2. 男子宫殿巴利
2. Purisavimānaṃ
5. 大车品巴利
5. Mahārathavaggo
1. 青蛙天子宫殿的注释巴利
1. Maṇḍūkadevaputtavimānavaṇṇanā
《大车品》里那篇“谁礼敬我的双足?”开头的,就是青蛙天子宫殿的注释。它的来历是怎样的呢?世尊住在瞻波伽伽拉池边。他在黎明时分进入诸佛惯常修习的大悲定,出定之后,观察那些可度化的有缘众生,看到:“今天傍晚我说法时,会有一只青蛙把我声音当作所缘取相,因为别人的动作而死去,死后投生到天界,然后在大众眼前,带着大批天众一起来。到那时,会有很多人现证法。”他看见这件事之后,上午时分穿好下衣,拿着钵和衣,与大比丘僧团一起进入瞻波乞食,让比丘们容易得到食物。吃完饭,回到精舍,对比丘们交代了应做的事。等比丘们各自去了白天的住处,他就进入香阁,以果定的快乐度过白天。傍晚时分,四众聚集起来,他从散发香气的香阁出来,以适合当时情形的神变,进入池边的法会讲堂,坐在庄严殊胜的佛座上。就像一头无所畏惧的雄狮在红砒石台上发出狮子吼,他发出具足八支的梵音,以不可思议的佛威神力、无与伦比的佛之威仪,开始说法。巴利
Mahārathavagge ko me vandati pādānīti maṇḍūkadevaputtavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. So paccūsavelāyaṃ buddhāciṇṇaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya veneyyabandhave satte volokento addasa ‘‘ajja mayi sāyanhasamaye dhammaṃ desente eko maṇḍūko mama sare nimittaṃ gaṇhanto parūpakkamena maritvā devaloke nibbattitvā mahatā devaparivārena mahājanassa passantasseva āgamissati, tattha bahūnaṃ dhammābhisamayo bhavissatī’’ti disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ campānagaraṃ piṇḍāya pavisitvā, bhikkhūnaṃ sulabhapiṇḍapātaṃ katvā katabhattakicco vihāraṃ pavisitvā bhikkhūsu vattaṃ dassetvā, attano attano divāṭṭhānaṃ gatesu gandhakuṭiṃ pavisitvā phalasamāpattisukhena divasabhāgaṃ khepetvā, sāyanhasamaye catūsu parisāsu sannipatitāsu surabhigandhakuṭito nikkhamitvā taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena pokkharaṇitīre dhammasabhāmaṇḍapaṃ pavisitvā alaṅkatavarabuddhāsane nisinno manosilātale sīhanādaṃ nadanto achambhītakesarasīho viya aṭṭhaṅgasamannāgataṃ brahmassaraṃ nicchārento acinteyyena buddhānubhāvena anupamāya buddhalīlāya dhammaṃ desetuṃ ārabhi.
就在那个时候,一只青蛙从池塘里出来,心里想着“这就是他们说的法”,凭着对法的想,在声音上取相,趴在听众的外围。这时,一个放牛娃来到那个地方,看见世尊正在说法,大众以极其寂静的状态在听法,他的心完全被吸引过去。他拄着棍子站着,没有看那只青蛙,棍子正好压在青蛙头上。那只青蛙因为对法的想而心生净信,当下就命终了,投生到三十三天的十二由旬大的黄金宫殿里,就像从睡梦中醒来一样,看见自己被天女们围绕着,便想:“我到底是从哪里投生到这里的?”他观察前世,看到了前世,又仔细思量:“我也生到了这里,还得到了这样的福报,到底是造了什么业呢?”他仔细察看,除了在世尊的声音上取相之外,没有看到别的。于是他立刻带着宫殿一起来,从宫殿中下来,在众人眼前,带着庞大的随从,以广大的天威神力,来到世尊面前,用头顶礼世尊的双足,合掌恭敬地站着。这时,世尊虽然早已知道,但为了让大众亲眼看到业果的道理和佛陀的威力,就巴利
Tasmiñca khaṇe eko maṇḍūko pokkharaṇito āgantvā ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti dhammasaññāya sare nimittaṃ gaṇhanto parisapariyante nipajji. Atheko vacchapālo taṃ padesaṃ āgato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ parisañca paramena upasamena dhammaṃ suṇantaṃ disvā taggatamānaso daṇḍamolubbha tiṭṭhanto maṇḍūkaṃ anoloketvā tassa sīse sannirumbhitvā aṭṭhāsi. So dhammasaññāya pasannacitto tāvadeva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbattitvā suttappabuddho viya tattha accharāsaṅghaparivutaṃ attānaṃ disvā ‘‘kuto nu kho idha ahaṃ nibbatto’’ti āvajjento purimajātiṃ disvā ‘‘ahampi nāma idha uppajjiṃ, īdisañca sampattiṃ paṭilabhiṃ, kiṃ nu kho kammaṃ akāsi’’nti upadhārento aññaṃ na addasa aññatra bhagavato sare nimittaggāhā. So tāvadeva saha vimānena āgantvā vimānato otaritvā, mahājanassa passantasseva mahatā parivārena mahantena dibbānubhāvena upasaṅkamitvā, bhagavato pāde sirasā vanditvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Atha naṃ bhagavā jānantova mahājanassa kammaphalaṃ buddhānubhāvañca paccakkhaṃ kātuṃ –
“ 是谁以神通和名声的光辉,来礼敬我的双足?
以极其殊胜美妙的容色,照亮了一切方向。”巴利
‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ; Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti. –
他问:在这里,“谁”是指天、龙、夜叉、人等等当中的哪一位,也就是“是哪一位”的意思。“我”就是我的。“双足”就是双脚。“以神通”就是凭这种天界神通。“以名声”就是有这样的随从和排场。“闪耀”就是正在放光。“极殊胜”就是极为迷人、令人欢喜、美好。“以容色”就是肤色,意思是身体容貌的光辉。巴利
Pucchi. Tattha koti devanāgayakkhamanussādīsu ko, katamoti attho. Meti mama. Pādānīti pāde. Iddhiyāti imāya īdisāya deviddhiyā. Yasasāti iminā īdisena parivārena paricchedena ca. Jalanti vijjotamāno. Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena sundarena. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena, sarīravaṇṇanibhāyāti attho.
这时,天子为了显示自己过去世等的经历,就用下面这些偈颂来回答:巴利
Atha devaputto attano purimajātiādiṃ āvi karonto imāhi gāthāhi byākāsi –
我过去生中曾是一只青蛙,在水里生活,以水为觅食之处;
有个牧牛童趁我在听您的法的时候,把我杀了。巴利
‘‘Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ, udake vārigocaro; Tava dhammaṃ suṇantassa, avadhī vacchapālako.
且看片刻内心清净,我的神通与荣耀;
且看我的威德,看我的容色与光辉。巴利
‘‘Muhuttaṃ cittapasādassa, iddhiṃ passa yasañca me; Ānubhāvañca me passa, vaṇṇaṃ passa jutiñca me.
“ 乔达摩啊,那些长久以来听闻你法的人,
他们已经到达了不动之境,到了那里就不会再忧愁。”巴利
‘‘Ye ca te dīghamaddhānaṃ, dhammaṃ assosuṃ gotama; Pattā te acalaṭṭhānaṃ, yattha gantvā na socare’’ti.
