puttassa rajjaṃ dethā’’ti. ‘‘Nassa, vasali, mama jeṭṭhaputte devakumārasadise sujātakumāre ṭhite kasmā evaṃ vadasī’’ti paṭikkhipi. Devī punappunaṃ nibandhanaṃ karontī manaṃ alabhitvā ekadivasaṃ āha ‘‘deva, yadi sacce tiṭṭhasi, dehi evā’’ti. Rājā ‘‘anupadhāretvā mayā imissā varo dinno, ayañca evaṃ vadatī’’ti vippaṭisārī hutvā sujātakumāraṃ pakkositvā tamatthaṃ ārocetvā assūni pavattesi. Kumāro pitaraṃ socamānaṃ disvā domanassappatto assūni pavattetvā ‘‘anujānāhi, deva, ahaṃ aññattha gamissāmī’’ti āha. Taṃ sutvā raññā ‘‘aññaṃ te nagaraṃ māpessāmi, tattha vaseyyāsī’’ti vutte kumāro na icchi. ‘‘Mama sahāyānaṃ rājūnaṃ santike pesessāmī’’ti ca vutte tampi nānujāni. Kevalaṃ ‘‘deva, araññaṃ gamissāmī’’ti āha. Rājā puttaṃ āliṅgitvā sīse cumbitvā ‘‘mamaccayena idhāgantvā rajje patiṭṭhahā’’ti vatvā vissajjesi.
他进入林野,依止林居者而住。一日,外出猎鹿。往昔沙门生涯中的一位善友天子,出于慈愍,化作鹿形引诱他奔跑,来到具寿大迦旃延的住所附近后,便消失不见。善生心想:“我这就捉住它。”随即追至长老的住处,不见鹿的踪影,只见长老坐于叶屋之外,他便倚着弓脚站在一旁。长老望见他,已然了知其全部情由,出于悲悯,佯作不知而行摄受,说道:显示巴利原文
So araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya vasanto ekadivasaṃ migavaṃ gato. Tassa samaṇakāle sahāyavaro eko devaputto hitesitāya migarūpena taṃ palobhento dhāvitvā āyasmato mahākaccāyanassa vasanaṭṭhānasamīpaṃ patvā antaradhāyi. So ‘‘imaṃ migaṃ idāni gaṇhissāmī’’ti upadhāvanto therassa vasanaṭṭhānaṃ patvā taṃ apassanto bahi paṇṇasālāya theraṃ nisinnaṃ disvā tassa samīpe cāpakoṭiṃ olubbha aṭṭhāsi. Thero taṃ oloketvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ tassa pavattiṃ ñatvā anuggaṇhanto ajānanto viya saṅgahaṃ karonto –
你倚着这张坚固殊胜、以精髓之木制成的弓,站立在此;
你是刹帝利王子,还是林中猎户?
显示巴利原文 ‘‘Daḷhadhammā nisārassa, dhanuṃ olubbha tiṭṭhasi; Khattiyo nusi rājañño, adu luddo vanecaro’’ti. –
其中,“daḷhadhammā”指坚硬的弓。所谓坚硬的弓,即具有两千力强度的弓。“两千力”的意思是:当弓上好弦,弦上系上铅块等重物,握住弓把,将弓向上提起至约一支箭的高度时,重物便脱离地面。“nisārassa”指无上精华,即用最殊胜、最精华木材所制成的弓,也就是用更优良木材制成的弓。“olubbha”指倚靠,即按住、支撑。“rājañño”此处指王子。“vanecaro”指林栖者,即在林中活动者、猎户。显示巴利原文
Pucchi. Tattha daḷhadhammāti daḷhadhanu. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati. Dvisahassathāmanti ca yassa āropitassa jiyāya baddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Nisārassāti niratisayasārassa visiṭṭhasārassa rukkhassa dhanuṃ, sāratararukkhamayaṃ dhanunti attho. Olubbhāti sannirumbhitvā. Rājaññoti rājakumāro. Vanecaroti vanacaro.
于是,善生王子表明自己的身份,说道:显示巴利原文
Atha so attānaṃ āvikaronto –
“尊者!我是阿沙卡王的儿子,如今在林间居住;
比丘!我报上名字:我名善生,大家都这样称呼我。”
显示巴利原文 ‘‘Assakādhipatissāhaṃ, bhante putto vanecaro; Nāmaṃ me bhikkhu te brūmi, sujāto iti maṃ vidū.
‘‘Mige gavesamānohaṃ, ogāhanto brahāvanaṃ; Migaṃ tañceva nāddakkhiṃ, tañca disvā ṭhito aha’’nti. –
他说。其中,“assakādhipatissa”指阿湿迦国的统治者,即阿湿迦王;“bhikkhū”是对长老的称呼;“mige gavesamāno”是指寻觅鹿、野猪等猎物,也就是正在狩猎。显示巴利原文
Āha. Tattha assakādhipatissāti assakaraṭṭhādhipatino assakarājassa. Bhikkhūti theraṃ ālapati. Mige gavesamānoti migasūkarādike gavesanto, migavaṃ carantoti attho.
长老听后,便与他寒暄,说道:显示巴利原文
Taṃ sutvā thero tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto –
善来,大福德者,你来得正是时候;
请从此处取水,洗净你的双足吧。
显示巴利原文 ‘‘Svāgataṃ te mahāpuñña, atho te adurāgataṃ; Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.
此清凉饮水,从山窟中取来;
王子啊,饮了此水后,请坐到敷具上吧。
显示巴利原文 ‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Rājaputta tato pitvā, santhatasmiṃ upāvisā’’ti. – āha;
984 984. 这里,“adurāgata”指没有困难地到来,意思是:大福者,你的到来是善来,你毫无难来之处,而且能令你我都生起欢喜,这便是它的含义。另有版本作“adhunāgata”,意思是现在到来。显示巴利原文
984. Tattha adurāgatanti durāgamanavajjitaṃ, mahāpuñña, te idhāgamanaṃ svāgataṃ, na te appakampi durāgamanaṃ atthi tuyhañca mayhañca pītisomanassajananatoti adhippāyo. ‘‘Adhunāgata’’ntipi pāṭho, idāni āgamananti attho.
985 “santhatasmiṃ upāvisā”的意思是:不可直接坐于无敷物的地上,而应坐在草敷的垫子上。显示巴利原文
985.Santhatasmiṃ upāvisāti anantarahitāya bhūmiyā anisīditvā amukasmiṃ tiṇasanthārake nisīdāti.
于是,王子接受了长老的款待,说道:显示巴利原文
Tato rājakumāro therassa paṭisanthāraṃ sampaṭicchanto āha –
大牟尼啊,您的话语确实善美、动人;
您的话语无过失、富有意义、悦耳动听,您是思量之后,才宣说其义。
显示巴利原文 ‘‘Kalyāṇī vata te vācā, savanīyā mahāmuni; Nelā atthavatī vaggu, mantvā atthañca bhāsasi.
您林居有何喜乐?牟尼牛王啊,请答所问;听闻您的语道之后,我们将遵行那带来真舍利益的法句。
听闻您的语道之后,我们将遵行那带来真舍利益的法句。
显示巴利原文 ‘‘Kā te rati vane viharato, isinisabha vadehi puṭṭho; Tava vacanapathaṃ nisāmayitvā, atthadhammapadaṃ samācaremase’’ti.
986 此处,「善美」即美好、美妙。「堪闻」为适合听闻。「无过失」即无有瑕疵。「具义」是与义相应,具备现法利益等利益。「悦耳」即甜美。「思量」是了知,以慧决定。「义」即不偏离于义,带来纯粹的利益。显示巴利原文
986. Tattha kalyāṇīti sundarā sobhanā. Savanīyāti sotuṃ yuttā. Nelāti niddosā. Atthavatīti atthayuttā diṭṭhadhammikādinā hitena upetā. Vaggūti madhurā. Mantvāti jānitvā paññāya paricchinditvā. Atthanti atthato anapetaṃ ekantahitāvahaṃ.
987 「牟尼中的圣牛」(Isinisabha):在众牟尼中,他如良种马般的圣牛。 「语道」(vacanapathaṃ):即语言。语言正是通达义理的途径,故称为“语道”。 「我们应行持带来利益的法句」(atthadhammapadaṃ samācaremase):我们应遵行那于现世与来世皆能带来利益的戒等法聚。显示巴利原文
987.Isinisabhāti isīsu nisabha ājānīyasadisa. Vacanapathanti vacanaṃ. Vacanameva hi atthādhigamassa upāyabhāvato ‘‘vacanapatha’’nti vuttaṃ. Atthadhammapadaṃsamācaremaseti idha ceva samparāye ca atthāvahaṃ sīlādidhammakoṭṭhāsaṃ paṭipajjāmase.
现在,长老宣说与其正行相称的话语:显示巴利原文
Idāni thero attano sammāpaṭipattiṃ tassa anucchavikaṃ vadanto –
不伤害一切众生,是我们所喜爱的;
远离偷盗、邪淫与饮酒。
显示巴利原文 ‘‘Ahiṃsā sabbapāṇīnaṃ, kumāramhāka ruccati; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārati.
远离、平等行、多闻与知恩;
这些法于现法应被希求、应被赞叹。”——长老这样说。
显示巴利原文 ‘‘Ārati samacariyā ca, bāhusaccaṃ kataññutā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, dhammā ete pasaṃsiyā’’ti. – āha;
989 在此偈中,“远离与平等行”:即如前所说的远离恶法、回避恶法,以及身平等性等平等行。“多闻”:即对教理的多闻。“知恩”:即知晓他人对自己所施的恩惠。“应被希求”:即被那些志求利益的善男子从各方面所希求。“这些法”:即如所说无害等法。“应被赞叹”:即应被智者赞叹。显示巴利原文
989. Tattha ārati samacariyā cāti yathāvuttā ca pāpadhammato ārati, paṭivirati kāyasamatādisamacariyā ca. Bāhusaccanti pariyattibāhusaccaṃ. Kataññutāti parehi attano katassa upakārassa jānanā. Pāsaṃsāti atthakāmehi kulaputtehi pakārato āsaṃsitabbā. Dhammā eteti ete yathāvuttā ahiṃsādidhammā. Pasaṃsiyāti viññūhi pasaṃsitabbā.
这样,长老对他说了与之相应的正行道后,以未来分智观察寿行,见“仅剩五个月”,便令他心生悚惧,为使他坚固地安立于正行道,而说此偈:显示巴利原文
Evaṃ thero tassa anucchavikaṃ sammāpaṭipattiṃ vatvā anāgataṃsañāṇena āyusaṅkhāre olokento ‘‘pañcamāsamattamevā’’ti disvā taṃ saṃvejetvā daḷhaṃ tattha sammāpaṭipattiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ imaṃ gāthamāha –
死已近在你眼前,不过五个月间;
王子,你当自知,并使自己解脱。
显示巴利原文 ‘‘Santike maraṇaṃ tuyhaṃ, oraṃ māsehi pañcahi; Rājaputta vijānāhi, attānaṃ parimocayā’’ti.
此处,「使自己解脱」的意思是:将自己从恶趣之苦中解脱出来。显示巴利原文
Tattha attānaṃ parimocayāti attānaṃ apāyadukkhato mocehi.
于是,王子为求自身解脱的方法,便问道:显示巴利原文
Tato kumāro attano muttiyā upāyaṃ pucchanto āha –
我应去往何方国土,以何种业、何等男子的作为,
又或以何种明,而成为不老不死者?
显示巴利原文 ‘‘Katamaṃ svāhaṃ janapadaṃ gantvā, kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ; Kāya vā pana vijjāya, bhaveyyaṃ ajarāmaro’’ti.
在此,「katamaṃ svāhaṃ」即 katamaṃ su ahaṃ,意为“究竟是哪一个呢?”「kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ」一句含有省略,应补足为“作了什么业、又作了什么男子之事后”。「porisaṃ」即指男子应行之事。显示巴利原文
Tattha katamaṃ svāhanti katamaṃ su ahaṃ, katamaṃ nūti attho. Kiṃ kammaṃ kiñca porisanti katvāti vacanaseso. Porisanti purisakiccaṃ.
于是,那位长老为他说法,说出以下偈颂:显示巴利原文
Tato thero tassa dhammaṃ desetuṃ imā gāthāyo avoca –
并无如是之处,亦无业、明与人的努力,
往至其处后,凡夫便可不老不死,王子啊。
显示巴利原文 ‘‘Na vijjate so padeso, kammaṃ vijjā ca porisaṃ; Yattha gantvā bhave macco, rājaputtājarāmaro.
拥有巨大财富、广大受用,乃至统御国土的刹帝利们,
即使财谷丰足,他们也同样无法免于老去与死亡。
显示巴利原文 ‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.
如果你们听说过安陀迦文荼诸子,他们英勇、雄健、所向无敌,
他们也同样寿尽而死,如同那些被视为常住不灭的事物,终归坏散。
显示巴利原文 ‘‘Yadi te sutā andhakaveṇḍuputtā, sūrā vīrā vikkantappahārino; Tepi āyukkhayaṃ pattā, viddhastā sassatīsamā.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,旃陀罗与补羯娑,
这些及其他出身的人们,也同样不能免除老与死。
显示巴利原文 ‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.
那些念诵梵天所构思的“六支”真言的人,
这些以及其他具足“明”的人,他们同样不是不老不死的。
显示巴利原文 ‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ; Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.
‘‘Isayo cāpi ye santā, saññatattā tapassino; Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.
修习成就的阿拉汉,所作已办,无漏,
他们舍弃此身,因福与非福皆已灭尽。
显示巴利原文 ‘‘Bhāvitattāpi arahanto, katakiccā anāsavā; Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti.
992 此处“到了之后”的意思是:到了某个地方,通过身的努力及其他努力,证得业、明与精进,达到之后便成为不老不死。显示巴利原文
992. Tattha yattha gantvāti yaṃ padesaṃ gantvā kammaṃ vijjaṃ porisañca kāyapayogena itarapayogena ca upagantvā pāpuṇitvā bhaveyya ajarāmaroti attho.
993 “大富者”:他们拥有从最低程度开始积聚、数量达百千等的大量财富,故称大富者。“大受用者”:他们拥有庞大的受用,即可以三瓮等货币来开支的财富。“有国者”:指国土的主人,即统治数由旬范围国土之人。“刹帝利”:指出身刹帝利种姓。“丰裕财富谷物者”:指拥有大量财富与谷物积聚,足以供给自己与随从七八年之需的人。然而,即便具备大富等特质,他们也不免老死。意思是,他们终究受老死之法所支配,当老死降临时,无可阻挡。这是要义。显示巴利原文
993. Heṭṭhimakoṭiyā koṭisatādiparimāṇaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ mahantaṃ dhanaṃ etesanti mahaddhanā. Kumbhattayādikahāpaṇaparibbayo mahanto bhogo etesanti mahābhogā. Raṭṭhavantoti raṭṭhasāmikā, anekayojanaparimāṇaṃ raṭṭhaṃ pasāsantāti adhippāyo. Khattiyāti khattiyajātikā. Pahūtadhanadhaññāseti mahādhanadhaññasannicayā, attano parisāya ca sattaṭṭhasaṃvaccharapahonakadhanadhaññasannicayā. Tepi no ajarāmarāti jarāmaraṇadhammā eva, mahaddhanatādīnipi tesaṃ upari nipatantaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkontīti attho.
994 “安达卡韦恩都之子”:指众所周知的安达卡韦恩都的儿子们。“英勇者”:具有勇力之人。“勇猛者”:具有精进之人。“制胜降伏者”:由于他们的英勇勇猛,能够超越、压制并打击敌军势力。“已灭者”:已完全毁灭。“如常住者”:在家族相续上,他们如同日、月等常住之物,其实只是短暂存续的家族世系。这是其义。显示巴利原文
994.Andhakaveṇḍuputtāti andhakaveṇḍussa puttāti paññātā. Sūrāti sattimanto. Vīrāti vīriyavanto. Vikkantappahārinoti sūravīrabhāveneva paṭisattubalaṃ vikkamma pasayha paharaṇasīlā. Viddhastāti vinaṭṭhā. Sassatīsamāti kulaparamparāya sassatīhi candasūriyādīhi samānā, tepi acirakālapavattakulanvayāti attho.
995 “以出生”是指凭借自己的出生。即使他们的出生再殊胜,也无法阻止老死。这是其义。显示巴利原文
995.Jātiyāti attano jātiyā, visiṭṭhatarā pana jātipi nesaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkotīti attho.
996 「咒」指吠陀。「六支」即由劫、声明、词源、音律、韵律、星相天文这六支所组成。「梵天所思维」:指阿吒迦等梵天以慧眼所照见、所思惟。显示巴利原文
996.Mantanti vedaṃ. Chaḷaṅganti kappabyākaraṇaniruttisikkhāchandovicitijotisatthasaṅkhātehi chahi aṅgehi chaḷaṅgaṃ. Brahmacintitanti brahmehi aṭṭhakādīhi cintitaṃ paññācakkhunā diṭṭhaṃ.
997 「寂静的」:指身业、语业已寂静。「已调伏的」:指心已调伏。「苦行者的」:指依止于苦行。显示巴利原文
997.Santāti upasantakāyavacīkammantā. Saññatattāti saññatacittā. Tapassinoti tapanissitā.
现在,王子说明自己应作之事——显示巴利原文
Idāni kumāro attanā kattabbaṃ vadanto –
999 (此处编号“999”无巴利文内容,应是章节编号)显示巴利原文
999.
大牟尼啊,您所说的偈颂善说而富有意义;
我已深为您的善说法义所触动,请您成为我的皈依。
显示巴利原文 ‘‘Subhāsitā atthavatī, gāthāyo te mahāmuni; Nijjhattomhi subhaṭṭhena, tvañca me saraṇaṃ bhavā’’ti. –
他说。其中,“已被触证”:指已被法的威力之想所触动,得以成就信解。“由于善说”:即因被很好地宣说。显示巴利原文
Āha . Tattha nijjhattomhīti nijjhāpito dhammojasaññāya saññattigato amhi. Subhaṭṭhenāti suṭṭhu bhāsitena.
于是,长老教导他,并诵出这首偈颂——显示巴利原文
Tato thero taṃ anusāsanto imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Mā maṃ tvaṃ saraṇaṃ gaccha, tameva saraṇaṃ vaja; Sakyaputtaṃ mahāvīraṃ, yamahaṃ saraṇaṃ gato’’ti.
于是,王子说:显示巴利原文
Tato rājakumāro āha –
‘‘Katarasmiṃ so janapade, satthā tumhāka mārisa; Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti.
继而,长老说:显示巴利原文
Puna thero āha –
在东方国土,出身于奥咖咖家族者;
那里曾有一位人中俊杰,然而他已般涅槃。
显示巴利原文 ‘‘Puratthimasmiṃ janapade, okkākakulasambhavo; Tatthāsi purisājañño, so ca kho parinibbuto’’ti.
此处,因长老所坐之处,相对于中央地区属于东方,故说“于东方国土”。显示巴利原文
Tattha therena nisinnapadesato majjhimadesassa pācīnadisābhāgattā vuttaṃ ‘‘puratthimasmiṃ janapade’’ti.
如此,那位王子听闻长老说法后,心生净信,便安住于皈依与戒之中。因此说:显示巴利原文
Evaṃ so rājaputto therassa dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Tena vuttaṃ –
君啊,如果您的导师佛陀尚住于世,
纵有千由旬之遥,我也必定前往亲近侍奉。
显示巴利原文 ‘‘Sace hi buddho tiṭṭheyya, satthā tumhāka mārisa; Yojanāni sahassāni, gaccheyyaṃ payirupāsituṃ.
然而,尊者,你们的导师既已般涅槃,
我今皈依那已般涅槃的大雄。
显示巴利原文 ‘‘Yato ca kho parinibbuto, satthā tumhāka mārisa; Nibbutampi mahāvīraṃ, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
我即受持不杀生,于世间远离一切不与取;
我不饮酒,不妄语,安住于自己的妻子便得满足。
显示巴利原文 ‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti.
当王子如此安住于皈依与戒律之后,长老便这样对他说:“王子,你在此处住于林野并无意义,你命不久矣,五个月内便会死去。因此你应回到父亲身边,广行布施等福德,以生天为归趣。”说完后,便将自己的舍利交予他,让他离去。王子临行时说:“尊者,我遵从您的教导,这就从那里回去,也请诸位尊者出于慈悯,前来那里看望我。”得知尊者默许后,他便顶礼、右绕尊者,前往父王的城邑,进入园林,向国王禀报了自己的到来。显示巴利原文
Evaṃ pana taṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitaṃ thero evamāha ‘‘rājakumāra, tuyhaṃ idha araññavāsena attho natthi, na ciraṃ tava jīvitaṃ, pañcamāsabbhantare eva kālaṃ karissasi, tasmā tava pitu santikameva gantvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo bhaveyyāsī’’ti vatvā attano santike dhātuyo datvā vissajjesi. So gacchanto ‘‘ahaṃ, bhante, tumhākaṃ vacanena ito gamissāmi, tumhehipi mayhaṃ anukampāya tattha āgantabba’’nti vatvā therassa adhivāsanaṃ viditvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitu nagaraṃ gantvā uyyānaṃ pavisitvā attano āgatabhāvaṃ rañño nivedesi.
国王听了之后,便带着眷属前往园林,拥抱王子后将他带回后宫,想为他举行灌顶。王子说:“大王,我寿命短促,再过四个月便会死去,我要王位做什么?我想依靠您来修习福德。”接着便宣说了长老的德行以及三宝的威神力。国王听后心生悚惧,对三宝和长老生起了净信,于是建造了一座大寺院,派遣使者前往尊者大迦旃延处。尊者也出于慈悯,为国王及大众而来。国王与眷属远远地便出迎,恭请尊者进入寺院,以四种资具虔诚供养承事,并安住于皈依与戒律。王子亦受持戒律,虔诚地侍奉长老与比丘众,行布施、听闻佛法。四个月后去世,往生三十三天。以其福德力故,现出一辆七宝所成、方圆七由旬的天车,并有数千天女随从。显示巴利原文
Taṃ sutvā rājā saparivāro uyyānaṃ gantvā kumāraṃ āliṅgitvā antepuraṃ netvā abhisiñcitukāmo ahosi. Kumāro ‘‘deva, mayhaṃ appakaṃ āyu, ito catunnaṃ māsānaṃ accayena maraṇaṃ bhavissati, kiṃ me rajjena, tumhe nissāya puññameva karissāmī’’ti vatvā therassa guṇaṃ ratanattayassa ca ānubhāvaṃ pavedesi. Taṃ sutvā rājā saṃvegappatto ratanattaye ca there ca pasannamānaso mahantaṃ vihāraṃ kāretvā mahākaccāyanattherassa santike dūtaṃ pāhesi. Theropi rājānaṃ mahājanañca anuggaṇhanto āgacchi. Rājā ca saparivāro dūratova paccuggamanaṃ katvā theraṃ vihāraṃ pavesetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanto saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Kumāro ca sīlāni samādiyitvā theraṃ bhikkhū ceva sakkaccaṃ upaṭṭhahanto dānāni dadanto dhammaṃ suṇanto catunnaṃ māsānaṃ accayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa puññānubhāvena sattaratanapaṭimaṇḍito sattayojanappamāṇo ratho uppajji, anekāni cassa accharāsahassāni parivāro ahosi.
国王为王子的遗体举行了隆重的仪式,又对比丘僧团广设大布施,并供养塔庙。那时大众聚集,长老亦与随从来到此处。这时,这位天子观察自己所修的善业,出于感恩之心,心想:‘我当前去顶礼长老,并令教法的功德彰显于世。’于是乘着天车,带领众多随从显现身形,下车后顶礼长老双足,与父亲互相问候之后,合掌恭敬地站在长老面前。长老以这些偈颂问道:显示巴利原文
Rājā kumārassa sarīrasakkāraṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca mahādānaṃ pavattetvā cetiyassa pūjaṃ akāsi, tattha mahājano sannipati, theropi saparivāro taṃ padesaṃ upagañchi. Atha devaputto attanā katakusalakammaṃ oloketvā kataññutāya ‘‘gantvā theraṃ vandissāmi, sāsanaguṇe ca pākaṭe karissāmī’’ti cintetvā dibbarathaṃ āruyha mahatā parivārena dissamānarūpo āgantvā rathā oruyha therassa pāde vanditvā pitarā saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā theraṃ payirupāsamāno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero imāhi gāthāhi pucchi –
犹如千光赫奕、大光明的太阳,依次照耀天空的各方;
你的这辆大车亦复如是,周匝七由旬。
显示巴利原文 ‘‘Sahassaraṃsīva yathāmahappabho, disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamaṃ; Tathāpakāro tavāyaṃ mahāratho, samantato yojanasattamāyato.
以金板全面覆盖,车首以珍珠与摩尼宝珠交织严饰;
琉璃所成、善加雕琢的纹彩,令金银熠熠生辉。
显示巴利原文 ‘‘Suvaṇṇapaṭṭehi samantamotthaṭo, urassa muttāhi maṇīhi cittito; Lekhā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhenti veḷuriyamayā sunimmitā.
马首以琉璃所成,轭以赤宝所饰;
骏马心速,系以金银之辔,光彩辉耀。
显示巴利原文 ‘‘Sīsañcidaṃ veḷuriyassa nimmitaṃ, yugañcidaṃ lohitakāya cittitaṃ; Yuttā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhanti assā ca ime manojavā.
你立于金车之上,犹如驾乘千辇的帝释天王;
我今问你,具足荣光与善巧者:你是如何获得这广大荣光的?
显示巴利原文 ‘‘So tiṭṭhasi hemarathe adhiṭṭhito, devānamindova sahassavāhano; Pucchāmi tāhaṃ yasavanta kovidaṃ, kathaṃ tayā laddho ayaṃ uḷāro’’ti.
1007 这里的「千光者」是指太阳。因它放射出不可计数的光芒,故得此名。「如其大光」意指与自身之广大相称的光明。正如同太阳轮在广大上无与伦比,其光芒亦然。实际上,它在一瞬间便遍照三大洲,稳固而住。「如它在空中行进时照曜四方」,是说如同太阳在空中朝某一方向运行时普照四方那样。「如是之相」即指这种样貌。「你的这个」指的是属于你的这一事物。显示巴利原文
1007. Tattha sahassaraṃsīti sūriyo. So hi anekasahassaraṃsimantatāya ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuccati. Yathāmahappabhoti attano mahattassa anurūpappabho. Yathā hi mahattena sūriyamaṇḍalena sadisaṃ jotimaṇḍalaṃ natthi, evaṃ pabhāyapi. Tathā hi taṃ ekasmiṃ khaṇe tīsu mahādīpesu ālokaṃ pharantaṃ tiṭṭhati. Disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamanti nabhe ākāse yatheva disaṃ anukkamanto gacchanto yathā yena pakārena bhāti dibbati jotati. Tathāpakāroti tādisākāro. Tavāyanti tava ayaṃ.
1008 「以金带」是指以黄金制成的板条。「周围覆盖」即从四面遮盖。「胸」:此指车的胸膛,也就是车轭的根部。「纹理」指用琉璃制成的花鬘、藤蔓等雕刻纹路。由于这些纹路在金带和银带上皆可显现,故经文说“金与银的”。「令美丽」即令战车焕发光彩。显示巴利原文
1008.Suvaṇṇapaṭṭehīti suvaṇṇamayehi paṭṭehi. Samantamotthaṭo samantato chādito. Urassāti uro assa, rathassa uroti ca īsāmūlaṃ vadati. Lekhāti veḷuriyamayā mālākammalatākammādilekhā. Tāsaṃ suvaṇṇapaṭṭesu ca rajatapaṭṭesu ca dissamānattā vuttaṃ ‘‘suvaṇṇassa ca rūpiyassa cā’’ti. Sobhentīti rathaṃ sobhayanti.
1009 「头」:指车辕的头端。「琉璃所造」即由琉璃制成,意为琉璃宝石所成。「以红色」:指用红宝石,或任何种类的红色宝石。「连接物」:指用以系缚的物品;又可具体说,“金与银的绳索”是指金制与银制的绳索,也就是锁链。显示巴利原文
1009.Sīsanti rathakubbarasīsaṃ. Veḷuriyassa nimmitanti veḷuriyena nimmitaṃ, veḷuriyamaṇimayanti attho. Lohitakāyāti lohitakamaṇinā, yena kenaci rattamaṇinā vā. Yuttāti yojitā, atha vā yottā suvaṇṇassa ca rūpiyassa cāti suvaṇṇamayā ca rūpiyamayā ca yottā, saṅkhalikāti attho.
1010 「安住」:指以自身的天神通力,摄持整个区域后屹立不动。「千乘」:指套上千匹马的车乘,意思是帝释天所乘、由千匹良马牵引的车驾。「具荣者」:是称呼语,意为拥有荣光者。「善巧者」:指具足善巧智慧的人,或指精通驭车术的人。「此广大的」:指这广大的、崇高的荣光。显示巴利原文
1010.Adhiṭṭhitoti attano deviddhiyā sakalamidaṃ ṭhānaṃ abhibhavitvā ṭhito. Sahassavāhanoti sahassayuttavāhano, sahassaājānīyayuttaratho devānamindo yathāti adhippāyo. Yasavantāti ālapanaṃ, yasassīti attho. Kovidanti kusalañāṇavantaṃ, rathārohane vā chekaṃ. Ayaṃ uḷāroti ayaṃ uḷāro mahanto yasoti adhippāyo.
天子被长老如此询问后,便以这些偈颂回答:显示巴利原文
Evaṃ therena puṭṭho devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
‘‘Sujāto nāmahaṃ bhante, rājaputto pure ahuṃ; Tvañca maṃ anukampāya, saññamasmiṃ nivesayi.
‘‘Khīṇāyukañca maṃ ñatvā, sarīraṃ pādāsi satthuno; Imaṃ sujāta pūjehi, taṃ te atthāya hehiti.
于是,我以香与花鬘恭敬供养后,一心专注;
舍弃人身之后,我投生到了喜悦园。
显示巴利原文 ‘‘Tāhaṃ gandhehi mālehi, pūjayitvā samuyyuto; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
在那美丽悦意的喜悦林园中,种种鸟群聚集其间;
我被天女们前呼后拥,以舞蹈与歌唱尽情享乐。
显示巴利原文 ‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1012-3 1012-3. 在这里,「身」(sarīraṃ) 指的是「身界」(sarīradhātuṃ)。「必将」(hehiti) 就是「将是」(bhavissati)。「妥善准备」(samuyyuto) 意思是「妥善安排」(sammā uyyutto),其含义是「适当与妥善准备」(yuttappayutto)。显示巴利原文
1012-3. Tattha sarīrantī sarīradhātuṃ. Hehitīti bhavissati. Samuyyutoti sammā uyyutto, yuttappayuttoti attho.
如是,天子向长老讲明所问之义后,礼拜长老,右绕致敬,告别父亲,登上车乘,返回了天界。长老则将此事作为本生的因由,向在座的会众详细开示佛法。此次说法,大众获益甚深。后来,长老于结集时,将自己与天子的全部对话,原原本本地禀告了负责结集法的比丘们,他们便依此将其收录于结集之中。显示巴利原文
Evaṃ devaputto therena pucchitamatthaṃ kathetvā theraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitaraṃ āpucchitvā rathaṃ āruyha devalokameva gato. Theropi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammakathaṃ kathesi. Sā dhammakathā mahājanassa sātthikā ahosi. Atha thero taṃ sabbaṃ attanā ca tena ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ ārocesi, te ca taṃ tathā saṅgahaṃ āropesunti.
第十四 大车天宫的解释显示巴利原文
14. Mahārathavimānavaṇṇanā
“套着千匹骏马,以马为驾的华美”——这是大车天宫。它的起源是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,尊者大目犍连依照前面所说的方法游历天界,于三十三天中,一位名叫牧牛的天子从自己的天宫出来,登上一辆套着千匹马的巨大天车,被众多眷属前后围绕,以广大的天威神力前往园林娱乐。此时,尊者出现在天子不远处。天子一见,便生起恭敬仰慕之心,急忙从车上下来,来到近前,以五体投地礼敬,随后合掌高举过顶,站立一旁。显示巴利原文
Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhanti mahārathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavane gopālassa nāma devaputtassa attano vimānato nikkhamitvā sahassayuttaṃ mahantaṃ dibbarathaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānakīḷanatthaṃ gacchantassa avidūre pāturahosi. Taṃ disvā devaputto sañjātagāravabahumāno sahasā rathato oruyha upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsi.
他过去所造的业行如下:据说,他曾以金花环供养毗婆尸世尊,并发愿说:“以此福业之力,愿我生生世世都能获得黄金所成的胸饰花环。”发此愿后,他在无量劫中唯于善趣流转。于迦叶世尊时,他投生在纪基迦尸王的第一王后胎中,如愿获得了金花环,由此得名“胸饰花环”。这位宛如天女的公主,她的老师是一位名叫牧牛的婆罗门。他为迦叶世尊和声闻僧团举办了无与伦比的大布施等。然而,由于根器尚未成熟,他虽然听闻了导师为他自己和公主所宣说的法,却未能证得殊胜境界,便以凡夫之身命终。依凭所积福德之力,他转生到三十三天,住在一座方圆百由旬的黄金天宫中。那里有数千万天女为其眷属,并出现了一辆七宝所成、套着千匹骏马的天车。此车车厢彩绘分明,发出的音声柔和悦耳,自身的光芒甚至遮住了日轮,犹如一辆天界的骏马宝车。显示巴利原文
Tassidaṃ pubbakammaṃ – so kira vipassiṃ bhagavantaṃ suvaṇṇamālāya pūjetvā ‘‘imassa puññassa ānubhāvena mayhaṃ bhave bhave sovaṇṇamayā uracchadamālā nibbattatū’’ti katapaṇidhānāya anekakappesu sugatīsuyeva saṃsarantiyā kassapassa bhagavato kāle kikissa kāsirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattāya yathāpaṇidhānaṃ suvaṇṇamālālābhena ‘‘uracchadamālā’’ti laddhanāmāya devakaññāsadisāya rājadhītāya ācariyo gopālo nāma brāhmaṇo hutvā sasāvakasaṅghassa kassapassa bhagavato asadisadānādīni mahādānāni pavattetvā indriyānaṃ aparipakkabhāvena attānaṃ rājadhītarañca uddissa satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvāpi visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto puthujjanakālakiriyameva katvā yathūpacitapuññānubhāvena tāvatiṃsesu yojanasatike kanakavimāne nibbatti, anekakoṭiaccharāparivāro ahosi, sattaratanamayo cassa sahassayutto suvibhattabhittivicitto siniddhamadhuranigghoso attano pabhāsamudayena avahasanto viya divaṅkaramaṇḍalaṃ dibbo ājaññaratho nibbatti.
他在那里尽享天寿,受用天界福乐之后,便在天界中辗转轮回。值此佛法出世之时,由于彼业的余报,他获得了如前所述的福乐富有,成为一位同样名叫“牧牛”的天子,生于三十三天。正是以此因缘,经中说:“那时,尊者大目犍连……合掌齐顶,恭敬而立。”显示巴利原文
So tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena yathāvuttasampattivibhavo gopālo eva nāma devaputto hutvā tāvatiṃsesuyeva nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno…pe… añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsī’’ti.
尊者大目犍连便以这些偈颂询问那位上前站着的天子:显示巴利原文
Evaṃ pana upasaṅkamitvā ṭhitaṃ taṃ devaputtaṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi pucchi –
这辆车套着千匹骏马,庄严华美,你登上了这辆饰有种种图案的车;
你巡行于园林之间,犹如富兰陀罗,亦如众生之主婆娑婆。
显示巴利原文 ‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhaṃ, āruyhimaṃ sandanaṃ nekacittaṃ; Uyyānabhūmiṃ abhito anukkamaṃ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
你的两根车辕皆为黄金所造,与横杆、车肩紧密相连;
车上饰有善生之簇,由人中雄杰所打造,熠熠生辉,犹如十五的明月。
显示巴利原文 ‘‘Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṃsehi atīva saṅgatā; Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocati pannaraseva cando.