858 在这里,“往昔”指过去生。“水中”这句是显示他当时出生的地方。说“水中的蛙”,就排除了在干地上鼓胀之类的蛙。“行境”就是牛吃草的地方,像行境那样,也就是觅食之处。“水行境”就是水是它的行境。也有水栖的龟等,但并不是以水为行境,所以特别说“水行境”。“当你听法的时候”,是指以梵音、像迦陵频伽鸟鸣一样悦耳的声音在说法,而我在听你说法时,只是以“这是法”的方式执取声音的相状来听。这里的属格应当理解为带有轻蔑意味。“牧牛童杀了”,是说那个看护小牛的牧童来到我身边,拄着棍子站着,把棍子抵在我头上,把我打死了。巴利
858. Tattha pureti purimajātiyaṃ. Udaketi idaṃ tadā attano uppattiṭṭhānadassanaṃ. Udake maṇḍūkoti etena uddhumāyikādikassa thale maṇḍūkassa nivattanaṃ kataṃ hoti. Gāvo caranti etthāti gocaro, gocaro viyāti gocaro, ghāsesanaṭṭhānaṃ. Vāri udakaṃ gocaro etassāti vārigocaro. Udakacārīpi hi koci kacchapādi avārigocaropi hotīti ‘‘vārigocaro’’ti visesetvā vuttaṃ. Tava dhammaṃ suṇantassāti brahmassarena karavīkarutamañjunā desentassa tava dhammaṃ ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti sare nimittaggāhavasena suṇantassa, anādare cetaṃ sāmivacanaṃ veditabbaṃ. Avadhī vacchapālakoti vacche rakkhanto gopāladārako mama samīpaṃ āgantvā daṇḍamolubbhitvā tiṭṭhanto mama sīse daṇḍaṃ sannirumbhitvā maṃ māresi.
859 “片刻内心清净”是指:对于你的法,仅仅生起片刻的、作为原因的内心清净之成就,意思是天界的辉煌。“眷属”指随从。“威光”指欲界所赞叹等的天界威神力。“容色”指身体色泽的圆满。“光辉”指能遍照十二由旬的光明殊胜。巴利
859.Muhuttaṃ cittapasādassāti tava dhamme muhuttamattaṃ uppannassa cittapasādassa hetubhūtassa iddhinti samiddhiṃ, dibbavibhūtinti attho. Yasanti parivāraṃ. Ānubhāvanti kāmavaṇṇitādidibbānubhāvaṃ. Vaṇṇanti sarīravaṇṇasampattiṃ. Jutinti dvādasayojanāni pharaṇasamatthaṃ pabhāvisesaṃ.
860 “那些”指的就是那些众生。“ca”这个字表示排除/对比。“te”指“tava”(“te”代表“tava”,即“你的”)。“长时”意思是长时间。“已听闻”就是听到了。“乔达摩啊”是以姓氏称呼世尊。“不动之处”指涅槃。这里的意思是:乔达摩世尊,我不像那些修过福德的众生,他们能在漫长岁月里得以听闻您的法,而我只是短暂地听到罢了。那些长久以来被轮回苦难所压倒的众生,听闻您的法之后就不再忧愁,他们已经到达了无愁、以永恒而不动的寂静之境,也就是证得了涅槃,对他们来说,证得它已经没有障碍了。巴利
860.Yeti ye sattā. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Dīghamaddhānanti bahuvelaṃ. Assosunti suṇiṃsu. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Acalaṭṭhānanti nibbānaṃ. Ayañhettha attho – gotama bhagavā ahaṃ viya ittarameva kālaṃ asuṇitvā ye pana katapuññā ciraṃ kālaṃ tava dhammaṃ assosuṃ sotuṃ labhiṃsu, te dīgharattaṃ saṃsārabyasanābhibhūtā ime sattā yattha gantvā na soceyyuṃ, taṃ asokaṃ sassatabhāvena acalaṃ santipadaṃ pattā eva, na tesaṃ tassa pattiyā antarāyoti.
这时,世尊观察到在场大众和那位天子都具备了成熟的善根条件,就详细地为他们说法。说法结束时,那位天子证得了入流果,同时有八万四千个生命对法生起了洞见。那位天子顶礼世尊,向右绕了三圈,又向比丘僧团合掌致敬,然后带着他的随从们回到了天界。巴利
Athassa bhagavā sampattaparisāya ca upanissayasampattiṃ oloketvā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so devaputto sotāpattiphale patiṭṭhahi, caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Devaputto bhagavantaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ katvā saha parivārena devalokameva gatoti.
2. 瑞瓦提天宫的注释巴利
2. Revatīvimānavaṇṇanā
“起来,瑞瓦提,你这恶法者”这句出自《瑞瓦提天宫》。它的起因是什么?世尊当时住在波罗奈城的仙人堕处鹿野苑。那时,波罗奈里有一个信仰虔诚的家庭,家中的儿子名叫难地亚,是一位近事男,信心具足,乐善好施,是施主,也常供养侍奉比丘僧团。那时,他的父母想从对门人家把舅舅的女儿、名叫瑞瓦提的姑娘娶过来。但瑞瓦提没有信仰,不喜欢布施,所以难地亚不愿意娶她。难地亚的母亲对瑞瓦提说:“女儿啊,你嫁到这个家以后,要用新鲜的牛粪涂抹比丘僧团坐的地方,铺好坐具,放到架子上。比丘们来的时候,你要礼敬他们,接过他们的钵,请他们坐下,用滤水器把饮用水过滤好。他们吃完饭,你要把钵洗干净。这样,你就能让我儿子满意。”瑞瓦提就照着做了。母亲于是告诉儿子:“她现在能听得进教导了。”儿子同意说:“好吧。”之后,他们选了个日子,举办了婚礼,把瑞瓦提娶进了门。巴利
Uṭṭhehirevate supāpadhammeti revatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasiyaṃ saddhāsampannassa kulassa putto nandiyo nāma upāsako ahosi saddhāsampanno dāyako dānapati saṅghupaṭṭhāko. Athassa mātāpitaro sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma kaññaṃ ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Tassa mātā revatiṃ āha ‘‘amma, tvaṃ imaṃ gehaṃ āgantvā bhikkhusaṅghassa nisīdanaṭṭhānaṃ haritena gomayena upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle vanditvā pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhamakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle pattāni dhovāhi, evaṃ me puttassa ārādhikā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu.
那时,难地亚对她说:如果你能照顾比丘僧团和我的父母,就可以住在这个家里,不要放逸。她答应说:萨度。此后有一段时间,她表现得像有信仰的人一样,不违逆丈夫,生了两个儿子。难地亚的父母去世了。家里的一切主权都归了她。难地亚也成了大施主,他为比丘僧团设立布施,也在家门口为穷人等安排日常饭食。他在仙人堕处大寺让人建了一座有四个房间装饰的四方厅,铺设了床椅等物,然后向以佛陀为首的比丘僧团作了大布施,把施水倒在如来手中,并作了奉献。就在施水的同时,在三十三天中,一座长宽各十二由旬、高百由旬、由七宝所成、有上千天女围绕的天宫便升现出来。巴利
Atha naṃ nandiyo āha ‘‘sace bhikkhusaṅghaṃ mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kiñci kālaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ anavattentī dve putte vijāyi. Nandiyassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Gehe sabbissariyaṃ tassā eva ahosi. Nandiyopi mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi, kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. Isipatanamahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tathāgatassa hatthe dakkhiṇodakaṃ pātetvā niyyādesi, saha dakkhiṇodakadānena tāvatiṃsabhavane āyāmato ca vitthārato ca samantā dvādasayojaniko yojanasatubbedho sattaratanamayo accharāgaṇasahassasaṅghuṭṭho dibbapāsādo uggañchi.
那时,具寿大目犍连在天界游历,看见那座宫殿,就问前来礼敬他的天子们:“这是谁的宫殿?”他们回答说:“尊者,这座宫殿的主人是人界波罗奈城一位名叫难地亚的居士子。他为僧伽在仙人堕处大寺建了一座四方院,因此生出了这座宫殿。”宫殿里化生的天女们也来礼敬长老,说:“尊者,我们是为了做波罗奈近事男难地亚的侍女,才生到这里的。请您这样告诉他:‘想做您侍女的天女已经生到这里了。您迟迟不来,天人们都等得不耐烦了。天界的福报,就像打碎陶罐换上金罐一样,实在令人无比欢喜。’请您把这些话告诉他,让他也来天界。”长老答应道:“好的。”随即从天界迅速返回,在四众当中问世尊:“尊者,造了福业的人还留在人界时,天界的福报就已经生起了吗?”世尊反问:“目犍连,难地亚在天界生起的福报,你不是亲眼看见了吗?为什么还来问我?”他答:“是的,尊者,确实已经生起了。”于是,导师为了说明这个道理,开示道:巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ pāsādaṃ disvā attānaṃ vandituṃ āgate devaputte pucchi ‘‘kassāyaṃ pāsādo’’ti? ‘‘Imassa , bhante, pāsādassa sāmiko manussaloke bārāṇasiyaṃ nandiyo nāma kuṭumbiyaputto saṅghassa isipatanamahāvihāre catusālaṃ kāresi, tassāyaṃ nibbatto pāsādo’’ti āhaṃsu. Pāsāde nibbattadevaccharāyopi theraṃ vanditvā ‘‘bhante, mayaṃ bārāṇasiyaṃ nandiyassa nāma upāsakassa paricārikā bhavituṃ idha nibbattā, tassa evaṃ vadetha ‘‘tuyhaṃ paricārikā bhavituṃ nibbattā, devatāyo tayi cirāyante ukkaṇṭhitā, devalokasampatti nāma mattikābhājanaṃ bhinditvā suvaṇṇabhājanassa gahaṇaṃ viya atimanāpa’nti vatvā idhāgamanatthāya tassa vadethā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sahasā devalokato āgantvā catuparisamajjhe bhagavantaṃ pucchi ‘‘nibbattati nu kho, bhante, katapuññānaṃ manussaloke ṭhitānaṃyeva dibbasampattī’’ti? ‘‘Nanu te, moggallāna, nandiyassa devaloke nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti . Athassa satthā ‘‘yathā ciraṃ vippavasitvā āgataṃ purisaṃ mittabandhavā abhinandanti sampaṭicchanti, evaṃ katapuññaṃ puggalaṃ ito paralokaṃ gataṃ sakāni puññāni sampattihatthehi sampaṭicchanti paṭiggaṇhantī’’ti dassento –
一个离家很久的人,从远方平安归来;
亲友和知交都会为他的到来而欢喜。巴利
‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ; Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
同样地,曾经修过福德的人,从这个世间去往他世时,
福德会来迎接他,就像亲族迎接心爱的人归来一样。巴利
‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ; Puññāni paṭiggaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti. – gāthā abhāsi;
南迪亚听了这话以后,更加加倍地布施、做功德。他外出经商时,对雷瓦提说:“贤妻,我为僧团设的布施,还有给孤苦无依者的日常饭食,你要用心继续办下去。”她回答:“萨度。”他即使出门在外,无论住在哪里,都随自己的能力向比丘们和孤苦无依者布施。那些漏尽者们出于对他的悲悯,也从很远的地方赶来接受布施。可是雷瓦提在他走后,只维持了几天布施,就停掉了给孤苦无依者的饭食;给比丘们的饭食,也只给碎米饭和酸粥。在比丘们吃饭的地方,她把自己吃剩的饭粒、掺着鱼肉的碎渣和鱼骨撒了一地,指给人们看,说:“你们看看这些沙门干的好事,信众布施的东西,他们就这样糟蹋!”巴利
Nandiyo taṃ sutvā bhiyyosomattāya dānāni deti, puññāni karoti, so vaṇijjāya gacchanto revatiṃ āha ‘‘bhadde, mayā paṭṭhapitaṃ saṅghassa dānaṃ anāthānaṃ pākavattañca tvaṃ appamattā pavatteyyāsī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. So pavāsagatopi yattha yattha vāsaṃ kappeti, tattha tattha bhikkhūnaṃ anāthānañca yathāvibhavaṃ dānaṃ detiyeva. Tassa anukampāya khīṇāsavā dūratopi āgantvā dānaṃ sampaṭicchanti. Revatī pana tasmiṃ gate katipāhameva dānaṃ pavattetvā anāthānaṃ bhattaṃ upacchindi, bhikkhūnampi bhattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ adāsi . Bhikkhūnaṃ bhuttaṭṭhāne attanā bhuttāvasesāni sitthāni macchamaṃsakhaṇḍamissakāni calakaṭṭhikāni ca pakiritvā manussānaṃ dasseti ‘‘passatha samaṇānaṃ kammaṃ, saddhādeyyaṃ nāma evaṃ chaḍḍentī’’ti.
后来,难提经商顺利,赚到钱回来,听说这件事后,就把雷瓦提从家里赶出去,自己住了进去。第二天,他向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施,并且如法地实行每日供养和无依者食。至于雷瓦提,他把她交给自己的朋友们照管,只给最低限度的衣食安置下来。难提后来命终,化生到三十三天中属于自己的天宫。而雷瓦提则断绝了一切布施,心想:“就是因为这些人,我的利养和恭敬都没了!”于是到处辱骂、诽谤比丘僧团。这时,多闻天王命令两个夜叉:“去,你们在波罗奈里宣告:‘从今天算起第七天,雷瓦提会被活着丢进地狱。’”大众听到这个消息,生起悚惧,惊恐战栗。巴利
Atha nandiyo vohārakasiddhi yathālābho āgantvā taṃ pavattiṃ sutvā revatiṃ gehato nīharitvā gehaṃ pāvisi. Dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattetvā niccabhattaṃ anāthabhattañca sammadeva pavattesi, attano sahāyehi upanītaṃ revatiṃ ghāsacchādanaparamatāya ṭhapesi. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane attano vimāneyeva nibbatti. Revatī pana sabbaṃ dānaṃ pacchinditvā ‘‘imesaṃ vasena mayhaṃ lābhasakkāro parihāyī’’ti bhikkhusaṅghaṃ akkosantī paribhāsantī vicarati. Atha vessavaṇo dve yakkhe āṇāpesi ‘‘gacchatha, bhaṇe, bārāṇasinagare ugghosatha ‘‘ito sattame divase revatī jīvantīyeva niraye pakkhipīyatī’ti’’. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto bhītatasito ahosi.