它有悦耳之音、清净光泽,且手持拂尘的手臂闪耀光辉。
显示巴利原文 ‘‘Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṃ, bahūhi nānāratanehi cittito; Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
这些轮毂由心意化现而成,庄严于车的双轮之间与中央。
显示巴利原文 ‘‘Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā; Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
‘‘Anekacittāvatato ratho ayaṃ, puthū ca nemī ca sahassaraṃsiko; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
头顶上有一件由宝石与月亮装饰而成的饰品,恒常清净、美妙、光辉灿烂;
金色条纹密布交织,极为紧密,又如琉璃的纹路那般极为闪耀。
显示巴利原文 ‘‘Sirasmiṃ cittaṃ maṇicandakappitaṃ, sadā visuddhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ; Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṃ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
这些以宝石与月光制成的缰绳,驾驭者的双臂俊美而矫健,犹若梵天;
它们体形巨大,魁梧有力,疾速如闪电,能了知你的心意,便如此随顺而行。
显示巴利原文 ‘‘Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā; Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṃsare.
这四支行伍会合并进,了知你的心意,便如此随顺而行;
它们平稳地拉着车,温和柔顺不浮躁,这最胜的骏马悠然自得。
显示巴利原文 ‘‘Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṃsare; Samaṃ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttamā.
它们抖擞扬蹄,踢踏落地,精美的马饰随之沙沙作响;
它们发出的声音如此悦耳,犹如五种乐器齐鸣。
显示巴利原文 ‘‘Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
车的轰响、饰物的碰击,以及马蹄的嗒嗒声,皆令人震撼;
群聚之处,悦耳之声清晰可闻,犹如乾闼婆的各种乐音回荡在绚烂的园林中。
显示巴利原文 ‘‘Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṃsanāya ca; Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane.
她们立于车上,眼如斑鹿圆眸,长睫含笑,言语亲切;
身披琉璃珠网,肌肤细滑,为诸天与乾闼婆上首所崇敬。
显示巴利原文 ‘‘Rathe ṭhitātā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṃvadā; Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
她们身着赤红、红褐与黄色的衣裳,眼睛宽长,眸子红润;
她们出身善家族,身姿苗条,笑容纯净,站在车上合掌恭候。
显示巴利原文 ‘‘Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā; Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们佩戴贝壳臂钏,身着华服,腰肢纤细,大腿与乳房丰满。
她们手指圆润,面庞姣好,极为悦目;她们站在车上,双手合掌,恭敬侍立。
显示巴利原文 ‘‘Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā; Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
‘‘Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们佩戴耳环,头戴莲花与青莲花编成的花冠,身饰庄严,遍体涂抹旃檀心材的妙香。
这些天女追随于你,内心喜悦,立于车上,合掌恭敬侍立。
显示巴利原文 ‘‘Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
那些佩戴花鬘的天女,以莲花与青莲花为头冠,华丽庄严,散发栴檀心香。
显示巴利原文 ‘‘Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
你颈间、手上、脚上和头上的饰物,
它们遍照十方一切处,犹如秋日升起的太阳。
显示巴利原文 ‘‘Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse; Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṃ sāradikova bhāṇumā.
手臂上的花环与饰物,因风势猛烈而摇摆;
发出美妙、清彻而悦耳之声,为一切智者所应聆听。
显示巴利原文 ‘‘Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca; Muñcanti ghosaṃ ruciraṃ suciṃ subhaṃ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṃ.
于园地两侧,车乘、象舆、乐器与歌声整齐陈列;
正是那琵琶,如同以莲花瓣般的手臂弹奏,令天帝释欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro; Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
在这众多音声曼妙、形制可爱的琵琶演奏中,心中生起喜悦。
当这些琵琶被弹奏时,那些在莲花中习练纯熟的天女们极尽欢舞,旋转不息。
显示巴利原文 ‘‘Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ; Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.
当这些歌咏、器乐与舞蹈和谐交融时,
天女们在那里起舞,容光映照着两旁的美丽女子。
显示巴利原文 ‘‘Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato; Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.
你在各种乐器的和鸣中醒来,满怀喜悦,备受尊崇,犹如执金刚杵者。
显示巴利原文 ‘‘So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva; Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ.
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā; Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasi, kaṃ dhammacariyaṃ vatamābhirocayi.
此果报,非由微小之业所感得,亦非仅由往昔善持之布萨而致。
显示巴利原文 ‘‘Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā; Iddhānubhāvo vipulo ayaṃ tava, yaṃ devasaṅghaṃ abhirocase bhusaṃ.
此乃汝布施所得之果报,或是持戒所感之果报;
又或是合掌恭敬所得的果报。我今问汝,请为我说。
显示巴利原文 ‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
1015 1015. 其中,「sahassayutta」(千连结)意为与千相连结,即千数已被连结、装配于此,故称「千连结」。然此千究竟属谁?因紧接其后所言“hayavāhana”(马乘),故可理喻其意为马。马为其运载工具,故称「hayavāhana」(马乘)。但有些论师将此“sahassayuttahayavāhana”省略鼻音,作单一复合词而释;依此派,其义则可解为:如马乘般的运载工具,即千连结之马乘,或连结千马之乘。另有说「sahassayutta」(千连结),意指“千匹天骏相连结”。「sandana」指车。「nekacitta」指种种彩绘、具诸庄严。「uyyānabhūmiṃ abhito」指园林地附近。因顾及「abhito」(附近)一词,此处业格依于属格之义而用。或有人读作“uyyānabhūmyā”,他们不察连声之理,便如此读诵。「anukkamanti」是进行之义,所关联的句意为:正显示巴利原文
1015. Tattha sahassayuttanti sahassena yuttaṃ, sahassaṃ vā yuttaṃ yojitaṃ etasminti sahassayuttaṃ. Kassa panetaṃ sahassanti? ‘‘Hayavāhana’’nti anantaraṃ vuccamānattā hayānanti ayamattho viññāyateva. Hayā vāhanaṃ etassāti hayavāhanaṃ. Keci pana ‘‘sahassayuttahayavāhana’’nti anunāsikalopaṃ ekameva samāsapadaṃ katvā vaṇṇenti, etasmiṃ pakkhe hayavāhanaṃ viya vāhananti attho yujjati. Hayavāhanasahassayuttaṃ yuttahayavāhanasahassanti hi attho. Apare pana ‘‘sahassayuttanti sahassadibbājaññayutta’’nti vadanti. Sandananti rathaṃ. Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ. Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe. ‘‘Abhito’’ti hi padaṃ apekkhitvā sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ. Keci pana ‘‘uyyānabhūmyā’’tipi paṭhanti, te saddanayampi anupadhārentā paṭhanti. Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho.
1016 「sovaṇṇamayā」意为黄金所成。「te」是你的。「rathakubbarā ubho」指车两边的栏楯。为庄严车辆并保护乘者,车两边设有栏楯般的围护;围护前部两侧直至辕杆处,有可手握的车身特殊部件,此处所说的‘kubbara’即指栏楯,故说‘ubho’(两侧)。其余地方则以辕杆称为栏楯。「phalehi」指支撑车底的左右两片侧板(phala),其边沿即称为phala。「aṃsehi」指依托于栏楯与侧板上的下部肩(heṭṭhimaaṃsa)。「atīva saṅgatā」指极为善巧地密合,触感佳好,无有间隙。这也是以工艺师所造人工车能得的殊胜来譬喻此车而说。然而此车并非人造,而是不假造作、自然化生,完全不依任何拼装而成。「sujātagumbā」指善巧安立的柱群。因为栏楯中连续排列的柱群,具有善组构件等种种殊胜,故说‘sujātagumbā’(善生之柱)。显示巴利原文
1016.Sovaṇṇamayāti suvaṇṇamayā. Teti tava. Rathakubbarā ubhoti rathassa ubhosu passesu vedikā. Yo hi rathassa sobhanatthañceva upari ṭhitānaṃ guttatthañca ubhosu passesu vedikākārena parikkhepo karīyati, tassa purimabhāge ubhosu passesu yāva rathīsā, tāva hatthehi gahaṇayoggo rathassa avayavaviseso, idha so eva kubbaroti adhippeto. Tenevāha ‘‘ubho’’ti. Aññattha pana rathīsā kubbaroti vuccati. Phalehīti rathūpatthambhassa dakkhiṇavāmabhedehi dvīhi phalehi, pariyantāvettha phalāti vuttā. Aṃsehīti kubbaraphale patiṭṭhitehi heṭṭhimaaṃsehi. Atīva saṅgatāti ativiya suṭṭhu saṅgatā suphassitā nibbivarā. Idañca sippiviracite kittimarathe labbhamānavisesaṃ tattha āropetvā vuttaṃ. So pana aporisatāya akittimo sayaṃjāto kenaci aghaṭitoyeva. Sujātagumbāti susaṇṭhitathambhakasamudāyā. Ye hi vedikāya nirantaraṃ ṭhitā susaṇṭhitaghaṭakādiavayavavisesavanto thambhakasamudāyā, tesaṃ vasenevaṃ vuttaṃ ‘‘sujātagumbā’’ti. Naravīraniṭṭhitāti sippācariyehi niṭṭhāpitasadisā. Sippācariyā hi attano sarīrakhedaṃ acintetvā vīriyabalena sippassa suṭṭhu vicāraṇato naresu vīriyavantoti idha ‘‘naravīrā’’ti vuttā. Naravīrāti vā devaputtassa ālapanaṃ. Niṭṭhitāti pariyositā paripuṇṇasobhātisayā. ‘‘Naravīranimmitā’’ti vā pāṭho, naresu dhitisampannehi nimmitasadisāti attho. Evaṃvidhakubbaratāya ayaṃ tava ratho virocati. Kiṃ viya? Pannaraseva cando, sukkapakkhe pannarasiyaṃ paripuṇṇakāle candimā viya.
1017 「suvaṇṇajālāvatato」指以金网所覆盖,即被金网罩住。也有读作「suvaṇṇajālāvitato」,意为被网纹所织。「bahūhi」指以众多。「nānāratanehi」指以莲花宝、弗沙宝等多种珍宝。「sunandighoso」指极为悦耳可喜的声音,即甜美动听的妙音。或可解作‘善作欢喜声’,指随观舞等时生起的‘善哉’等声而发起的庆喜音;也有说:‘时时以祝福之词,善作应用的欢喜声’。「subhassaro」指极为闪耀、具极光明之体性,或指在其中活动的诸天众,以美妙歌咏演奏的音声而光耀显赫。「cāmarahatthabāhubhi」指持拂尘的手臂,即那些持拂尘遍扇的天众之手臂,或因这些持拂尘的天众而映照得光辉灿烂。显示巴利原文
1017.Suvaṇṇajālāvatatoti suvaṇṇajālakehi avatato chādito. ‘‘Suvaṇṇajālāvitato’’tipi pāṭho, gavacchitoti attho. Bahūhīti anekehi. Nānāratanehīti padumarāgaphussarāgādinānāvidharatanehi. Sunandighosoti suṭṭhu nanditabbaghoso, savanīyamadhuraninnādoti attho. Sunandighosoti vā suṭṭhu katanandighoso, naccanādīnaṃ dassanādīsu pavattitasādhukārasaddādivasena katapamodaninnādoti attho, ‘‘kālena kālaṃ āsīvādanavasena suṭṭhu payuttanandighoso’’ti ca vadanti. Subhassaroti suṭṭhu ativiya obhāsanasabhāvo, tattha vā pavattamānānaṃ devatānaṃ sobhanena gītavāditassarena subhassaro. Cāmarahatthabāhubhīti cāmarahatthayuttabāhūhi ito cito ca bījayamāna cāmarakalāpehi devatānaṃ bhujehi, tathābhūtāhi devatāhi vā virocati.
1018 「Nābhyo」指车轮的轮毂。「Manasābhinimmitā」意为心念所化,即‘愿它们成为如是’的心念化现之物。「Rathassapādantaramajjhabhūsitā」指车足——即车轮——的边沿以种种宝石所成灿烂轮辋,以及辐条中部而庄严装饰。「Satarājicittitā」指由种种颜色、数百道纹路与线条所描绘,变得光彩斑斓。「Sateratā vijjuriva」犹如名为‘百宝’的闪电藤蔓,光芒闪耀、熠熠生辉。显示巴利原文
1018.Nābhyoti rathacakkānaṃ nābhiyo. Manasābhinimmitāti ‘‘ime īdisā hontū’’ti cittena nimmitasadisā. Rathassapādantaramajjhabhūsitāti rathassa pādānaṃ rathacakkānaṃ antena neminā nānāratanasamujjalena arānaṃ vemajjhena ca maṇḍitā. Satarājicittitāti anekavaṇṇāhi anekasatāhi rājīhi lekhāhi cittitā vicittabhāvaṃ gatā. Sateratā vijjurivāti sateratasaṅkhātavijjulatā viya pabhāsare vijjotanti.
1019 「Anekacittāvatato」是指被种种花鬘工艺等不同的装饰所覆盖、交杂。也有读作‘Anekacittāvitato’的,意思相同,只是为令偈颂流畅而延长了音节。「Puthū ca nemī ca」是指宽阔的轮辋,其中‘ca’只是一个语气词。「Sahassaraṃsiko」意为具有千道光芒。也有巴利文作‘Sahassaraṃsiyo’的。另一些人则读作‘natā raṃsiyo’,在此「natā」是指轮辋的部分屈曲低垂,如同阿耆耶弓的弓臂那样。「Sahassaraṃsiyo」是指如同日轮一般散射出光网。而‘tesaṃ’是指那些如小铃铛网般下垂的轮辋部分。显示巴利原文
1019.Anekacittāvatatoti anekehi mālākammādicittehi avatato samokiṇṇo. ‘‘Anekacittāvitato’’tipi paṭhanti, soyeva attho, gāthāsukhatthaṃ pana dīghakaraṇaṃ. Puthū ca nemī cāti puthulanemi ca, eko ca-kāro nipātamattaṃ. Sahassaraṃsikoti anekasahassaraṃsiko. ‘‘Sahassaraṃsiyo’’tipi pāḷi. Apare pana ‘‘natā raṃsiyo’’ti ca paṭhanti, tattha natāti ajiyadhanudaṇḍako viya oṇatā nemippadesā. Sahassaraṃsiyoti sūriyamaṇḍalaṃ viya vipphurantakiraṇajālā. Tesanti olambamānakiṅkiṇikajālānaṃ nemippadesānaṃ.
1020 「Sirasmiṃ」指在头部,也就是车的顶部;或者意指此车具有一个顶部。「Citta」指装饰得极为善巧。「Maṇicandakappita」指镶嵌有宝珠轮——也就是被如同月轮一般的宝珠所镶嵌。「Ruciraṃ pabhassara」以此显示出它如同月轮一般;而「sadā visuddha」则进一步显示出它比月轮更为殊胜。「Suvaṇṇarājīhī」指在间隔处呈圆形排列的金色条纹。「Saṅgata」意为组合在一起。「Veḷuriyarājīvā」意为,由于在间隔处被金纹镶嵌的宝珠轮,它就像琉璃条纹一样闪耀。也有读作‘Veḷuriyarājīhī’的。显示巴利原文
1020.Sirasminti sīse, rathassa sīseti attho. Siro vā asmiṃ rathe. Cittanti vicittaṃ. Maṇicandakappitanti maṇimayamaṇḍalānuviddhaṃ candamaṇḍalasadisena maṇinā anuviddhaṃ. Ruciraṃ pabhassaranti iminā tassa candamaṇḍalasadisataṃyeva vibhāveti, sadā visuddhanti iminā panassa candamaṇḍalatopi visesaṃ dasseti. Suvaṇṇarājīhīti antarantarā vaṭṭākārena saṇṭhitāhi suvaṇṇalekhāhi. Saṅgatanti sahitaṃ. Veḷuriyarājīvāti antarantarā suvaṇṇarājīhi khacitamaṇimaṇḍalattā veḷuriyarājīhi viya sobhati. ‘‘Veḷuriyarājīhī’’ti ca paṭhanti.
1021 「Vāḷī」指有鬃毛的,具足尾毛的,这是针对马来说的。或者也有读作‘Vājī’的。「Maṇicandakappitā」指在悬挂拂尘之处镶嵌有宝珠月轮。「Ārohakambū」指身材高大,且体围与身高相称,即具足身高与体围。「Sujavā」意为具有良善的速度、具足大速度,也就是行步优美。「Brahūpamā」意为如同高大者一般值得被衡量,也就是显得比实际尺寸更为高大的意思。所谓「Brahā」是指发育长大,全身各部分皆充分发育。「Mahantā」指有大威力、大神力。「Balin」指以身力和精进力而强健。「Mahājavā」指速度迅猛。「Mano tavaññāya」指在了知你的心意之后。「Tatheva」意思是完全随顺心意地。「Siṃsare」指移动,也就是运行。显示巴利原文
1021.Vāḷīti vāḷavanto sampannavāḷadhino, asse sandhāya vadati . ‘‘Vājī’’ti vā pāṭho. Maṇicandakappitāti cāmarolambanaṭṭhānesu maṇimayacandakānuviddhā. Ārohakambūti uccā ceva tadanurūpapariṇāhā ca, ārohapariṇāhasampannāti attho. Sujavāti sundarajavā javavanto mahājavā, sobhanagatikāti attho. Brahūpamāti brahā viya paminitabbā, attano pamāṇato adhikā viya paññāyantāti attho. Brahāti vuḍḍhā pavaḍḍhasabbaṅgapaccaṅgā. Mahantāti mahānubhāvā mahiddhikā. Balinoti sarīrabalena ca ussāhabalena ca balavanto. Mahājavāti sīghavegā. Mano tavaññāyāti tava cittaṃ ñatvā. Tathevāti cittānurūpameva. Siṃsareti saṃsappare, pavattareti attho.
1022 “Ime”是针对前面所说的那些马而说的。“Sabbe”指全部,数量可达千匹。“Sahitā”意指因速度相同、步调一致而在行进中彼此相应,也就是彼此行进的步速不多不少、均齐合一。“Catukkamā”指以四足行走。“Samaṃ vahantā”是把“sahitā”一词所说的意义阐明得更清晰。“Mudukā”意指性情柔和,亦即贤善、良骏之义,因此接着说“anuddhatā”,即不躁动、不造纷扰。“Āmodamānā”意为充满喜悦,也就是由于已被调伏,它们彼此之间以及对待乘车者等都表现出欢喜。显示巴利原文
1022.Imeti yathāvuttaasse sandhāyāha. Sabbeti sahassamattāpi. Sahitāti samānajavatāya samānagamanatāya ca gatiyaṃ sahitā, aññamaññaṃ anūnādhikagamanāti attho. Catūhi pādehi kamanti gacchantīti catukkamā. Samaṃ vahantīti ‘‘sahitā’’ti padena vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Mudukāti mudusabhāvā, bhadrā ājānīyāti attho. Tenāha ‘‘anuddhatā’’ti, uddhatarahitā khobhaṃ akarontāti attho. Āmodamānāti pamodamānā, akhaḷuṅkatāya aññamaññaṃ rathikādīnañca tuṭṭhiṃ pavedayantāti attho.
1023 “Dhunantī”指甩动拂尘般的负载、鬃毛的披覆以及尾毛。“Vaggantī”指有时以腾跃的步伐行进,即提足而行。“Patantī”指有时奔驰,亦即跳跃之义。也有人读作“Plavantī”,意思相同。“Abbhuddhunantā”指对着由能工巧匠善巧制作、精心打造的小铃铛等马饰,更高地、更有力地向上翻扬。“Tesaṃ”是指那些装饰品。显示巴利原文
1023.Dhunantīti cāmarabhāraṃ kesarabhāraṃ vāladhiñca vidhunanti. Vaggantīti kadāci pade padaṃ nikkhipantā vagganena gamanena gacchanti. Patantīti kadāci pavattanti, laṅghantīti attho. ‘‘Plavantī’’ti ca keci paṭhanti, soyevattho. Abbhuddhunantāti kammasippinā sukate suṭṭhu nimmite khuddakaghaṇṭādiassālaṅkāre abhiuddhunantā adhikaṃ uddhunantā. Tesanti tesaṃ piḷandhanānaṃ.
1024 “Rathassa ghoso”即如前所说的车乘之声。“Apiḷandhanāna ca”中的“a”仅为一个语气词。“Piḷandhanānaṃ”即种种装饰品。或者说“apiḷandhana”是装饰品的同义词,所指即是车上饰物发出的声响。“Khurassanādo”指马的落蹄之声。虽然马是在空中行走,然而据说由于获得美妙蹄声的业力,它们每一次下蹄时都会产生回响。“Abhihiṃsanāya ca”意为伴随马匹更为高昂的嘶鸣,即马不时发出的嘶鸣声。也有人读作“Abhihesanāya ca”。“Samitassa”指聚集而来的天众所发出的声音,听来极其优雅、十分悦耳。如同什么呢?回答说“gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane”,就像在杂林园中,乾闼婆天子们所演奏的五支乐器所出的音声。因倚仗乐器而发出的声音,依仰仗之名而被称作“乐器”。也有巴利文读作“Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane”,这时便需要将“tūriyāna”视为与格,理解为“为了乐器”,即“为了奏起乾闼婆天子们形形色色乐器之声”,以马之嘶鸣作为前导,来供养世尊、听闻正法,这便是乾闼婆天子们奏乐的目的所在。显示巴利原文
1024.Rathassa ghosoti yathāvutto rathanigghoso. Apiḷandhanāna cāti a-kāro nipātamattaṃ . Piḷandhanānaṃ ābharaṇānaṃ. Apiḷandhananti ca ābharaṇapariyāyoti vā vadanti, rathassānaṃ ābharaṇānañcaghosoti attho. Khurassanādoti turaṅgānaṃ khuranipātasaddo. Kiñcāpi assā ākāsena gacchanti, madhurassa pana khuranipātasaddassa upaladdhihetubhūtena kammunā tesaṃ khuranikkhepe khuranikkhepe paṭighāto labbhatīti vadanti. Abhihiṃsanāya cāti assānaṃ adhikahiṃsanena ca, antarantarā assehi pavattitahesanena cāti attho. ‘‘Abhihesanāya cā’’ti keci paṭhanti. Samitassāti samuditassa dibbajanassa ghoso ca suvaggu sumadhuraṃ suyyati. Kiṃ viyāti āha ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane’’ti, citralatāvane gandhabbadevaputtānaṃ pañcaṅgikatūriyāni viya. Tūriyasannissito hi saddo ‘‘tūriyānī’’ti vutto nissayavohārena. ‘‘Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane’’ti ca pāṭho, ‘‘tūriyānañca’’iti anunāsikaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Apare ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrapavane’’ti paṭhanti.
1025 “Rathe ṭhitātā”:即立于车上的众天女。“Migamandalocanā”:谓眼神如小鹿般柔和温润。“Āḷārapamhā”:睫毛浓密相接,也就是具足如牛的眼睫。“Hasitā”:含笑,面庞带笑。“Piyaṃvadā”:说可爱语者。“Veḷuriyajālāvatatā”:身体为琉璃宝网所覆盖。“Tanucchavā”:肌肤细滑。“Sadevā”:常恒,即在一切时中。“Gandhabbasūraggapūjitā”:受到乾闼婆等最胜天神的供养。显示巴利原文
1025.Rathe ṭhitātāti rathe ṭhitā etā. Migamandalocanāti migacchāpikānaṃ viya mudusiniddhadiṭṭhinipātā. Āḷārapamhāti bahalasaṅgatapakhumā, gopakhumāti attho. Hasitāti pahasitā, pahaṃsitamukhāti attho . Piyaṃvadāti piyavādiniyo. Veḷuriyajālāvatatāti veḷuriyamaṇimayena jālena chāditasarīrā. Tanucchavāti sukhumacchaviyo. Sadevāti sadā eva sabbakālameva. Gandhabbasūraggapūjitāti gandhabbadevatāhi ceva aparāhi ca aggadevatāhi laddhapūjā.
1026 “Tā rattarattambarapītavāsasā”:这些天女容貌妍丽动人,身着红黄色衣。“Abhirattalocanā”:她们的双眼中特别以红色纹路为庄严。“Kule sujātā”:出身良家,即生于信度族,诞于殊胜的天众之中。“Sutanū”:拥有妙好身姿。“Sucimhitā”:展露纯净的微笑。显示巴利原文
1026.Tā rattarattambarapītavāsasāti rajanīyarūpā ca rattapītavatthā ca. Abhirattalocanāti visesato rattarājīhi upasobhitanayanā. Kule sujātāti sindhavakule sujātā visiṭṭhadevanikāye sambhavā. Sutanūti sundarasarīrā. Sucimhitāti suddhasitakaraṇā.
1027 “Tā kambukeyūradharā”:佩戴金臂钏的众天女。“Sumajjhimā”:腰部纤细。“Ūruthanūpapannā”:大腿与乳房丰满,大腿宛如芭蕉树干,乳房则如圆盒。“Vaṭṭaṅguliyo”:手指由粗渐细,圆润可爱。“Sumukhā”:面容美丽,或面容喜悦。“Sudassanā”:相貌庄严,悦意可观。显示巴利原文
1027.Tā kambukeyūradharāti suvaṇṇamayakeyūradharā. Sumajjhimāti vilaggamajjhā. Ūruthanūpapannāti sampannaūruthanā, kadalikkhandhasadisaūru ceva samuggasadisathanā ca. Vaṭṭaṅguliyoti anupubbato vaṭṭaṅguliyo. Sumukhāti sundaramukhā, pamuditamukhā vā. Sudassanāti dassanīyā.
1028 “Aññā”指另一些天女。“Suveṇī”指她们有美丽的发辫。“Susū”指她们年纪尚轻。“Missakesiyo”指她们的发髻与红莲花鬘等混编交织。具体如何?通过“Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca”解释:她们的发髻匀整而彼此相称,以种种分法编织,镶嵌着金线等饰物,闪耀如蓝宝石等,故称“杂发”,如此连缀。“Anubbatā”是说她们行事随顺。“Tā”即指这些天女。显示巴利原文
1028.Aññāti ekaccā. Suveṇīti sundarakesaveṇiyo. Susūti daharā. Missakesiyoti rattamālādīhi missitakesavaṭṭiyo. Kathaṃ? Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi cāti, samaṃ aññamaññasadisaṃ nānāvibhattivasena vibhattāhi suvaṇṇacīrādikhacitāhi indanīlamaṇiādayo viya pabhassarāhi kesavaṭṭīhi missitakesiyoti yojanā. Anubbatāti anukūlakiriyā. Tāti accharāyo.
1029 “Candanasāravositā”指她们以殊胜、纯真的天栴檀香涂抹、遍洒全身。显示巴利原文
1029.Candanasāravositāti sārabhūtena dibbacandanena ullittā vicchuritā.
1031 “Kaṇṭhesū”等词,展示颈饰、手饰、足饰、头饰等各类庄严具。“Obhāsayantī”是说,她们以颈上所佩璎珞等照亮自身,如此与前相连。余处同此解释。“Abbhuddaya”指升起、向上涌现,另有版本作“abbhuddasa”,义同。“Sāradiko”指秋季的。“Bhāṇumā”指太阳,因其远离云雾等过患,能周遍照亮十方世界。显示巴利原文
1031.Kaṇṭhesūtiādinā gīvūpagahatthūpagapādūpagasīsūpagādiābharaṇāni dasseti. Obhāsayantīti kaṇṭhesu yāni piḷandhanāni, tehi obhāsayantīti yojanā. Evaṃ sesesupi. Abbhuddayanti abhiuggacchanto, ‘‘abbhuddasa’’ntipi pāṭho, soyevattho. Sāradikoti saradakāliko. Bhāṇumāti sūriyo. So hi abbhādidosavirahena dasapi disā suṭṭhu obhāseti.
1032 “Vātassa vegena cā”意指以风的速度与车马的速度,如同吹送并携带着悦意的香气和声音而来。“Muñcantī”指她们发出、释放出。“Ruciran”形容那声音犹如五种乐器合奏,层层递进,令人欢喜。“Sucin”意指清净、无杂染。“Subhan”意指怡人、合意。“Sabbehi viññūhi sutabbarūpan”意为:那声音是一切有辨识力的智者以及通达乾闼婆时宜者都应聆听、值得聆听的最胜本质之音,她们发出这样的声音;如此连接。显示巴利原文
1032.Vātassa vegena cāti manuññagandhūpahāraṃ saddūpahārañca karontena upaharantena viya vāyantena vātassa vegena rathaturaṅgavegena ca. Muñcantīti vissajjenti. Ruciranti pañcaṅgikatūriyāni viya uparūpari rucidāyakaṃ. Sucinti suddhaṃ asaṃsaṭṭhaṃ. Subhanti manuññaṃ. Sabbehi viññūhi sutabbarūpanti sabbehipi viññujātikehi gandhabbasamayaññūhi sotabbaṃ savanīyaṃ uttamasabhāvaṃ ghosaṃ muñcantīti yojanā.
1033 “Uyyānabhūmyā”指在园林的地面上。“Duvaddhato”指从两边、从两侧。另有版本读作‘Dubhato ca ṭhitā’,义同。“Rathā”指那些车乘,“Nāgā”指那些象,此处以主格形式表达宾格的含义。“Saro”指由车声、象声与乐器声共同和合而成的声响。“Devindā”是对天子的称呼。“Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhī”意为:犹如琵琶,当它的音槽、面板、臂与杆皆正确安装,依各音阶妥善调准后,被弹奏时能令听者心生欢喜;同样,那些车乘等也以自身所发出的声音令人欢喜。也就是说,好比已达到‘琵琶相’——即妙好之态的琵琶师,以娴熟之手弹奏琵琶,令大众生起欢喜;那些车等也同样以自声令人欢喜。显示巴利原文
1033.Uyyānabhūmyāti uyyānabhūmiyaṃ. Duvaddhatoti dvīhi addhapassehi. ‘‘Dubhato ca ṭhitā’’tipi paṭhanti, soyevattho. Rathāti rathe. Nāgāti nāge. Upayogatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Saroti rathanāgatūriyāni paṭicca nibbatto saro. Devindāti devaputtaṃ ālapati. Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhīti yathā vīṇā sammadeva yojitehi doṇipattabāhudaṇḍehi taṃtaṃmucchanānurūpaṃ avaṭṭhitehi vādiyamānā suṇantaṃ janaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayanti. Susikkhitabhāvena pokkharabhāvaṃ sundarabhāvaṃ pattehi vīṇāvādakassa hatthehi pavāditā vīṇā yathā mahājanaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayantīti.
1034 这首偈颂“Imāsu vīṇāsu”的简要意思是:在这些分为直顶式、曲式、大式、欢喜式等音调种类的众多琵琶中,因其音色柔滑甜美,故声音优美,从而呈现悦意之相;当这些琵琶被弹奏时,能引生触动内心、深入心坎、夺人心魄的喜悦,以喜为相。天女们由于喜悦的冲力上扬,加上自身的娴熟技艺,便在天界莲花中回旋转动,展现舞蹈,翩翩而行。显示巴利原文
1034.Imāsu vīṇāsūti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – imāsu ujukoṭivaṅkabrahatīnandinītisaraādibhedāsu bahūsu vīṇāsu siniddhamadhurassaratāya vaggūsu tato eva manuññarūpāsu hadayeritaṃ hadayaṅgamaṃ hadayahāriniṃ pītiṃ pītinimittaṃ pavajjamānāsu pavādiyamānāsu accharā devakaññā pītivegukkhittatāya attano susikkhitatāya ca dibbapadumesu bhamanti naccaṃ dassentiyo sañcaranti.
1035 “Imāni”应各自连接来理解,即“这些歌咏、这些奏乐、这些舞蹈”。“Samenti ekato”是说它们会集一处,同一风味。也可以这样解释:“samenti ekato”是指它们聚在一处,和谐一致——琴弦之音与歌声相合,歌声与琴弦之音相合,又与舞蹈相配合,不减失所应有的欢喜等滋味,彼此融为一体。“Athettha naccanti”是说:此处,有诸天女起舞;又有其他最胜女子在观看舞蹈,她们以自身的光辉与衣饰的光彩,照彻此地两侧乃至十方。显示巴利原文
1035.Imānīti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘imāni gītāni, imāni vāditāni, imāni naccāni cā’’ti. Samenti ekatoti ekajjhaṃ samarasāni honti. Atha vā samenti ekatoti ekato ekajjhaṃ samāni samarasāni karonti, tantissaraṃ gītassarena, gītassarañca tantissarena saṃsandantiyo naccanena yathādhigate hassādirase aparihāpentiyo samenti samānentīti attho. Atthettha naccanti athettha accharā obhāsayantīti evaṃ gītādīni samarase karontiyo atha aññā ekaccā accharā ettha etasmiṃ tava rathe naccanti, atha aññā varitthiyo uttamitthiyo naccaṃ passantiyo attano sarīrobhāsena ceva vatthābharaṇaobhāsena ca ettha etasmiṃ padese ubhato dvīsu passesu dasapi disā kevalaṃ obhāsayanti vijjotayantīti attho.
1036 “So”意为如此成就的你。“Tūriyagaṇappabodhano”指为诸天乐所唤醒、生起喜悦者。“Mahīyamāno”指受尊敬、受供养之人。“Vajirāvudhorivā”意为如同手持金刚武器的帝释天(释提桓因)。显示巴利原文
1036.Soti so tvaṃ evaṃbhūto. Tūriyagaṇappabodhanoti dibbatūriyasamūhena katapītipabodhano. Mahīyamānoti pūjīyamāno. Vajirāvudhorivāti indo viya.
1037 “Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasī”此问意为:他人也都持守布萨,你所持守的又是什么样的布萨呢?“Dhammacariyan”指布施等福德善行。“Vatan”指受持的誓愿。“Abhirocayī”意为喜爱而圆满达成;也有版本作“abhirādhayī”,意为成就、完成。显示巴利原文
1037.Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasīti aññehipi uposatho upavasīyati, tvaṃ kaṃ vā kīdisaṃ nāma uposathaṃ upavasīti pucchati. Dhammacariyanti dānādipuññapaṭipattiṃ. Vatanti vatasamādānaṃ. Abhirocayīti abhirocesi, ruccitvā pūresīti attho. ‘‘Abhirādhayī’’tipi pāṭho, sādhesi nipphādesīti attho.
1038 「Idan」在此只是一个不变化词,也可理解为「这个果报」。「Abhirocase」是指超越一切而照耀、放出光辉。显示巴利原文
1038.Idanti nipātamattaṃ, idaṃ vā phalanti adhippāyo. Abhirocaseti abhibhavitvā vijjotasi.
天子被大长老这么一问,便讲明了那个意思。因此这样说:显示巴利原文
Evaṃ mahātherena puṭṭho devaputto tamatthaṃ ācikkhi. Tena vuttaṃ –
1040 1040.(此处原典无注疏文字。)显示巴利原文
1040.
那位天子满心欢喜,目犍连尊者向他问道:
他解答了所问:'这果报是何等业所感?'
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti.
已调御诸根、具足殊胜精进的佛陀,是人中最上者,是迦叶之道的补特伽罗。
显示巴利原文 ‘‘Jitindriyaṃ buddhamanomanikkamaṃ, naruttamaṃ kassapamaggapuggalaṃ; Avāpurantaṃ amatassa dvāraṃ, devātidevaṃ satapuññalakkhaṇaṃ.
我见到了已渡瀑流的‘象王’,容貌宛如紫磨金像;
见到他的那一刻,我便心生净信,得见了这位‘善说旗帜’的圣者。
显示巴利原文 ‘‘Tamaddasaṃ kuñjaramoghatiṇṇaṃ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṃ; Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṃ.
1043 1043.(此处原本没有注疏的文字。)显示巴利原文
1043.
他所受用的饮食与袈裟,皆清净殊妙,且美味具足;
在遍撒鲜花的自家住所中,我以无着之心恭敬供奉。
显示巴利原文 ‘‘Tamannapānaṃ athavāpi cīvaraṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Pupphābhikiṇṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṃ sa asaṅgamānaso.
并以食物、饮料与袈裟,以及种种嚼食、啖食与吮吸之食,
1045. 令两足者中最上者满足后,我由此生天,于天宫中享受欢乐。
显示巴利原文 ‘‘Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca; Santappayitvā dvipadānamuttamaṃ, so saggaso devapure ramāmahaṃ.
以此方便,举行这无碍的、三种清净的祭祀;
我舍弃了人身,如月亮般在天宫中享受欢乐。
显示巴利原文 ‘‘Etenupāyena imaṃ niraggaḷaṃ, yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ; Pahāyahaṃ mānusakaṃ samussayaṃ, indūpamo devapure ramāmahaṃ.
对于期望长寿、容貌、快乐、力量与殊胜形貌的牟尼,
应当为心无执著者,供养丰盛且善加准备的饮食。
显示巴利原文 ‘‘Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, paṇītarūpaṃ atikaṅkhatā muni; Annañca pānañca bahuṃ susaṅkhataṃ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
应受供养者中,他最为尊上,是渴求福德、希冀广大果报者的无上福田。
显示巴利原文 ‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati; Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti.