这时,雷瓦提却登上宫殿,关上门,坐了下来。到了第七天,由于她的恶业所催动,多闻天王下令派了两个夜叉来到她那里。这两个夜叉头发和胡须像燃烧的黄褐色火焰,鼻子扁塌丑陋,獠牙外露弯曲,眼睛血红,肤色像雨云一样,形象极其可怕。他们说着“起来,雷瓦提,你这个极恶的女人”等等,各自抓住她的手臂,心想“让大众都看看”,就拉着她在全城的大街小巷游街示众。然后他们腾空而起,把她带到三十三天,让她看了南迪亚的天宫和那里的种种富贵享受,接着就把这个正在哭喊哀号的人带到了增盛地狱附近。阎魔王的狱卒便把她扔进了增盛地狱。因此这样说:巴利
Atha revatī pana pāsādaṃ abhiruhitvā dvāraṃ thaketvā nisīdi. Sattame divase tassā pāpakammasañcoditena vessavaṇena raññā āṇattā jalitakapilakesamassukā cipiṭavirūpanāsikā pariṇatadāṭhā lohitakkhā sajaladharasamānavaṇṇā ativiya bhayānakarūpā dve yakkhā upagantvā ‘‘uṭṭhehi, revate, supāpadhamme’’tiādīni vadantā nānābāhāsu gahetvā ‘‘mahājano passatū’’ti sakalanagare vīthito vīthiṃ paribbhamāpetvā ākāsaṃ abbhuggantvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyassa vimānaṃ sampattiñcassā dassetvā taṃ vilapantiṃyeva ussadanirayasamīpaṃ pāpesuṃ. Taṃ yamapurisā ussadaniraye khipiṃsu. Tenāha –
“ 起来吧,勒瓦蒂,你这行为极其恶劣的人,门户敞开着,你不肯布施。
我们会把你带到那些悲惨者哀号的地方,地狱众生在那里正受着苦的折磨。”巴利
‘‘Uṭṭhehi revate supāpadhamme, apārutadvāre adānasīle; Nessāma taṃ yattha thunanti duggatā, samappitā nerayikā dukhenā’’ti.
这里,“起来吧”就是站起来的意思。那座宫殿没办法保护你,让你不怕地狱,所以你要赶快起身过来,这就是这句话的意思。接着用名字叫她“瑞瓦提”。“极恶之人”等话,是在说明她必须起来的理由。因为你辱骂、轻蔑诸圣者等等,成了非常低劣的恶人;又因为地狱之门已经为你打开,就等着你进去,所以你要起来。“无布施之戒者”是说对任何人都不肯布施、没有布施之戒的人,也就是吝啬、悭贪的人,这也是在说明她必须起来的理由。因为像你丈夫那样有布施之戒、不悭贪的人,会住在善趣;而像你这样没有布施之戒、悭贪的人,会住在地狱。所以起来吧,我们连片刻都不会让你留在这里——这就是要表达的意思。“那里悲惨者呻吟”中,“悲惨者”是因为处境困苦而悲惨。“地狱众生”是被地狱之苦所充满、具足地狱之苦的众生,他们在那个地狱里呻吟,只要恶业还没有消尽,就无法离开,只能哀号。我们会把你带到那里,把你带去,把你扔进去。这就是整段话的连接理解。巴利
Tattha uṭṭhehīti uṭṭhaha, na dānesa pāsādo taṃ nirayabhayato rakkhituṃ sakkoti, tasmā sīghaṃ uṭṭhahitvā āgacchāhīti attho. Revateti taṃ nāmena ālapati. Supāpadhammetiādinā uṭṭhānassa kāraṇaṃ vadati. Yasmā tvaṃ ariyānaṃ akkosanaparibhāsanādinā suṭṭu lāmakapāpadhammā, yasmā ca apārutaṃ dvāraṃ nirayassa tava pavesanatthaṃ, tasmā uṭṭhehīti. Adānasīleti kassaci kiñci na dānasīle kadariye maccharinī, idampi uṭṭhānasseva kāraṇavacanaṃ. Yasmā dānasīlānaṃ amaccharīnaṃ tava sāmikasadisānaṃ sugatiyaṃ nivāso, tādisānaṃ pana adānasīlānaṃ maccharīnaṃ niraye nivāso, tasmā uṭṭhehi, muhuttamattampi tava idha ṭhātuṃ na dassāmīti adhippāyo. Yattha thunanti duggatāti dukkhagatattā duggatā. Nerayikāti nirayadukkhena samappitā samaṅgībhūtā yasmiṃ niraye thunanti, yāva pāpakammaṃ na byanti hoti, tāva nikkhamituṃ alabhantā nitthunanti, tattha taṃ nessāma nayissāma khipissāmāti yojanā.
“ 他们这样说完,阎魔的那两个夜叉——双眼赤红、身形巨大——
他们各自抓住瑞瓦提的一只手臂,把她带到天众面前。”巴利
‘‘Icceva vatvāna yamassa dūtā, te dve yakkhā lohitakkhā brahantā; Paccekabāhāsu gahetvā revataṃ, pakkāmayuṃ devagaṇassa santike’’ti. –
这是结集者说的话。巴利
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ.
这里,“这样说完之后”是指说了“起来”等话之后,也就是话音刚落的瞬间。“阎魔的使者”:就像那位不可抗拒的阎魔王派出的使者一样。其实,他们是多闻天王派来的。因为正是他们把她带到了三十三天。有些人把“na yamassa dūtā”里的na和“yamassa”连在一起理解,解释成“多闻天王的使者”,这说不通。因为就算否认他们是阎魔的使者,也不能因此就证明他们是多闻天王的使者。“夜叉”:意思是人们在那里祭祀、献供。“红眼”:指红色的眼睛,因为夜叉的眼睛极为通红。“巨大”:就是大。“各抓手臂”:一个抓住她的一只手臂,另一个抓住另一只手臂,也就是分别抓住两只手臂。“瑞瓦提”:即Revatī,这就是她的名字。“带到了”:就是带到、领去的意思。“天众的”:指三十三天的天众。巴利
Tattha icceva vatvānāti iti eva ‘‘uṭṭhehī’’tiādinā vatvā, vacanasamanantaramevāti attho. Yamassa dūtāti appaṭisedhaniyatassa yamassa rañño dūtasadisā. Vessavaṇena hi te pesitā . Tathā hi te tāvatiṃsabhavanaṃ nayiṃsu. Keci ‘‘na yamassa dūtā’’ti na-kāraṃ ‘‘yamassā’’ti padena sambandhitvā ‘‘vessavaṇassa dūtā’’ti atthaṃ vadanti, taṃ na yujjati. Na hi na yamadūtatāya vessavaṇassa dūtāti sijjhati. Yajanti tattha baliṃ upaharantīti yakkhā. Lohitakkhāti rattanayanā. Yakkhānañhi nettāni atilohitāni honti. Brahantāti mahantā. Paccekabāhāsūti eko ekabāhāyaṃ, itaro itarabāhāyanti paccekaṃ bāhāsu. Revatanti revatiṃ. Revatātipi tassā nāmameva. Tathā hi ‘‘revate’’ti vuttaṃ. Pakkāmayunti pakkāmesuṃ, upanesunti attho. Devagaṇassāti tāvatiṃsabhavane devasaṅghassa.
夜叉们就这样把她带到三十三天,让她停在南迪亚天宫不远处。雷瓦提看见那景象犹如日轮,极其明亮耀眼,便——巴利
Evaṃ tehi yakkhehi tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyavimānassa avidūre ṭhapitā revatī taṃ sūriyamaṇḍalasadisaṃ ativiya pabhassaraṃ disvā –
颜色像太阳一样,悦目又明亮,那座宽广美丽的天宫被金网覆盖着;
这座挤满人群的天宫是谁的?它像太阳的光芒一样闪耀。巴利
‘‘Ādiccavaṇṇaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, byamhaṃ subhaṃ kañcanajālachannaṃ; Kassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, suriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
“ 一群天女用栴檀香涂抹身体,从两边把这座天宫点缀得更加美丽。
它的颜色看起来如同太阳。是谁到达了天界,在天宫里欢欣享乐?”巴利
‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati suriyasamānavaṇṇaṃ, ko modati saggapatto vimāne’’ti. –
她问那些夜叉。那些夜叉也对她——巴利
Te yakkhe pucchi. Tepi tassā –
“ 在波罗奈,曾有一位名叫难地亚的居士,他毫不吝啬,是位乐善好施的施主。
他那座天宫挤满了人群,像太阳的光芒一样闪耀。巴利
‘‘Bārāṇasiyaṃ nandiyo nāmāsi, upāsako amaccharī dānapati vadaññū; Tassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
“ 一群天女用栴檀香涂满全身,从两边把这座天宫点缀得光彩夺目;
它显现出如太阳般的色泽,他转生到天界后,就在天宫里享受快乐。”巴利
‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ, so modati saggapatto vimāne’’ti. –
868 在那里,“以栴檀心香涂身”是指身体涂满了精纯的栴檀香气。“从两边庄严天宫”是指她们从内到外,以歌咏等前来庄严天宫。巴利
868. Tattha candanasāralittāti sārabhūtena candanagandhena anulittasarīrā. Ubhato vimānanti vimānaṃ ubhato anto ceva bahi ca saṅgītādīhi upecca sobhayanti.