1041 1041. 其中,「已调御诸根者」:因在菩提树下,以最上圣道调伏了意及前五根,令其彻底舍断烦恼的依附,故称「已调御诸根者」。「佛陀」:因于应遍知、应修、应证、应断等一切法,无余现正等觉,故称「佛陀」。「精进无伦」:因其精进圆满,成就了四支具足的精进与四种正勤。「人中无上」:即众人中的最上者、两足有情中的最尊者。「迦叶」:此是以种姓称呼世尊。「启不死之门者」:自拘那含世尊的教法隐没后,便已关闭的涅槃大城之门——亦即圣道,由他重新开启。「天中之天」:于一切诸天中,最为超胜的天。「具足百福庄严相」:指以数百种福德之业所成就的大人相。显示巴利原文
1041. Tattha jitindriyanti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ bodhimūleyeva aggamaggena jitattā nibbisevanabhāvassa katattā jitindriyaṃ. Abhiññeyyādīnaṃ abhiññeyyādibhāvato anavasesato abhisambuddhattā buddhaṃ. Puripuṇṇavīriyatāya anomanikkamaṃ caturaṅgasamannāgatassa vīriyassa catubbidhasammappadhānassa ca pāripūriyāti attho. Naruttamanti narānaṃ uttamaṃ dvipaduttamaṃ. Kassapanti bhagavantaṃ gottena vadati. Avāpurantaṃ amatassa dvāranti koṇāgamanassa bhagavato sāsanantaradhānato pabhuti pihitaṃ nibbānamahānagarassa dvāraṃ ariyamaggaṃ vivarantaṃ. Devātidevanti sabbesampi devānaṃ atidevaṃ. Satapuññalakkhaṇanti anekasatapuññavasena nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ.
1042 「象」:因为能摧破烦恼怨敌,所以如同战象,意指他是「大象」。
「渡瀑流者」:因为他已渡越四瀑流与生死轮回的大瀑流。
「似紫磨金像」:指身体如同由紫磨金和阎浮河金所成的塑像,意为肤色如纯金一般。
「见已速心净」:即一见到那位迦叶正自觉者,便立刻生起「他是正自觉者世尊」的净信,去除了烦恼垢秽,心得清净纯净;并且,这正是仅凭一见而得的。
「善说幢」:即是法幢。显示巴利原文
1042.Kuñjaranti kilesapaṭisattunimmaddanena kuñjarasadisaṃ, mahānāganti attho. Catunnaṃ oghānaṃ saṃsāramahoghassa taritattā oghatiṇṇaṃ. Suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisanti siṅgīsuvaṇṇajambunadasuvaṇṇarūpasadisaṃ, kañcanasannibhattacanti attho. Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmanoti taṃ kassapasammāsambuddhaṃ disvā khippaṃ tāvadeva ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti pasādavasena kilesamalāpagamanena sucimano visuddhamano ahosiṃ, tañca kho tameva disvāna taṃ disvā eva. Subhāsitaddhajanti dhammaddhajaṃ.
1043 「彼饮食」:即向彼世尊供奉的饮食和饮料。
「或以及衣服」:或者,还有衣服。
「具足上味」:即具足妙味,美味殊胜,是为上等味。
「于散花之处」:是指以串起和未串之花,或悬垂,或铺散,遍洒散布之处。
「我供奉」:即我呈献、我给予之义。
「无着心」:指心于任何一处皆不执著;此说我就是这样的人,这是文句的衔接。显示巴利原文
1043.Tamannapānanti tamhi bhagavati annañca pānañca. Athavāpi cīvaranti atha cīvarampi. Rasasā upetanti rasena upetaṃ sādurasaṃ, uḷāranti attho . Pupphābhikiṇṇamhīti ganthitehi ca aganthikehi ca pupphehi olambanavasena santharaṇavasena ca abhikiṇṇe. Patiṭṭhapesinti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Asaṅgamānasoti katthaci alaggacitto so ahanti yojanā.
1044 「于天界各处」:由于一再辗转受生,故于诸天界中;且在天宫,也就是善见大城中。
「我喜悦」:我嬉戏、我欢乐。显示巴利原文
1044.Saggasoti aparāparūpapattivasena sagge sagge, tatthāpi ca devapure sudassanamahānagare. Ramāmīti kīḷāmi modāmi.
1045 「以这种方式」(etena upāyena):指的是在做牧牛婆罗门时,我曾向迦叶世尊及其声闻僧团作了一次无与伦比的布施,就是通过这样的方式。「作了这无闩的供养,三种清净」(imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ):因为不设门户、慷慨施舍,故称「无闩」(niraggaḷa);因为在布施前、布施时、布施后三个时分里,经由身、语、意三门中的亲身实行、令人实行和事后随念而圆满具足,故称「三种」(tividha);而在此供养中,因无杂染,故为「清净」(visuddha);因以无量财富行施舍,故成为大施舍(mahācāgatā)。作了这样的供养,也就是作了大布施(mahādānaṃ),这就是它的含义。另外,那布施虽是久远以前所作,但由于所施对象、施物以及施心的殊胜,在反复随念时,变得对自己如同明显、亲切、如在眼前一般现起,所以他说「此」(imaṃ)。显示巴利原文
1045.Etenupāyenāti gopālabrāhmaṇakāle sasāvakasaṅghassa kassapabhagavato yathā asadisadānaṃ adāsiṃ, etena upāyena. Imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhanti anāvaṭadvāratāya muttacāgatāya ca niraggaḷaṃ, tīsupi kālesu tīhi dvārehi karaṇakārāpanānussaraṇavidhīhi sampannatāya tividhaṃ, tattha saṃkilesābhāvena visuddhaṃ aparimitadhanapariccāgabhāvena mahācāgatāya yaññaṃ yajitvā, mahādānaṃ datvāti attho. Taṃ pana dānaṃ cirakatampi khettavatthucittānaṃ uḷāratāya antarantarā anussaraṇena attano pākaṭaṃ āsannaṃ paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā āha ‘‘ima’’nti.
1046 如此,天子向长老讲述了自己所造之业后,既希望他人也能安立于这样的成就,同时也为了表达自己对如来最殊胜的净信与崇敬,便诵出了「寿命与容貌……」等两首偈颂。其中,「希望者」(abhikaṅkhatā)是指想要获得的人(icchantena)。「牟尼」(muni)则是他对长老的称呼。显示巴利原文
1046. Evaṃ devaputto attanā katakammaṃ therassa kathetvā idāni tādisāya sampattiyā parepi patiṭṭhāpetukāmataṃ tathāgate ca uttamaṃ attano pasādabahumānaṃ pavedento ‘‘āyuñca vaṇṇañcā’’tiādinā gāthādvayamāha. Tattha abhikaṅkhatāti icchantena. Munīti theraṃ ālapati.
1047 「非于此世」(Nayimasmiṃ loke):这是天子就自己现量所知的世间而说。「于他处」(Parasmiṃ):指除此之外的其他世间。通过这两个词,显示了包含诸天在内的所有世间。「等同者亦存在」(Samo ca vijjatīti):意思是,且不说最殊胜者,在这所有世间中,就连与佛相等同者都不存在,这就是它的含义。「已至应供者的最上供养」(Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato):意思是,在这世间所有被称为应供者当中,如来已达到了最上的供养状态,也就是最上的应供状态。或另一种读法作「已至应施者的最殊胜处」(Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato),其中「最殊胜处」即最上、最殊胜的境界,也就是最上的应施状态。「为谁」(Kesanti):「为那些希求福德、寻求广大果报的人」,意思是,为了那些以福德为目标、希求广大、丰盛的福德果报者,如来正是这世间的福德田。也有些人读作「已至应供者的最殊胜处」,其含义是相同的。显示巴利原文
1047.Nayimasmiṃ loketi devaputto attano paccakkhabhūtaṃ lokaṃ vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Etena sabbepi sadevake loke dasseti. Samo ca vijjatīti seṭṭho tāva tiṭṭhatu , samo eva na vijjatīti attho. Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gatoti imasmiṃ loke yattakā āhuneyyā nāma, tesu sabbesu paramāhutiṃ paramaṃ āhuneyyabhāvaṃ gato. ‘‘Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti vā pāṭho, tattha paramaggatanti paramaṃ aggabhāvaṃ, aggadakkhiṇeyyabhāvanti attho. Kesanti āha ‘‘puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti, puññena atthikānaṃ vipulaṃ mahantaṃ puññaphalaṃ icchantānaṃ, tathāgato eva lokassa puññakkhettanti dasseti. Keci pana ‘‘āhuneyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti paṭhanti, soyevattho.
就在天子这样说的时候,长老知道他的心已变得堪任、柔软、离盖、踊跃、净信,便为他开示了诸圣谛。天子在谛观的终点,便安住于入流果。随后,长老返回人间,依着与天子交谈的如实经过,向世尊禀报了此事。导师便以此事作为说法缘起,为集会的大众开示法义。那场开示对大众有极大的利益。显示巴利原文
Evaṃ kathentameva taṃ thero kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittañca ñatvā saccāni pakāsesi. So saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha thero manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ attanā ca devaputtena ca kathitaniyāmeneva ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattapariyāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第六弊宿品(Pāyāsivaggo)显示巴利原文
6. Pāyāsivaggo
第一 初在家天宫义释(Paṭhamaagāriyavimānavaṇṇanā)。显示巴利原文
1. Paṭhamaagāriyavimānavaṇṇanā
“在家天宫”:即偈颂所说的“犹如杂林园照耀”等。它的缘起是什么?那时,世尊住在王舍城的竹林精舍。当时,王舍城有一户人家,夫妇二人于三宝深具净信,持戒具德,堪为比丘、比丘尼的供养处。这对夫妻尽形寿广修以三宝为所缘的福德,命终之后投生三十三天,化现出一座十二由旬的金色天宫,享受天界的成就。此后,“具寿大目犍连”等内容,当依前文所说而了知。显示巴利原文
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti agāriyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe ekaṃ kulaṃ ubhatopasannaṃ hoti sīlācārasampannaṃ opānabhūtaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ. Te dve jayampatikā ratanattayaṃ uddissa yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā tāvatiṃsesu nibbattiṃsu, tesaṃ dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Te tattha dibbasampattiṃ anubhavanti. Athāyasmā mahāmoggallānotiādi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
犹如杂林园闪耀光辉,是三十三天中最胜的园苑;
同样,你的这座宫殿遍放光明,安住于虚空之中。
显示巴利原文 ‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已获得天神通力,具大威力,你曾为人时,造作了什么福德之业?
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子满心欢喜,为目犍连尊者所问,
便解答所问:‘由此业而得此果报。’
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我与妻子曾居于人间,安住家中,成为如泉井般的供养处;
我们以净信心,恭敬地布施了丰盛的饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他宣说了自己的成就。这些偈颂中也并无新义。显示巴利原文
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第二居家者天宫的白话解释显示巴利原文
2. Dutiyaagāriyavimānavaṇṇanā
“犹如杂林园”——这是第二座在家者天宫。此处缘起亦与前一篇相同。显示巴利原文
Yathāvanaṃ cittalatanti dutiyaagāriyavimānaṃ. Etthāpi aṭṭhuppatti anantarasadisāva.
“犹如杂林园照耀,那是三十三天中最胜之园;
正如那样,你的这座天宫也是如此,照耀着,安住于虚空之中。
显示巴利原文 ‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已证得天神通,具大神力,
当你还是人的时候,曾造作了怎样的福德?
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(省略)……“这是谁的业之果报?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我与妻子在人世间,犹如泉井一般安住家中;
我们以净信心,恭敬地广施饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
“因此,我的容色如是……(省略)……”
而我之容色,遍照一切方所。”
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他宣说了自己的成就。这些偈颂中也并无前所未闻的新义。显示巴利原文
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第三 果施主天宫解说。显示巴利原文
3. Phaladāyakavimānavaṇṇanā
“这高耸的宝石柱”——这是果施主天宫。它的缘起是怎样的呢?一时,世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,频婆娑罗王在非时生起了想吃芒果的念头。他便对守园人说:‘喂,我想吃芒果,你把芒果拿来给我吧。’守园人回禀:‘大王,芒果树上现在并没有果实。但若大王稍待数日,芒果不久即可结出。’国王说:‘好吧,就照你说的办。’于是,守园人来到园林,先把芒果树下的旧土铲去,再填上性质相宜的新土,并浇灌适量的水,芒果树很快就重新长出了嫩叶。接着他又把那层土除去,换上混有粗糙谷壳的原生土壤,再充分浇水。不久,芒果树便抽出花蕾,发出嫩芽,形成一簇簇的花苞,随后开花,接着结出幼果,最终成熟。其中有一棵芒果树,最早成熟了四颗果实,颜色如同朱砂粉末与颜料调和一般,香气与滋味圆满具足,完完全全熟透了。显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇanti phaladāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rañño bimbisārassa akāle ambaphalāni paribhuñjituṃ icchā uppajji. So ārāmapālaṃ āha – ‘‘mayhaṃ kho, bhaṇe, ambaphalesu icchā uppannā, tasmā ambāni me ānetvā dehī’’ti. ‘‘Deva, natthi ambesu ambaphalaṃ, apicāhaṃ tathā karomi, sace devo kiñci kālaṃ āgameti, yathā ambā na cirasseva phalaṃ gaṇhantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhaṇe, tathā karohī’’ti. Ārāmapālo ārāmaṃ gantvā ambarukkhamūlesu paṃsuṃ apanetvā tādisaṃ paṃsuṃ ākiri, tādisañca udakaṃ āsiñci, yathā na cirasseva ambarukkhā sacchinnapattā ahesuṃ. Atha naṃ paṃsuṃ apanetvā phārusakakasaṭamissakaṃ pākatikaṃ paṃsuṃ ākiritvā sādhukaṃ udakaṃ adāsi. Tadā ambarukkhā na cireneva korakitā pallavitā kuṭamalakajātā hutvā pupphiṃsu, atha salāṭukajātā hutvā phalāni gaṇhiṃsu. Tatthekasmiṃ ambarukkhe paṭhamataraṃ cattāri phalāni manosilācuṇṇapiñjaravaṇṇāni sampannagandharasāni pariṇatāni ahesuṃ.
他拿了那些芒果,准备去献给国王。在途中,他看见尊者大目犍连正在托钵乞食,心中便思量:‘这些芒果是顶级的佳果,我应当把它们供养给这位尊者。哪怕国王因此杀了我,或者把我驱逐出境,我也心甘情愿。因为,若是供养给国王,只是在现法中成就一点点微薄的恭敬果报;但若是供养给尊者,所产生的现法利益与来世利益,都是无量无边的。’这样想了之后,他就把那些芒果布施给了尊者大目犍连,然后去到国王那里,把事情的原委禀告了国王。国王听了,便命令身边的人说:‘你们去查证一下,看他所说是否属实。’尊者大目犍连则将芒果呈奉给世尊。世尊把其中的一个给了舍利弗尊者,一个给了大目犍连尊者,一个给了大迦叶尊者,自己食用了剩下的一个。那些调查的人,便把所见经过汇报给了国王。显示巴利原文
So tāni gahetvā ‘‘rañño dassāmī’’ti gacchanto antarāmagge āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ piṇḍāya caramānaṃ disvā cintesi ‘‘imāni ambāni aggaphalabhūtāni imassa ayyassa dassāmi , kāmaṃ maṃ rājā hanatu vā pabbājetu vā, rañño hi dinne diṭṭhadhamme pūjāmattaṃ appamattakaṃ phalaṃ, ayyassa dinne pana diṭṭhadhammikampi samparāyikampi aparimāṇaṃ phalaṃ bhavissatī’’ti. Evaṃ pana cintetvā tāni phalāni therassa datvā rājānaṃ upasaṅkamitvā rañño tamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā rājā rājapurise āṇāpesi ‘‘vīmaṃsatha tāva, bhaṇe, yathāyaṃ āhā’’ti. Thero pana tāni phalāni bhagavato upanāmesi. Bhagavā tesu ekaṃ sāriputtattherassa, ekaṃ mahāmoggallānattherassa, ekaṃ mahākassapattherassa datvā ekaṃ attanā paribhuñji. Purisā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ.
国王听了之后,心想:‘这个人真是有智慧!他能豁出性命去累积福德,将自己付出的辛劳用在了最恰当的地方。’他心中非常喜悦,便赐给园丁一个上好的村落作为封地,以及衣物、装饰品等许多赏赐,并对他说:‘园丁,你以布施芒果所累积的福德,请分一份给我吧。’园丁回答:‘大王,我分给您,请随意接受这份福德。’后来,园丁过了一段时间去世,投生到三十三天,那里为他现起了一座由黄金所造、方圆十六由旬,并以七百座尖顶阁楼庄严的天宫。尊者大目犍连见到后,便问道:显示巴利原文
Rājā taṃ sutvā ‘‘dhīro vatāyaṃ puriso, yo attano jīvitampi pariccajitvā puññapasuto ahosi, attano parissamañca ṭhānagatameva akāsī’’ti tuṭṭhacitto tassa ekaṃ gāmavaraṃ vatthālaṅkārādīni ca datvā ‘‘yaṃ tayā bhaṇe ambaphaladānena puññaṃ pasutaṃ, tato me pattiṃ dehī’’ti āha. So ‘‘demi, deva, yathāsukhaṃ pattiṃ gaṇhāhī’’ti avoca. Ārāmapālo aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji , tassa soḷasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ. Taṃ disvā āyasmā mahāmoggallāno pucchi –
1060 (本段仅有编号“1060”,指代接下来偈颂的序数,无其他内容。)显示巴利原文
1060.
「此天宫以宝石为柱,巍然高耸,周围广达十六由旬;
七百座尖顶楼阁宏伟壮丽,琉璃所成的柱子,光泽明净,庄严殊胜。」
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato soḷasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你坐在那里,既饮又食,天界的琵琶奏出悦耳之声;
六十四位天女乐伎,训练有素,仪态端雅;游走在三十三天的天女们,高贵庄严;
她们起舞、歌唱,令你心生欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā, dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā; Naccanti gāyanti pamodayanti.
你已证得天界神通,具大威力……(略)
你的容色光辉,照耀一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子满心欢喜……(中略)……“这果报出自谁的业?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
施果者以清净信心,向行于正道者布施,便获得广大果报;
他投生天界,于三十三天中满心喜悦,享受广大福果。
显示巴利原文 ‘‘Phaladāyī phalaṃ vipulaṃ labhati, dadamujugatesu pasannamānaso; So hi pamodati saggagato tidive, anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ.
‘‘Tavevāhaṃ mahāmuni, adāsiṃ caturo phale.
因此,渴望安乐之人,应当常行布施,以感善果,
不论他希求天界的快乐,还是人间的美好成就。
显示巴利原文 ‘‘Tasmā hi phalaṃ alameva dātuṃ, niccaṃ manussena sukhatthikena; Dibbāni vā patthayatā sukhāni, manussasobhaggatamicchatā vā.
由此,我得到了这样的容貌……(中略)……
并且我的容貌照亮所有方向。”——他这样向他解释;
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – sopissa byākāsi;
1061 1061. 其中,“八八”是指每一尖顶屋中各有八组八人,总计六十四人。“美好之相”是指具足容貌成就、戒行成就和修学成就的良善本质。“天女”即天界的采女。“游于三十三天者”是指在三十三天中安乐行、安乐住的天女。“广大”是指具有广大的财富。显示巴利原文
1061. Tattha aṭṭhaṭṭhakāti ekekasmiṃ kūṭāgāre aṭṭhaṭṭhakā catusaṭṭhiparimāṇā. Sādhurūpāti rūpasampattiyā ca sīlācārasampattiyā ca sikkhāsampattiyā ca sundarasabhāvā. Dibbā ca kaññāti devaccharāyo. Tidasacarāti tidasesu sukhācārā sukhavihāriniyo. Uḷārāti uḷāravibhavā.
1064 “施果者”:由于自己施舍了芒果,故以此自称。“果”指福果。“广大”指获得大果报,意思是在人间获得大果报。“施”指正在布施时,以布施为因。“于正直行道者”指那些行于正道的人。“生于天界”指通过投生而往生天界,并且在三十三天宫中,享受广大的福果——正如我一样,其他人也是如此。显示巴利原文
1064.Phaladāyīti attanā ambaphalassa dinnattā attānaṃ sandhāya vadati. Phalanti puññaphalaṃ. Vipulanti mahantaṃ labhati manussaloke patiṭṭhitoti adhippāyo. Dadanti dadanto dānahetu. Ujugatesūti ujupaṭipannesu. Saggagatoti uppajjanavasena saggaṃ gato, tatthāpi tidive tāvatiṃsabhavane anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ yathāhaṃ, evaṃ aññopīti attho.
1066 “因此”:指因为仅仅布施四种果实便获得了这样的成就,故如此说。“确实”即恰当、应当之义。“常”指一切时。“天界的”指属于天界的事物。“人中幸运”指在人中享有幸福的状态。其余的解释如前所述。显示巴利原文
1066.Tasmāti yasmā catunnaṃ phalānaṃ dānamattena īdisī sampatti adhigatā, tasmā. Alameva yuttameva. Niccanti sabbakālaṃ. Dibbānīti devalokapariyāpannāni. Manussasobhaggatanti manussesu subhagabhāvaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第四 第一住所施主天宫解说。显示巴利原文
4. Paṭhamaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
“如月离云于虚空”等,是施舍住处者天宫。此事缘起为何?世尊住在王舍城竹林精舍。当时,有一位比丘在一村落住处度过雨安居。安居结束、自恣后,为礼敬世尊而前往王舍城。途中傍晚时分,进入一处村庄寻找住处。他见到一位优婆塞,便问:“优婆塞,这村中可有适合出家人居住之处?”那位优婆塞心生净信,回家与妻子商议后,为长老划出适宜居住之处,在那里铺设座位,备好洗脚水与脚凳,请长老进入。长老洗脚时,他点亮灯,并在床上铺设床垫等卧具,供养长老。他又邀请长老次日前来应供。次日供养食物后,还奉上糖块作为饮品。他送长老上路后,便返回家中。后来,他与妻子一同命终,转生在三十三天一座十二由旬的黄金天宫中。大目犍连尊者以两首偈颂问他:显示巴利原文
Cando yathā vigatavalāhake nabheti upassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu gāmakāvāse vassaṃ vasitvā vutthavasso pavāretvā bhagavantaṃ vandituṃ rājagahaṃ gacchanto antarāmagge sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ pavisitvā vasanaṭṭhānaṃ pariyesanto aññataraṃ upāsakaṃ disvā pucchi – ‘‘upāsaka, imasmiṃ gāme atthi kiñci pabbajitānaṃ vasanayoggaṭṭhāna’’nti. Upāsako pasannacitto gehaṃ gantvā bhariyāya saddhiṃ mantetvā therassa vasanayoggaṃ ṭhānaṃ paricchinditvā tattha āsanaṃ paññāpetvā pādodakaṃ pādapīṭhaṃ upaṭṭhapetvā theraṃ pavesetvā tasmiṃ pāde dhovante padīpaṃ ujjāletvā mañce paccattharaṇāni paññāpetvā adāsi. Svātanāya ca nimantetvā therassa dutiyadivase bhojetvā pānakatthāya guḷapiṇḍañca datvā theraṃ gacchantaṃ anugantvā nivatti. So aparena samayena saha bhariyāya kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno dvīhi gāthāhi paṭipucchi –
如同月亮离开云层,在虚空中照耀而穿行;
您的这座天宫也是这样,在虚空中照耀而住立。
显示巴利原文 ‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe, obhāsayaṃ gacchati antalikkhe; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已证得天界成就,有大威神力,你在人间时,曾造下何等福德?
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子以这些偈颂回答道:显示巴利原文
So devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我与妻子在人界,向阿罗汉布施了住处;
以净信心,恭敬地广行布施,供养了食物与饮料。
显示巴利原文 ‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, upassayaṃ arahato adamha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
其中,这些偈颂中应说明的内容,其方式一如前文所述。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva;
5. 第二施舍住处者天宫的解释显示巴利原文
5. Dutiyaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
“如离云之日住虚空”等,是第二“施舍住处者天宫”。它的缘起是什么?一时,世尊住王舍城竹林精舍。那时,众多比丘于某村落住处度过雨安居后,为觐见世尊而前往王舍城,于傍晚时分抵达了一座村庄。其余内容与前一座天宫所述相同。显示巴利原文
Sūriyoyathā vigatavalāhake nabheti dutiyaupassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena sambahulā bhikkhū gāmakāvāse vassaṃ vasitvā bhagavantaṃ dassanāya rājagahaṃ uddissa gacchantā sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ sampāpuṇiṃsu. Sesaṃ anantaravimānasadisameva.
“如离云之日住虚空……(中略)”
应如前面所述天宫那样,详细展开说明。
显示巴利原文 ‘‘Sūriyo yathā vigatavalāhake nabhe…pe…. (Yathā purimavimānaṃ, tathā vitthāretabbaṃ;)
‘‘Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi;
6. 施食者天宫的解释显示巴利原文
6. Bhikkhādāyakavimānavaṇṇanā
“这座宝石柱高耸的天宫”等,是施食者天宫。它的缘起是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,有一位比丘正行于长途,进入某村乞食,站在一户人家门口。当时,一位男子洗净了手脚,正坐下准备用餐,并将食物盛入自己的钵中。他见到那位比丘,便将自己钵中的饭食倒进比丘的钵中。比丘说:“一部分便足够。”但他依然全部倒入了。比丘作了随喜祝愿后便离去了。那位男子心想:“我未进食而将饭食布施给了饥饿的比丘。”心中生起极大的喜乐。后来他命终后,转生于三十三天的一座十二由旬黄金天宫中。大目犍连尊者巡游天界时,见他以广大威神之力照耀,便以这些偈颂问他:显示巴利原文
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti bhikkhādāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu addhānamaggapaṭipanno aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho ekassa gharaddhāre aṭṭhāsi. Tattha aññataro puriso dhotahatthapādo ‘‘bhuñjissāmī’’ti nisinno bhojanaṃ upanetvā pātiyā pakkhitte taṃ bhikkhuṃ disvā pātiyā bhattaṃ tassa bhikkhuno patte ākiranto tena ‘‘ekadesameva dehī’’ti vuttopi sabbameva ākiri. So bhikkhu anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So puriso ‘‘chātajjhattassa bhikkhuno mayā abhuñjitvā bhattaṃ dinna’’nti anussaranto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭilabhi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero devacārikaṃ caranto mahatiyā deviddhiyā virocamānaṃ disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座由宝石柱擎起、高耸而立的天宫,方圆十二由旬广;
有七百座宏伟的重阁,以吠琉璃为柱,涂金庄严,美妙绝伦。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你已证得天界成就,具大威神力……(中略)
你的容色照耀十方。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也以这些偈颂回答他:显示巴利原文
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
那位天子满心欢喜……(省略)……这是何种业的果报?
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
那时我生为人身,居于人间,见到一位饥渴疲惫的比丘;
我供养了一份食物,那时便令他饱足。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna bhikkhuṃ tasitaṃ kilantaṃ; Ekāhaṃ bhikkhaṃ paṭipādayissaṃ, samaṅgi bhattena tadā akāsiṃ.
1085 这是《天宫事》第一〇八五偈。显示巴利原文
1085.
“因此我有如此容色……我的容色遍照十方”:正是因为作了那样的布施善业,我才获得如此殊胜的容貌与光辉;我这光明容颜,普照十方一切方向。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1084 其中,“我一份食”意为一份食物,即一钵饭的量。“施与”意为施与、给予。“以饭食而具足”意为以饭食而具足,即获得所施之食。大长老由那位天子告知其自身善业后,便为天子及随从开示佛法,然后返回人间,将此事禀告正自觉者。导师以此事为缘起,为在场大众开示佛法。那次开示令大众获益。显示巴利原文
1084. Tattha ekāhaṃ bhikkhanti ekaṃ ahaṃ bhikkhāmattaṃ, ekaṃ bhattavaḍḍhitakanti attho. Paṭipādayissanti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Samaṅgi bhattenāti bhattena samaṅgībhūtaṃ, laddhabhikkhanti attho. Evaṃ mahāthero tena devaputtena attano sucaritakamme pakāsite saparivārassa tassa dhammaṃ desetvā manussalokamāgato, taṃ pavattiṃ sammāsambuddhassa kathesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第七:守麦者天宫的解释。显示巴利原文
7. Yavapālakavimānavaṇṇanā
“有高耸宝石柱的天宫”即守麦者天宫。它的缘起是怎样的?世尊住在王舍城竹林。那时,王舍城有一个贫苦男孩,负责看守麦田。一天,他得到一份用作早餐的酸粥,心想:“到田里再吃。”便拿着酸粥去到麦田,坐在树下。那时,一位漏尽比丘正在行路,于临近午时的适当时候到达那里,走近守麦童所坐的树下。守麦童看准时间,问道:“尊者,您得到食物了吗?”长老默然。他得知长老尚未得食,便说:“尊者,时间已晚,此时托钵乞食再吃已来不及,请您慈悯我,受用这份酸粥。”说完便将酸粥供养长老。长老慈悯他,当着他的面受用了酸粥,说随喜祝福后离去。那男孩心生净信,心想:“我能供养这样一位圣者酸粥,真是善施。”后来他命终,如前所述,化生于三十三天界的天宫。具寿大目犍连尊者以这些偈颂询问他:显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti yavapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatadārako yavakhettaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ pātarāsatthāya kummāsaṃ labhitvā ‘‘khettaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti taṃ kummāsaṃ gahetvā yavakhettaṃ gantvā rukkhamūle nisīdi. Tasmiṃ khaṇe aññataro khīṇāsavatthero maggappaṭipanno upakaṭṭhe kāle taṃ ṭhānaṃ patvā yavapālakena nisinnaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkami. Yavapālako velaṃ oloketvā ‘‘kacci, bhante, āhāro laddho’’ti āha. Thero tuṇhī ahosi. So aladdhabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhante, upakaṭṭhā velā, piṇḍāya caritvā bhuñjituṃ na sakkā, mayhaṃ anukampāya imaṃ kummāsaṃ paribhuñjathā’’ti vatvā therassa taṃ kummāsaṃ adāsi. Thero taṃ anukampanto tassa passantasseva taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Sopi dārako ‘‘sudinnaṃ vata mayā īdisassa kummāsadānaṃ dadantenā’’ti cittaṃ pasādetvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane vuttanayeneva vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
“这座天宫有高耸的宝石柱……(中略)”
“你的容光照耀一切方所。”
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也以这些偈颂回答:显示巴利原文
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1089 那位天子满心欢喜……(中略)……这是何种业之果报。显示巴利原文
1089. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾生在人中,为人身时,是守护麦田者;
见到一位远尘、清净、无浊的比丘。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, ahosiṃ yavapālako; Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ.
我满怀净信,亲手施予他一份;
布施酸粥团之后,我欢喜于欢喜园中。
显示巴利原文 ‘‘Tassa adāsahaṃ bhāgaṃ, pasanno sehi pāṇibhi; Kummāsapiṇḍaṃ datvāna, modāmi nandane vane.
因此我拥有如此容色……(中略)……
我的容色照耀一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
此处,在诸偈颂中亦无前所未有之处。显示巴利原文
Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第八:第一耳环天宫的解释。显示巴利原文
8. Paṭhamakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
“装饰、佩戴花鬘、身着好衣者”——此即耳环天宫。它的缘起为何?一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,二位上首弟子与随行大众在迦尸国游行,于日落时分到达一座寺院。听闻此事后,该寺院行境村中有一位近事男来到长老们跟前,顶礼之后,奉上洗足水、涂足油、床座、敷具与灯明,并邀请次日应供。第二天,他举办了盛大的布施。长老们为他说随喜祝福后便离去了。后来他命终,化生于三十三天一座十二由旬的黄金天宫。具寿大目犍连长老以这些偈颂询问他:显示巴利原文
Alaṅkatomalyadharo suvatthoti kuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā upatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā saparivārā kāsīsu cārikaṃ carantā sūriyatthaṅgamanavelāyaṃ aññataraṃ vihāraṃ pāpuṇiṃsu. Taṃ pavattiṃ sutvā tassa vihārassa gocaragāme aññataro upāsako there upasaṅkamitvā vanditvā pādadhovanaṃ pādabbhañjanatelaṃ mañcapīṭhaṃ paccattharaṇaṃ padīpiyañca upanetvā svātanāya ca nimantetvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi, therā tassa anumodanaṃ vatvā pakkamiṃsu. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
你装饰华美,佩戴花鬘,身着妙衣,耳环精致,须发修整;
佩戴着臂钏与璎珞,享有盛名,犹如天宫中的明月。
显示巴利原文 ‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶奏出悦耳之音,训练有素的八位天女端庄善妙;
天界的少女,往来于三十三天,端庄优美,她们翩翩起舞,放声歌唱,令人心生欢喜。
显示巴利原文 ‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ, aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已获得天神通,具大威力……(中略)……
你的容色普照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也以这些偈颂回答:显示巴利原文
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1097 “那位天子满心欢喜……(中略)……这是何种业之果报。”显示巴利原文
1097. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我过去在人中为人时,见到持戒的沙门;
他们明行具足,享有名望,多闻,已证渴爱灭尽;
我以清净信心,恭敬地广施饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sīlavante; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute taṇhakkhayūpapanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“因此我有如此容色……(中略)……
我的容色遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1094 1094. 其中,“善戴耳环者”(sukuṇḍalī):指以庄严的耳环妆饰双耳。也有读作“sakuṇḍalī”的,意为“有相配耳环者”,即耳环彼此相称,又与佩戴者相配。“须发修整者”(kappitakesamassu):指须发修剪齐整。“佩戴手饰者”(āmuttahatthābharaṇo):指佩戴了指环等手饰。显示巴利原文
1094. Tattha sukuṇḍalīti sundarehi kuṇḍalehi alaṅkatakaṇṇo. ‘‘Sakuṇḍalī’’tipi pāṭho, sadisaṃ kuṇḍalaṃ sakuṇḍalaṃ, taṃ assa atthīti sakuṇḍalī, yuttakuṇḍalī aññamaññañca tuyhañca anucchavikakuṇḍalīti attho. Kappitakesamassūti sammākappitakesamassu. Āmuttahatthābharaṇoti paṭimukkaaṅguliyādihatthābharaṇo.
1098 1098. “已证渴爱灭尽者”(taṇhakkhayūpapanne):指已达至渴爱之灭尽,即阿罗汉果,或即涅槃本身;谓已证得。其余如前所述。显示巴利原文
1098.Taṇhakkhayūpapanneti taṇhakkhayaṃ arahattaṃ, nibbānameva vā upagate, adhigatavanteti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
第九:第二耳环天宫的解释。显示巴利原文
9. Dutiyakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
“装饰、戴花鬘、着好衣者”,此为第二耳环天宫。其缘起为何?世尊住于舍卫城祇园。当时,两位上首弟子正在迦尸国游方……一切皆与前篇相似。显示巴利原文
Alaṅkato malyadharo suvatthoti dutiyakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā kāsīsu janapadacārikaṃ carantātiādi sabbaṃ anantarasadisameva.
盛装、戴花鬘、着好衣,耳环精美,须发修整;
佩戴臂钏,富有名声,犹如天宫中的明月。
显示巴利原文 ‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
训练有素的八位天女,善妙端庄;
天女们游于三十三天,高贵殊胜,她们舞蹈、歌唱,令人欢悦。
显示巴利原文 ‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
“你已获得天神通,具大威力……(中略)……”
并且,你的容色遍照十方。”——他这样问。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子心生欢喜……(中略)……“这是谁的业之果报?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我往昔在人间,生而为人,见到威仪端正的沙门;
对于明行具足、享有声望、多闻且具戒者,我生起净信;
我以净信心,恭敬广施饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sādhurūpe; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute sīlavante pasanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因此,我得如是容色……(中略)……
我的容色遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这几首偈颂中,也并无前所未述的内容。显示巴利原文
Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
十、(优多罗)婆耶斯天宫解说显示巴利原文
10. (Uttara) pāyāsivimānavaṇṇanā
所说的“如天王众会之善法堂”等,是指优多罗天宫。此天宫缘何而生?世尊般涅槃后,舍利分配已毕,正供奉于各处塔庙。这时,以长老大迦叶为首的诸上座长老,为结集法与律,正遴选召集比丘;其余长老也各自与弟子众分散居留于各处,直至雨安居。此期间,长老童子迦叶尊者率五百比丘来到谢达毗城,安住于尸舍婆林。那时,身为刹帝利的婆耶斯王闻知长老住于此,便领众多随从前来拜见亲近。彼此问讯接待、殷勤相叙后,他坐下,向长老陈述自己执持的邪见。于是长老便以日月天子等为例,阐说他世真实存在之理,并为他开示《婆耶斯经》(长部2.406以下)。此经以种种理趣及譬喻为庄严,解邪见之结缚,藉诸多推论,引导他最终安立于正见的成就中。显示巴利原文
Yā devarājassa sabhā sudhammāti uttaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāge ca kate tattha tattha thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu dhammavinayaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu mahākassapappamukhesu mahātheresu yāva vassūpagamanā aññesu ca theresu attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ gantvā siṃsapāvane vasi. Atha pāyāsi rājañño therassa tattha vasanabhāvaṃ sutvā mahatā janakāyena parivuto taṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā nisinno attano diṭṭhigataṃ pavedesi. Atha naṃ thero candimasūriyūdāharaṇādīhi paralokassa atthibhāvaṃ pakāsento anekavihitahetūpamālaṅkataṃ diṭṭhigaṇṭhiviniveṭhanaṃ nānānayavicittaṃ pāyāsisuttaṃ (dī. ni. 2.406 ādayo) desetvā taṃ diṭṭhisampadāyaṃ patiṭṭhāpesi.