“ 我是南迪亚的妻子,是持家的主妇,是全家人的女主人;
如今我要在丈夫的天宫里享乐,不想见到地狱。”巴利
‘‘Nandiyassāhaṃ bhariyā, agārinī sabbakulassa issarā; Bhattu vimāne ramissāmi dānahaṃ, na patthaye nirayaṃ dassanāyā’’ti. –
她说:这里“有家女”指家里的女主人。也有人读成“同行的妻子”,意思是与丈夫同行的妻子。我的丈夫南迪亚是整个家族的主宰,我曾经是他的女主人、当家主母,所以如今我在天宫里也会成为女主人——她这样说。他们把她带到那里,正是为了用“我将在天宫里享乐”这样的话来引诱她。至于你们想带我去看的那个地狱,我连看都不想看,更别说进去了——她说道。巴利
Āha. Tattha agārinīti gehasāminī. ‘‘Bhariyā sagāminī’’tipi paṭhanti, bhariyā sahagāminīti attho. Sabbakulassa issarā bhattūti mama bhattu nandiyassa sabbakuṭumbikassa issarā sāminī ahosiṃ, tasmā idānipi vimāne issarā bhavissāmīti āha. Vimāne ramissāmidānahanti evaṃ palobhetumeva hi taṃ te tattha nesuṃ. Na patthaye nirayaṃ dassanāyāti yaṃ pana nirayaṃ maṃ tumhe netukāmā, taṃ nirayaṃ dassanāyapi na patthaye, kuto pavisitunti vadati.
她正这样说的时候,他们说道:“你想求它也好,不想求也好,你的希求有什么用?”说完就把她带到地狱附近——巴利
Evaṃ vadantimeva ‘‘tvaṃ taṃ patthehi vā mā vā, kiṃ tava patthanāyā’’ti nirayasamīpaṃ netvā –
“ 这就是你的地狱,你这行为极其恶劣的人!你活在世上时,什么福德都没修。
因为悭吝者、易怒者、造恶法者,不能获得与生天者共住。”巴利
‘‘Eso te nirayo supāpadhamme, puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyata’’nti. –
他们说了这首偈。它的意思是:这地狱就是你的,是你长久以来必须承受大苦的地方。为什么呢?因为你在活着的时候没有修福,在人间你连一丁点福都没造过。像这样没修福的众生,因为悭吝,也就是把属于自己的好处藏起来不让别人知道;因为对别人发怒而成了易怒的人;又因为具有贪等恶法而成了恶法具足的人,所以不能和生到天界的众神共住、同处。这就是整句的关联。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tassattho – eso tava nirayo, tayā dīgharattaṃ mahādukkhaṃ anubhavitabbaṭṭhānabhūto. Kasmā? Puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke, yasmā manussaloke appamattakampi tayā puññaṃ nāma na kataṃ, evaṃ akatapuñño pana tādiso satto maccharī attano sampattinigūhanalakkhaṇena maccharena samannāgato, paresaṃ rosuppādanena rosako, lobhādīhi pāpadhammehi samaṅgībhāvato pāpadhammo saggūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ sahabhāvaṃ na labhatīti yojanā.
这样说完之后,那两个夜叉就在那里消失了。她看见两个模样相似的地狱卒,正把她拖进名叫散萨瓦卡的粪秽地狱——巴利
Evaṃ pana vatvā te dve yakkhā tatthevantaradhāyiṃsu. Taṃsadise pana dve nirayapāle saṃsavake nāma gūthaniraye pakkhipituṃ ākaḍḍhante passitvā –
“ 这粪便和尿液,这不清净的东西,怎么会出现呢?
这是什么臭烘烘的粪便?飘过来的是什么?”巴利
‘‘Kiṃ nu gūthañca muttañca, asuci paṭidissati; Duggandhaṃ kimidaṃ mīḷhaṃ, kimetaṃ upavāyatī’’ti. –
他向那地狱问道。巴利
Taṃ nirayaṃ pucchi.
“ 这个叫‘粪尿地狱’的地方,深得有一百个人那么深。
雷瓦达啊,在那里你将受苦数千年。”巴利
‘‘Esa saṃsavako nāma, gambhīro sataporiso; Yattha vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
当他说完后,她在那里询问自己投生之因的业。巴利
Tasmiṃ kathite tattha attano nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ pucchantī –
身体、言语和心意做了什么恶事?
我是因为什么业行,才得到了这个深达百人量的粪尿坑呢?——(离婆多)说道:巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso’’ti. – āha;
“ 对沙门、婆罗门,以及其他乞食的人,
你用妄语欺骗了对方,这个恶行是你自己造下的。”巴利
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe vāpi vanibbake; Musāvādena vañcesi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –
把那个业跟她讲完之后,他们又……巴利
Tassā taṃ kammaṃ kathetvā puna te –
“ 因此得到了流漏地狱,深达一百个人的身量。
在那里,你将受煎熬数千年,雷瓦达。”巴利
‘‘Tena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso; Tatthe vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
他们说:在这里,所谓“漏泄者”,就是因为他恒常有粪便、尿液等不净物的流漏、滴出,所以叫漏泄者。巴利
Āhaṃsu. Tattha saṃsavako nāmāti niccakālaṃ gūthamuttādiasucissa saṃsavanato paggharaṇato saṃsavako nāma.
不只是你在这里得到“漏泄者”这个名号,而且在这里还要说明:即使经过成千上万年受苦之后脱离了,也还是会遭遇被斩断手足等果报,所以接着这样说——巴利
Na kevalaṃ tuyhaṃ idha saṃsavakalābho eva, atha kho ettha anekāni vassasahassāni paccitvā uttiṇṇāya hatthacchedādilābhopīti dassetuṃ –
“ 他们砍手,也砍脚;割耳朵,也割鼻子;
另外,成群的大乌鸦聚拢过来,一起啄食那个还在挣扎的家伙。”巴利
‘‘Hatthepi chindanti athopi pāde, kaṇṇepi chindanti athopi nāsaṃ; Athopi kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti. –
关于这一点,他们说了应当承受的果报。这里的“乌鸦群”就是指乌鸦的聚集。据说,在他那有三俱卢舍那么大的身体上,成百上千的乌鸦飞落下来,用像棕榈树干那么粗大、尖端极其锋利的铁喙,一次又一次地啄穿他,啄食他;被叼走的肉,因为业力的力量,又会在原来的地方重新长满。因此说:“乌鸦成群聚集,一起啄食那挣扎者。”巴利
Tattha laddhabbakāraṇaṃ āhaṃsu. Tattha kākoḷagaṇāti kākasaṅghā. Te kirassā tigāvutappamāṇe sarīre anekasatāni anekasahassāni patitvā tālakkhandhaparimāṇehi sunisitaggehi ayomayehi mukhatuṇḍehi vijjhitvā vijjhitvā khādanti, maṃsaṃ gahitagahitaṭṭhāne kammabalena pūrateva. Tenāha ‘‘kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti.
于是她为了能回到人间,用哀求等方式不停地哭诉这哭诉那。因此说:巴利
Puna sā manussalokaṃ paccānayanāya yācanādivasena taṃ taṃ vippalapi. Tena vuttaṃ –
“ 很好,请把我送回去吧,我要多做善事;
用布施、平等的行为、自制和调伏——
行此诸事,他们便得安乐,日后亦无悔恨。”巴利
‘‘Sādhu kho maṃ paṭinetha, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhitā honti, na ca pacchānutappare’’ti.
接着,地狱的守卒们——巴利
Puna nirayapālā –
“ 以前你放逸懈怠,现在哭泣;
你自己造下的业,果报你得自己承受。”巴利
‘‘Pure tuvaṃ pamajjitvā, idāni paridevasi; Sayaṃ katānaṃ kammānaṃ, vipākaṃ anubhossasī’’ti. –
他们说道。接着她又说:巴利
Āhaṃsu. Puna sā āha –
谁会从天界来到人间,经我询问,而这样告诉我:
“ 对那些已经放下刀杖的人,你们要布施衣服、卧具、食物和饮品;
悭吝者、易怒者、行恶法者,实不能与生天者共住。”巴利
‘‘Ko devalokato manussalokaṃ, gantvāna puṭṭho me evaṃ vadeyya; Nikkhittadaṇḍesu dadātha dānaṃ, acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyataṃ.
我从此处离去后,若得生人间之胎;
当为知恩、具戒之人,广修种种善业。
通过布施、善行、自制和调伏。巴利
‘‘Sāhaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampannā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca.
我要种下园林,也要在难行的地方架起桥梁;
以清净的心,造施水处和水井。巴利
‘‘Ārāmāni ca ropissaṃ, dugge saṅkamāni ca; Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.
“ 十四日、十五日,以及半月的第八日;
神变半月,具足八支。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“ 我要守持伍波萨他日,始终于戒律中防护;
于布施亦不放逸,此为我亲自所见。”巴利
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Na ca dāne pamajjissaṃ, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ mayā’’ti.
“ 她就这样胡言乱语,四处挣扎颤抖;
夜叉们将她头朝下脚朝上扔进可怕的地狱里。”巴利
‘‘Iccevaṃ vippalapantiṃ, phandamānaṃ tato tato; Khipiṃsu niraye ghore, uddhaṃpādaṃ avaṃsira’’nti. –
这是结集者的话。接着,她……巴利
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ. Puna sā –
“ 我过去生中是个吝啬的人,还经常辱骂沙门和婆罗门;
又以虚言欺诳丈夫,我便堕入这极其恐怖的地狱。”巴利
‘‘Ahaṃ pure maccharinī ahosiṃ, paribhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Vitathena ca sāmikaṃ vañcayitvā, paccāmahaṃ niraye ghorarūpe’’ti. –
这是结尾的偈颂。其中,“我从前是个悭吝的女人”这首偈颂,是由已经投生到地狱的她所说;另一首则是由还没有投生的她所说。应该这样理解。剩下的部分很容易明白。巴利
Osānagāthamāha. Tattha ‘‘ahaṃ pure maccharinī’’ti gāthā niraye nibbattāya vuttā, itarā anibbattāya evāti veditabbā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
比丘们把雷瓦提被夜叉抓住带走的事禀告了世尊。世尊听后,便从头讲述这件事,然后进一步详细开示法义。说法结束时,许多人证得了入流果等圣果。虽然这段话主要跟雷瓦提有关,所以习惯上称为“雷瓦提天宫”,但雷瓦提并不是天宫里的天神,这部经其实跟一位名叫南迪亚雅的天子的天宫等成就有关,因此应当知道它归入男性天宫一类。巴利
Bhikkhū revatiyā yakkhehi gahetvā nītabhāvaṃ bhagavato ārocesuṃ. Taṃ sutvā bhagavā ādito paṭṭhāya imaṃ vatthuṃ kathetvā upari vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Kāmañcetaṃ revatīpaṭibaddhāya kathāya yebhuyyabhāvato ‘‘revatīvimāna’’nti voharīyati, yasmā pana revatī vimānadevatā na hoti, nandiyassa pana devaputtassa vimānādisampattipaṭisaṃyuttañcetaṃ, tasmā purisavimānesveva saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.
第3篇 伞青年天宫注释巴利
3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā
“在人间能言者之中,他是最殊胜的”——这是《伞青年天宫》的开篇偈。它的起因是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,在舍陀毗城,有一位婆罗门好不容易才得了儿子,名叫伞,是个婆罗门青年。他成年后,被父亲派去炬立城,到婆罗门波卡拉萨提跟前,凭着自己的聪慧和勤奋,没多久就学会了咒术和各种学问,精通了婆罗门的技艺。于是他向老师行礼,说:“我在您这里学成了技艺,该给您什么酬师金呢?”老师说:“酬师金嘛,看弟子的财力而定,你就拿一千个咖哈巴那来吧。”伞青年向老师行礼后,回到舍陀毗城,拜见父母。父母欢喜地迎接他,彼此问候过后,他把事情告诉父亲,说:“请把该给的钱给我,我今天就去交了,交完就回来。”父母说:“孩子,今天太晚了,你明天去吧。”说完就取出咖哈巴那,让人捆扎成包,放好。盗贼们得知了这个消息,就埋伏在伞青年要经过的路上,一处密林里,心想:“杀了这个青年,把咖哈巴那拿走。”巴利
Yo vadataṃ pavaro manujesūti chattamāṇavakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena setabyāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa kicchāladdho putto chatto nāma brāhmaṇamāṇavo ahosi. So vayappatto pitarā pesito ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa santike medhāvitāya analasatāya ca na cireneva mante vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto. So ācariyaṃ abhivādetvā ‘‘mayā tumhākaṃ santike sippaṃ sikkhitaṃ, kiṃ vo garudakkhiṇaṃ demī’’ti āha. Ācariyo ‘‘garudakkhiṇā nāma antevāsikassa vibhavānurūpā, kahāpaṇasahassamānehī’’ti āha. Chattamāṇavo ācariyaṃ abhivādetvā setabyaṃ gantvā mātāpitaro vanditvā tehi abhinandiyamāno katapaṭisanthāro tamatthaṃ pitu ārocetvā ‘‘detha me dātabbayuttakaṃ, ajjeva datvā āgamissāmī’’ti āha. Taṃ mātāpitaro ‘‘tāta, ajja vikālo, sve gamissasī’’ti vatvā kahāpaṇe nīharitvā bhaṇḍikaṃ bandhāpetvā ṭhapesuṃ. Corā taṃ pavattiṃ ñatvā chattamāṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ vanagahane nilīnā acchiṃsu ‘‘māṇavaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhissāmā’’ti.