他拥有了清净见之后,便向沙门、婆罗门、穷人、旅行者等布施。然而,由于其发心并不殊胜,所施之物粗劣:只给予碎麦粥、佐以酸粥的食物,以及麻布衣服。如此不恭敬地布施之后,身坏命终,他转生至低劣生存界,成为四大王天的眷属。然而,他有一位名叫优多罗的青年侍者,在处理种种事务时尽心尽力,于布施中极为恭敬、用心。恭敬地布施后,死后转生至三十三天,化现出一座方圆十二由旬的天宫。为表达知恩之心,他便连同天宫来到童子迦叶长老面前,从天宫下,以五体投地顶礼长老,合掌而立。长老便对他说:显示巴利原文
So visuddhadiṭṭhiko hutvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento anuḷārajjhāsayatāya lūkhaṃ adāsi ghāsacchādanamattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ sāṇāni ca vatthāni . Evaṃ pana asakkaccadānaṃ datvā kāyassa bhedā hīnakāyaṃ upapajji cātumahārājikānaṃ sahabyataṃ. Tassa pana kiccākiccesu yuttappayutto uttaro nāma māṇavo ahosi dāne byāvaṭo. So sakkaccadānaṃ datvā tāvatiṃsakāyaṃ upapanno, tassa dvādasayojanikaṃ vimānaṃ nibbatti. So kataññutaṃ vibhāvento saha vimānena kumārakassapattheraṃ upasaṅkamitvā vimānato oruyha pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero –
恰如天王众会的善法堂,诸天和合共聚之处,
你的天宫亦复如是,光明照耀,安住虚空。
显示巴利原文 ‘‘Yā devarājassa sabhā sudhammā, yatthacchati devasaṅgho samaggo; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已获得天神通,具足大威神力……(中略)
“你的容色照耀一切方所。”他以偈颂这样问道。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – gāthāhi paṭipucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是谁的业之果报?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
从前我于人间,生而为人,曾是婆耶斯王的一位青年;
得到财富后,我便行布施共享;而我所敬爱的人,也都是具戒者;
我心怀净信,恭敬地广行饮食布施。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, rañño pāyāsissa ahosiṃ māṇavo; Laddhā dhanaṃ saṃvibhāgaṃ akāsiṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
正因如此,我才有这样的容色……乃至……
我的容色遍照一切方向。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子便以这些偈颂回答他。显示巴利原文
So devaputto tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1108 其中,“天王”指帝释天。“集会堂善法”即是名为“善法”的集会堂。“在那里”指在那个集会中。“坐”意为就座。“天众”指三十三天的天众。“和合”意为聚集在一起。显示巴利原文
1108. Tattha devarājassāti sakkassa. Sabhā sudhammāti evaṃnāmakaṃ santhāgāraṃ. Yatthāti yassaṃ sabhāyaṃ. Acchatīti nisīdati. Devasaṅghoti tāvatiṃsadevakāyo. Samaggoti sahito sannipatito.
1111 “我曾是婆耶斯的青年”:为婆耶斯刹帝利办事,因年轻故称青年,名字则是优多罗。“我作了分享”:我自己不享用,将所得财富通过布施之门舍弃出去,如此作了分享。“并施舍食物和饮料”是省略的说法。或者说:我广行布施。如何而行?恭恭敬敬。所布施者为何?食物和饮料,应当这样来连接理解。显示巴利原文
1111.Pāyāsissaahosiṃ māṇavoti pāyāsirājaññassa kiccākiccakaro daharatāya māṇavo, nāmena pana uttaro nāma ahosiṃ. Saṃvibhāgaṃ akāsinti ahameva abhuñjitvā yathāladdhaṃ dhanaṃ dānamukhe pariccajanavasena saṃvibhajanaṃ akāsiṃ. Annañca pānañca pariccajantoti vacanaseso. Atha vā dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ. Kathaṃ? Sakkaccaṃ. Kīdisaṃ? Annañca pānañcāti yojetabbaṃ.
七、善安置天宫品显示巴利原文
7. Sunikkhittavimānavaggo
质多萝天宫解说显示巴利原文
1. Cittalatāvimānavaṇṇanā
如同林中的质多萝藤闪耀着光芒,故称质多萝天宫。此天宫的因缘为何?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位优婆塞,贫穷困顿,资财寡少,靠替人作工维生。他具足信心,内心净信,赡养年迈体弱的父母。他心想:“所谓女人,嫁入夫家后便掌握权力,要令公婆称心如意,实在难得。”为免父母心生忧恼,他不曾娶妻,而是亲自侍奉父母,持守戒律,严行布萨,随己所能而行布施。他去世后,化生于三十三天,在一座方圆十二由旬的天宫中。尊者大目犍连依照前文所述的方式前往那里,以这些偈颂询问他所作之业:显示巴利原文
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti cittalatāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsako daliddo appabhogo paresaṃ kammaṃ katvā jīvati. So saddho pasanno jiṇṇe vuḍḍhe mātāpitaro posento ‘‘itthiyo nāma patikule ṭhitā issariyaṃ karonti, sassusasurānaṃ manāpacāriniyo dullabhā’’ti mātāpitūnaṃ cittadukkhaṃ pariharanto dārapariggahaṃ akatvā sayameva ne upaṭṭhahati, sīlāni rakkhati, uposathaṃ upavasati , yathāvibhavaṃ dānāni deti. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena gantvā katakammaṃ imāhi gāthāhi paṭipucchi –
如同质多萝藤在林间闪耀,那是三十三天中最殊胜、最崇高的园林;
你的这座天宫也是如此,遍照光明,矗立于虚空之中。”
显示巴利原文 ‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已证天大神变,具大威神力……(中略)
你的容色光耀十方。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是谁的业的果报?”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
往昔我生在人中,生而为人,曾是贫穷、无依、困苦的佣工;
我赡养年迈的父母,他们是我所敬爱的持戒者。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那人也为他作了解答。其余部分如前所述。显示巴利原文
Sopi tassa byākāsi. Sesaṃ vuttanayameva.
第二:难陀天宫的解释。显示巴利原文
2. Nandanavimānavaṇṇanā
“难陀天宫”:因“如同林中的欢喜园照耀”而得名。它的生起缘起是:世尊住在舍卫城祇园时,当时舍卫城有一位近事男……等等,此前部分皆与前一座天宫相同。唯一的差别在于:他娶妻成家之后,仍然赡养父母。这便是差别所在。显示巴利原文
Yathāvanaṃ nandanaṃ pabhāsatīti nandanavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsakotiādi sabbaṃ anantaravimānasadisaṃ. Ayaṃ pana dārapariggahaṃ katvā mātāpitaro posesīti ayameva viseso.
正如殊胜的难陀林,三十三天中最上的园林,如是照耀;
如同这个譬喻,你的这座天宫,也同样在虚空中照耀而安住。
显示巴利原文 Yathā vanaṃ nandanaṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已证得如天神般的大神力……乃至……你的容色照耀十方。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
「那位天子满心欢喜」……乃至……「这是何种业行带来的果报呢?」
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾生于人间,得人身,贫穷、无怙、困苦,为人佣作;
我赡养年迈的父母,他们又是持戒具德、为我所敬爱者;
我以清净信心,恭敬作大布施,广施饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“由此”即:因此,我具有如此容貌……乃至……我的容貌照耀一切方向。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他以偈颂作答。这些偈颂本身,也并无任何新奇之处。显示巴利原文
Gāthāhi byākāsi. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
3. 宝柱天宫解释显示巴利原文
3. Maṇithūṇavimānavaṇṇanā
“此高耸宝柱天宫”即指这座宝柱天宫。它的来历是怎样的呢?——世尊住在舍卫城的祇园。那时,众多上座比丘住于阿兰若处。在他们入村托钵的路上,有一位优婆塞,修平不平的路面,拔除荆棘,清除灌木;雨季时,在沟渠上架设桥梁;在空旷无遮蔽的地方种植遮荫树;在水池中挖除淤泥,使之又宽又深;修建渡口;并随力布施、持守戒律。他命终之后,投生于三十三天中一座方圆十二由旬的黄金天宫。尊者大目犍连前往那里,以这些偈颂问道:显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti maṇithūṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sambahulā therā bhikkhū araññāyatane viharanti. Tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya gamanamagge eko upāsako visamaṃ samaṃ karoti, kaṇṭake nīharati, gacchagumbe apaneti, udakakāle mātikāsu setuṃ bandhati, vivanaṭṭhānesu chāyārukkhe ropeti, jalāsayesu mattikaṃ uddharitvā te puthulagambhīre karoti, titthe sampādeti, yathāvibhavaṃ dānaṃ deti, sīlaṃ rakkhati. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
此高耸的宝柱天宫,四周十二由旬;
七百座壮丽的尖顶楼阁,琉璃柱璀璨闪耀,极其美丽。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你坐在那里,饮着、吃着,天界的琵琶弹奏悦耳之音;
那里具足天界的五种欲乐,遍体严饰黄金的女子曼舞其间。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇacchannā.
“你是做了什么业而有这般容貌……容貌普照十方呢?”
显示巴利原文 ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也以偈颂回答他:显示巴利原文
Sopi tassa gāthāhi byākāsi –
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我于人间为人时,曾于林间开辟了通行的小道;
我又种植了园苑林木,持戒者皆是我所敬爱;
并以清净的信心,恭敬地广施饮食。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, vivane pathe saṅkamanaṃ akāsiṃ; Ārāmarukkhāni ca ropayissaṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因此,我有这般殊胜的容貌……我的容貌遍照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1131 此处,「vivaneti」意指“在阿兰若(森林)中”。「Ārāmarukkhāni」指作为园苑的树木,即营造园苑后,在那里种植的树木。其余一切内容,皆如前面所说的方法。显示巴利原文
1131. Tattha vivaneti araññe. Ārāmarukkhāni cā ārāmabhūte rukkhe, ārāmaṃ katvā tattha rukkhe ropesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
4. 关于「金天宫」的解释显示巴利原文
4. Suvaṇṇavimānavaṇṇanā
“金天宫”:指那座金色的天宫。它的生起因缘如何呢?一时,世尊住在安陀迦频陀(盲者林)。当时有一位近事男,信心坚固,净信具足,且家财富有。他在距那村子不远的一座秃山上,建造了一座一切庄严悉皆完备、堪为世尊起居的香殿,请世尊住于彼处,并恭敬承事供养。他自身也恒住净戒,戒行清净,根门防护圆满。命终之后,他往生于三十三天。为彰其业力威神,一座天宫现起:种种宝石的光芒之网照耀其间,金辉灿烂;彩绘栏楯环绕四周,广大的种种饰品庄严殊妙;宫墙、殿柱与阶道分明有致,园林悦意,正坐落在金山之巅。具寿大目犍连游历天界时见此天宫,便以偈颂发问——显示巴利原文
Sovaṇṇamayepabbatasminti suvaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā andhakavinde viharati. Tena samayena aññataro upāsako saddho pasanno vibhavasampanno tassa gāmassa avidūre aññatarasmiṃ muṇḍakapabbate sabbākārasampannaṃ bhagavato vasanānucchavikaṃ gandhakuṭiṃ kāretvā tattha bhagavantaṃ vasāpento sakkaccaṃ upaṭṭhahi, sayañca niccasīle patiṭṭhito suvisuddhasīlasaṃvaro hutvā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa kammānubhāvasaṃsūcakaṃ nānāratanaraṃsijālasamujjalaṃ vicittavedikāparikkhittaṃ vividhavipulālaṅkāropasobhitaṃ suvibhattabhittitthambhasopānaṃ ārāmaramaṇīyakaṃ kañcanapabbatamuddhani vimānaṃ uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
“在那金山之巅,有座天宫,遍体流光,普照十方;
它覆以金网,缀以铃网而为严饰。
显示巴利原文 ‘‘Sovaṇṇamaye pabbatasmiṃ, vimānaṃ sabbatopabhaṃ; Hemajālapaṭicchannaṃ, kiṅkiṇijālakappitaṃ.
它有八面精工之柱,全部由琉璃所成;
每一面、每一棱,皆由七种宝石所化现。
显示巴利原文 ‘‘Aṭṭhaṃsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā; Ekamekāya aṃsiyā, ratanā satta nimmitā.
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
‘‘Citrā manoramā bhūmi, na tatthuddhaṃsatī rajo; Gopānasīgaṇā pītā, kūṭaṃ dārenti nimmitā.
‘‘Sopānāni ca cattāri, nimmitā caturo disā; Nānāratanagabbhehi, ādiccova virocati.
那里四座栏楯,依比例划分,尺度精准;
光明闪耀,遍照四方。
显示巴利原文 ‘‘Vediyā catasso tattha, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā caturo disā.
在那座殊胜的天宫中,有一位大光明的天子;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。
显示巴利原文 ‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputto mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
这是你布施的果报,也是你持戒的果报;
还有合掌之礼的果报,请为我解说,我今正问此事。
显示巴利原文 ‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
他便以这些偈颂回答:显示巴利原文
Sopissa imāhi gāthāhi byākāsi –
1142 1142. “那位天子满心欢喜……这是谁之业所感得的果报。”显示巴利原文
1142. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾住在盲者林,为那位太阳族的佛陀;
我满怀净信,亲手为导师建造了精舍。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ andhakavindasmiṃ, buddhassādiccabandhuno; Vihāraṃ satthu kāresiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
在那里,我以清净的信心,供养香、花、所需之物与涂香;
我将精舍供养导师,内心极为清净;
我因此而得此果报,于欢喜园中自在安住。
显示巴利原文 ‘‘Tattha gandhañca mālañca, paccayañca vilepanaṃ; Vihāraṃ satthu adāsiṃ, vippasannena cetasā; Tena mayhaṃ idaṃ laddhaṃ, vasaṃ vattemi nandane.
在可爱的欢喜林苑中,百鸟云集;
我于歌舞中享乐,天女众围绕。
显示巴利原文 ‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1134 1134. 其中,‘从一切面放光’(sabbatopabha)指从一切方面放出光明、释放光芒。‘璎珞网装饰’(kiṅkiṇijālakappita)指布置了璎珞之网。显示巴利原文
1134. Tattha sabbatopabhanti sabbabhāgehi pabhāsantaṃ pabhāmuñcanakaṃ. Kiṅkiṇijālakappitanti kappitakiṅkiṇikajālaṃ.
1135 1135. ‘一切皆是琉璃所成’(sabbe veḷuriyāmayā)指所有柱子皆由琉璃宝所成。‘于一一面部分’(ekamekāya aṃsiyā)指在八角柱的每一个面上。‘七宝所造’(ratanā satta nimmitā)指以七宝工艺所造,即每一个面都由七宝构成。显示巴利原文
1135.Sabbe veḷuriyāmayāti sabbe thambhā veḷuriyamaṇimayā. Tattha pana ekamekāya aṃsiyāti aṭṭhaṃsesu thambhesu ekamekasmiṃ aṃsabhāge. Ratanā satta nimmitāti sattaratanakammanimmitā, ekeko aṃso sattaratanamayoti attho.
1136 「琉璃与金所成」等,以此显示种种宝。其中,「琉璃与金所成」指由琉璃与金所造,亦可理解为“杂色”。此处所用为属格,表具格义。于「水晶与银所成」一句,理趣相同。「以猫眼石与珍珠」即以种种杂色宝石而作。「以红宝石」即以红色宝石而作。显示巴利原文
1136.‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassā’’tiādinā nānāratanāni dasseti. Tattha veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena ca suvaṇṇena ca nimmitā, citrāti vā yojanā. Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Phalikā rūpiyassa cāti etthāpi eseva nayo. Masāragallamuttāhīti kabaramaṇīhi. Lohitaṅgamaṇīhi cāti rattamaṇīhi.
1137 「那里无尘土扬起」,因彼处地为宝石所成,故天宫中尘土不扬。「椽群」指椽的集合。「黄色」,即黄颜色,意为金所成,以及弗沙色等宝石所成。「承载屋顶」,指承载那七宝所造的中心椽端。显示巴利原文
1137.Na tatthuddhaṃsatī rajoti maṇimayabhūmikattā na tasmiṃ vimāne rajo uggacchati. Gopānasīgaṇāti gopānasīsamūhā. Pītāti pītavaṇṇā, suvaṇṇamayā ceva phussarāgādimaṇimayā cāti attho. Kūṭaṃ dhārentīti sattaratanamayaṃ kaṇṇikaṃ dhārenti.
1138-9 「以种种宝内室」即以种种宝石所成的小室。「栏楯」即栏楯。「四座」,指于四方各有四座。故说「四周四个方向」。显示巴利原文
1138-9.Nānāratanagabbhehīti nānāratanamayehi ovarakehi. Vediyāti vedikā. Catassoti catūsu disāsu catasso. Tenāha ‘‘samantā caturo disā’’ti.
1140 「大光明」即指有大光辉。「升起时」指正在上升时。「光明者」指太阳。显示巴利原文
1140.Mahappabhoti mahājutiko. Udayantoti uggacchanto. Bhāṇumāti ādicco.
1143 「以自己的双手」——这是说:那些累积了身体最胜福德的人,正用自己的双手做种种工作,让导师的精舍得以建成。或者,「以自己的双手」是指在盲者林那里,以香、花、资具、涂香作供养。如何供养呢?即:“我以清净的信心,把精舍施予、供养、奉献给了导师。”此处当如此理解。显示巴利原文
1143.Sehi pāṇibhīti kāyasāraṃ puññaṃ pasavanto attano pāṇīhi taṃ taṃ kiccaṃ karonto vihāraṃ satthu kāresinti yojanā. Atha vā sehi pāṇibhīti tattha andhakavindasmiṃ gandhañca mālañca paccayañca vilepanañca pūjāvasena. Yathā kathaṃ? Vihārañca vippasannena cetasā satthuno adāsiṃ pūjesiṃ niyyādesiṃ cāti evamettha yojanā veditabbā.
1144 「由此」即是以所说的那个福业作为原因。「我所」指由我所得到的。「此」指这个福果,或者这个天上的主宰权。因此说:「我自在而转」。显示巴利原文
1144.Tenāti tena yathāvuttena puññakammena kāraṇabhūtena. Mayhanti mayā. Idanti idaṃ puññaphalaṃ, idaṃ vā dibbaṃ ādhipateyyaṃ. Tenāha ‘‘vasaṃ vattemī’’ti.
1145 因欢喜而现起天成就的此天界,特别是在那可爱的欢喜园中;在这般悦意的欢喜园里,我自得其乐。其余如前所述。显示巴利原文
1145.Nandaneti nandiyā dibbasamiddhiyā uppajjanaṭṭhāne imasmiṃ devaloke, tatthāpi visesato nandane vane ramme, evaṃ ramaṇīye imasmiṃ nandane vane ramāmīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
那位天神如此显露自己的福业后,尊者便为那位有眷属的天子说法,随后向世尊禀告了此事。世尊即以此事为因缘,为在座的大众说法。那次说法令大众获得了利益。显示巴利原文
Evaṃ devatāya attano puññakamme āvikate thero saparivārassa tassa devaputtassa dhammaṃ desetvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第五篇 《芒果天宫》的解释显示巴利原文
5. Ambavimānavaṇṇanā
“Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ”等偈颂,即是关于芒果天宫的解释。它由何缘起呢?世尊住在王舍城的竹林精舍时,王舍城有一贫困之人,靠替人看守芒果园换取饭食工钱过活。一日,盛夏时节,阳光灼热,热沙烫脚,阳焰之网颤动闪烁、弥漫大地。就在离他芒果园不远处的小路上,他看见尊者舍利弗正汗流浃背地走来。他对尊者生起恭敬、敬重之心,便迎上前去,这样说道:“尊者,天实在太热了,您看来已十分疲惫。恳请尊者进入这芒果园稍事休息,待长途跋涉的劳累消除后再走。愿您慈悯,请您应允。”为令他的净信更增上,尊者便进入那座园林,在一棵芒果树下坐了下来。显示巴利原文
Uccamidaṃmaṇithūṇanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatapuriso paresaṃ bhattavetanabhato hutvā ambavanaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ gimhasamaye sūriyātapasantatte uṇhavālikānippīḷite vipphandamānamarīcijālavitthate bhūmippadese tassa ambārāmassa avidūrena maggena sedāgatena gattena gacchantaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā evamāha ‘‘mahā ayaṃ, bhante, ghammapariḷāho, ativiya parissantarūpo viya dissati, sādhu, bhante, ayyo imaṃ ambārāmaṃ pavisitvā muhuttaṃ vissamitvā addhānaparissamaṃ paṭivinodetvā gacchatha anukampaṃ upādāyā’’ti. Thero visesato tassa cittappasādaṃ paribrūhetukāmo taṃ ārāmaṃ pavisitvā aññatarassa ambarukkhassa mūle nisīdi.
那男子又道:“尊者,若您有意沐浴,我可从这井中汲水,为您沐浴,再奉上饮用水。”尊者默然应许。那人便从井中取了水,过滤后为尊者沐浴。沐浴完毕,又为尊者洗净手足,待尊者坐下后,再献上饮用水。尊者饮了水,疲劳得以止息,便随喜了那男子供水与沐浴的功德,然后离去。那时,那男子心中生起极大的欢喜,他想:“我为遭受暑热之苦的尊者除去了暑热,我确实积累了许多福德啊!”后来,他命终后,投生到了三十三天。尊者大目犍连来到他面前,用以下偈颂询问他所造的福德。显示巴利原文
Puna so puriso āha ‘‘sace, bhante, nhāyitukāmattha, ahaṃ ito kūpato udakaṃ uddharitvā tumhe nhāpessāmi, pānīyañca dassāmī’’ti. Theropi adhivāsesi tuṇhībhāvena. So kūpato udakaṃ uddharitvā parissāvetvā theraṃ nhāpesi, nhāpetvā ca hatthapāde dhovitvā nisinnassa pānīyaṃ upanesi. Thero pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhadaratho tassa purisassa udakadāne ceva nhāpane ca anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so puriso ‘‘ghammābhitattassa vata therassa ghammapariḷāhaṃ paṭippassambhesiṃ, bahuṃ vata mayā puññaṃ pasuta’’nti uḷārapītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi katapuññaṃ pucchi.
1146 偈颂编号:一千一百四十六。显示巴利原文
1146.
那座天宫,珠宝柱高耸,四周广达十二由旬;
有七百座宏伟的尖顶楼阁,琉璃为柱,金板铺地,极为美丽。
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
1147 偈颂编号:一千一百四十七。显示巴利原文
1147.
你在那里居住、饮、食,天界的琵琶弹奏出美妙的声音;
此处有天味、五欲之乐,还有身披金衣的女子们翩翩起舞。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
“你因何有如此容貌?……(中略)”
你的容貌,普照诸方。
显示巴利原文 ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
‘‘So devaputto attamano…pe… Yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
夏末月时,烈日炎炎,
有一个雇工,正在替别人浇灌芒果园。
显示巴利原文 ‘‘Gimhānaṃ pacchime māse, patapante divaṅkare; Paresaṃ bhatako poso, ambārāmamasiñcati.
‘‘Atha tenāgamā bhikkhu, sāriputtoti vissuto; Kilantarūpo kāyena, akilantova cetasā.
看见他走来,那位浇芒果的人说:
善哉,尊者!我愿为您沐浴,愿那能为我带来安乐。
显示巴利原文 ‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, avocaṃ ambasiñcako; Sādhu taṃ bhante nhāpeyyaṃ, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
他出于对我的慈悯,放下了钵与衣;
他坐在树荫下,仅着一件袈裟。
显示巴利原文 ‘‘Tassa me anukampāya, nikkhipi pattacīvaraṃ; Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaro.
那位心意清净的人,以清澈的水,
在树荫下,为那位仅着一件袈裟的人沐浴。
显示巴利原文 ‘‘Tañca acchena vārinā, pasannamānaso naro; Nhāpayī rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaraṃ.
‘‘Ambo ca sitto samaṇo ca nhāpito, Mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ; Iti so pītiyā kāyaṃ, sabbaṃ pharati attano.
就在那一生,我造下了那一点业;
舍离人身之后,我转生到了欢喜园。
显示巴利原文 ‘‘Tadeva ettakaṃ kammaṃ, akāsiṃ tāya jātiyā; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
在欢喜园那悦意的林中,种种鸟群聚集;
我由天女簇拥,尽情享受歌舞。
显示巴利原文 ‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti. –
他也以这些偈颂回答了他。显示巴利原文
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1151 其中,「热季的最后一个月」指頞沙荼月(Āsāḷhī)。「照耀」:意思是极为闪耀,释放出全部热量。「在日轮」:指太阳;也有读作‘divākare’的。「浇洒」(asiñcati):即浇水;此处的‘-kā’仅是语助词,句意为‘在芒果树根部持续地浇水’。另有一种读法作‘asiñcathā’,意为‘已浇洒’。又有读作‘asiñcahaṃ’的,意为‘那时我成了别人的雇工,浇灌了芒果园’。显示巴利原文
1151. Tattha gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhimāse. Patapanteti ativiya dippante, sabbaso uṇhaṃ vissajjenteti attho. Divaṅkareti divākare, ayameva vā pāṭho. Asiñcatīti siñcati, -kāro nipātamattaṃ, siñcati ambarukkhamūlesu dhuvaṃ jalasekaṃ karotīti attho. ‘‘Asiñcathā’’ti ca pāṭho, siñcitthāti attho. ‘‘Asiñcaha’’nti ca paṭhanti, paresaṃ bhatako poso hutvā tadā ambārāmaṃ asiñciṃ ahanti attho.
1152 「由彼」:意即他朝着芒果园所在的方向而去(agamā,即‘去’)。「以不疲倦之心」:因为内心之苦已被道断除,所以他的心虽不疲倦,身体却现出了疲劳之相,就这样以不疲倦之心踏上了那条路。——这是综合解释。显示巴利原文
1152.Tenāti yena disābhāgena so ambārāmo, tena agamā agañchi. Akilantova cetasāti cetodukkhassa maggeneva pahīnattā cetasā akilantopi samāno kilanturūpo kāyena tena maggena agamāti yojanā.
1153-4 「我说」指的是:那时我当了浇芒果的人——这是连缀解释。「一衣者」:意思是想要洗澡的人。显示巴利原文
1153-4.Avocaṃ ahaṃ tadā ambasiñcako hutvāti yojanā. Ekacīvaroti nhāyitukāmoti adhippāyo.
1156 「如是」(iti):指他这样想——「芒果已浇水,沙门已沐浴,我亦累积了广大福德,仅以一次劳作,便成就了三种利益。」依此方式生起的喜,遍满此人全身,令其相续不断地遍受触证。此处用现在时语态表过去义,意为「曾经遍满」。显示巴利原文
1156.Itīti evaṃ ‘‘ambo ca sitto, samaṇo ca nhāpito, mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ, ekeneva payogena tividhopi attho sādhito’’ti iminākārena pavattāya pītiyā so puriso attano sabbaṃ kāyaṃ pharati, nirantaraṃ phuṭaṃ karotīti yojanā. Atītatthe cetaṃ vattamānavacanaṃ, pharīti attho.
1157 「那点业就这些」:意思是当时我只做了那一点点、只是布施水的业;而且在那一生中,我记不起还做过其他任何事了。以下所说,按前面讲过的方式理解即可。显示巴利原文
1157.Tadeva ettakaṃ kammanti taṃ ettakaṃ evaṃ pānīyadānamattakaṃ kammaṃ akāsiṃ, tāya tassaṃ jātiyaṃ aññaṃ nānussarāmīti adhippāyo. Tesaṃ vuttanayameva.
第六项:牧牛人天宫解说显示巴利原文
6. Gopālavimānavaṇṇanā
「比丘见天神后询问」——这是牧牛人天宫的故事。其缘起如何?一时,世尊住王舍城竹林精舍。那时,王舍城有一牧牛人,为用早餐,将凝乳食品包于碎布中,出城后到达牛群放牧之处。尊者大目犍连知此事:「此人即刻就将命终,供养我凝乳食品之后,将往生三十三天。」于是走近他。牧牛人看了看时宜,心想将凝乳食品供养长老。然而此时,牛群闯入一片豆田。牧牛人心中思忖:「是先将凝乳食品供养长老,还是先把牛赶出豆田?」随后下定决心:「豆田主人想怎样处置我,便随他处置吧。但长老一旦离去,我供养凝乳食品的机会就没有了。我还是先把凝乳食品供养尊者!」于是他将凝乳食品奉给长老。长老出于悲悯便接受了。显示巴利原文
Disvānadevaṃ paṭipucchi bhikkhūti gopālavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī aññataro gopālako pātarāsatthāya pilotikāya puṭabaddhaṃ kummāsaṃ gahetvā nagarato nikkhamitvā gāvīnaṃ caraṇaṭṭhānabhūtaṃ gocarabhūmiṃ sampāpuṇi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ayaṃ idāneva kālaṃ karissati, mayhañca kummāsaṃ datvā tāvatiṃsesu uppajjissatī’’ti ca ñatvā tassa samīpaṃ agamāsi. So velaṃ oloketvā therassa kummāsaṃ dātukāmo ahosi. Tena ca samayena gāviyo māsakkhettaṃ pavisanti. Atha so gopālo cintesi ‘‘kiṃ nu kho therassa kummāsaṃ dadeyyaṃ, udāhu gāviyo māsakkhettato nīhareyya’’nti. Athassa etadahosi ‘‘māsasāmikā maṃ yaṃ icchanti, taṃ karontu, there pana gate kummāsadānantarāyo me siyā, handāhaṃ paṭhamaṃ ayyassa kummāsaṃ dassāmī’’ti taṃ therassa upanesi. Paṭiggahesi thero anukampaṃ upādāya.
就在那时,他未曾留意前方的危险,便疾奔而去驱赶母牛,脚恰好触到一条毒蛇,被蛇咬中。长老出于慈悯,开始受用那份凝乳。牧牛人将母牛赶回后,看见长老正在受用凝乳,顿时心生净信,沉浸在广大的喜悦与满足之中,便在一旁坐下。就在那一刻,蛇毒已蔓延他的全身。顷刻之间,剧毒猛烈上冲至头顶,他便命终了。命终之后,他即往生于三十三天中一座宽广十二由旬的黄金宫殿。具寿大目犍连尊者见此情景,便以如下偈颂询问他:显示巴利原文
Atha naṃ gāviyo nivattetuṃ parissayaṃ anoloketvā vegena upadhāvantaṃ pādena phuṭṭho āsīviso ḍaṃsi. Theropi taṃ anukampamāno taṃ kummāsaṃ paribhuñjituṃ ārabhi. Gopālakopi gāviyo nivattetvā āgato theraṃ kummāsaṃ paribhuñjantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Tāvadevassa sakalasarīraṃ visaṃ ajjhotthari. Muhuttameva vege muddhapatte kālamakāsi, kālakato ca tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
既见此天子,比丘便询问,在此高耸而久住的天宫中;臂戴璎珞、享有盛名者,于天宫中,恰如月天子一般。
显示巴利原文 ‘‘Disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhu, ucce vimānamhi ciraṭṭhitike; Āmuttahatthābharaṇaṃ yasassiṃ, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
他装饰华丽,佩戴花环,身着上好衣服,耳环精美,须发修剪齐整;
“Āmuttahatthābharaṇo”意为佩戴着种种手饰,“yasassī”意为享有声名,“dibbe vimānamhi”指在天宫之中,“yathāpi candimā”即如同月天子。
显示巴利原文 ‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
“Dibbā ca vīṇā”意为天界的琵琶,“pavadanti vagguṃ”意为它们奏出美妙音声;“Aṭṭhaṭṭhakā”指由多个八人组组成的合奏,“sikkhitā”指这些乐师已修学,“sādhurūpā”指他们表现贤善。
「Dibbā ca kaññā」指天界的少女们,「tidasacarā」指她们是三十三天的游行者,「uḷārā」指她们尊贵,「naccanti」指她们跳舞,「gāyanti」指她们唱歌,「pamodayanti」指她们喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
「Deviddhipattosi」指你已获得天界神力,「mahānubhāvo」指你拥有大神力……(中略)
“Vaṇṇo ca te”意为你的容色,“sabbadisā”意为一切方向,“pabhāsatī”意为照耀。
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
“Sopi”意为他也,“tassa”意为对他,“byākāsi”意为作出了回答。显示巴利原文
Sopi tassa byākāsi –
1163 那位天子内心欢喜……(中略)‘这是谁的业果?’(So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phalaṃ)显示巴利原文
1163. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾生而为人,于人间时,曾召集并守护他人的母牛;
随后,有一位沙门来到我面前,而牛群却跑去啃食绿豆了。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, saṅgamma rakkhissaṃ paresaṃ dhenuyo; Tato ca āgā samaṇo mamantike, gāvo ca māse agamaṃsu khādituṃ.
尊者,当时我这样想:‘今日有两件事务,以及两件应作之事。’
随后,我如理作意,喊道:‘尊者,我布施!’并抛下了那块破布。
显示巴利原文 ‘‘Dvayajja kiccaṃ ubhayañca kāriyaṃ, iccevahaṃ bhante tadā vicintayiṃ; Tato ca saññaṃ paṭiladdha yoniso, ‘dadāmi bhante’ti khipiṃ anantakaṃ.
‘‘So māsakhettaṃ turito avāsariṃ, purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ; Tato ca kaṇho urago mahāviso, aḍaṃsi pāde turitassa me sato.
我为痛苦所迫,那位比丘亲自解开了那块破布;
他出于慈悯,拿来凝乳食品;命终之后,我便转生为天神。
显示巴利原文 ‘‘Svāhaṃ aṭṭomhi dukkhena pīḷito, bhikkhu ca taṃ sāmaṃ muñcitvānantakaṃ; Ahāsi kummāsaṃ mamānukampayā, tato cuto kālakatomhi devatā.
那正是我所造的善业,如今我亲受乐果;
尊者,因您深切地哀愍于我,我以感恩之心向您礼敬。
显示巴利原文 ‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
‘‘Sadevake loke samārake ca, añño muni natthi tayānukampako;
「尊者!因您确实深切悲悯」:尊者啊!因为您确实以深切的慈悯利益了我,「我以感恩之心礼敬您」:我怀着知恩报恩的心,前来顶礼您。显示巴利原文
Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
‘‘Imasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, añño munī natthi tayānukampako;
「尊者!因您确实深切悲悯」:尊者啊!因为您确实以深切的慈悯利益了我,「我以感恩之心礼敬您」:我怀着知恩报恩的心,前来顶礼您。显示巴利原文
Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi ta’’nti.
于是,尊者大目犍连便依照他自己与那位天神所共述的方式,向世尊禀报了此事。导师随顺认可了其中的义理,并以此事作为缘起,为在场的大众说法,遂开示了“见天子已,比丘问”等偈颂。显示巴利原文
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca kathitaniyāmeneva taṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ paccanubhāsitvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetuṃ ‘‘disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhū’’tiādimāha.
1159 在这里,“天”指的是那位牧牛天子。“比丘”是指导师针对尊者大目犍连而说的。因为他已经完全断除了一切烦恼,所以称为比丘。由于天宫能长久安住,乃至能持续存在长达一劫之久,故说是“久住”的,也有人读作“久住”。这个词应当与“天”字联系起来理解。实际上,他也在那里安住了三俱胝六百万年之久,因此同样有资格被称为“久住”的。“犹如月天子”:正如月天子在其自身的殊妙天宫中,以悦意、清凉、令人喜爱的光线之网而闪耀,“如是照耀”:这位天子也同样照耀——这是省略了后续词句的表达。显示巴利原文
1159. Tattha devanti gopāladevaputtaṃ. Bhikkhūti āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ sandhāya satthā vadati. So hi sabbaso bhinnakilesatāya bhikkhu. Vimānassa bahukālāvaṭṭhāyitāya kappaṭṭhitikatāya eva vā ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vuttaṃ, ‘‘ciraṭṭhitika’’ntipi keci paṭhanti. Tañhi ‘‘deva’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Sopi hi saṭṭhisatasahassādhikā tisso vassakoṭiyo tattha avaṭṭhānato ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vattabbataṃ labhati. Yathāpi candimāti yathā candimā devaputto kantasītalamanoharakiraṇajālasamujjale attano dibbe vimānamhi virocati, evaṃ virocamānanti vacanasesā.
1160 “装饰”等语句,是为了显示那位天子被长老询问时的状态,这些内容在前文已经解释过了,在此不再赘述。显示巴利原文
1160.Alaṅkatotiādi tassa devaputtassa therena pucchitākāradassanaṃ, taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
1164 “Saṅgammā”意为“召集”或“汇集”,此处亦蕴含“因”的含义,整体指众人共聚一处。“Āgā”是“到来”的意思。“Māse”指绿豆作物。显示巴利原文
1164.Saṅgammāti saṅgametvā, saṅgammāti vā saṅgahetvā. Hetvatthopi hi idha antonīto, bahū ekato hutvāti attho. Āgāti āgañchi. Māseti māsasassāni.
1165 “二事今”指今日有两件事须做。“两件都应做”只是对前述意义的另一种表述。“想”在此处指法想。因此经文说“如理”……,这是指获得后的状态。“抛”形容被硬塞进手中的动作。“无边布”指将凝乳放入后扎好放置的碎布。而词首的“a”仅为语助词,无实义。显示巴利原文
1165.Dvayajjāti dvayaṃ ajja etarahi kiccaṃ kātabbaṃ. Ubhayañca kāriyanti vuttassevatthassa pariyāyavacanaṃ. Saññanti dhammasaññaṃ. Tenāha ‘‘yoniso’’ti paṭiladdhāti paṭilabhitvā. Khipinti paniggāhāpanavasena hatthe khipiṃ. Anantakanti nantakaṃ kummāsaṃ pakkhipitvā bandhitvā ṭhapitaṃ pilotikaṃ. A-kāro cettha nipātamattaṃ.
1166 “So”指“我即是彼”。“Turito”形容内心焦急、手忙脚乱之状。“Avāsarin”指他已赶到,或进入其中。“Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ”意为:这些绿豆作物属于田主,那群牛正要将其毁坏踩踏,而在彻底被毁之前,主人便先一步赶来阻止了。“Tato”意为“就在那里”。“Turitassa me sato”是说当时我正慌张匆忙,因急于赶路而未曾觉察路上的黑蛇,就这样走了过去,这是它所要表达的情境。显示巴利原文
1166.Soti so ahaṃ. Turitoti turito sambhamanto. Avāsarinti upagacchi, pāvisiṃ vā. Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti yassa khettasāmikassa idaṃ māsasassaṃ dhanaṃ, taṃ ayaṃ gogaṇo bhañjati purā tassa bhañjanato, āmaddanato puretaramevāti attho. Tatoti tattha. Turitassa me satoti sambhamantassa me samānassa, sahasā gamanena magge kaṇhasappaṃ anoloketvā gatassāti adhippāyo.
1167 他因被毒蛇咬啮,备受剧苦逼迫,为临死的极度痛苦所折磨。「Ahāsi」是指他吞下、受用了那乳糜,即将其食尽。接续的「Tato cuto kālakatomhi devatā」应这样理解:他从那人的生命状态死去,临命终时——又或由寿行耗尽,死时到来——便已死去。而在死去的下一刹那,他即获得天子之身,成为天神。显示巴利原文
1167.Aṭṭomhi dukkhena pīḷitoti tena āsīvisaḍaṃsanena aṭṭo aṭṭito upadduto maraṇadukkhena bādhito bhavāmi. Ahāsīti ajjhohari, paribhuñjīti attho. Tato cuto kālakatomhi devatāti tato manussattabhāvato cuto maraṇakālappattiyā, tattha vā āyusaṅkhārassa khepanasaṅkhātassa kālassa katattā kālakato, tadanantarameva ca amhi devatā devattabhāvappattiyā devatā homīti attho.
1169 此处「Tayā」意为:像你这样具足牟尼功德的圣者,再无第二人。或者,「Tayā」本为从格,在此当作具格使用。余下的解说方式即与前述相同。显示巴利原文
1169.Tayāti tayā sadiso añño muni moneyyaguṇayutto isi natthi. Tayāti vā nissakke idaṃ karaṇavacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
七、坎达卡天宫注释显示巴利原文
7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā
这首《犍陟天宫》的偈颂,以「犹如满月时的月亮……」为开端。它的缘起是:那时,世尊住在舍卫城的祇园。与此同时,具寿大目犍连按照前文所述方式游历天界,到达了三十三天界。正当那时,一位名叫犍陟的天子离开自己的天宫,登上一辆天乘,以天神的广大威力,由大群眷属围绕,前往园林。他见到具寿大目犍连后,当即生起尊重恭敬之心,急忙从车乘而下,来到长老身边,行五体投地之礼,随后合掌恭敬,立于一旁。于是,长老对他宣说了此偈颂。显示巴利原文
Puṇṇamāseyathā candoti kaṇḍakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. Tasmiṃ khaṇe kaṇḍako devaputto sakabhavanato nikkhamitvā dibbayānaṃ abhiruhitvā mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānaṃ gacchanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno sahasā yānato oruyha theraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
犹如满月时分,为群星所环绕的月亮,
如是,这座天宫,居于那天城之中,
显示巴利原文 ‘‘Puṇṇamāse yathā cando, nakkhattaparivārito; Samantā anupariyāti, tārakādhipatī sasī.
这座宏伟的殿堂,如同坐落在天宫之中,
其容色超胜一切,普放光明,如同旭日初升,光芒万丈。
显示巴利原文 ‘‘Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, dibbaṃ devapuramhi ca; Atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā.
由琉璃与黄金、水晶与白银,
由玛瑙与珍珠,以及红宝石等所装饰。
显示巴利原文 ‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
那绚丽悦意的土地,以琉璃铺就;
那些美丽悦意的尖顶楼阁,你的宫殿建造得极为精美。
显示巴利原文 ‘‘Citrā manoramā bhūmi, veḷūriyassa santhatā; Kūṭāgārā subhā rammā, pāsādo te sumāpito.
你那可爱的池塘,台阶宽阔,
池水清澈明净,铺满金色的沙。
显示巴利原文 ‘‘Rammā ca te pokkharaṇī, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā mātuteritā.
‘‘Tassā te ubhato passe, vanagumbā sumāpitā; Upetā puppharukkhehi, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
金足的宝座,柔软的敷毯上,
你安坐犹如天王,天女们前来侍奉。
显示巴利原文 ‘‘Sovaṇṇapāde pallaṅke, muduke gonakatthate; Nisinnaṃ devarājaṃva, upatiṭṭhanti accharā.
‘‘Sabbābharaṇasañchannā , nānāmālāvibhūsitā; Ramenti taṃ mahiddhikaṃ, vasavattīva modasi.
以鼓、螺、腰鼓、琵琶、铜钹等乐器,
你满怀喜悦,享受着舞蹈、歌唱与美妙的音乐。
显示巴利原文 ‘‘Bherisaṅkhamudiṅgāhi, vīṇāhi paṇavehi ca; Ramasi ratisampanno, naccagīte suvādite.
‘‘Dibbā te vividhā rūpā, dibbā saddā atho rasā; Gandhā ca te adhippetā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
在那座最殊胜的天宫中,大放光明的天子啊,
你的光彩超群,犹如初升的太阳。
显示巴利原文 ‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputta mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
这是你布施所得的果报,又或是持戒的果报;
还有合掌礼敬的果报,请为我这提问者讲说。
显示巴利原文 ‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
他以宣说自己所证得的成就为由,向对方询问了往昔所造之业。显示巴利原文
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
那位心生欢喜的天子,目犍连尊者如是问时;
被问及时,他便解说:“这是何种业的果报。”
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我于迦毗罗卫,释迦族最胜之城中,
我是净饭王之子的犍陟,与他同生。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ kapilavatthusmiṃ, sākiyānaṃ puruttame; Suddhodanassa puttassa, kaṇḍako sahajo ahaṃ.
当他在深夜里为证得觉悟而出离时,
他以柔软的双手,指甲赤褐而有网纹,
显示巴利原文 ‘‘Yadā so aḍḍharattāyaṃ, bodhāya mabhinikkhami; So maṃ mudūhi pāṇīhi, jālitambanakhehi ca.
‘‘Satthiṃ ākoṭayitvāna, vaha sammāti cabravi; ‘Ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttamaṃ’.
我闻此语时,心生大欢喜;
那时,我心怀喜悦与善意,向他致敬。
显示巴利原文 ‘‘Taṃ me giraṃ suṇantassa, hāso me vipulo ahu; Udaggacitto sumano, abhisīsiṃ tadā ahaṃ.
当他得知我已备好鞍鞯,释迦子、大名闻者,
我心踊跃,满怀欢喜,运载这位无上士。
显示巴利原文 ‘‘Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasaṃ; Udaggacitto mudito, vahissaṃ purisuttamaṃ.
越过他人所征服之地,于太阳升起之时,
他舍下我和车匿,了无眷恋地离去。
显示巴利原文 ‘‘Paresaṃ vijitaṃ gantvā, uggatasmiṃ divākare; Mamaṃ channañca ohāya, anapekkho so apakkami.
我以舌舔舐他那赤褐色的双足;
望着渐行渐远的大雄,我放声哭泣;
显示巴利原文 ‘‘Tassa tambanakhe pāde, jivhāya parilehisaṃ; Gacchantañca mahāvīraṃ, rudamāno udikkhisaṃ.
不见那位吉祥的释迦子,
我罹患重病,死亡迅速降临于我。
显示巴利原文 ‘‘Adassanenahaṃ tassa, sakyaputtassa sirīmato; Alatthaṃ garukābādhaṃ, khippaṃ me maraṇaṃ ahu.
‘‘Tasseva ānubhāvena, vimānaṃ āvasāmidaṃ; Sabbakāmaguṇopetaṃ, devo devapuramhiva.
‘‘Yañca me ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyā; Teneva kusalamūlena, phusissaṃ āsavakkhayaṃ.
尊者,若您前往导师佛陀座前;
也请代我,以头面稽首礼敬于他。
显示巴利原文 ‘‘Sace hi bhante gaccheyyāsi, satthu buddhassa santike; Mamāpi naṃ vacanena, sirasā vajjāsi vandanaṃ.
我当前去亲礼,那位无人能及的胜者;
能够见到世间主那样的人,极为难得。
显示巴利原文 ‘‘Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggalaṃ; Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti. –
他也讲述了自己所造之业。他在紧接着的那一生,正是与我们的菩萨同时出生的马王犍陟。菩萨出离之时,正是骑乘着他。他在当夜剩下的时间里,驮着大士越过三个王国,到达了阿诺玛河岸。日出之后,大士从嘎帝咖拉大梵天那里接受了献上的衣钵,出家后便将他与车匿一同遣返,令其前往迦毗罗卫。他怀着深深的眷恋,以舌舐大士的双足,睁着明净柔和的眼睛,久久凝望,直到再也望不见为止。当世间主从视野中消失时,他生起了净信,心想:‘我曾承载过这样一位世间最崇高的导师、大士,我的身体真是获得了大果报啊。’随后,因无法忍受与长久相伴者分离的痛苦,又为将来能得天界果报的法则所催促,他便命终转生于三十三天。关于他,经中这样说:‘如满月之月……我于迦毗罗卫’等。显示巴利原文
Sopi attanā katakammaṃ kathesi. Ayañhi anantare attabhāve amhākaṃ bodhisattena sahajāto kaṇḍako assarājā ahosi. So abhinikkhamanasamaye abhiruḷho teneva rattāvasesena tīṇi rajjāni mahāpurisaṃ atikkamāpetvā anomānadītīraṃ sampāpesi. Atha so mahāsattena sūriye uggate ghaṭikāramahābrahmunā upanītāni pattacīvarāni gahetvā pabbajitvā channena saddhiṃ kapilavatthuṃ uddissa vissajjito. Sinehabhārikena hadayena mahāpurisassa pāde attano jivhāya lehitvā pasādasommāni akkhīni ummīletvā yāva dassanapathā olokento dassanūpacāraṃ pana atikkante lokanāthe ‘‘evaṃvidhaṃ nāma lokagganāyakaṃ mahāpurisaṃ ahaṃ vahiṃ, saphalaṃ vata me sarīraṃ ahosī’’ti pasannamānaso hutvā puna cirakālaṃ saṅgatassa pemassa vasena viyogadukkhaṃ asahanto bhāviniyā dibbasampattiyā vasena dhammatāya codiyamāno kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘puṇṇamāse yathā cando…pe… ahaṃ kapilavatthusmi’’ntiādi.
1171 此处「满月」(puṇṇamāseti),指的是白半月的第十五日,即满月之日。「星宿王」(Tārakādhipatīti),即众星之王。「月」(Sasīti),指带有兔影之月。另有人读作「星宿王显现」(Tārakādhipa dissatī),对他们来说,「星宿王」(tārakādhipā)是不变格形式,应解释为:以星宿王之姿而显现、巡行。显示巴利原文
1171. Tattha puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ sukkapakkhe pannarasiyaṃ. Tārakādhipatīti tārakānaṃ adhipati. Sasīti sasalañchanavā. ‘‘Tārakādhipa dissatī’’ti keci paṭhanti, tesaṃ tārakādhipāti avibhattikaniddeso, tārakānaṃ adhipo hutvā dissati anupariyāti cāti yojanā kātabbā.
1172 “天”与“在天城中”连用,即“天城中之天”——在天城中也属天。正如对人间而言天城最为殊胜,此处同样显示:你的宫殿比天城更胜一筹。因此说“以容色极度闪耀,犹如升起的具光者”,意思是犹如正在升起的太阳。显示巴利原文
1172.Dibbaṃ devapuramhi cāti devapurasmimpi dibbaṃ. Yathā manussānaṃ ṭhānato devapuraṃ uttamaṃ, evaṃ devapurato cāpi idaṃ tava vimānaṃ uttamanti dasseti. Tenāha ‘‘atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā’’ti, uggacchanto sūriyo viyāti attho.
1173 “琉璃与金”:依上下文连接,应知此宫殿乃由琉璃与黄金化现而成。“水晶”即水晶宝所成。显示巴利原文
1173.Veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena suvaṇṇena ca idaṃ byamhaṃ nimmitanti vacanasesena yojanā. Phalikāti phalikamaṇinā.
1175 「池塘」(Pokkharaṇīti):诸池塘。显示巴利原文
1175.Pokkharaṇīti pokkharaṇiyo.
1177-8 Tassāti:指“对她”,即对那池塘。Vanagumbāti:指园中繁花盛开的树丛。Devarājaṃvāti:如同对帝释天。Upatiṭṭhantīti:意为进行侍奉。显示巴利原文
1177-8.Tassāti tassā pokkharaṇiyā. Vanagumbāti uyyāne supupphagacche sandhāya vadati. Devarājaṃvāti sakkaṃ viya. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti.
1179 Sabbābharaṇasañchannāti:指“被一切庄严具所覆”,即被所有女性装饰品覆盖,意思是全身都已装扮妥帖。Vasavattīvāti:犹如自在天王。显示巴利原文
1179.Sabbābharaṇasañchannāti sabbehi itthālaṅkārehi paṭicchāditā, sabbaso vibhūsitasarīrāti attho. Vasavattīvāti vasavattidevarājā viya.
1180 Bherisaṅkhamudiṅgāhīti:这是通过语性变格的方式表述的,应解释为:以诸鼓、诸螺、诸腰鼓。Ratisampannoti:具足天界的喜乐。Naccagīte suvāditeti:可解为在舞蹈中、在歌唱中、在妙音演奏中;另一种解释是,以舞蹈、歌唱和妙音演奏为因。此处依处格作因相解,或补入“所奏”之义。显示巴利原文
1180.Bherisaṅkhamudiṅgāhīti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bherīhi ca saṅkhehi ca mudiṅgehi cāti yojanā. Ratisampannoti dibbāya ratiyā samaṅgībhūto. Naccagīte suvāditeti nacce ca gīte ca sundare vādite ca, naccane ca gāyane ca sundare vādite ca hetubhūte. Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ, pavattiteti vā vacanaseso.
1181 「天的种种色」:指属于天界的、种种眼所能识之色,如你所欲、令你悦意者,皆悉存在——应引出谓语来结合。「天的声」等亦应依此理理解。显示巴利原文
1181.Dibbā te vividhā rūpāti devalokapariyāpannā nānappakārā cakkhuviññeyyā rūpā tuyhaṃ adhippetā yathādhippetā manoramā vijjantīti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dibbā saddātiādīsupi eseva nayo.
1185 「犍陟是与(我)俱生的」:这里的“ahan”只是小品词。有人读为“ahū”,意思是:名为犍陟的马王与大士在同一天出生,因此是俱生的伙伴。显示巴利原文
1185.Kaṇḍako sahajo ahanti ettha ahanti nipātamattaṃ. ‘‘Ahū’’ti keci paṭṭhanti, kaṇḍako nāma assarājā mahāsattena saha ekasmiṃyeva divase jātattā sahajo ahosinti attho.
1186 「于半夜时」:指中夜时分。「为了觉悟而出家」:其中的“ma”是连音字,意为:为证正觉而作大出家。「以柔软的手」:这是在说柔软手的大人相。「以网纹、赤铜色的指甲」:指具有网纹、赤铜色的指甲。由此显示网缦手这一大人相,以及赤铜色指甲这一随形好。显示巴利原文
1186.Aḍḍharattāyanti aḍḍharattiyaṃ, majjhimayāmasamayeti attho. Bodhāya mabhinikkhamīti ma-kāro padasandhikaro, abhisambodhiatthaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti attho. Mudūhi pāṇīhīti muduhatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ vadati. Jālitambanakhehīti jālavantehi abhilohitanakhehi. Tena jālahatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ tambanakhataṃ anubyañjanañca dasseti.
1187 「大腿根」:本指小腿,此处指靠近大腿根的部位,称为“大腿根”。「敲击后」:即拍打之后。“善友,驮我吧!”他说:“善友犍陟,今夜请驮我而行,成为我的坐骑。”为了显示大士当时所示现的驮运目的,他说道:“我将度脱世间,已证无上正觉。”以此表明此驮运无上的目的:“我证得无上正等觉后,便将度脱包括天神在内的世间,出离轮回大瀑流,因此你不应认为这次出行是随意的。”显示巴利原文
1187.Satthi nāma jaṅghā, idha pana satthino āsannaṭṭhānabhūto ūruppadeso ‘‘satthī’’ti vutto. Ākoṭayitvānāti appoṭhetvā. ‘‘Vaha sammā’’ti cabravīti ‘‘samma kaṇḍaka, ajjekarattiṃ maṃ vaha, mayhaṃ opavuyhaṃ hohī’’ti ca kathesi. Vahane pana payojanaṃ tadā mahāsattena dassitaṃ vadanto ‘‘ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttama’’nti āha. Tena ‘‘ahaṃ uttamaṃ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ patto adhigato hutvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārayissāmi, tasmā nayidaṃ gamanaṃ yaṃkiñcīti cinteyyāsī’’ti gamane payojanassa anuttarabhāvaṃ dasseti.
1188-9 「喜悦」:意为欢喜。「广大」:意为极广大。「我希求」:意为期望、渴望、接受。「知我已乘上」:知道我——释迦族王子、具广远名声的释迦子、大士——已乘骑在我背上而坐。「我驮」:即运载。显示巴利原文
1188-9.Hāsoti tuṭṭhi. Vipuloti mahāuḷāro. Abhisīsinti āsisiṃ icchiṃ sampaṭicchiṃ . Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasanti patthaṭavipulayasaṃ sakyarājaputtaṃ mahāsattaṃ maṃ abhiruyha nisinnaṃ jānitvā. Vahissanti nesiṃ.
1190-91 「敌人的」:指其他国王的。「领土」:指国土、他人的王国。「舍弃」:即抛弃之后。「出发」:即开始离去。另读作‘游行’。「遍舐」:指周身舐食。「仰视」:指仰首观看。显示巴利原文
1190-91.Paresanti pararājūnaṃ. Vijitanti desaṃ pararajjaṃ. Ohāyāti vissajjitvā. Apakkamīti apakkamituṃ ārabhi. ‘‘Paribbajī’’ti ca paṭhanti. Parilehisanti parito lehiṃ. Udikkhisanti olokesiṃ.
1192-3 「重病」:指沉重剧烈的疾病,意为临终的痛苦。因此说“我将速死”。因为他曾在多生中成为大士的忠诚侍者,所以无法忍受离别之苦。当他听闻“他已出家求证正自觉者”时,便生起了离染的广大喜悦与欢喜;故于命终后随即投生忉利天,殊妙的天界成就得以显现。因此说“即以其威神力”,这是指由安住于该处的信乐所生起的福业之力。「天神在天城中」:如同在三十三天界的帝释天王一般。显示巴利原文
1192-3.Garukābādhanti garukaṃ bāḷhaṃ ābādhaṃ, maraṇantikaṃ dukkhanti attho. Tenāha ‘‘khippaṃ me maraṇaṃ ahū’’ti. So hi anekāsu jātīsu mahāsattena daḷhabhattiko hutvā āgato, tasmā viyogadukkhaṃ sahituṃ nāsakkhi, ‘‘sammāsambodhiṃ adhigantuṃ nikkhanto’’ti pana sutvā nirāmisaṃ uḷāraṃ pītisomanassañca uppajji, tena maraṇānantaraṃ tāvatiṃsesu nibbatti, uḷārā cassa dibbasampattiyo pāturahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tasseva ānubhāvenā’’ti, ṭhānagatassa pasādamayapuññassa balena. Devo devapuramhivāti tāvatiṃsabhavane sakko devarājā viya.
1194 「于我生起的那份喜悦」,是因听闻了“菩提”之声——“已证无上正觉”。由于先闻“菩提”之声,当时便生起喜悦;这喜悦的生处即是听闻。正是以此善根、以此善种子,我将触证,我将证得。显示巴利原文
1194.Yañcame ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyāti ‘‘patto sambodhimuttama’’nti paṭhamataraṃ bodhisaddaṃ sutvā tadā mayhaṃ hāso ahu, yaṃ hāsassa bhavanaṃ sussanaṃ, teneva kusalamūlena teneva kusalabījena phusissanti phusissāmi pāpuṇissāmi.
1195 就这样,那位天子宣说了自己已证得及未来当得的殊胜存在之因——即自己的善业。此时,虽然他自己也想去往世尊跟前,但还是先通过长老向世尊表达礼敬,于是说出以“如果”(sace)开头的偈颂。其中,“如果你去”(sace gaccheyyāsi)的意思是:如果你将要去。有些版本读作“如果你去”(sace gacchasi),意思相同。“也以我的话语”(mamāpi naṃ vacanena):不仅仅凭你自己,也以我的话语去拜见世尊。“你应说”(vajjāsi):你应当这样说。合起来的意思就是“也替我以头面顶礼”。显示巴利原文
1195. Evaṃ devaputto yathādhigatāya anāgatāya bhavasampattiyā kāraṇabhūtaṃ attano kusalakammaṃ kathento idāni attanā bhagavato santikaṃ gantukāmopi puretaraṃ therena satthu vandanaṃ pesento ‘‘sace’’ti gāthamāha. Tattha sace gaccheyyāsīti yadi gamissasi. ‘‘Sace gacchasī’’ti keci paṭhanti, so evattho. Mamāpi naṃ vacanenāti na kevalaṃ tava sabhāveneva, atha kho mamāpi vacanena bhagavantaṃ. Vajjāsīti vadeyyāsi, mamāpi sirasā vandananti yojanā.
1196 他虽已托人带去了礼敬,但为了表明自己并非仅仅派人前去便止步,于是说:“我也会亲自去拜见,那位无匹的胜者。”接着,为了说明前去拜见更坚固的理由,他又说:“世间怙主、如如者,难可值遇。”显示巴利原文
1196. Yadipi dāni vandanañca pesemi, pesetvā eva pana na tiṭṭhāmīti dassento āha ‘‘ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti. Gamane pana daḷhataraṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti āha.
他知恩知德,来到导师座前;
听闻具眼者的话语,他便令法眼得以清净。
显示巴利原文 ‘‘So kataññū katavedī, satthāraṃ upasaṅkami; Sutvā giraṃ cakkhumato, dhammacakkhuṃ visodhayi.
他舍弃恶见、疑惑与戒禁取,
礼敬世尊的双足后,便在那里消失不见。
显示巴利原文 ‘‘Visodhetvā diṭṭhigataṃ, vicikicchaṃ vatāni ca; Vanditvā satthuno pāde, tatthevantaradhāyathā’’ti. –
这两首偈颂是结集者们所安立的。显示巴利原文
Imā dve gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā.
1197 在此,「听了具眼者的言教」(sutvā giraṃ cakkhumato)是指:听了具足五眼、称为「具眼者」的正自觉者的话语。「法眼」(Dhammacakkhuṃ)指入流道。「清净」(visodhayī)指证得。因为证得本身即是其清净。显示巴利原文
1197. Tattha sutvā giraṃ cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato sammāsambuddhassa vacanaṃ sutvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggaṃ. Visodhayīti adhigacchi. Adhigamoyeva hi tassa visodhanaṃ.
1198 1198. 「净化了恶见」(visodhetvā diṭṭhigataṃ) 意为:断除恶见。 「及疑惑和戒禁取」(vicikicchaṃ vatāni ca) 意为:对十六事和八事的疑,以及那种认为「透过戒禁能得清净」而生起的戒禁取,也都予以净化。这是语句的连接。在此,由于连同种种方式而生起的执取,故说为「戒禁取」(vatāni)。其余如前所说。显示巴利原文
1198.Visodhetvā diṭṭhigatanti diṭṭhigataṃ samugghātetvā. Vicikicchaṃ vatāni cāti soḷasavatthukaṃ aṭṭhavatthukañca vicikicchañca ‘‘sīlabbatehi suddhī’’ti pavattanakasīlabbataparāmāse ca visodhayīti yojanā. Tattha hi saha pariyāyehi tathā pavattā parāmāsā ‘‘vatānī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第八篇 多色天宫解说显示巴利原文
8. Anekavaṇṇavimānavaṇṇanā
「多色、摧破痛苦忧伤」(Anekavaṇṇaṃ darasokanāsanaṃ) 指的是多色天宫。它的来历是这样的:世尊住在舍卫城祇园。那时,尊者大目犍连依前面所说的方法游历天界,来到了三十三天。一位名为「多色」的天子看见他后,生起恭敬崇仰之心,便上前合掌而立。长老说道:显示巴利原文
Anekavaṇṇaṃ darasokanāsananti anekavaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ agamāsi. Atha naṃ anekavaṇṇo devaputto disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Thero –
登上种种妙色、摧破忧悲、具足种种心的天宫,
为天女众所环绕,你正如善巧化现的众生主一般,怡然喜悦。
显示巴利原文 ‘‘Anekavaṇṇaṃ darasokanāsanaṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Parivārito accharāsaṅgaṇena, sunimmito bhūtapatīva modasi.
无人能与之等同,更何况能超过他?论名声、福德与神通……
所有天神与三十三天的天众齐聚,向他礼敬,犹如诸天礼敬月亮。
显示巴利原文 ‘‘Samassamo natthi kuto panuttaro, yasena puññena ca iddhiyā ca; Sabbe ca devā tidasagaṇā samecca, taṃ taṃ namassanti sasiṃva devā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已证得天神的成就,具大威神力者啊,
你曾为人身时,造过什么福德善业?
你因何业而有如此辉煌的威光,
且你的容貌辉耀一切方所?
显示巴利原文 ‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他通过赞叹其所证得的成就,来询问往昔所造之业。为说明此意——显示巴利原文
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi. Taṃ dassetuṃ –
1202 第1202偈:“那位天子心生欢喜……(省略)……‘这是什么样的业所得到的果报?’”显示巴利原文
1202. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
已说。那位天子也——显示巴利原文
Vuttaṃ . Sopi –
尊者,过去世我曾是名为善慧的胜利者的声闻弟子;
我是个未得觉悟的凡夫,游方七年。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ bhadante ahuvāsi pubbe, sumedhanāmassa jinassa sāvako; Puthujjano ananubodhohamasmi, so satta vassāni paribbajissahaṃ.
我向善慧佛、胜利者、导师——那位已般涅槃、渡过瀑流、如如不动的圣者——
礼拜那座以金网覆盖的宝塔,令心生起净信。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ sumedhassa jinassa satthuno, parinibbutassoghatiṇṇassa tādino; Ratanuccayaṃ hemajālena channaṃ, vanditvā thūpasmiṃ manaṃ pasādayiṃ.
那时,我没有布施,也没有可布施之物,但我劝请他人一同修福。
‘你们应当供养那位应受供养者的舍利,据说,如此你们将从这里往生天界。’
显示巴利原文 ‘‘Na māsi dānaṃ na ca matthi dātuṃ, pare ca kho tattha samādapesiṃ; Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ, evaṃ kira saggamito gamissatha.
我所行持的正是这样的善业,
亲身体验着天界的安乐;
置身于三十三天众之中,我心怀喜悦,
“我也未曾见到那福德的穷尽。”他这样说道。
显示巴利原文 ‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, Sukhañca dibbaṃ anubhomi attanā; Modāmahaṃ tidasagaṇassa majjhe, Na tassa puññassa khayampi ajjhaga’’nti. – kathesi;
据说,距今三十劫前,有位名为善慧的正自觉者出现于世间,他将含天界在内的整个世界化为一光明,完成佛陀应作之事后便般涅槃。人们取得世尊的舍利,建起宝塔。之后,有一男子在导师的教法中出家,修习梵行七年,却因心不安定,成了充满悔恨的人而还俗。还俗之后,他内心深怀畏怖,又对法有强烈的欣乐,于是就在塔院中行清扫、整理等事务,持守常戒与布萨戒,听闻佛法,并劝他人一同培福。他命终之后,转生于三十三天。因为善业的功德殊胜,他成为一位有大威德、具大神力的天人,受到帝释天等天神的恭敬、供养。在那里享满天寿之后,从彼处死去,便在天与人中辗转流转。到如今佛陀出世之时,他凭借那殊胜业行的残余果报,再次出生于三十三天界。天神们称他为‘种种色’。关于他,经中这样说:‘那时,种种色天子……未曾见到那福德的穷尽。’显示巴利原文
Ito kira tiṃsakappasahasse sumedho nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ ekobhāsaṃ katvā katabuddhakicco parinibbuto, manussehi ca bhagavato dhātuṃ gahetvā ratanacetiye kate aññataro puriso satthu sāsane pabbajitvā satta vassāni brahmacariyaṃ caritvā anavaṭṭhitacittatāya kukkuccako hutvā uppabbaji. Uppabbajito ca saṃvegabahulatāya dhammacchandavantatāya ca cetiyaṅgaṇe sammajjanaparibhaṇḍādīni karonto niccasīlauposathasīlāni rakkhanto dhammaṃ suṇanto aññe ca puññakiriyāya samādapento vicari. So āyupariyosāne kālakato tāvatiṃsesu nibbatti. So puññakammassa uḷārabhāvena mahesakkho mahānubhāvo sakkādīhi devatāhi sakkatapūjito hutvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena tāvatiṃsabhavane nibbatti, ‘‘anekavaṇṇo’’ti naṃ devatā sañjāniṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘atha naṃ anekavaṇṇo devaputto…pe… na tassa puññassa khayampi ajjhaganti kathesī’’ti.
1199 此处,「anekavaṇṇa」(种种色):指青、黄等各种颜色,兼以邻近天宫的种种形状,从而显现的种种色彩。「Darasokanāsana」(能除疲惫与忧愁):因其性质清凉,能消除疲劳与热恼;又因其悦意、殊妙,令忧愁无从生起,故能消除疲惫与忧愁。「Anekacitta」:谓种种杂色的形态。「Sunimmito bhūtapatīva」(如同化乐天王):意思是,即便生于三十三天,但因拥有广大的天界受用,也能如同化乐天王那般喜悦、满足与安乐。显示巴利原文
1199. Tattha anekavaṇṇanti nīlapītādivasena vividhavaṇṇatāya anantaravimānādīnaṃ vividhasaṇṭhānatāya ca nānāvidhavaṇṇaṃ. Darasokanāsananti sītalabhāvena darathapariḷāhānaṃ vinodanato manuññatāya dassanīyatāya ca sokassa anokāsato darasokanāsanaṃ. Anekacittanti nānāvidhacittarūpaṃ. Sunimmito bhūtapatīvāti tāvatiṃsakāyikopi uḷāradibbabhogatāya sunimmitadevarājā viya modasi tussasi abhiramasi.
1200 「Samassamo」(等同者):意即他自身即是等同,无有例外地相似。既然无人与你相似,又怎会有人因某种缘由而更超胜呢?那么,究竟凭何而有等同与殊胜?他说:‘以名声、福德与神通。’(yasena puññena ca iddhiyā ca)。其中,「yasena」指眷属;「iddhiyā」指威力。或者,「yasena」指主权,「iddhiyā」指天神通。或者,「yasena」指财富成就,「iddhiyā」指如其所愿五欲成就。或者,「yasena」指名声称誉,「iddhiyā」指成就。而「puññena」是指在诸处所说的其余福果,或者即指福德业本身。显示巴利原文
1200.Samassamoti samo eva hutvā samo, nibbariyāyena sadiso te tuyhaṃ natthi, kuto pana kena kāraṇena uttari adhiko ko nāma siyā. Kena pana samatā uttaritaratā cāti āha ‘‘yasena puññena ca iddhiyā cā’’ti. Tattha yasenāti parivārena. Iddhiyāti ānubhāvena. Yasenāti vā issariyena, iddhiyāti deviddhiyā. Yasenāti vā vibhavasampattiyā, iddhiyāti yathicchi tassa kāmaguṇassa ijjhanena. Yasenāti vā kittighosena, iddhiyāti samiddhiyā. Puññenāti tattha tattha vuttāvasiṭṭhapuññaphalena, puññakammeneva vā.
「Sabbe ca devā」(一切天众)是就通称而说,继而以「tidasagaṇā」(三十三天众)特加简别。有些人虽然对他人各行礼敬,却并非出于欢喜;然而此者不同。为了表明纵使内心欢喜,他们也必定礼敬此者,故说「sameccā」(聚集)。「Taṃ tan」ti:那正是你。「Sasiṃva devā」:犹如月初的新月,人与天众皆恭敬礼敬一般,一切三十三天众也如此礼敬你,这便是它的意思。显示巴利原文
‘‘Sabbe ca devā’’ti sāmaññato gahitamatthaṃ ‘‘tidasagaṇā’’ti iminā visesetvā vuttaṃ. Ekaccassa paccekaṃ nipaccakāraṃ karontāpi pamuditā na karonti , na evametassa . Etassa pana pamuditāpi karontiyevāti dassetuṃ ‘‘sameccā’’ti vuttaṃ. Taṃ tanti taṃ tvaṃ. Sasiṃva devāti yathā nāma sukkapakkhapāṭipadiyaṃ dissamānaṃ sasiṃ candaṃ manussā devā ca ādarajātā namassanti, evaṃ taṃ sabbepi tidasagaṇā namassantīti attho.
1203 「Bhadante」(尊者):这是出于恭敬与尊重而称呼长老。「Ahuvāsiṃ」意为‘我曾是’。「Pubbe」意为‘于前生’。「Sumedhanāmassa jinassa sāvako」:即‘名为善慧的胜者的弟子’——善慧是这位人所共知的正自觉者,我因在他的教法中出家而成为弟子。「Puthūjjano」指凡夫,并非圣者。在那里,因为连对诸谛的微许随觉也没有,故说‘无觉知者’。「So satta vassāni paribbajissahan」:那个我曾在七年中,唯依出家功德而行,未能证得超人法,这便是它的意思。显示巴利原文
1203.Bhadanteti theraṃ gāravabahumānena samudācarati. Ahuvāsinti ahosiṃ. Pubbeti purimajātiyaṃ. Sumedhanāmassa jinassa sāvakoti sumedhoti evaṃ pākaṭanāmassa sammāsambuddassa sāsane pabbajitabhāvena sāvako. Puthūjjanoti anariyo. Tatthāpi saccānaṃ anubodhamattassāpi abhāvena ananubodho. So satta vassāni paribbajissahanti so ahaṃ satta saṃvaccharāni pabbajjāguṇamattena vicariṃ, uttarimanussadhammaṃ nādhigacchinti adhippāyo.