世尊在破晓时分从大悲定中出定,观察世间,看见伞青年将会安立于皈依和持戒,被盗贼杀害后将转生天界,之后与天宫一同前来,那时聚集的大众将会悟入正法。世尊看到这些后,就先一步前往,在青年要走的路上,坐在一棵树下。青年带着酬谢老师的钱,从舍陀毗城出发前往炬立城,途中看见世尊坐在那里,就走上前去,站在一旁。世尊问他:“你要去哪里?”他回答说:“乔达摩尊者,我要去炬立城,给我的老师波卡拉萨提送酬师金。”于是世尊说:“青年,你知道三皈依和五戒吗?”青年说:“我不知道。这些有什么用?又是什么样的呢?”世尊便为他讲明皈依和持戒的功德利益,说:“就是这样的。”然后说:“青年,你先学一学皈依的方法吧。”青年请求说:“萨度,我愿意学。请说吧,尊者,世尊。”世尊便随顺他的喜好,用偈颂的形式教导他皈依的方法,说道:巴利
Bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento chattamāṇavakassa saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānaṃ, corehi māritassa devaloke nibbattiṃ, tato saha vimānena āgatassa tattha sannipatitaparisāya ca dhammābhisamayaṃ disvā paṭhamatarameva gantvā māṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Māṇavo ācariyadhanaṃ gahetvā setabyato ukkaṭṭhābhimukho gacchanto antarāmagge bhagavantaṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā aṭṭhāsi. ‘‘Kuhiṃ gamissasī’’ti bhagavatā vutto ‘‘ukkaṭṭhaṃ, bho gotama, gamissāmi mayhaṃ ācariyassa pokkharasātissa garudakkhiṇaṃ dātu’’nti āha. Atha bhagavā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, māṇava, tīṇi saraṇāni, pañca sīlānī’’ti vatvā tena ‘‘nāhaṃ jānāmi, kimatthiyāni panetāni kīdisāni cā’’ti vutte ‘‘idamīdisa’’nti saraṇagamanassa sīlasamādānassa ca phalānisaṃsaṃ vibhāvetvā ‘‘uggaṇhāhi tāva, māṇavaka, saraṇagamanavidhi’’nti vatvā ‘‘sādhu uggaṇhissāmi, kathetha bhante bhagavā’’ti tena yācito tassa ruciyā anurūpaṃ gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ dassento –
在众人之中,他是最殊胜的说法者——释迦牟尼世尊,已办完应办之事;
已到达彼岸、具足大力与精进的那位善逝,你应当为了皈依而亲近他。巴利
‘‘Yo vadataṃ pavaro manujesu, sakyamunī bhagavā katakicco; Pāragato balavīriyasamaṅgī, taṃ sugataṃ saraṇatthamupehi.
远离贪欲、止息躁动、没有忧愁的法,是无为的、不与之相违的。
这法甜蜜、纯熟、善加分别,你应当为了皈依而亲近这法。巴利
‘‘Rāgavirāgamanejamasokaṃ , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ; Madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ, dhammamimaṃ saraṇatthamupehi.
“ 人们说,布施给四双清净的人,就能得到大果报。
这八种人是见法者,你应该为了皈依而亲近这个僧团。”巴利
‘‘Yattha ca dinna mahapphalamāhu, catūsu sucīsu purisayugesu; Aṭṭha ca puggala dhammadasā te, saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī’’ti. –
他说了这三首偈颂。巴利
Tisso gāthāyo abhāsi.
886 在这里,“凡”是一种不确定的说法,要用“那”来限定它,应当这样理解。“说”是指正在说法的人。“最胜”就是最上等,意思是说法者当中最殊胜、最顶尖的论师。“在人中”是用最殊胜的方式来指称,就像说“天人之师”一样。不过,世尊对天人、梵天神以及一切众生来说都是最胜的,只是因为世尊最后一生投生在人间,所以才说“在人中”。也正因为这样,才称他为“释迦牟尼”:因为出身于释迦族,所以叫“释迦”;因为具足身默然等功德,又能无余地了知一切所知,所以叫“牟尼”;合起来就是“释迦牟尼”。由于具足祥瑞等四种原因,所以称为“世尊”。因为通过四圣道应当完成的、分为遍知等十六种作用都已做完、都已成就,所以称为“所作已办”。因为已经到达有身的彼岸,也就是涅槃的对岸,并且以自然智证得,所以称为“到彼岸”。因为具备无与伦比的身力、不共他人的智力,以及四种正勤的精进力,所以称为“具力精进者”。因为行迹善妙、已到达殊胜之处、正确地前往、正确地言说,所以称为“善逝”。你们要皈依、亲近这位善逝、正自觉者,把他作为皈依处、作为庇护、作为归宿,以求从恶趣之苦和轮回之苦中解脱。从今天起,要断除不利、增长利益,依止他、亲近他,心里知道:“这位世尊是我的皈依、我的庇护、我的藏身之处、我的归宿、我的依处。”要这样了知,要这样觉悟。巴利
886. Tattha yoti aniyamitavacanaṃ, tassa ‘‘ta’’nti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ. Vadatanti vadantānaṃ. Pavaroti seṭṭho, kathikānaṃ uttamo vādīvaroti attho. Manujesūti ukkaṭṭhaniddeso yathā ‘‘satthā devamanussāna’’nti. Bhagavā pana devamanussānampi brahmānampi sabbesampi sattānaṃ pavaroyeva, bhagavato ca carimabhave manussesu uppannatāya vuttaṃ ‘‘manujesū’’ti. Tenevāha ‘‘sakyamunī’’ti. Sakyakulappasutatāya sakyo, kāyamoneyyādīhi samannāgatato anavasesassa ca ñeyyassa munanato muni cāti sakyamuni. Bhāgyavantatādīhi catūhi kāraṇehi bhagavā. Catūhi maggehi kātabbassa pariññādipabhedassa soḷasavidhassa kiccassa katattā nipphāditattā katakicco. Pāraṃ sakkāyassa paratīraṃ nibbānaṃ gato sayambhuñāṇena adhigatoti pāragato. Asadisena kāyabalena, anaññasādhāraṇena ñāṇabalena, catubbidhasammappadhānavīriyena ca samannāgatattā balavīriyasamaṅgī. Sobhanagamanattā, sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā, sammā gatattā, sammā ca gaditattā sugato. Taṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparittāṇāya upehi upagaccha, ajja paṭṭhāya ahitanivattanena hitasaṃvaḍḍhanena ‘‘ayaṃ me bhagavā saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ gati paṭisaraṇa’’nti bhaja seva, evaṃ jānāhi vā bujjhassūti attho.
887 “离贪”说的是圣道。正是通过圣道,圣者们才能从无始以来不断熏习的贪欲中彻底离染。“无动摇、无忧悲”说的是圣果。因为圣果彻底止息了被称为“动摇”的渴爱,以及其余以忧悲为因的烦恼,所以称为“无动摇”“无忧悲”。“法”指自性法。这是应当从自性上把握的法,也就是道、果、涅槃,而不是像教理法那样依名称施设来把握。或者,“法”指究竟法,也就是涅槃。“有为”是由因缘和合造作而成的,“无为”则不是这样,这无为就是涅槃。“不违逆”是说其中没有任何令人违逆不快的东西。“甘美”是说无论在听闻时、审察时还是修习时,它始终令人欢喜。“娴熟”是因为它依止于一切知智和无碍解而运转,所以极为善巧流畅,也因其微细而显得娴熟。“善分别”是因为它能按蕴、按善法等、按总说等方式,把应当分别的义理妥善地分别开来。这三个词说的正是教理法。也正因如此,为了显示此法在初闻之时、审思之时,都如同说者正说、听者正听,双方都现前亲见,所以用“此”来指称。“法”是指:能护持如实修行的人,使其不堕入恶趣之苦,因此名为法,这是通于四种法的共通说法。即便是教理法,只要让人安住于皈依和戒中,依如实修行,也能护持他不堕入恶趣之苦。应当知道,这个天宫的事迹正好可以证明这个道理。为了显示上面所说的法既是共通的又是现前可见的,所以又说“此”。巴利
887.Rāgavirāganti ariyamaggamāha. Tena hi ariyā anādikālabhāvitampi rāgaṃ virajjenti. Anejamasokanti ariyaphalaṃ. Tañhi ejāsaṅkhātāya taṇhāya avasiṭṭhānañca sokanimittānaṃ kilesānaṃ sabbaso paṭippassambhanato ‘‘anejaṃ asoka’’nti ca vuccati. Dhammanti sabhāvadhammaṃ. Sabhāvato gahetabbadhammo hesa yadidaṃ maggaphalanibbānāni, na pariyattidhammo viya paññattidhammavasena. Dhammanti vā paramatthadhammaṃ, nibbānanti attho. Samecca sambhuyya paccayehi kataṃ saṅkhataṃ, na saṅkhatanti asaṅkhataṃ. Tadeva nibbānaṃ. Natthi ettha kiñcipi paṭikūlanti appaṭikūlaṃ. Savanavelāyaṃ upaparikkhaṇavelāyaṃ paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ. Sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ. Vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena kusalādivasena uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattaṃ. Tīhipi padehi pariyattidhammameva vadati. Teneva hissa āpāthakāle viya vimaddanakālepi kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatāya dassanatthaṃ ‘‘ima’’nti vuttaṃ. Dhammanti yathāvapaṭipajjante apāyadukkhapātato dhāraṇatthena dhammaṃ, idaṃ catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ. Pariyattidhammopi hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yathāvapaṭipattiyā apāyadukkhapātato dhāreti eva. Imassa ca atthassa idameva vimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ. Sādhāraṇabhāvena yathāvuttadhammassa paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ima’’nti āha.