1204 “宝聚集”意指以摩尼珠、黄金等宝物堆砌而成的高耸宝塔。“以金网覆盖”是说从四周及上方皆以金网遮盖。“礼敬后”即以五体投地的方式,在各个地方作礼敬。“于塔中令心清净”是说,心想“此塔实为一切知智功德之所依的舍利塔”,从而在塔中令心清净。显示巴利原文
1204.Ratanuccayanti maṇikanakādiratanehi uccitaṃ ussitaratanacetiyaṃ. Hemajālena channanti samantato upari ca kañcanajālena paṭicchāditaṃ. Vanditvāti pañcapatiṭṭhitena tattha tattha paṇāmaṃ katvā. Thūpasmiṃ manaṃ pasādayinti ‘‘sabbaññuguṇādhiṭṭhānāya vata dhātuyā ayaṃ thūpo’’ti thūpasmiṃ cittaṃ pasādesiṃ.
1205 “Na māsi dānan”ti:我所造的布施,实无所存,未曾发生。何以故?“Na ca metthi dātun”ti:我没有任何属己、可供布施之物,全无些许可施的资具。而我却劝勉其他众生在那里行布施。也有读作“Paresañca tattha samādapesi”(并且我于彼处劝勉他人)的,此处的“paresaṃ”应视为目的格意义上的属格。“Pūjetha nan”ti等,是显示劝勉的方式,与“taṃ dhātuṃ”配合使用。“Evaṃ kirā”ti——其中的“kira”是传闻之义。显示巴利原文
1205.Na māsi dānanti me mayā kataṃ dānaṃ nāsi nāhosi. Kasmā pana? Na ca metthi dātunti me mama pariggahabhūtaṃ dānaṃ dātuṃ na atthi, na kiñci deyyavatthu vijjati, pare ca kho satte tattha dāne samādapesiṃ. ‘‘Paresañca tattha samādapesi’’nti ca paṭhanti, tattha paresanti upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Pūjetha nantiādi samādapanākāradassanaṃ, taṃ dhātunti yojanā. Evaṃ kirāti kira-saddo anussavattho.
1206 “Na tassa puññassa khayampi ajjhagan”ti:我对于那时以善慧世尊为所缘而造的福德业,未曾达到其灭尽。这表明我正受用着该业所遗的果报。至于此处未说到的部分,应知依前文所明之理,便极易了解。显示巴利原文
1206.Na tassa puññassa khayampi ajjhaganti tassa tadā sumedhaṃ bhagavantaṃ uddissa katassa puññakammassa parikkhayaṃ nādhigacchiṃ, tasseva kammassa vipākāvasesaṃ paccanubhomīti dasseti. Yaṃ panettha na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti daṭṭhabbaṃ.
9. 摩吒贡达利天宫的解释显示巴利原文
9. Maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
《摩吒贡达利天宫》的缘起如何?一时,世尊住在舍卫城祇园。那时,舍卫城有一位婆罗门,极为富有,财宝丰厚,受用极广,却无有信心、不信三宝,怀持邪见,不施予任何人任何东西。因从不布施,他便被称为“未曾施者”。他由于邪见与悭吝的本性,甚至不愿见到如来或如来的弟子。他还教导名叫摩吒贡达利的儿子说:“孩儿,你不可去接近或拜见沙门乔达摩和他的弟子们。”儿子也就照做了。后来,儿子生了病。婆罗门害怕钱财耗尽,不肯为儿子寻医用药,直到病情加重,才请来医生诊治。医生们诊视后,知道“已无法医治”,便都离去了。婆罗门心想:“若儿子在屋内命终,往外搬会很麻烦。”于是便让儿子躺到门外的走廊上。显示巴利原文
Alaṅkatomaṭṭhakuṇḍalīti maṭṭhakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko brāhmaṇo addho mahaddhano mahābhogo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko kassaci kiñci na deti, adānato eva ‘‘adinnapubbako’’ti paññāyittha. So micchādiṭṭhibhāvena ca luddhabhāvena ca tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā daṭṭhumpi na icchati. Maṭṭhakuṇḍalaṃ nāma attano puttañca sikkhāpesi ‘‘tāta , tayā samaṇo gotamo tassa sāvakā ca na upasaṅkamitabbā na daṭṭhabbā’’ti. Sopi tathā akāsi. Athassa putto gilāno ahosi, brāhmaṇo dhanakkhayabhayena bhesajjaṃ na kāresi, roge pana vaḍḍhiteva vejje pakkositvā dassesi. Vejjā tassa sarīraṃ oloketvā ‘‘atekiccho’’ti taṃ ñatvā apakkamiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘putte abbhantare mate nīharaṇaṃ dukkha’’nti puttaṃ bahidvārakoṭṭhake nipajjāpesi.
世尊于破晓时分从大悲定出定,观察世间时,见到青年摩吒贡达利寿命已尽,当日就要命终,且招感地狱的业也已成熟。世尊心想:“若我前往那里,他对我生起净信,往生天界后,会去见正于火葬场哭泣的父亲,令其内心警醒。如此,他与父亲都将来到我面前,大众便会聚集。届时我说法,将会有大的法现观出现。”如此了知后,在上午,世尊着下衣,持钵与衣,由庞大的比丘僧团随行,进入舍卫城乞食。他在青年摩吒贡达利父亲的住家附近驻足,放出六色佛光。青年看见这些光芒,心想“这是什么?”,便四处张望,看见了世尊——世尊善调御、善守护,诸根寂静,具足三十二大人相、八十种随形好,一尋光芒与顶髻光轮,以无与伦比的佛之吉祥与不可思议的佛威,光耀夺目。青年见后,心想:“这必定是佛陀世尊来了。他的身相光明胜过太阳,慈愍可爱超过月亮,寂静之德胜于一切沙门婆罗门,寂静必定就在此处。我想,他是世间最上者,正是出于对我的慈悯来此地的。”由于这种以佛陀为所缘的喜悦,他全身持续地遍满喜悦。显示巴利原文
Bhagavā rattiyā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento addasa maṭṭhakuṇḍalīmāṇavaṃ khīṇāyukaṃ tadaheva cavanadhammaṃ, nirayasaṃvattanikañcassa kammaṃ katokāsaṃ. ‘‘Sace panāhaṃ tattha gamissāmi, so mayi cittaṃ pasādetvā devaloke nibbattitvā pitaraṃ āḷāhane rodamānaṃ upagantvā saṃvejessati, evaṃ so ca tassa pitā ca mama santikaṃ āgamissati, mahājanakāyo sannipatissati tattha mayā dhamme desite mahādhammābhisamayo bhavissatī’’ti evaṃ pana ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sāvatthiṃ piṇḍāya paviṭṭho maṭṭhakuṇḍalīmāṇavassa pitu gehasamīpe ṭhatvā chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjesi. Tā disvā māṇavo ‘‘kimeta’’nti ito cito ca vilokento addasa bhagavantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ dvattiṃsāya mahāpurisalakkhaṇehi asītiyā anubyañjanehi byāmappabhāya ketumālāya ca vijjotamānaṃ anupamāya buddhasiriyā acinteyyena buddhānubhāvena virocamānaṃ. Disvā tassa etadahosi ‘‘buddho nu kho bhagavā idhānuppatto, yassāyaṃ rūpasampadā attano tejasā sūriyampi abhibhavati, kantabhāvena candimaṃ, upasantabhāvena sabbepi samaṇabrāhmaṇe, upasamena nāma ettheva bhavitabbaṃ, ayameva ca maññe imasmiṃ loke aggapuggalo, mameva ca anukampāya idhānuppatto’’ti buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīro anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento pasannacitto añjaliṃ paggayha nipajji. Taṃ disvā bhagavā ‘‘alaṃ imassa ettakena saggūpapattiyā’’ti pakkāmi.
这位青年未舍那份喜悦便命终了,往生至三十三天中一座十二由旬宽的宫殿。他的父亲为他办完身后事,次日清晨前往火葬场,一边悲叹着“呜呼!摩吒贡达利!呜呼!摩吒贡达利!”,一边在火葬场徘徊哭泣。天子审视自身广大的福报,心想:“我从何处来此?造了何种业?”他观照过去的前一世,明白了那些事,又见到临终时对世尊生起的心之净信,以及那个可喜的合掌之举,心想:“啊!佛陀世尊们真是有大神力啊!”对如来生起极为殊胜的净信与敬重。他又想:“那位从未施舍过任何东西的婆罗门,现在在做什么呢?”见到他在火葬场哭泣,心想:“此人先前连药都不曾给我,现在却在火葬场徒然哭泣。好吧,让我使他警醒,令他立足于善法。”于是他从天界下来,化作摩吒贡达利的模样,哭着举起手臂喊:“呜呼月啊!呜呼日啊!”,站在父亲身旁。这时,婆罗门心想:“难道摩吒贡达利来了吗?”便以偈颂问道:显示巴利原文
Sopi taṃ pītisomanassaṃ avijahantova kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Pitā panassa sarīrasakkāraṃ karitvā dutiyadivase paccūsavelāyaṃ āḷāhanaṃ gantvā ‘‘hā hā maṭṭhakuṇḍali, hā hā maṭṭhakuṇḍalī’’ti paridevamāno āḷāhanaṃ anuparikkamanto rodati. Devaputto attano vibhavasampattiṃ oloketvā ‘‘kuto nu kho ahaṃ idhāgato kiñca kammaṃ katvā’’ti upadhārento attano purimattabhāvaṃ ñatvā tattha ca maraṇakāle bhagavati pavattitaṃ cittappasādaṃ manoharaṃ añjalikaraṇamattaṃ disvā ‘‘aho mahānubhāvā buddhā bhagavanto’’ti sātisayaṃ tathāgate sañjātappasādabahumāno ‘‘adinnapubbakabrāhmaṇo nu kho kiṃ karotī’’ti upadhārento āḷāhane rodamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pubbe bhesajjamattampi akatvā idāni niratthakaṃ āḷāhane rodati, handa naṃ saṃvejetvā kusale patiṭṭhāpessāmī’’ti devalokato āgantvā maṭṭhakuṇḍalīrūpena rodamāno ‘‘hā hā canda, hā hā sūriyā’’ti bāhā paggayha kandanto pitu samīpe aṭṭhāsi. Atha naṃ brāhmaṇo ‘‘ayaṃ maṭṭhakuṇḍalī āgato’’ti cintetvā gāthāya ajjhabhāsi –
盛装严饰,耳佩精致宝环,颈挂花鬘,周身涂以旃檀香;
汝于林中举臂泣,何事令汝心忧愁?”
显示巴利原文 ‘‘Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī, māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuva’’nti.
“盛装的”意为装饰、打扮。“戴着精致的耳环”:指为消除身体局部的粗糙感,不用花鬘藤蔓等,而以光滑的方式制成的耳环;又或者说“戴着精致的耳环”是指洁净的耳环,即加热后用天然辰砂擦拭、洗净,再以猪毛打磨而成的耳环。“佩戴花鬘”:即佩戴花环,以花鬘为装饰。“周身涂以红色旃檀”:全身涂满红色檀香。“何为”是询问词。“忧愁”:遭受痛苦。此外,“为何忧愁”可视为一个词,意为“因何种痛苦而忧愁”。显示巴利原文
Tattha alaṅkatoti vibhūsito. Maṭṭhakuṇḍalīti sarīrappadesassa aghaṃsanatthaṃ mālālatādayo adassetvā maṭṭhākāreneva katakuṇḍalo. Atha vā maṭṭhakuṇḍalīti visuddhakuṇḍalo, tāpetvā jātihiṅgulikāya majjitvā dhovitvā sūkaralomena majjitakuṇḍaloti attho . Māladhārīti mālaṃ dhārento, piḷandhitamāloti attho. Haricandanussadoti rattacandanena sabbaso anulittagatto. Kinti pucchāvacanaṃ. Dukkhitoti dukkhappatto. Kiṃdukkhitoti vā ekameva padaṃ, kena dukkhena dukkhitoti attho.
这时,天子对他说:显示巴利原文
Atha naṃ devaputto āha –
辉煌闪耀的金色车乘,已为我而显现;
我却遍寻不着它的一对车轮,我因这痛苦,将舍弃此生。
显示巴利原文 ‘‘Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvita’’nti.
于是,那位婆罗门便对他说:显示巴利原文
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
金所成、摩尼所成、赤珠所成,抑或银所成,
告诉我,贤善的青年,我当为你备办一对轮子。
显示巴利原文 ‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohitakamayaṃ atha rūpiyamayaṃ; Ācikkha me bhaddamāṇava, cakkayugaṃ paṭipādayāmi te’’ti.
青年听后心想:“此人不去为儿子寻药,见我容貌像他儿子,便哭着说‘我要为他制造金等所成的车轮’。也罢,我该教训他一番。”于是他问道:“你要为我制造多大的轮对?”对方说:“随你所愿。”青年便恳求道:“我需要日月天子,请把它们给我。”他这样恳求道:显示巴利原文
Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ayaṃ puttassa bhesajjaṃ akatvā puttapatirūpakaṃ maṃ disvā rodanto ‘suvaṇṇādimayaṃ rathacakkaṃ karomī’ti vadati, hotu niggaṇhissāmi na’’nti cintetvā ‘‘kīva mahantaṃ me cakkayugaṃ karissasī’’ti vatvā ‘‘yāva mahantaṃ ākaṅkhasī’’ti vutte ‘‘candimasūriyehi me attho, te me dehī’’ti yācanto –
那位青年便对他说:“日月天子二者,此处即可得见;
“我的车是黄金所造,因这对轮子而熠熠生辉。”
显示巴利原文 ‘‘So māṇavo tassa pāvadi, candasūriyā ubhayettha dissare; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhatī’’ti.
那时,婆罗门对他说:显示巴利原文
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
年轻人,你实在愚痴,竟希求不该希求之物。我想你必死无疑,因为你不可能得到月亮与太阳。
于是青年问道:“为可见之物而哭泣的人是愚人,还是为不可见之物而哭泣的人是愚人呢?”
显示巴利原文 ‘‘Bālo kho tvaṃ asi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye’’ti.
于是青年问道:“为可见的事物哭泣的人是愚人,还是为不可见的事物哭泣的人是愚人呢?”显示巴利原文
Atha naṃ māṇavo ‘‘kiṃ pana paññāyamānassatthāya rodanto bālo hoti, udāhu apaññāyamānassā’’ti vatvā –
来去之相尚可见,色界犹存道两旁;
死后为鬼者,已不可见;在此哭泣之人,谁更愚痴?
显示巴利原文 ‘‘Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayattha vīthiyā; Peto kālakato na dissati, ko nidha kandataṃ bālyataro’’ti.
听了这番话,婆罗门心想:‘这位青年说得很有道理。’显示巴利原文
Taṃ sutvā brāhmaṇo ‘‘yuttaṃ esa vadatī’’ti sallakkhetvā –
青年啊,你确实说了真实语,我比那哭泣者还要愚痴;
如同小孩哭着要月亮,我竟希求已逝的亡者(归来)。
显示巴利原文 ‘‘Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthayi’’nti. –
说完后,他藉由那番话而变得无忧,称赞青年,诵出如下偈颂:显示巴利原文
Vatvā tassa kathāya nissoko hutvā māṇavassa thutiṃ karonto imā gāthā abhāsi –
我正炽燃,真如浇了酥油的火焰;
你如同以水浇洒,熄灭了一切热恼。
显示巴利原文 ‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
1215 (以下是第)一二一五(偈的注释)。显示巴利原文
1215.
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
1216 (以下是第)一二一六(偈的注释)。显示巴利原文
1216.
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavā’’ti.
1208-10 以下是对1208-1210偈若干词的注释:此处,“rathapañjaro”(车篷)指车座。“Na vindāmi”(我没找到)即没有得到。“Bhaddamāṇavā”(贤善青年)是呼唤语,用以称呼对方。“Paṭipādayāmi”(我提供)意为完成之后给予;说话者的意图是:不要因缺少一对轮子而舍弃生命。“Ubhayettha dissare”(两者在此被看到)意为月亮和太阳两者都在天空中可见。此处“ya”为连音字,也可拆读作“ubhaye etthā”,意为两者皆在此处。显示巴利原文
1208-10. Tattha rathapañjaroti rathūpatthaṃ. Na vindāmīti na labhāmi. Bhaddamāṇavāti ālapanaṃ. Paṭipādayāmīti sampādetvā dadāmi, mā cakkayugābhāvena jīvitaṃ jahīti adhippāyo. Ubhayettha dissareti ubhopi ettha candasūriyā ākāse dissanti. Ya-kāro padasandhikaro, ubhaye etthāti vā padavibhāgo.
1212 “Gamanāgamanan”(运行与归返):指日复一日,因上升与下落而可睹见日月的运行与归返。或有巴利文本作“Gamanogamana”(运行与下落),意为上升与下落。“Vaṇṇadhātū”(色界):指具足清凉性殊胜的悦目光彩,以及具足温热性殊胜的锐利光彩,即种种颜色的样貌。“Ubhayatthā”(于两者处)应如是连接:在月亮和太阳两者中,得见色界。“Vīthiyā”(于路径):指在虚空中运行的轨道,或如龙道等路径。也有读作“Ubhayetthā”的,是“ubhaye etthā”的连声。“Bālyataro”(更愚者):指更为愚昧、极度愚痴之人。显示巴利原文
1212.Gamanāgamananti divase divase ogamanuggamanavasena candasūriyānaṃ gamanaṃ āgamanañca dissati. ‘‘Gamanogamana’’ntipi pāḷi, uggamanaṃ ogamanañcāti attho. Vaṇṇadhātūti sītibhāvavisiṭṭhā kantabhāvabhāsurā, uṇhabhāvavisiṭṭhā tikkhabhāvabhāsurā ca vaṇṇanibhā. Ubhayatthāti cande sūriye cāti dvīsupi vaṇṇadhātu dissatīti yojetabbaṃ. Vīthiyāti pavattanavīthiyaṃ ākāse, nāgavīthiyādivīthiyaṃ vā. ‘‘Ubhayetthā’’tipi pāṭho, ubhaye etthāti padavisandhi. Bālyataroti bālataro atisayena bālo.
1213 听了这话,婆罗门便如此省思:“啊!我竟然去渴望那不可得之物,徒然被忧愁的火所焚烧,这无义的厄运与毁灭于我有何用?”于是,那位天子收起殊妙耳环的形象,只以自身天人之身站立。婆罗门不再看向彼处,仍以对青年的称呼说道:“确实,青年,你说得……”等等。其中,“如小孩哭着要月亮”,意思是:就像因渴求月亮而哭泣的小孩一样。“渴望死者”:指我渴望着已经死去的人。也有“Abhipatthaya”这种读法。显示巴利原文
1213. Imaṃ pana kathaṃ sutvā ‘‘alabbhanīyavatthuṃ vatāhaṃ patthetvā kevalaṃ sokagginā ḍayhāmi, kiṃ me niratthakena anayabyasanenā’’ti paṭisaṅkhāne aṭṭhāsi. Atha devaputto maṭṭhakuṇḍalīrūpaṃ paṭisaṃharitvā attano dibbarūpeneva aṭṭhāsi. Brāhmaṇo pana taṃ anoloketvā māṇavavohāreneva voharanto ‘‘saccaṃ kho vadesi māṇavā’’tiādimāha. Tattha candaṃ viya dārako rudanti candaṃ abhipatthayaṃ rudanto dārako viyāti attho. Kālakatābhipatthayinti kālakataṃ abhipatthayiṃ. ‘‘Abhipatthaya’’ntipi pāṭho.
1214-5 “燃烧的”:指被忧火所燃烧。“熄灭痛苦”:意为熄灭痛苦、忧恼的炽热。“拔出”:意为拔出、抽除。显示巴利原文
1214-5.Ādittanti sokagginā ādittaṃ. Nibbāpaye daranti nibbāpayi darathaṃ sokapariḷāhaṃ. Abbahīti uddhari.
当时,婆罗门消除忧伤之后,看见那位以天身伫立的教导者,便问道:“您究竟是谁?”显示巴利原文
Atha brāhmaṇo sokaṃ vinodetvā attano upadesadāyakaṃ dibbarūpena ṭhitaṃ disvā ‘‘ko nāma tva’’nti pucchanto –
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. –
他也这样对他说:显示巴利原文
Āha. Sopi tassa –
你为之哭喊、为之悲泣的那个儿子,在你亲手将他于火葬堆上焚烧之后,
而我——那个儿子,行持了善业之后,已投生为三十三天的伴侣。
显示巴利原文 ‘‘Yañca kandasi yañca rodasi, puttaṃ āḷāhane sayaṃ dahitvā; Svāhaṃ kusalaṃ karitvā kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti. –
他说的是自己。其中,“你哭喊、你悲泣”,是指你因你的儿子玛塔昆达利而哭泣,流下泪水。显示巴利原文
Attānaṃ kathesi. Tattha yañca kandasi yañca rodasīti yaṃ tava puttaṃ maṭṭhakuṇḍaliṃ uddissa rodasi, assūni muñcasi.
于是那位婆罗门对他说:显示巴利原文
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
1219 (此处为注编号1219)显示巴利原文
1219.
“或小或大,我们从未见过你在自己家中行布施;也不曾见你行持布萨羯磨。你是凭借什么业,而投生此天界的呢?”显示巴利原文
‘‘Appaṃ vā bahuṃ vā nāddasāma, dānaṃ dadantassa sake agāre;
在此,“我们没看见那样的布萨羯磨”是这句话的连释。
显示巴利原文 Uposathakammaṃ vā tādisaṃ, kena kammena gatosi devaloka’’nti.
其中,正确的连释为:“我们没看见那样的布萨羯磨”。显示巴利原文
Tattha ‘‘uposathakammaṃ vā tādisaṃ nāddasāmā’’ti yojanā.
于是,那位青年对他说:显示巴利原文
Atha naṃ māṇavo āha –
我身患疾病,苦痛难忍,卧病在床,在自家中,容颜憔悴;
我见到了佛陀——远离尘垢、度越疑惑的善逝,具无上智慧。
显示巴利原文 ‘‘Ābādhikohaṃ dukkhito gilāno, āturarūpomhi sake nivesane; Buddhaṃ vigatarajaṃ vitiṇṇakaṅkhaṃ, addakkhiṃ sugataṃ anomapaññaṃ.
那时我心生欢喜,具足净信,向如来合掌致敬;
我行此善业后,便往生与三十三天众为伴。
显示巴利原文 ‘‘Svāhaṃ muditamano pasannacitto, añjaliṃ akariṃ tathāgatassa; Tāhaṃ kusalaṃ karitvāna kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti.
1220-21 其中,「有病者」指具足疾病。「苦者」即由那种有病状态所生的苦。「病者」意为疲倦。「病身者」指被苦受逼迫的身体。「离尘者」是已离去贪等尘垢者。「超越疑惑者」因为一切疑惑都已断尽,故称为已度疑。「无等慧者」是圆满的智慧,也就是一切知者。「我作」即我作了。「彼我」即那个我。显示巴利原文
1220-21. Tattha ābādhikoti ābādhasamaṅgī. Dukkhitoti teneva ābādhikabhāvena jātadukkho. Gilānoti gilāyamānoti attho. Āturarūpoti dukkhavedanābhitunnakāyo. Vigatarajanti vigatarāgādirajaṃ. Vitiṇṇakaṅkhanti sabbaso saṃsayānaṃ samucchinnattā tiṇṇavicikicchaṃ. Anomapaññanti paripuṇṇapaññaṃ, sabbaññunti attho. Akarinti akāsiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ.
当他这样解说时,那位婆罗门全身为喜乐所充满。他便这样表达那份喜:显示巴利原文
Evaṃ tasmiṃ kathenteyeva brāhmaṇassa sakalasarīraṃ pītiyā paripūri. So taṃ pītiṃ pavedento –
合掌之礼的果报竟是如此;
我也心生随喜,信心清净,
从今日起,我皈依佛陀。
显示巴利原文 ‘‘Acchariyaṃ vata abbhutaṃ vata, Añjalikammassa ayamīdiso vipāko; Ahampi muditamano pasannacitto, Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti. – āha;
此处,‘稀有’(acchariyaṃ)指因其不常发生,值得拍手称奇;‘未曾有’(abbhutaṃ)指因其前所未有。由此二者显示足以令人惊叹之后,他说:‘我心喜悦、信心清净,从今日起,我皈依佛陀。’显示巴利原文
Tattha anabhiṇhappavattitāya accharaṃ paharituṃ yogganti acchariyaṃ, abhūtapubbatāya abbhutaṃ. Ubhayenapi vimhayāvahataṃyeva dassetvā ‘‘ahampi muditamano pasannacitto, ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti āha.
于是,那位天子为了劝他皈依、受持净戒,便说:显示巴利原文
Atha naṃ devaputto saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojento –
今日你当以净信心,皈依佛陀、法与僧伽;
同样,你应当受持那无缺无穿的五学处。
显示巴利原文 ‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāhi, dhammañca saṅghañca pasannacitto; Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.
你应当速离杀生,在世避免不与取;
不饮酒,不妄语,以己妻为满足。
显示巴利原文 ‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu; Amajjapo mā ca musā bhaṇāhi, sakena dārena ca hohi tuṭṭho’’ti. –
于是说了这两首偈颂。显示巴利原文
Gāthādvayamāha.
1223 “tatheva”(同样地)的意思是:如同你以净信心皈依佛,心中确立“世尊是正自觉者”;同样地,你也应当以净信心皈依法与僧,心中确立“法是善说的,僧伽是善行的”。又如同你以净信心皈依了三宝;同样地,你也应当以净信心受持五戒。此五戒是学处,属于增上戒学,也是成就增上心与增上慧的方便。你应当无破损、无瑕疵地受持它们,即以无缺、无穿漏的方式受持,并于受持之后如法遵行。这就是此处的义理。显示巴利原文
1223. Tattha tathevāti yathā pasannacitto ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti buddhaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti pasannacitto dhammañca saṅghañca saraṇaṃ vajāhi. Yathā vā pasannacitto ratanattayaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘ayaṃ ekaṃsato diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca hitasukhāvaho’’ti pasannacitto sikkhāya adhisīlasikkhāya padāni koṭṭhāsabhūtāni adhicittaadhipaññāsikkhāya vā upāyabhūtāni pañcasīlāni avikopanato ca asaṃkilissanato ca akhaṇḍaphullāni samādiyassu, samādāya vattassūti attho.
就这样,婆罗门被天子劝导皈依并受持戒律后,便虔心敬受他的教诲——显示巴利原文
Evaṃ devaputtena saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojito brāhmaṇo tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchanto –
夜叉,你诚心为我谋利益;天神,你诚意为我求安乐;
我遵从你的话语,因为你正是我的老师。
显示巴利原文 ‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate; Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti. –
说出此偈后,他便在那里安住——显示巴利原文
Gāthaṃ vatvā tattha patiṭṭhahanto –
我皈依佛,亦皈依无上法,
我皈依人天中最尊贵的僧伽。
显示巴利原文 ‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
「我迅速远离杀生」一句中,「杀生」指夺取众生的生命;「远离」即我迅速地离弃、断除。于世间,我远离「不与取」,即避免、避开他人未曾给予的物品。显示巴利原文
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;
我不饮酒——不饮用任何导致迷醉的饮料;不说妄语——不说虚假的言语;并以己妻为满足——对自己的妻子感到知足,不与他人之妻交会。这便是我的戒行所防护。显示巴利原文
Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti. –
世尊宣说了这两首偈颂。其义理同样易于理解。显示巴利原文
Gāthādvayamāha. Tampi suviññeyyameva.
于是,那位天子心想:“我已为这位婆罗门做了应当做的事,如今他自会前去亲近世尊了。”作此念后,他便在原地隐没。那位婆罗门因对世尊生起了净信与深厚敬意,又蒙那位天神催促教诲,便朝着精舍的方向走去,心中想道:“我要去亲近沙门乔达摩。”大众人群见此情景,纷纷议论:“这位婆罗门在过去如此漫长的时间里,从未亲近过如来,今日却因丧子之痛而前去拜访,不知这将是一场怎样的法的开示?”于是,众人便跟随着他一同前往。显示巴利原文
Tato devaputto ‘‘kataṃ mayā brāhmaṇassa kattabbayuttakaṃ, idāni sayameva bhagavantaṃ upasaṅkamissatī’’ti tattheva antaradhāyi. Brāhmaṇopi kho bhagavati sañjātapasādabahumāno devatāya ca codiyamāno ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamissāmī’’ti vihārābhimukho gacchati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayaṃ brāhmaṇo ettakaṃ kālaṃ tathāgataṃ anupasaṅkamitvā ajja puttasokena upasaṅkamati, kīdisī nu kho dhammadesanā bhavissatī’’ti taṃ anubandhi.
婆罗门来到世尊面前,相互寒暄问候之后,这样问道:“乔达摩尊者,不布施任何东西,也不持守戒律,仅仅凭着对您等生起的净信,有可能投生天界吗?”世尊回答:“婆罗门!今天拂晓时分,戴耳环的天子难道没有把他自己投生天界的原因告诉你吗?”就在那时,戴耳环天子连同天宫一起降临,现出可见的身形,从天宫下来,顶礼世尊,合掌恭敬地站在一旁。于是,世尊在当时的集会中,宣说了那位天子所曾修集的种种善行;当他了知与会大众的心都已变得堪受教化、柔和调顺,便为他们开示了如来所亲证并宣说的法。开示结束时,那位天子、这位婆罗门,以及在场的八万四千大众,都于法得到了通达。显示巴利原文
Brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā evamāha ‘‘sakkā nu kho bho gotama kiñci dānaṃ adatvā sīlaṃ vā arakkhitvā kevalaṃ tumhesu pasādamattena sagge nibbattitu’’nti. ‘‘Nanu, brāhmaṇa, ajja paccūsavelāyaṃ maṭṭhakuṇḍalinā devaputtena attano devalokūpapattikāraṇaṃ tuyhaṃ kathika’’nti bhagavā avoca. Tasmiṃ khaṇe maṭṭhakuṇḍalīdevaputto saha vimānena āgantvā dissamānarūpo vimānato oruyha bhagavantaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha bhagavā tassaṃ parisati tena devaputtena katasucaritaṃ kathetvā parisāya cittakallataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Desanāpariyosāne devaputto ca brāhmaṇo ca sannipatitaparisā cāti caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
10. 色利萨迦(刺槐木制)天宫的解释显示巴利原文
10. Serīsakavimānavaṇṇanā
这部《刺槐木制天宫》的经文,缘起是这样的:世尊般涅槃后,尊者童子迦叶与五百位比丘一同来到希陀毗城。他在那里调伏了前来亲近的弊宿王,使他远离颠倒执著,安立正见。此后,王精勤修集福德,布施沙门、婆罗门。然而,由于他对当地并不熟悉,供养时心中不够恭敬。命终之后,便往生到四天王天(欲界第一天)中一座空置的天界宫殿——也就是这座刺槐木制天宫。显示巴利原文
Suṇothayakkhassa ca vāṇijāna cāti serīsakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ sampatto. Tattha pāyāsirājaññaṃ attano santikaṃ upagataṃ viparītaggāhato vivecetvā sammādassane patiṭṭhāpesi. So tato paṭṭhāya puññapasuto hutvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dento tattha akataparicayatāya asakkaccaṃ dānaṃ datvā aparabhāge kālaṃ katvā cātumahārājikabhavane suññe serīsake vimāne nibbatti.
据说,过去迦叶世尊的时代,有一位漏尽者长老在某个村子托钵后,每天都会在村外的一处地方用餐。一位牧牛人看见后,心生净信,心想:‘这位尊者被烈日晒得辛苦。’便用四根刺槐木柱搭起一座带枝叶的凉棚供养他,又在凉棚附近种下一棵刺槐树。牧牛人命终之后,即以此福德业往生到四天王天。作为其过去业的表征,天宫门前出现了一片刺槐林,一年四季都以色泽鲜明、香气芬芳的花朵璀璨辉耀。因此,那座天宫被称为‘刺槐天宫’。那位天子在一佛与下一佛之间的时期,辗转轮回于天与人中。在此佛出世时,他成为耶舍长老的四位无垢在家朋友之一,名叫憍梵波提,听闻世尊说法后,证得阿罗汉果。由于过去世串习的习气,他看到那座空天宫后,便常常去那里作日间住。显示巴利原文
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle eko khīṇāsavatthero aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā bahigāme devasikaṃ ekasmiṃ padese bhattakiccaṃ akāsi. Taṃ disvā eko gopālako ‘‘ayyo sūriyātapena kilamatī’’ti pasannacitto catūhi sirīsathambhehi sākhāmaṇḍapaṃ katvā adāsi, maṇḍapassa samīpe sirīsarukkhaṃ ropesīti ca vadanti. So kālaṃ katvā teneva puññakammena cātumahārājikesu nibbatti, tassa purimakammassa sūcakaṃ vimānadvāre sirīsavanaṃ nibbatti vaṇṇagandhasampannehi pupphehi sabbakālaṃ upasobhamānaṃ, tena taṃ vimānaṃ ‘‘serīsaka’’nti paññāyittha. So ca devaputto ekaṃ buddhantaraṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde yasattherassa catūsu vimalādīsu gihisahāyesu gavampati nāma hutvā bhagavato dhammadesanāya arahatte patiṭṭhito pubbāciṇṇavasena taṃ suññavimānaṃ disvā abhiṇhaṃ divāvihāraṃ gacchati.
后来,他在那里见到帕雅西天子,便问:“朋友,你是谁?”对方回答:“尊者,我是帕雅西王,转生至此。”他便说:“你从前不是持邪见、颠倒见吗?如何能转生此处?”帕雅西天子便说:“尊者,我承蒙童子迦叶长老将我从邪见中救拔出来,但因修福时发心不恭敬,才转生在这空天宫中。尊者,善哉!若您回到人间,请转告我的眷属:‘帕雅西王以不恭敬心布施,转生到空的刺槐天宫。你们应以恭敬心广修福德,并发愿往生此处。’”这位尊者出于悲愍,便依言照做了。那些眷属听闻尊者的传话,也如此发愿、修习福德,后来都转生到了刺槐天宫。多闻天王则任命刺槐天宫天子为道路守护神,在无荫无水的荒漠旷野中,保护行路之人免离非人灾祸。显示巴利原文
So aparabhāge pāyāsidevaputtaṃ tattha disvā ‘‘kosi tvaṃ, āvuso’’ti pucchitvā tena ‘‘ahaṃ, bhante, pāyāsirājañño idhūpapanno’’ti vutte ‘‘nanu tvaṃ micchādiṭṭhiko viparītadassano kathamidhūpapanno’’ti āha. Atha naṃ pāyāsidevaputto ‘‘ayyenamhi kumārakassapattherena micchādassanato vivecito, puññakiriyānaṃ asakkaccakāritāya pana suññe vimāne nibbatto. Sādhu, bhante, manussalokaṃ gatakāle mama parijanassa ārocetha ‘pāyāsirājañño asakkaccaṃ dānaṃ datvā suññaṃ serīsakavimānaṃ upapanno, tumhe pana sakkaccaṃ puññāni katvā tatrūpapattiyā cittaṃ paṇidahathā’’ti. Thero tassānukampāya tathā akāsi. Tepi therassa vacanaṃ sutvā tathā cittaṃ paṇidhāya puññāni katvā serīsake vimāne nibbattiṃsu. Serīsakadevaputtaṃ pana vessavaṇamahārājā marubhūmiyaṃ chāyūdakarahite magge maggapaṭipannānaṃ manussānaṃ amanussaparipantha mocanatthaṃ maggarakkhakaṃ ṭhapesi.
后来,一些住在鸯伽国和摩揭陀国的商人,用上千辆车满载货物,前往信度索维罗地区。在沙漠旷野中,他们因白天暑热可畏,不敢行路,便在夜晚凭借星宿辨认方向而行。结果迷了路,走向了别处。商人当中有一位优婆塞,具足信心、净信与戒,具备证得阿罗汉果的亲依止缘,他是为了奉养父母而前往经商的。刺槐天宫天子为了护念他,便连同天宫一起显现身形。显现后,他问道:“你们为何走进这片无荫无水的沙砾荒漠呢?”他们便将来到此地的因缘告诉了他。为阐明此事,便有了天子与商人彼此问答的偈颂。而在开头,结集法藏的长老们为显示这些偈颂的关联,安立了两首偈颂:显示巴利原文
Atha aparena samayena aṅgamagadhavāsino vāṇijā sakaṭasahassaṃ bhaṇḍassa pūretvā sindhusovīradesaṃ gacchantā marukantāre divā uṇhabhayena maggaṃ appaṭipajjitvā rattiṃ nakkhattasaññāya maggaṃ paṭipajjiṃsu. Te maggamūḷhā hutvā aññaṃ disaṃ agamaṃsu. Tesaṃ antare eko upāsako ahosi saddho pasanno sīlasampanno arahattappattiyā upanissayasampanno mātāpitūnaṃ upaṭṭhānatthaṃ vaṇijjāya gato. Taṃ anuggaṇhanto serīsakadevaputto saha vimānena attānaṃ dassesi. Dassetvā ca pana ‘‘kasmā tumhe imaṃ chāyūdakarahitaṃ vālukākantāraṃ paṭipannā’’ti pucchi. Te cassa tattha attano āgatappakāraṃ kathesuṃ, tadatthadīpanā devaputtassa vāṇijānañca vacanapaṭivacanagāthā honti. Ādito pana dve gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā –
请听那次夜叉与商人们的会合,发生在何处;
以及他们彼此如何交谈,那善说之言,请你们全都来听。
显示巴利原文 ‘‘Suṇotha yakkhassa ca vāṇijāna ca, samāgamo yattha tadā ahosi; Yathā kathaṃ itaritarena cāpi, subhāsitaṃ tañca suṇātha sabbe.
那位曾名为弊宿的国王,投生到地居天,享有盛名;
他在自己的天宫中喜悦自在,这位非人对众人如此说道。
显示巴利原文 ‘‘Yo so ahu rājā pāyāsi nāma, bhummānaṃ sahabyagato yasassī; So modamānova sake vimāne, amānuso mānuse ajjhabhāsī’’ti.
1228-9 这里,‘你们听’是劝请听闻的话,意思是:我们现在所说的,请你们听。‘夜叉的’是指天人的。因为天人对于某些人和部分天众来说,是可恭敬的对象,所以被称为‘夜叉’。此外,帝释天王、四大天王、多闻天王的眷属,乃至人,也都可以称为‘夜叉’。例如,在‘这夜叉极度放逸而住,我今应让此夜叉惊惧’等处,帝释被称为‘夜叉’;在‘四位手持利剑的夜叉’等处,是指四大天王;在‘尊者,有些大夜叉对世尊不怀净信’等处,指的是多闻天王的眷属;而在‘至此,夜叉的清净’等处,指的是人。但此处专指多闻天王的眷属。‘及商人们’是为了偈颂的韵律方便,省略了鼻音而说的。‘会合’就是相会。‘在那里’:在那个沙土路的地方。‘那时’:在他们迷路而行走的那个时候。‘itiaritarena cāpi’:即‘彼此(所说的话)’,应与‘如同’连接。这两句的整体意思是:你们请听,那位刺槐天宫天子与商人们,在那个地方、那个时候彼此会合,以及他们之间善说、善谈而展开的对话,你们都要专注一心地聆听。‘地居天的’是指地居天。显示巴利原文
1228-9. Tattha suṇothāti savanāṇattikavacanaṃ. Yaṃ mayaṃ idāni bhaṇāma, taṃ suṇothāti. Yakkhassāti devassa. Devo hi manussānaṃ ekaccānaṃ devānañca pūjanīyabhāvato ‘‘yakkho’’ti vuccati. Apica sakkopi cattāro mahārājānopi vessavaṇapārisajjāpi purisopi ‘‘yakkho’’ti vuccati. Tathā hi ‘‘atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ yakkhaṃ saṃvejeyya’’ntiādīsu (ma. ni. 1.393) sakko ‘‘yakkho’’ti vutto. ‘‘Cattāro yakkhā khaggahatthā’’tiādīsu mahārājāno. ‘‘Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā’’tiādīsu (dī. ni. 3.276) vessavaṇapārisajjā. ‘‘Ettāvatā yakkhassa suddhī’’tiādīsu (su. ni. 482) puriso. Idha pana vessavaṇapārisajjo adhippeto. Vāṇijāna cāti gāthābandhasukhatthaṃ anunāsikalopaṃ katvā vuttaṃ. Samāgamoti samodhānaṃ. Yatthāti yasmiṃ vaṇṇupathe. Tadāti tasmiṃ maggamūḷhā hutvā gamanakāle. Itaritarena cāpīti itarītarañcāpi, idaṃ yathāti iminā yojetabbaṃ. Ayañhettha attho – serīsakadevaputtassa vāṇijānañca tadā yattha samāgamo ahosi, taṃ suṇotha, yathā vāpi tehi aññamaññaṃ subhāsitaṃ sulapitaṃ kathaṃ pavattitaṃ, tañca sabbe ohitacittā suṇāthāti. Bhummānanti bhummadevānaṃ.
以下是夜叉提问的偈颂:显示巴利原文
Idāni yakkhassa pucchāgāthāyo honti –
“于幽深的林野、非人之处,荒旷绝境中,无水,也无食物;
在极为难行的沙土路中央,人们因弯道的恐惧而心意迷失,惊慌失措。
显示巴利原文 ‘‘Vaṅke araññe amanussaṭṭhāne, kantāre appodake appabhakkhe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, vaṅkaṃbhayā naṭṭhamanā manussā.
这里既无果实,亦无根茎之类;既无可执取之物,此处何来食物?
显示巴利原文 ‘‘Nayidha phalā mūlamayā ca santi, upādānaṃ natthi kutodha bhakkho; Aññatra paṃsūhi ca vālukāhi ca, tattāhi uṇhāhi ca dāruṇāhi ca.
“极度荒芜”:指比一般荒芜之地更为粗糙、灰白而无水的区域;“如同炽热的头盖骨”:犹如一块烧得通红的铁片;“无乐”:其中全无快乐;“与他世等同”:与他世即地狱等同,因其全然无乐。
显示巴利原文 ‘‘Ujjaṅgalaṃ tattamivaṃ kapālaṃ, anāyasaṃ paralokena tulyaṃ;
「这是凶残者久远的居所」:这个地方自古以来就是凶残的非人,如毕舍遮等的住所。「一块看似被诅咒的地方」:那片地域的景象,仿佛曾受古代仙人诅咒,刻意令其现出这般粗糙、恐怖的样貌,犹如咒术所成。显示巴利原文
Luddānamāvāsamidaṃ purāṇaṃ, bhūmippadeso abhisattarūpo.
「那么,你们以什么原因」:「原因」即理由、由头;「期待什么」指你们怀着怎样的希望或心愿;「来到这个地方」:来到这片丛林之地。
显示巴利原文 ‘‘Atha tumhe kena vaṇṇena, kimāsamānā imaṃ padesañhi;
“莽撞地聚在一起闯入”:他们未曾权衡其中的过患与利益,便冒然、不约而同地进入,如同蛇一般钻入。“是出于贪、怖畏,还是迷乱?”意思是,那究竟是由贪欲驱动,还是由怖畏驱动,抑或是由迷乱驱使的呢?显示巴利原文
Anupaviṭṭhā sahasā samecca, lobhā bhayā atha vā sampamūḷhā’’ti.
1230 其中,“弯曲”指令人起疑之处。在那种森林里,进入者会对“我们能活下来,还是会死?”这样的生命存亡心生疑惑。“非人行境”:指非人,如毕舍遮等游走之处,或是人类不宜涉足的区域。“沙漠旷野”:在无水的荒地上,所谓“将人渡引至此”,便是沙漠旷野,是需要取水才能穿越的地方,因此说“少水”。此处的“少”字意为无,就如“少欲”、“少喧”等用法一样。“在咸土路中央”:意为在沙漠中央。“害怕弯曲”:指害怕那些弯曲(险难之处)。对于他们而言,弯曲就是怖畏,所以本应说成“弯曲怖畏”,但为偈颂的流畅,加上鼻音,说为“害怕弯曲”。这是指他们进入沙漠之前所生的怖畏。“失念者”:因迷失道路而失去正念,即迷路者。“人啊”:是对他们的称呼。显示巴利原文
1230. Tattha vaṅketi saṃsayaṭṭhāne. Yattha paviṭṭhānaṃ ‘‘jīvissāma nu kho, marissāma nu kho’’ti jīvite saṃsayo hoti, tādise araññe. Amanussaṭṭhāneti amanussānaṃ pisācādīnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne, manussānaṃ vā agocaraṭṭhāne. Kantāreti nirudake iriṇe, kaṃ tārenti nayanti etthāti hi kantāro, udakaṃ gahetvā taritabbaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘appodake’’ti. Appa-saddo hettha abhāvattho ‘‘appiccho appanigghoso’’tiādīsu (a. ni. 8.23; cūḷava. 456) viya. Vaṇṇupathassa majjheti vālukākantāramajjheti attho. Vaṅkaṃbhayāti vaṅkehi bhītā. Vaṅkehi bhayaṃ etesanti ‘‘vaṅkabhayā’’ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘vaṅkaṃbhayā’’ti vuttaṃ. Idañca vālukākantārapavesanato pubbe tesaṃ uppannabhayaṃ sandhāya vuttaṃ. Naṭṭhamanāti maggasativippavāsena naṭṭhamānasā, maggamūḷhāti attho. Manussāti tesaṃ ālapanaṃ.
1231 “此处”:指在这片荒漠之中。“果”:指芒果、阎浮果、棕榈、椰子等果实,在此处都不存在,这是关联的解释。“根食”:即是根,这里指的是藤茎等块根。“无取”:虽然没有任何可食之物,或者“取”指薪柴,意思是连生火的柴火也丝毫不见。那么,在这荒漠之中,食物从何而来呢?为了说明那里有什么,才说了“除了尘土……”等语句。显示巴利原文
1231.Idhāti imasmiṃ marukantāre. Phalāti ambajambutālanāḷikerādiphalāni na santīti yojanā. Mūlamayā cāti mūlāniyeva mūlamayā, vallikandādīni sandhāya vadati. Upādānaṃnatthīti kiñcāpi kiñci bhakkhaṃ natthi, upādānaṃ vā indhanaṃ, aggissa indhanamattampi natthi, kuto kena kāraṇena idha marukantāre bhakkho siyāti attho. Yaṃ pana atthi tattha, taṃ dassetuṃ ‘‘aññatra paṃsūhī’’tiādi vuttaṃ.
1232 “极度荒芜”:“丛林”是指粗糙、灰白、无水的地区,而这个地方比丛林还要荒芜,因此称为“极度荒芜”。所以说“如同炽热的片”,意思是像一块烧得通红的铁片。为令偈颂流畅,此处加上了鼻音,应视作读为“如同炽热的”。“无铁”:由于这里没有任何快乐,故是无乐,生命也因此被摧坏,所以称为无铁;或者说,因为它并非铁所造,所以称为无铁。“与他世等同”:与他世,即地狱,极为相似。地狱对众生而言,是全然无义、如同敌者的世界,故特称为“他世”;它又遍满了铁,所以是铁所成的。而这个地方虽然没有铁,属于无铁,但因其能产生大苦,便被说成如同他世一般。也有人读作“无依”,意思是没有任何快乐的安住处。“长久以来是凶残者的居所”:这个地方从久远以来,便是毕舍遮等凶残非人的住所。“似被诅咒的样貌”:这看起来像是被古代的仙人诅咒过,愿它呈现这般粗糙、恐怖的样貌,就像被下了咒一样。显示巴利原文
1232.Ujjaṅgalanti jaṅgalaṃ vuccati lūkhadhūsaro anudako bhūmippadeso, taṃ pana ṭhānaṃ jaṅgalatopi ukkaṃsena jaṅgalanti āha ‘‘ujjaṅgala’’nti. Tenāha ‘‘tattamivaṃ kapāla’’nti, tattaṃ ayokapālasadisanti attho. Gāthāsukhatthañcettha sānunāsikaṃ katvā vuttaṃ, tattamivaicceva daṭṭhabbaṃ. Anāyasanti natthi ettha āyo sukhanti anāyaṃ, tato eva jīvitaṃ sīyati vināsetīti anāyasaṃ. Atha vā na āyasanti anāyasaṃ. Paralokenāti narakena tulyaṃ. Narakañhi sattānaṃ ekantānatthatāya parabhūto paṭisattubhūto lokoti visesato ‘‘paraloko’’ti vuccati, samantato ayomayattā āyasañca, idaṃ pana tadabhāvato anāyasaṃ, mahato dukkhassa uppattiṭṭhānatāya paralokasadisanti dasseti, ‘‘anassaya’’nti ca keci paṭhanti, sukhassa appatiṭṭhānabhūtanti attho. Luddānamāvāsamidaṃ purāṇanti idaṃ ṭhānaṃ cirakālato paṭṭhāya luddānaṃ dāruṇānaṃ pisācādīnaṃ āvāsabhūtaṃ. Abhisattarūpoti ‘‘evaṃ lūkho ghorākāro hotū’’ti porāṇehi isīhi sapitasadiso, dinnasapo viyāti attho.
1233 “以何因缘”:指由于什么原因。“怀着何种期望”:他们在期盼着什么。“hi”:只是一个语气词。也有人读作“这个地方”,意思是“这个叫这个名字的地方”。“莽撞地聚在一起”:他们没有衡量其中的过患与利益,便莽撞地、不约而同地进入,像蛇一样钻进去。“因为贪欲、因为怖畏”:他们可能被某些希望他们遭遇不幸的人诱惑,出于贪欲而进入;或者遭到非人等逼迫,出于怖畏而进入。“或是因为迷乱”:他们迷了路,心智迷乱,于是误入此地。这些都是相关的解释。显示巴利原文
1233.Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Kimāsamānāti kiṃ paccāsīsantā. Hīti nipātamattaṃ. ‘‘Padesampī’’ti ca paṭhanti, imampi nāma padesanti attho. Sahasā sameccāti sahasā ādīnavānisaṃse avicāretvā samavāyena anupaviṭṭhā sappaviṭṭhā. Lobhā bhayā atha vā kenaci anatthakāmena palobhitā lobhato kenaci amanussādinā paripātitā bhayā vā. Atha vā sampamūḷhāti maggavippanaṭṭhā imaṃ padesaṃ anupaviṭṭhāti yojanā.
这时,商人们说道:显示巴利原文
Idāni vāṇijā āhaṃsu –
在摩揭陀与鸯伽,商队首领们装载了种类繁多的货物;
他们前往辛度与苏维罗的地方,为求财富而冀求增益;
显示巴利原文 ‘‘Magadhesu aṅgesu ca satthavāhā, āropayitvā paṇiyaṃ puthuttaṃ; Te yāmase sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā.
白日里我们既无法忍受口渴,又顾念着对役畜的怜悯;
我们全体以此速度赶来,于夜晚的非时踏上了路途。
显示巴利原文 ‘‘Divā pipāsaṃnadhivāsayantā, yoggānukampañca samekkhamānā; Etena vegena āyāma sabbe, rattiṃ maggaṃ paṭipannā vikāle.
我们远行不顺,误入歧途,在林中昏昧迷乱、走散迷失;
在极其难行的旷野路中,我们内心迷乱,不辨方向。
显示巴利原文 ‘‘Te duppayātā aparaddhamaggā, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, disaṃ na jānāma pamūḷhacittā.
见到了这前所未见的景象、那最胜的天宫,还有你,夜叉啊;
此后,我们期望继续存活,因为见到这一切而欢喜、欣悦、踊跃。
显示巴利原文 ‘‘Idañca disvāna adiṭṭhapubbaṃ, vimānaseṭṭhañca tavañca yakkha; Tatuttariṃ jīvitamāsamānā, disvā patītā sumanā udaggā’’ti.
1234 其中,「摩揭陀及鸯伽的商队首领」:指在摩揭陀国与鸯伽国出生、成长并居住当地的商队以及商队的驱使者,他们既是商队成员,也是商队主人。「货物」即商品。「他们」指「我们这些人」。「前往」即「我们去」。「辛度与苏维罗地方」指辛度地区及苏维罗地区。而「额外收益」则指利益、额外的利润。显示巴利原文
1234. Tattha magadhesu aṅgesu ca satthavāhāti magadharaṭṭhe ca aṅgaraṭṭhe ca jātā saṃvaḍḍhā taṃnivāsino satthe satthassa ca vāhanakā satthakā ceva satthasāmikā ca. Paṇiyanti bhaṇḍaṃ. Teti te mayaṃ. Yāmaseti gacchāma. Sindhusovīrabhūminti sindhudesaṃ sovīradesañca. Uddayanti ānisaṃsaṃ atirekalābhaṃ.
1235 「不能忍受」:指无法忍受。「对役畜的怜悯」:指对牛等役畜的关怀。「以此速度」:即我们见到你之前赶路所用的那种速度。「夜行道路」:指夜间行路。「不合时宜」:指非时、不当的时候。显示巴利原文
1235.Anadhivāsayantāti adhivāsetuṃ asakkontā. Yoggānukampanti goṇādīnaṃ sattānaṃ anuggahaṃ. Etena vegenāti iminā javena, yena tava dassanato pubbe āyāma āgatamha. Rattiṃ maggaṃ paṭipannāti rattiyaṃ maggaṃ paṭipannā. Vikāleti akāle avelāyaṃ.
1236 「Duppayātā」(邪行):指错误前进,走入非道,因此成为迷路者。「Andhākulā」(盲迷):由于没有能辨识道路的慧眼,如同盲人一般迷惑,故而称为盲,也因此迷乱,并因误认道路而迷失。「Disaṃ」(方向):指应去的方向,即辛度与苏维罗国所在的那个方向。「Pamūḷhacittā」(迷心):指对方向生起疑惑而完全迷惑的心。显示巴利原文
1236.Duppayātāti duṭṭhu payātā apathe gatā, tato eva aparaddhamaggā. Andhākulāti andhā viya ākulā, maggajānanasamatthassa paññācakkhuno abhāvena andhā, tato eva ākulā, vippanaṭṭhā ca maggasammūḷhatāya. Disanti gantabbadisaṃ, yassaṃ disāyaṃ sindhusovīradeso, taṃ disaṃ. Pamūḷhacittāti disāsaṃsayasumūḷhacittā.
1237 “Tavañcā”即“你也”。“Yakkhā”是呼格,意为“夜叉啊”。“Tatuttariṃ jīvitamāsamānā”(此后更期望生命者)的意思是:先前生起“我等从今往后无命矣”那样的对生命的恐惧与疑惑,如今又对此后的生命抱有希望。“Disvā”(见到后)指由于见到的缘故。“Patītā”(欢喜)即喜悦。“Sumanā”(意悦)指得到喜悦。“Udaggā”(踊跃)指因踊悦之心而生的踊跃。显示巴利原文
1237.Tavañcāti tuvañca. Yakkhāti ālapanaṃ. Tatuttariṃ jīvitamāsamānāti yo ‘‘ito paraṃ amhākaṃ jīvitaṃ natthī’’ti jīvitasaṃsayo uppanno, idāni tato uttarimpi jīvitaṃ āsīsantā. Disvāti dassanahetu. Patītāti pahaṭṭhā. Sumanāti somanassappattā. Udaggāti udaggāya pītiyā udaggacittā.
商人们如此讲述了自己的经历后,那位天子又以两首偈颂问道:显示巴利原文
Evaṃ vāṇijehi attano pavattiyā pakāsitāya puna devaputto dvīhi gāthāhi pucchi –
(为了财物)你们去往大海的彼岸,去往这般的沙漠(vaṇṇuṃ,即vaṇṇupathaṃ),去往那条以藤条捆绑而行故的道路(vettācaraṃ maggaṃ),去往那条打下木桩做标记才能行走的僧拘跋提(saṅkupatha)道路;
为了财物,你们还前往诸河川——如旃陀跋伽河等,以及山岭的险峻难行之处,向四方四处奔行。
显示巴利原文 ‘‘Pāraṃ samuddassa imañca vaṇṇuṃ, vettācaraṃ saṅkupathañca maggaṃ; Nadiyo pana pabbatānañca duggā, puthuddisā gacchatha bhogahetu.
跳进——也就是闯入——他人国王的领土后,看着那里的异乡人,继续前行。
诸位,不管你们是听说的还是亲眼所见的稀有之事,我们都想听一听。
显示巴利原文 ‘‘Pakkhandiyāna vijitaṃ paresaṃ, verajjake mānuse pekkhamānā; Yaṃ vo sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ, accherakaṃ taṃ vo suṇoma tātā’’ti.
其含义是:那位天子想让众人说出自己宫殿的稀有之处,故而这般发问。「大海的彼岸」即大海的对岸。另外,还有这样的沙漠、这样的沙滩路;因为用藤条绑缚而成方可通行,故称「藤蔓道」;因为打下木桩、标桩后才能通行,故称「僧拘跋提道」。「还有那些河川」是指旃陀跋伽河等;「以及山岭的险峻处」指不平坦的地方。这些都是各条难行之路。你们为了受用而走向四面八方。在如此行走之时,「跳进」即闯入、进入他人国王的领土,在那里看着当地的异乡人,继续前行。你们身处这些境地,无论你们所听闻或者亲眼所见的稀有之事,我们这些商人朋友啊,都希望能从你们这里听到。——他这般发问,正是想让他们说出自己宫殿的奇特之处。显示巴利原文
Tassattho – pāraṃ samuddassāti samuddassa paratīraṃ, imañca īdisaṃ, vaṇṇuṃ vaṇṇupathaṃ vettalatā bandhitvā ācaritabbato vettācaraṃ maggaṃ, saṅkuke khāṇuke koṭṭetvā gantabbato saṅkupathaṃ maggaṃ, nadiyo pana candabhāgādikā, pabbatānañca visamappadesāti evaṃ duggā puthuddisā bhoganimittaṃ gacchatha, evaṃ gacchantā ca pakkhandiyāna pakkhanditvā anupavisitvā, paresaṃ rājūnaṃ vijitaṃ tattha verajjake videsavāsike manusse pekkhamānā gacchatha, evaṃbhūtehi vo tumhehi yaṃ sutaṃ vā atha vā diṭṭhaṃ vā accherakaṃ acchariyaṃ, taṃ vo santike tātā vāṇijā suṇomāti attano vimānassa acchariyabhāvaṃ tehi kathāpetukāmo pucchati.
天子这样问后,商人们回答说:显示巴利原文
Evaṃ devaputtena puṭṭhā vāṇijā āhaṃsu –
年轻人,比这更稀奇的事,我们从来不曾听过,也不曾见过。
我们已见到那全然超乎人间的景象,却仍不餍足于这无与伦比的容颜。
显示巴利原文 ‘‘Itopi accherataraṃ kumāra, na no sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ; Atītamānusakameva sabbaṃ, disvā na tappāma anomavaṇṇaṃ.
‘‘Vehāyasaṃ pokkharañño savanti, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā; Dumā cime niccaphalūpapannā, atīva gandhā surabhiṃ pavāyanti.
上百根琉璃柱高高耸立,宝石与珊瑚构成的横梁宽阔伸展。
这些摩娑罗迦罗(猫眼石)柱,间杂赤色,光焰精华所成。
显示巴利原文 ‘‘Veḷūriyathambhā satamussitāse, silāpavāḷassa ca āyataṃsā; Masāragallā sahalohitaṅgā, thambhā ime jotirasāmayāse.
千柱之殿,威德无比,于彼诸柱之上,此天宫善妙安立。
显示巴利原文 ‘‘Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ, tesūpari sādhumidaṃ vimānaṃ; Ratanantaraṃ kañcanavedimissaṃ, tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ.
这座[天宫]通体呈阎浮檀金色泽,打磨精妙,并配有阶梯与踏板。
它坚固、优雅、结构匀称,极其耐人寻味,令人心生愉悦。
显示巴利原文 ‘‘Jambonaduttattamidaṃ sumaṭṭho, pāsādasopānaphalūpapanno; Daḷho ca vaggu ca susaṅgato ca, atīva nijjhānakhamo manuñño.
种种宝物之间,丰盛饮食陈列,天女众团簇周围;
鼓钹等乐器齐奏鸣响,你因赞叹与礼敬而备受尊崇。
显示巴利原文 ‘‘Ratanantarasmiṃ bahuannapānaṃ, parivārito accharāsaṅgaṇena; Murajaālambaratūriyaghuṭṭho, abhivanditosi thutivandanāya.
他满怀喜悦,唤醒一众女子,身处那令人心旷神怡的胜妙宫殿楼阁之中。
你不可思议,具足一切功德,犹如多闻天王在莲池中那般庄严。
显示巴利原文 ‘‘So modasi nārigaṇappabodhano, vimānapāsādavare manorame; Acintiyo sabbaguṇūpapanno, rājā yathā vessavaṇo naḷinyā.
‘‘Devo nu āsi udavāsi yakkho, Udāhu devindo manussabhūto; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, Ācikkha ko nāma tuvaṃsi yakkho’’ti.
1240-2 其中,‘kumārā’意为青年:因这位天子正值青春年华,故以此相称。‘sabba’意为一切,指天子及其宫殿所摄属的一切。‘pokkharañño’指众多池塘。‘satamussitāse’即高百尺。‘silāpavāḷassa’指宝石与珊瑚,即由宝石所成、珊瑚所成。‘āyataṃsā’意为肢体修长。另有一解:身体高大,具八种、十六种、三十二种等身分。显示巴利原文
1240-2. Tattha kumārāti paṭhamavaye ṭhitattā devaputtaṃ ālapati. Sabbanti devaputtaṃ tassa vimānapaṭibaddhañca sandhāya vadati. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Satamussitāseti sataratanubbedhā. Silāpavāḷassāti silāya pavāḷassa ca, silāmayā pavāḷamayāti attho. Āyataṃsāti dīghaṃsā. Atha vā āyatā hutvā aṭṭhasoḷasadvattiṃsādiaṃsavanto.
1242 ‘tesūpari’意为在那些柱子的上方。‘sādhum idaṃ’意为‘这很善好’,指你的这座宫殿十分殊胜。‘ratanantaraṃ’意为‘众宝间隔’,即在墙壁、柱子、阶梯等处,以种种不同的其余诸宝而庄严。‘kañcanavedimissaṃ’指与金色栏杆相伴随,即被金栏杆所围绕。‘tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ’指以纯金板与种种宝板,普覆于宫殿各处,善加覆盖。显示巴利原文
1242.Tesūparīti tesaṃ thambhānaṃ upari. Sādhumidanti sundaraṃ idaṃ tava vimānaṃ. Ratanantaranti ratanantaravantaṃ, bhittithambhasopānādīsu nānāvidhehi aññehi ratanehi yuttaṃ. Kañcanavedimissanti suvaṇṇamayāya vedikāya sahitaṃ parikkhittaṃ. Tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannanti tapanīyamayehi anekaratanamayehi ca chadanehi tattha tattha suṭṭhu chāditaṃ.
1244 ‘jambonaduttattamidanti’:你的这座宫殿,多处如炽燃的阎浮金般光辉闪耀。‘sumaṭṭho pāsādasopānaphalūpapannoti’指它的每一处都经过善加打磨、妥善擦拭,并配有邻近的各个宫殿、种种殊胜阶梯与赏心悦目的平台。‘daḷhoti’指坚固。‘vaggūti’指优美而高耸。‘susaṅgatoti’指各部分连接善巧,宫殿的所有支分彼此协调。‘atīva nijjhānakhamoti’指虽然宫殿光辉闪耀,却极宜注视,毫不刺眼。‘manuññoti’指令人悦意。显示巴利原文
1244.Jambonaduttattamidanti idaṃ tava vimānaṃ yebhuyyena uttattajambunadabhāsuraṃ. Sumaṭṭho pāsādasopānaphalūpapannoti tassa ca so so padeso sumaṭṭho suṭṭhu majjito, tehi tehi anantarapāsādehi sopānavisesehi ramaṇīyehi phalakehi ca yutto. Daḷhoti thiro. Vaggūti abhirūpo samuggato. Susaṅgatoti suṭṭhu saṅgatāvayavo aññamaññānurūpapāsādāvayavo. Atīva nijjhānakhamoti pabhassarabhāvepi ativiya olokanakkhamo. Manuññoti manoramo.
1245 “ratanantarasminti”意指‘以宝为间隔’,即由宝所成,或说为宝、最为精髓的天宫内部。“bahuannapānanti”意为‘有许多饮食’,指有丰盛而可口的饮食存在、可获得,这是语句的要旨。“muraja-ālambara-tūriya-ghuṭṭhoti”指被杖鼓、大鼓及其他各类乐器之声所充遍,常时响彻。“abhivanditosīti”指你被恭敬或被称扬,由此而有‘以称赞与恭敬’之语。显示巴利原文
1245.Ratanantarasminti ratanamaye, ratanabhūte vā sārabhūte vimānassa abbhantare. Bahuannapānanti pesalaṃ pahūtaṃ annañca pānañca vijjati, upalabbhatīti adhippāyo. Murajaālambaratūriyaghuṭṭhoti mudiṅgānaṃ ālambarānaṃ avasiṭṭhatūriyānañca saddehi niccaghosito. Abhivanditosīti namassito, thomito vā asi. Tenāha ‘‘thūtivandanāyā’’ti.
1246 “Acintiyo”意为具有不可思议的威神力。“Naḷinyāti”指在名为那利尼的游戏之处,犹如多闻天王大王那样,你亦如此欢喜——这是句子的连接方式。显示巴利原文
1246.Acintiyoti acinteyyānubhāvo. Naḷinyāti evaṃnāmake kīḷanaṭṭhāne yathā vessavaṇo mahārājā, evaṃ tvaṃ modasīti yojanā.
1247 “Āsi”意为你是。“Devindo”指天帝释,即众天之王。“Manussabhūto”指生于人间,属于人类。“Yakkho”指夜叉,他们虽已询问了你的天等身份,却仍怀疑你为夜叉,故有此说。显示巴利原文
1247.Āsīti asi bhavasi. Devindoti sakko devarājā. Manussabhūtoti manussesu bhūto manussajātiko. Yakkhoti devādibhāvaṃ pucchitvāpi yakkhabhāvaṃ āsaṅkantā vadanti.
此时,那位天子为了表明自己的身份,说道:显示巴利原文
Idāni so devaputto attānaṃ jānāpento –
我名为色利萨迦,是夜叉,守护在此旷野沙漠的边界路上,
我守护此地,奉行多闻天王之命。
显示巴利原文 ‘‘Serīsako nāma ahamhi yakkho, kantāriyo vaṇṇupathamhi gutto; Imaṃ padesaṃ abhipālayāmi, vacanakaro vessavaṇassa rañño’’ti. –
他说。其中,“ahamhī yakkhoti”即“我是夜叉”。“kantāriyo”指为了守护而被安置在旷野中的人。“guttoti”即守护者。因此他说“我守护”。显示巴利原文
Āha. Tattha ahamhī yakkhoti ahaṃ yakkho amhi. Kantāriyoti ārakkhaṇatthaṃ kantāre niyutto. Guttoti gopako. Tenāha ‘‘abhipālayāmī’’ti.
此时,众商人向他询问他的业等,问道:显示巴利原文
Idāni vāṇijā tassa kammādīni pucchantā āhaṃsu –
“这是偶然所得、变化而生,是你自己造作的,还是诸天所赐?
商贾与商队首领们问你:这令人喜爱之物,你是如何得来的?”
显示巴利原文 ‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ manuñña’’nti.
其中,“adhiccaladdhaṃ”意为偶然所得,即随意而得。“pariṇāmajaṃ te”意为因变化所生,指由诸条件和合而转化,或因时间变迁而转变。“sayaṃkataṃ”指你自己所造作的,即凭你自身能力所做,或依天神通力由你自己变现。“udāhu devehi dinnaṃ”意为还是天人所赐,即由你所敬奉的天神们出于净信而施予的。显示巴利原文
Tattha adhiccaladdhanti adhiccasamuppattikaṃ, yadicchakaṃ laddhanti attho. Pariṇāmajaṃ teti niyatisaṅgatibhāvapariṇataṃ, kālapariṇataṃ vā. Sayaṃkatanti tayā sayameva kataṃ, deviddhiyā tayā sayameva nibbattitanti attho. Udāhu devehi dinnanti tayā ārādhitehi devehi pasādavasena nissaṭṭhaṃ.
这时,天子否定了这四种说法,唯独指出福德才是原因:显示巴利原文
Idāni devaputto caturopi pakāre paṭikkhipitvā puññameva apadisanto –
我这财富,并非偶然幸运所得,也不是因转变而得,不是我自己造作出来的,也不是天神们所赐予;
而是依凭我自己的清净之业,由诸福德善行,才获得这称心如意之物。
显示巴利原文 ‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ na hi devehi dinnaṃ; Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ manuñña’’nti. –
商人们听后,又在“非偶然得”等偈颂中,将这四类事悉数归于福德所成,并进一步询问了福德的本质:显示巴利原文
Taṃ sutvā vāṇijā puna ‘‘nādhiccaladdha’’nti gāthāyaṃ puññādhikameva te caturo pakāre āropetvā puññassa ca sarūpaṃ pucchiṃsu –
你所持的是什么誓愿,你所修的是什么梵行,你所圆满的是什么善行,以至于感得此果报?
商人和商队主这样问你:‘你是如何获得这座天宫的?’
显示巴利原文 ‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti.
其中,‘誓愿’指受持誓戒;‘梵行’指最殊胜的修行。显示巴利原文
Tattha vatanti vatasamādānaṃ. Brahmacariyanti seṭṭhacariyaṃ.
接着,天子否定了他们之后,便展示自己依照所积集的福德:……显示巴利原文
Puna devaputto te paṭikkhipitvā attānaṃ yathūpacitaṃ puññañca dassento –
那时,我是个虚无见者,吝啬、性情邪恶,又持断灭论。
显示巴利原文 ‘‘Mamaṃ pāyāsīti ahu samaññā, rajjaṃ yadā kārayiṃ kosalānaṃ; Natthikadiṭṭhi kadariyo pāpadhammo, ucchedavādī ca tadā ahosiṃ.
然而,当时有一位沙门,名曰童子迦叶,他多闻广博,辩才善巧,殊胜卓越。
显示巴利原文 ‘‘Samaṇo ca kho āsi kumārakassapo, bahussuto cittakathī uḷāro; So me tadā dhammakathaṃ abhāsi, diṭṭhivisūkāni vinodayī me.
‘‘Tāhaṃ tassa dhammakathaṃ suṇitvā, upāsakattaṃ paṭivedayissaṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ; Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca ahosiṃ tuṭṭho.
这是我的誓戒,这是我的梵行,此善行圆满成就的果报,便是这座天宫。
显示巴利原文 ‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Teheva kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimāna’’nti. –
他(那位天子)这样说道。这很容易理解。显示巴利原文
Āha. Taṃ suviññeyyameva.
接着,那些商人亲眼见到了那位天子及其天宫,便对业果生起信心,为了表明对自己业果的深信,他们这样宣说道:显示巴利原文
Atha vāṇijā devaputtaṃ vimānañcassa paccakkhato disvā kammaphalaṃ saddahitvā attano kammaphale saddhaṃ pavedentā –
有智慧的人们确曾这样说:‘此为真实’;智者们的话语,从无变异;
那积集福德之人,无论去向何处,他这位乐于享受善果者,就在那里喜悦欢乐。
显示巴利原文 ‘‘Saccaṃ kirāhaṃsu narā sapaññā, anaññathā vacanaṃ paṇḍitānaṃ; Yahiṃ yahiṃ gacchati puññakammo, tahiṃ tahiṃ modati kāmakāmī.
1257 (偈颂编号)一二五七。显示巴利原文
1257.
无论在何处有忧愁与悲伤,有杀害与束缚,有杂染烦恼,
那造恶业者便往生彼处,永不能从恶趣中解脱。
显示巴利原文 ‘‘Yahiṃ yahiṃ sokapariddavo ca, vadho ca bandho ca parikkileso; Tahiṃ tahiṃ gacchati pāpakammo, na muccati duggatiyā kadācī’’ti. –
他们说了这两首偈颂。其中,“sokapariddava”即忧与悲泣;“parikkilesa”则指所说的灾祸生起。显示巴利原文
Gāthādvayaṃ avocuṃ. Tattha sokapariddavoti soko ca paridevo ca. Parikkilesoti vuttā anatthuppatti.
就在他们这般交谈之际,天宫门口那棵合欢树上的果实已经成熟,束缚其汁液的薄膜随之成熟破裂,汁液便滴落下来,那位天子和他的随从们因此心生忧恼。商人们看见这情形,便说道:显示巴利原文
Evaṃ tesu kathentesuyeva vimānadvāre sirīsarukkhato paripākena muttabandhanā paripakkā sipāṭikā pati, tena devaputto saparijano domanassappatto ahosi. Taṃ disvā vāṇijā –
众人一时全然陷入愚痴,在这片刻间如同化作了泥浆;
王子,你的这些眷属和你,究竟因何而生起忧恼?
显示巴利原文 ‘‘Sammūḷharūpova jano ahosi, asmiṃ muhutte kalalīkatova; Janassimassa tuyhañca kumāra, appaccayo kena nu kho ahosī’’ti. –
他们诵出此偈。其中,“sammūḷharūpova”指因忧恼而全然如愚痴的状态;“jano”指天众;“asmiṃ muhutte”即在此片刻之间;“kalalīkato”如同化作泥浆,意指如依附于泥浆的水一般,即浑浊;“janassimassa tuyhañca”指此眷属及你;“appaccayo”即忧恼。显示巴利原文
Gāthamāhaṃsu. Tattha sammūḷharūpovāti sokavasena sabbaso mūḷhasabhāvo viya. Janoti devajano. Asmiṃ muhutteti imasmiṃ muhuttamatte . Kalalīkatoti kalalaṃ viya kato, kalalanissitaudakībhūto viya āviloti adhippāyo. Janassimassa tuyhañcāti imassa tava parijanassa tuyhañca. Appaccayoti domanassaṃ.
天子听后,说道:显示巴利原文
Taṃ sutvā devaputto –
这些阔荚合欢林,朋友啊,天界的妙香正芬芳地四处飘散;
它们遍满这座宫殿,于日夜之中驱散了黑暗。
显示巴利原文 ‘‘Ime ca sirīsavanā tātā, dibbā gandhā surabhī sampavanti; Te sampavāyanti imaṃ vimānaṃ, divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā.
而这些树,每过百年,才各结一果;
自我于此受身以来,人间百年已过。
显示巴利原文 ‘‘Imesañca kho vassasataccayena, sipāṭikā phalati ekamekā; Mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ, yadagge kāyamhi idhūpapanno.
因寿命耗尽、福德耗尽,我将命终,
我正是因此被忧愁所淹没。”——他这样说。
显示巴利原文 ‘‘Disvānahaṃ vassasatāni pañca, Asmiṃ vimāne ṭhatvāna tātā; Āyukkhayā puññakkhayā cavissaṃ, Teneva sokena pamucchitosmī’’ti. – āha;
1256 1256. 其中,「阔荚合欢林」:指从阔荚合欢林中而来。「亲爱的」:是呼唤商人们。这些天界的香,为你我现前所共见,芬芳、极其馥郁,正从四面八方飘散流布。那些天香如此流布,令此宫殿完全弥漫香气,不仅弥漫,更以自身的光辉消除黑暗。因此说「日夜驱散黑暗」。显示巴利原文
1256. Tattha sirīsavanāti sirīsavipinato. Tātāti vāṇije ālapati. Ime tumhākaṃ mayhañca paccakkhabhūtā dibbā gandhā surabhī ativiya sugandhāyeva samantato pavanti pavāyanti. Te dibbā gandhā evaṃ vāyantā imaṃ vimānaṃ sampavāyanti sammadeva gandhaṃ gāhāpenti, na kevalaṃ sampavāyanameva, atha kho attano pabhāya tamampi nihanti. Tenāha ‘‘divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā’’ti.
1260-61 1260-61.「对于这些阔荚合欢」:即对于这些阔荚合欢树。「荚壳」:即果实的包鞘。「结果」:指成熟后从梗脱落,或达到包囊绽裂而迸出。「人间百岁已过」:因为经过百年,这棵阔荚合欢的荚壳方才结果,而这棵树现已结果,因此对我来说,人间百年已经过去了。「从那时起」:即从我于此天界受生、结生之时起。而且按天寿计算,我拥有五百天年的寿命,因此我的寿命正在耗尽,这表示他被忧愁之力所压垮。所以他说:‘见我五百天年寿……乃至……我即因此忧愁而昏厥。’显示巴利原文
1260-61.Imesanti sirīsānaṃ. Sipāṭikāti phalakuṭṭhilikā. Phalatīti paccitvā vaṇṭato muccati, puṭabhedaṃ vā patvā sissati. Mānussakaṃ vassasataṃ atītanti yasmā vassasatassa accayena imassa sirīsassa sipāṭikā phalati, ayañca phalitā, tasmā mayhaṃ mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ. Yadagge yato paṭṭhāya, kāyamhi idha imasmiṃ devanikāye upapanno nibbatto. Mayhañca devagaṇanāya pañca vassasatāni āyu, tasmā khīyati me āyūti sokavasena sampamūḷhoti dasseti. Tenāha ‘‘disvānahaṃ vassasatāni pañca…pe… teneva sokena pamucchitosmī’’ti.
于是,商人们为了安慰他,便这样说:显示巴利原文
Atha naṃ vāṇijā samassāsento –
而那些仅得短暂投生、福报微少之人,才应当忧愁吧。”
显示巴利原文 ‘‘Kathaṃ nu soceyya tathāvidho so, laddhā vimānaṃ atulaṃ cirāya; Ye cāpi kho ittaramupapannā, te nūna soceyyuṃ parittapuññā’’ti. –
他们这样说。意思是:若是短寿之人,面对死亡固然应当悲伤;然而像这样具足天威神力、寿长九十万岁的天子,又怎会悲伤呢?本就不应悲伤——这是话中的深义。显示巴利原文
Āhaṃsu. Tattha yādisehi appāyukehi maraṇaṃ paṭicca socitabbaṃ siyā, tādiso pana evaṃ dibbānubhāvasampanno navutivassasatasahassāyuko kathaṃ nu soceyya, na socitabbamevāti adhippāyo.
那位天子以此安慰了他们,接受他们的话,并给予教导:显示巴利原文
Devaputto tattakeneva samassāsetvā tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchanto tesañca upadesaṃ dento –
你们对我所说的亲切爱语,正与我应受的教诫相称;
诸贤友,你们已得我守护,便可随心所愿,安稳前行。
显示巴利原文 ‘‘Anucchaviṃ ovadiyañca metaṃ, yaṃ maṃ tumhe peyyavācaṃ vadetha; Tumhe ca kho tātā mayānuguttā, yehicchakaṃ tena paletha sotthi’’nti. –
他诵出了此偈。其中,「相称的」:即合适的,这于你们正是相宜。「我所应受的教诫」:即我应由你们以教诫而说之语。因为你们对我以“如何还会悲伤”等亲切爱语说话。或者,以爱语所作之说,那只是与你们相称的——这是另一种关联。又或者,因为你们说了亲切的话,因此,相宜的教诫、应被教导的、应按教诫实行之事,我已为你们做了。为何又说“诸贤友”等语呢?其中,「已得我守护」:在这有非人盘踞的沙漠旷野中,直到走出旷野为止,你们已得到我的守护与保护。你们可随心所愿,安稳地出发上路——这是其义。显示巴利原文
Gāthamāha. Tattha anucchavinti anucchavikaṃ, tumhākameva taṃ yuttarūpaṃ. Ovadiyañca metanti me mayhaṃ tumhehi ovadiyaṃ ovādavasena vattabbametaṃ. Yaṃ yasmā, maṃ mayhaṃ, tumhe ‘‘kathaṃ nu soceyya’’ntiādinā peyyavācaṃ piyavacanaṃ vadetha. Yaṃ vā peyyavācāya vadanaṃ kathanaṃ, taṃ tumhākameva anucchavikanti yojanā. Atha vā yaṃ yasmā tumhe peyyavācaṃ vadetha, tasmā anucchavikaṃ ovadiyañca ovaditabbaṃ ovādānurūpaṃ kātabbañca me mayā kataṃ, kiṃ pana tanti āha ‘‘tumhe ca kho tātā’’tiādi. Tattha mayānuguttāti imasmiṃ amanussapariggahe marukantāre yāva kantārātikkamā mayā anuguttā rakkhitā, yenicchakaṃ yathārucitena, sotthiṃ khemena, paletha gacchathāti attho.
于是商人们为表达知恩图报之心,说道:显示巴利原文
Atha vāṇijā kataññubhāvaṃ pakāsentā –
如理精勤、圆满施舍,我们将举行盛大的阔荚合欢供养。
显示巴利原文 ‘‘Gantvā mayaṃ sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇacāgā, kāhāma serīsamahaṃ uḷāranti. –
他们诵出此偈。其中,“如理精勤”意为与所立誓愿相应的精勤努力;“圆满舍弃”即是完全的施舍,对于广大盛事的彻底付出。此指盛大的庆典供养。显示巴利原文
Gāthamāhaṃsu. Tattha yathāpayogāti idāni katapaṭiññānurūpapayogā. Paripuṇṇacāgāti samattacāgā, uḷārassa mahassa pariyattapariccāgā. Mahanti ussavapūjaṃ.
接着,那位天子既推辞了盛大的供养,又策励他们做应做之事——显示巴利原文
Puna devaputto mahakaraṇaṃ paṭikkhipanto kattabbesu ca te niyojento –
“你们切勿作阔荚合欢祭,你们所说的一切都将成就;你们当远离种种恶行,并坚定于法之随行。”
显示巴利原文 ‘‘Mā ceva serīsamahaṃ akattha, sabbañca vo bhavissati yaṃ vadetha; Pāpāni kammāni vivajjayātha, dhammānuyogañca adhiṭṭhahāthā’’ti. –
他诵出此偈。其中,“汝等所说”:即你们期盼着“我们前往”等,为能平安抵达信度苏维罗地区,并在那里获得丰饶的利益与财富而说的话语。这一切将如实为你们成就,在此无庸置疑。然而,你们从今往后,应当远离杀生等一切恶行。“法随行”:即修习布施等善法。“坚定”:即你们应当随学,这表明那阔荚合欢供并非必要。显示巴利原文
Gāthamāha. Tattha yaṃ vadethāti yaṃ tumhe khemena sindhusovīradesapattiṃ tattha ca vipulaṃ uddayaṃ lābhaṃ paccāsīsantā ‘‘gantvā maya’’ntiādīni vadatha. Sabbaṃ taṃ vo tumhākaṃ tatheva bhavissati, tattha nikkaṅkhā hotha, tumhe pana ito paṭṭhāya pāpāni kammāni pāṇātipātādīni vivajjayātha parivajjetha. Dhammānuyoganti dānādikusaladhammassa anuyuñjanaṃ. Adhiṭṭhahāthāti anusikkhatha idaṃ serīsakamahanti dasseti.
而他为了护念那位近事男,欲为这些比丘提供守护与屏障,便先赞叹那位近事男的功德,再以他为缘对诸比丘说出这些偈颂:显示巴利原文
Yaṃ pana upāsakaṃ anuggaṇhanto tesaṃ rakkhāvaraṇaṃ kātukāmo ahosi, tassa guṇaṃ kittetvā taṃ tesaṃ uddisanto imā gāthāyo āha –
于此僧团中,有一位近事男,他多闻、戒行具足,信心具足、乐善好施、品行端良、明智、知足且具足智慧。
他信心具足、乐善好施、品行良善、明智、知足、具足智慧。
显示巴利原文 ‘‘Upāsako atthi imamhi saṅghe, bahussuto sīlavatūpapanno; Saddho ca cāgī ca supesalo ca, vicakkhaṇo santusito mutīmā.
具足正知的人,不应说妄语,也不应生起伤害他人的心念。
显示巴利原文 ‘‘Sañjānamāno na musā bhaṇeyya, parūpaghātāya na cetayeyya; Vebhūtikaṃ pesuṇaṃ no kareyya, saṇhañca vācaṃ sakhilaṃ bhaṇeyya.
他心怀恭敬、具足尊重、调伏无过,于增上戒而得清净;
此人依正法奉养父母双亲,行圣者之道。
显示巴利原文 ‘‘Sagāravo sappatisso vinīto, apāpako adhisīle visuddho; So mātaraṃ pitarañcāpi jantu, dhammena poseti ariyavutti.
我想,他是为了父母的缘故才去寻求财富,并非为了自己。
显示巴利原文 ‘‘Maññe so mātāpitūnaṃ kāraṇā, bhogāni pariyesati na attahetu; Mātāpitūnañca yo accayena, nekkhammapoṇo carissati brahmacariyaṃ.
‘‘Ujū avaṅko asaṭho amāyo, na lesakappena ca vohareyya; So tādiso sukatakammakārī, dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhaṃ.
否则,你们将在此处化为灰烬,在昏昧混乱中迷失于荒野。
显示巴利原文 ‘‘Taṃkāraṇā pātukatomhi attanā, tasmā dhammaṃ passatha vāṇijāse; Aññatra teniha bhasmī bhavetha, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Taṃ khippamānena lahuṃ parena, sukho have sappurisena saṅgamo’’ti.
1266 其中,“僧团”指七众的集合。“明智者”:于种种应办之事能善巧处理的人。“知足者”:即满足之人。“具慧者”:依业自属等智,善能思择此世与他世的利益,故称具慧者。显示巴利原文
1266. Tattha saṅgheti sattasamūhe. Vicakkhaṇoti tattha tattha kattabbatāya kusalo. Santusitoti santuṭṭho. Mutīmāti kammassakatañāṇādinā idhalokaparalokahitānaṃ munanato mutimā.
1267 “了知而不妄语”:了知实情而不说妄语。“离间语”:因造成和合者分离而得名离间语。此即离间语,不应作,亦不应说。显示巴利原文
1267.Sañjānamāno na musā bhaṇeyyāti sampajānamusā na bhāseyya. Vebhūtikanti sahitānaṃ vinābhāvakaraṇato ‘‘vebhūtika’’nti laddhanāmaṃ pisuṇaṃ, no kareyya na vadeyya.
1268 “具恭敬者”:“恭敬”是指于应尊重处谦卑行持,由此称为柔和;具足恭敬即是具恭敬者。“增上戒”:近事男所应守护的增上戒学。“圣行”:即清净之行。显示巴利原文
1268.Sappatissoti patissayo garuṭṭhāniyesu nivātavuttikattā soraccaṃ, saha patissenāti sappatisso. Adhisīleti upāsakena rakkhitabbaadhisīlasikkhāya. Ariyavuttīti parisuddhavutti.
1269 「倾向出离」(nekkhammapoṇo):意为趣向涅槃。「将行梵行」(carissati brahmacariyaṃ):指出家而修学教法中的梵行。显示巴利原文
1269.Nekkhammapoṇoti nibbānaninno. Carissati brahmacariyanti pabbajjaṃ sāsanabrahmacariyaṃ carissati.
1270 「以诡辩的方式」(lesakappena):指以暗示、诡辩的方式。「不应说」(na ca vohareyya):指不应以谄曲、虚伪之心说出话语。「住于法者,如何会遭受苦?」(dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhaṃ):如前文所说,一位住于法、行于法、行持平等的人,以何种方式会遭受苦、感受到苦呢?显示巴利原文
1270.Lesakappenāti kappiyalesena. Na ca vohareyyāti māyāsāṭheyyavasena vacanaṃ na nicchāreyya. Dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhanti evaṃ vuttanayena dhamme ṭhito dhammacārī samacārī kinti kena pakārena dukkhaṃ labhetha pāpuṇeyya.
1271 「由于那个原因」(taṃkāraṇā):以那位近事男为因、为理由。「我由自己显现」(pātukatomhi attanā):我亲自对你们显现了。也有‘attānaṃ’的读法,意为‘我将自身向你们显现’。「因此」(tasmā):由于我恭敬法、守护法,我也守护你们;因此,你们应当见法,即将法奉为应行之道而观察。「若离开他,你们在此会成为灰烬」(aññatra teniha bhasmī bhavethā):如果你们未曾与那位近事男同来,在这片荒漠旷野中无所依怙,便会化为灰烬。「被急速压迫者」(khippamānena):指这样被催促、被轻慢、被逼恼的人。「轻易」(lahu):容易。「由其他」(parena):指更甚,或由其他人。「与善士的交往确实是快乐的」(sukho have sappurisena saṅgamo):他安住于忍辱与柔和,无论别人对他说什么,他都不反驳。显示巴利原文
1271.Taṃkāraṇāti tannimittaṃ tassa upāsakassa hetu. Pātukatomhi attanāti sayameva tumhākaṃ ahaṃ pāturahosiṃ. ‘‘Attāna’’ntipi pāṭho, mama attānaṃ tumhākaṃ pātvākāsinti attho. Tasmāti yasmā ahaṃ dhammaṃ apacāyamāno taṃ rakkhanto tumhepi rakkhāmi, tasmā dhammaṃ passatha dhammameva caritabbaṃ katvā oloketha. Aññatra teniha bhasmī bhavethāti tena upāsakena vinā ce āgatā, imasmiṃ marukantāre anāthā appaṭisaraṇā bhasmabhāvaṃ gaccheyyātha. Khippamānenāti evaṃ khippantena vambhantena pīḷantena. Lahunti sukaraṃ. Parenāti adhikaṃ, aññena vā. Tasmā sukho have sappurisena saṅgamoti. So hi khantisoracce niviṭṭho kenaci kiñci vuttopi na paṭippharatīti adhippāyo.
如此,从总体上赞叹之后,欲知其具体相貌的商人们——显示巴利原文
Evaṃ sāmaññato kittitaṃ sarūpato ñātukāmā vāṇijā –
我们也想见到他啊,夜叉——您正是出于对他的怜悯,才来到此地。
显示巴利原文 ‘‘Kiṃ nāma so kiñca karoti kammaṃ, Kiṃ nāmadheyyaṃ kiṃ pana tassa gottaṃ; Mayampi naṃ daṭṭhukāmamha yakkha, yassānukampāya idhāgatosi; Lābhā hi tassa yassa tuvaṃ pihesī’’ti. –
他们说了此偈。其中,“叫什么名字”意为:从名字上说,那位众生是谁。“他作何种业”意为:在耕作、经商等职业中,他从事的是怎样的工作。“名称为何”意为:父母所起的“提舍”“触”等称呼中,他的名称是什么;或是在“跋伽婆”“跋罗陀婆阇”等族姓中,他的族姓又是什么。“您所珍爱的他”意为:您所喜爱、所珍视的那一位。显示巴利原文
Gāthamāhaṃsu. Tattha kiṃ nāma soti nāmato so jantu satto ko nāma. Kiñca karoti kammanti kasivaṇijjādīsu kīdisaṃ kammaṃ karoti. Kiṃnāmadheyyanti mātāpitūhi kataṃ pana ‘‘tisso phusso’’tiādīsu tassa kiṃ nāmadheyyaṃ, ‘‘bhaggavo bhāradvājo’’tiādīsu kiṃ vā tassa gottaṃ. Yassa tuvaṃ pihesīti yaṃ tuvaṃ piyāyasi.
此时,天子通过说出他的名字与族姓等,来说明他:显示巴利原文
Idāni devaputto taṃ nāmagottādivasena dassento –
那位理发师名为桑婆瓦,
是一位靠刷子与果实维生的近事男;
你们应当知道,他是你们的仆人。
显示巴利原文 ‘‘Yo kappako sambhavanāmadheyyo, Upāsako kocchaphalūpajīvī; Jānātha naṃ tumhākaṃ pesiyo so, Mā kho naṃ hīḷittha supesalo so’’ti. –
[天子]这样说道。在这里,“理发师”指的是剃头匠。“名为桑婆瓦的”意思是他的名字叫作桑婆瓦。“依靠刷子与果实维生者”是指依靠刷子和果实为生的人。其中,“刷子”是指为了盘整发髻等而用来梳理头发等的工具。“仆人”是指跑腿、做杂务的人,也就是侍者。显示巴利原文
Āha. Tattha kappakoti nhāpito. Sambhavanāmadheyyoti sambhavoti evaṃnāmo. Kocchaphalūpajīvīti kocchañca phalañca upanissāya jīvanako. Tattha kocchaṃ nāma āḷakādisaṇṭhāpanatthaṃ kesādīnaṃ ullikhanasādhanaṃ. Pesiyo pesanakārako veyyāvaccakaro.
这时,商人们认出了他,便说道:显示巴利原文
Idāni vāṇijā taṃ sañjānitvā āhaṃsu –
‘‘Jānāmase yaṃ tvaṃ pavadesi yakkha, na kho naṃ jānāma sa edisoti; Mayampi naṃ pūjayissāma yakkha, sutvāna tuyhaṃ vacanaṃ uḷāra’’nti.
其中,“我们知晓”指:你所说的那个人,我们从相貌上认得他。而“那般”指:至于像你所称赞的那般德行,我们并不知晓,正如愚昧无知的人一样。显示巴利原文
Tattha jānāmaseti yaṃ tvaṃ vadesi, taṃ mayaṃ sarūpato jānāma. Edisoti guṇato pana yathā tayā kittitaṃ, evaṃ edisoti taṃ na kho jānāma, yathā taṃ aviddasunoti adhippāyo.
接着,那位天子让他们登上自己的宫殿,为教诫他们而——显示巴利原文
Idāni devaputto te attano vimānaṃ āropetvā anusāsanatthaṃ –
凡此集会中的人们,无论年少、年长,还是中年;
愿他们全都登此宫殿,让悭吝之人得见福德之果。
显示巴利原文 ‘‘Ye keci imasmiṃ satthe manussā, daharā mahantā athavāpi majjhimā; Sabbeva te ālambantu vimānaṃ, passantu puññānaṃ phalaṃ kadariyā’’ti. –
他诵出此偈。其中,「mahantā」指年长者;「ālambantū」意为“愿他们登上”;「kadariyā」指悭吝、无布施习性之人。显示巴利原文
Gāthamāha . Tattha mahantāti vuḍḍhā. Ālambantūti ārohantu. Kadariyāti maccharino adānasīlā.
结尾的这六首偈颂,是结集法藏的长老们所说:显示巴利原文
Idāni pariyosāne cha gāthā dhammasaṅgāhakehi vuttā –
在那里,所有人都自认‘我曾是前辈’,因而推举那位理发师为首领;
所有人都登上了那座宫殿,犹如帝释天王登上他的胜利宝车。
显示巴利原文 ‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, taṃ kappakaṃ tattha purakkhatvā; Sabbeva te ālambiṃsu vimānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.
他们所有人都于那里宣称:‘从前我……’,并表明自己已成为近事男。
显示巴利原文 ‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayiṃsu; Pāṇātipātā viratā ahesuṃ, loke adinnaṃ parivajjayiṃsu; Amajjapā no ca musā bhaṇiṃsu, sakena dārena ca ahesuṃ tuṭṭhā.
他们所有人都在那里宣告:‘往昔我曾……’,由此表明自己已成为近事男。
商队启程,心怀随喜,仰仗夜叉的神力,屡屡得到认可。
显示巴利原文 ‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayitvā; Pakkāmi sattho anumodamāno, yakkhiddhiyā anumato punappunaṃ.
他们到了信度苏维罗地,为求财富,冀望有所得;
依其精勤,获得圆满,安然返归华氏城。
显示巴利原文 ‘‘Gantvāna te sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇalābhā, paccāgamuṃ pāṭaliputtamakkhataṃ.
他们平安地回到自己的住处,与子女和妻子团聚,一切圆满。
他们内心欢喜、满意、满怀善意、欣慰,建造了一座宏伟的刺槐木殿堂。
显示巴利原文 ‘‘Gantvāna te saṅgharaṃ sotthivanto, puttehi dārehi samaṅgibhūtā; Ānandī vittā sumanā patītā, akaṃsu serīsamahaṃ uḷāraṃ; Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsu.
这样亲近善士,即是亲近具大利益的法功德;
为了利益一位近事男,一切众生皆得安乐。
显示巴利原文 ‘‘Etādisā sappurisāna sevanā, mahatthikā dhammaguṇāna sevanā; Ekassa atthāya upāsakassa, sabbeva sattā sukhitā ahesu’’nti.
1276 「ahaṃ pure」意为“我过去”“我以前”,表示我执、我慢。在说了「Te tattha sabbeva」(他们都到了那里)之后,又再说「sabbeva te」(他们全部),是为了表明:他们全都充满热忱、想要登上那天宫,于是全体登上,无人在登临时遇到任何障碍。「masakkasāraṃ viya vāsavassa」意为“犹如天神王的刺槐木天宫”:「masakkasāra」(刺槐木天宫)一词,可指三十三天宫,或泛指一切天宫,但此处应理解为帝释天的天宫,所以这样说。显示巴利原文
1276. Tattha ahaṃ pureti ahaṃ purimaṃ ahaṃ purimanti ahamahaṃkarāti attho. ‘‘Te tattha sabbevā’’ti vatvā puna ‘‘sabbeva te’’ti vacanaṃ ‘‘sabbeva te yathā vimānassa āruhane ussukkajātā ahesuṃ, tathā sabbeva taṃ āruhiṃsu, na kassaci āruhane antarāyo ahosī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Masakkasāraṃ viya vāsavassāti ‘‘masakkasāra’’nti ca tāvatiṃsabhavanaṃ vuccati, sabbaṃ vā devabhavanaṃ, idha pana sakkabhavanaṃ veditabbaṃ. Tenāha ‘‘masakkasāraṃ viya vāsavassā’’ti.
1277-8 那时,那些商人见到天宫后,心生净信,安住在天子的教诫中,皈依三宝、持守戒律,藉由天子的威神力,平安抵达了想去的地方。因此说“他们全部在那里”等等。此处句义连接起来是:「anumato pakkāmi sattho」——商队得到允许后,在夜叉神力的加持下,一次又一次地随喜赞叹而出发前行。那么,「anumato」(被允许)是被谁允许的?很明显,是被那位夜叉所允许。显示巴利原文
1277-8. Atha te vāṇijā vimānaṃ passitvā pasannacittā tassa devaputtassa ovāde ṭhatvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya tassa ānubhāvena sotthinā icchitaṃ desaṃ agamaṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘te tattha sabbevā’’tiādi. Tattha anumato pakkāmi sattho yakkhiddhiyā punappunaṃ anumodamānoti yojanā. Kena pana anumatoti? Yakkhenāti pākaṭoyamattho.
1279 「yathāpayogā」意为“随其所期”:指随其心愿所造之业。「paripuṇṇalābhā」意为“所得圆满”:即获得丰足的利益。「akkhatam」意为“无损的”:指未受损伤的华氏城。或者,「akkhatam」也可解释为无病害、无逼迫,也就是无有障碍。显示巴利原文
1279.Yathāpayogāti yathāajjhāsayaṃ katapayogā. Paripuṇṇalābhāti samiddhalābhā. Akkhatanti anupaddutaṃ pāṭaliputtaṃ. Akkhatanti vā anābādhaṃ anuppīḷaṃ, anantarāyenāti attho.
1280 ‘saṅgharaṃ’(己家):指自己的家。‘sotthivanto’(安稳者):即与安稳相应、获得安全者。‘Ānandī’(喜悦)等四词,即是在描述内心欢喜的状态。“他们建造了名为刺槐木的僧房”:出于感恩,并为履行承诺,他们以那位天子的名字建造了僧房,称为‘色利萨迦’(刺槐木)。这所僧房依照分区划分,看去如同辫子一般整齐,因而得名;其中设有殿堂、尖顶屋、夜宿处等,四周有围墙,还设有门楼。显示巴利原文
1280.Saṅgharanti sakaṃ gehaṃ. Sotthivantoti sotthibhāvena yuttā khemino. Ānandītiādīhi catūhi padehi somanassitabhāvameva vadati. Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsūti kataññutāya ṭhatvā paṭissavamocanatthañca devaputtassa nāmena serīsakaṃ nāma paricchedavasena veṇiyato pekkhitabbato pariveṇaṃ pāsādakūṭāgārarattiṭṭhānādisampannaṃ pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakayuttaṃ āvāsaṃ akaṃsu.
1281 ‘etādisā’(如是):即指像这样能遮止无义、成就有义。‘mahatthikā’(具大义者):即有大利益、大果报。‘dhammaguṇānaṃ’(法之功德):指那些真实无颠倒的功德。为了一个有情的利益,商队中的一切众生都成了‘sukhitā’(得乐者),获得了快乐,达到了安稳。显示巴利原文
1281.Etādisāti edisī, evaṃ anatthapaṭibāhinī atthasādhikā ca. Mahatthikāti mahāpayojanā mahānisaṃsā. Dhammaguṇānanti aviparītaguṇānaṃ. Ekassa sattassa hitatthaṃ sabbeva sattā sabbe eva te satthapariyāpannā sattā, sukhitā sukhappattā khemappattā ahesuṃ.
近事男桑跋婆听到了波雅西天子和那些商人之间以问答方式形成的偈颂,仅凭听闻便牢记在心,随后禀报给长老们。也有一种说法:是波雅西天子向尊者桑跋婆长老讲述的。以耶舍长老为首的诸大长老,在第二次结集中将其收录入结集。近事男桑跋婆在父母去世后出家,最终证得阿拉汉果。显示巴利原文
Sambhavo pana upāsako pāyāsissa devaputtassa tesañca vāṇijānaṃ vacanapaṭivacanavasena pavattaṃ gāthābandhaṃ sutaniyāmeneva uggahetvā therānaṃ ārocesi. Pāyāsidevaputto āyasmato sambhavattherassa kathesīti apare. Taṃ yasattherappamukhā mahātherā dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ. Sambhavo pana upāsako mātāpitūnaṃ accayena pabbajitvā arahatte patiṭṭhāsi.
第十一 善掷天宫注释显示巴利原文
11. Sunikkhittavimānavaṇṇanā
“善掷天宫”——这座天宫以高耸的琉璃柱为庄严。它的缘起是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。尊者大目犍连如前所述,在天界游历,来到了三十三天。当时,有一位天子正站在自己天宫的门口,看见尊者大目犍连,便生起深切的恭敬与尊重,上前五体投地顶礼,然后合掌,站在一旁。显示巴利原文
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti sunikkhittavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tasmiñca khaṇe aññataro devaputto attano vimānadvāre ṭhito āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.
据说,过去迦叶正自觉者般涅槃后,人们将其舍利装入塔中,建造了一座高一由旬的金塔。四众弟子时常前来,用香、花、灯等供养此塔。其中有一位优婆塞,当其他人供花离去后,他看到那些供花之处花朵散乱,便将花重新整理得井井有条,以巧妙布局使供花美丽、庄严而富有变化。供养之后,他便以此因缘随念佛功德,心中生起清净信心,并将此福德之业铭记在心。显示巴利原文
So kira atīte kassapasammāsambuddhe parinibbute tassa sarīradhātuyo pakkhipitvā yojanike kanakathūpe ca kate catasso parisā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphadhūpādīhi cetiye pūjaṃ karonti, tattha aññataro upāsako aññesu pupphapūjaṃ katvā gatesu tehi pūjitaṭṭhāne dunnikkhittāni pupphāni disvā tattheva tāni sammadeva ṭhapento sannivesavasena dassanīyaṃ pāsādikaṃ vibhattivisesayuttaṃ pupphapūjaṃ akāsi. Katvā ca pana etaṃ ārammaṇaṃ gaṇhanto satthu guṇe anussaritvā pasannacitto taṃ puññaṃ hadaye ṭhapesi.
后来,他命终之后,由彼业之力,投生在三十三天中一座十二由旬的金色宫殿里。他具有大神力,并拥有众多眷属。正是为了说明他,经中说:“那时,有一位天子……合掌而立。”于是,大目犍连尊者以赞叹他所获得的成就为缘,用这些偈颂询问他所行的善业:显示巴利原文
So aparabhāge kālaṃ katvā tasseva kammassa ānubhāvena tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti, mahānubhāvo mahā cassa parivāro ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tasmiñca khaṇe aññataro devaputto…pe… aṭṭhāsī’’ti. Atha naṃ āyasmā mahāmoggallāno yathāladdhasampattikittanamukhena katasucaritakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
1282 第一千二百八十二偈。显示巴利原文
1282.
‘这座高耸的琉璃柱宫殿,方圆十二由旬;
有七百座宏伟的尖顶楼阁,琉璃为柱,金灿辉煌,极为美丽。’
显示巴利原文 ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasayojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
1283 第一千二百八十三偈。显示巴利原文
1283.
你坐在那里,又饮又食,天界的琵琶奏出美妙的乐声;
天界的妙味、此处的五种欲乐,还有身披金色饰品的女子翩翩起舞。
显示巴利原文 ‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
‘具大神力的天神,我问您:当您还是人身时,您造了什么福业?
您因何有此辉煌的大神力,您的容貌也照耀一切方所?’
显示巴利原文 ‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神也以这些偈颂讲述了自己所造的业。结集者们为说明此事,说道:显示巴利原文
Sopi tassa attano katakammaṃ imāhi gāthāhi kathesi. Taṃ dassentā saṅgītikārā āhaṃsu –
那位天子被目犍连询问后,心生欢喜;
当被问及问题时,他解答道:‘这种果报,正是源于那样的业。’
显示巴利原文 ‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
将未摆妥的花环重新摆正,安奉于善逝的塔庙;
我具大神力,有大威德,具足天界的一切欲乐。
显示巴利原文 ‘‘Dunnikkhittaṃ mālaṃ sunikkhipitvā, patiṭṭhapetvā sugatassa thūpe; Mahiddhiko camhi mahānubhāvo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
‘因此,我有如此的容貌;因此,我在此获得成就;
而且,凡是我心中所喜爱的种种财富,都会生起。
显示巴利原文 ‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
我告诉你,具大神力的比丘——我往昔为人时所行之事。
因此,我才有如此炽盛的威光,我的容色普照一切方所。
显示巴利原文 ‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamahaṃ akāsiṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1287 1287. 这里,“不善放置的花鬘”:在供养塔庙之处,未按次第相续等种种庄严排列而妥善安置,以致摆放不善,或被风吹打而散乱的花。“善放置后”:即妥善放置,以种种庄严的排列,令其美观、令人悦意地摆放。“令安立后”:指通过安立等运作把花安立好。或者,在放置此花时,以大师的塔庙为所缘,于自心相续中安立善法——应当如此理解此处含义。其余义如前所说。显示巴利原文
1287. Tattha dunnikkhittaṃ mālanti cetiye pūjākaraṇaṭṭhāne nirantaraṭṭhapanādinā racanāvisesena aṭṭhapetvā yathānikkhittatāya na suṭṭhu nikkhittaṃ, vātena vā paharitvā dunnikkhittaṃ pupphaṃ. Sunikkhipitvāti suṭṭhu nikkhipitvā racanāvisesena dassanīyaṃ pāsādikaṃ katvā nikkhipiya. Patiṭṭhapetvāti vibhattivisesādivasena pupphaṃ patiṭṭhāpetvā. Taṃ vā pupphaṃ nikkhipanto satthu cetiyaṃ uddissa mama santāne kusaladhammaṃ patiṭṭhāpetvāti evaṃ ettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ vuttanayameva.
就这样,那位天子展示了自己的善行业绩后,长老为他说法,随后回来将此事禀告世尊。世尊以此事为缘起,为聚集的大众说法。那次说法令大众蒙获利益。显示巴利原文
Evaṃ devaputtena attano sucaritakamme pakāsite thero tassa dhammaṃ desetvā āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
诸天神的天宫等成就及其因由;
为众生阐明法义,带来一切世间之利。
开示能将微细之因也揭示出来,
由心田成就的殊胜相应,而获得广大果报。
那些精通论事、善了知事之人,
正是这些大仙结集了《天宫事》。
为了阐明它的义理,我依据古代注疏的方法,
依止于它,我着手撰写这部义注。
它在《天宫事》中,对于诸究竟义,于一一相应处,以适宜的方式
加以阐明,故名为《究竟义阐明》。
它与圆满第十七分的巴利经典相应,就诵分而言亦已圆满。
如是,我将所证悟之法整理而出;
愿以彼功德之威力,护持世间之主的教法——
因深入清净的戒等行道,
愿一切众生,皆得共沾解脱味。
愿正自觉者的教法长久安住于世;
愿一切有情对此教法常怀恭敬。
愿天王亦能应时如法降下甘雨;
乐于正法者,当唯以法统御世间。
显示巴利原文 Devatānaṃ vimānādi-sampattiṃ tassa kāraṇaṃ; Pakāsayantī sattānaṃ, sabbalokahitāvahā. Appakānampi kārānaṃ, yā vibhāveti desanā; Uḷāraphalataṃ citta-khettasampattiyogato. Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā; Vimānavatthuicceva, saṅgāyiṃsu mahesayo. Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ; Sannissāya samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā. Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ; Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato. Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā; Sā sattarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato. Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā; Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ. Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā; Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino. Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ; Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino. Sammā vassatu kālena, devopi jagatīpati; Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.