888 yattha指在哪个圣僧团中。dinna指已经布施出去的食物等应施之物。dinna mahapphala是说所施有大果,这里为了偈颂念起来顺口而省略了鼻音。所谓大果,是在那些因彻底清净了烦恼尘垢而极为清净的四双人当中,也就是经典中所说的“入流者、为证悟入流果而修行者”等四双人。aṭṭhāti指八,这里不按成对的方式计算,而是把住于道和住于果的人分开来算,所以成为八种人。这里同样是为了偈颂念起来顺口,才把“puggala dhammadasā”缩短而作此说明。dhammadasā即现量亲见四圣谛法与涅槃法的人。以见与戒相同而和合,为僧团。巴利
888.Yatthāti yasmiṃ ariyasaṅghe. Dinnanti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ. Dinna mahapphalanti gāthāsukhatthaṃ anunāsikalopo kato. Accantameva kilesāsucito visujjhanena sucīsu ‘‘sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno’’tiādinā (a. ni. 8.60) vuttesu catūsu purisayugesu. Aṭṭhāti maggaṭṭhaphalaṭṭhesu yugaḷe akatvā visuṃ visuṃ gahaṇena aṭṭha puggalā. Gāthāsukhatthameva cettha ‘‘puggala dhammadasā’’ti rassaṃ katvā niddeso. Dhammadasāti catusaccadhammassa nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanakā. Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvena saṅghaṃ.
世尊用三首偈颂,配合开示皈依的功德,讲完了皈依的方法之后,那位青年通过逐一忆念各项皈依功德,表明自己已经把皈依的方法牢牢记在心里。每听完一首偈颂,他就紧跟着用“在说法者中最为殊胜”等语句,把那首偈颂复述一遍。这样复述完毕,他站在一旁,世尊又依着五戒本身的内容和持戒的果报利益,为他讲清楚,并教了他受持的方法。他好好领会之后,心里生起清净的信心,说道:“好了,世尊,我要走了。”然后就一边忆念三宝的功德,一边沿着原路回去。世尊也想:“这点善业已经足够让他往生天界了。”于是便回了祇园。巴利
Evaṃ bhagavatā tīhi gāthāhi saraṇaguṇasandassanena saddhiṃ saraṇagamanavidhimhi vutte māṇavo taṃtaṃsaraṇaguṇānussaraṇamukhena saraṇagamanavidhino attano hadaye ṭhapitabhāvaṃ vibhāvento tassā tassā gāthāya anantaraṃ ‘‘yo vadataṃ pavaro’’tiādinā taṃ taṃ gāthaṃ paccanubhāsi. Evaṃ paccanubhāsitvā ṭhitassa pañca sikkhāpadāni sarūpato phalānisaṃsato ca vibhāvetvā tesaṃ samādānavidhiṃ kathesi. So tampi suṭṭhu upadhāretvā pasannamānaso ‘‘handāhaṃ bhagavā gamissāmī’’ti vatvā ratanattayaguṇaṃ anussaranto taṃyeva maggaṃ paṭipajji. Bhagavāpi ‘‘alaṃ imassa ettakaṃ kusalaṃ devalokūpapattiyā’’ti jetavanameva agamāsi.
那位青年以清净的信心,通过忆念三宝的功德而生起了“我皈依”的心,因此皈依得以成立;又按照世尊所教导的方式,受持五戒,在戒行上也得以确立。他就这样一边随念三宝的功德一边赶路,途中被盗贼围困。他没有理会那些盗贼,仍然一心随念三宝的功德往前走。这时,一个盗贼站在树丛中,用毒箭突然射中了他,夺走了他的性命,抢了钱袋,和同伙一起逃走了。那位青年死后,投生到三十三天,在一座三十由旬大的金色宫殿中,像从睡梦中醒来一样,被一千天女围绕,身体装饰着需要六十辆车才能载动的种种庄严。那座宫殿的光明遍照二十多由旬。巴利
Māṇavassa pana pasannacittassa ratanattayaguṇaṃ sallakkhaṇavasena ‘‘saraṇaṃ upemī’’ti pavattacittuppādatāya saraṇesu ca, bhagavatā vuttanayena pañcannaṃ sīlānaṃ adhiṭṭhānena sīlesu ca patiṭṭhitassa teneva nayena ratanattayaguṇe anussarantasseva gacchantassa corā magge pariyuṭṭhiṃsu. So te agaṇetvā ratanattayaguṇe anussarantoyeva gacchati. Tañceko coro gumbantaraṃ upanissāya ṭhito visapītena sarena sahasāva vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā kahāpaṇabhaṇḍikaṃ gahetvā attano sahāyehi saddhiṃ pakkāmi. Māṇavo pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddho viya accharāsahassaparivuto saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvo nibbatti, tassa vimānassa ābhā sātirekāni vīsatiyojanāni pharitvā tiṭṭhati.
那时,舍陀婆耶村的居民看到那位青年已经死去,就回到舍陀婆耶,把这件事告诉了他的父母;炬立城的居民也回到炬立城,告诉了婆罗门波卡拉萨提。听到这个消息后,青年的父母、亲戚朋友,以及婆罗门波卡拉萨提带着随从,都泪流满面、哭泣着来到那个地方。舍陀婆耶、炬立城和伊车能伽罗的居民也大多聚集过来,形成了一场盛大的集会。于是,青年的父母在离路不远的地方堆好柴堆,开始办理火化遗体的事。巴利
Atha māṇavaṃ kālakataṃ disvā setabyagāmavāsino manussā setabyaṃ gantvā tassa mātāpitūnaṃ ukkaṭṭhagāmavāsino ca ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa kathesuṃ. Taṃ sutvā tassa mātāpitaro ñātimittā brāhmaṇo ca pokkharasāti saparivārā assumukhā rodamānā taṃ padesaṃ agamaṃsu, yebhuyyena setabyavāsino ca ukkaṭṭhavāsino ca icchānaṅgalavāsino ca sannipatiṃsu, mahāsamāgamo ahosi. Atha māṇavassa mātāpitaro maggassa avidūre citakaṃ sajjetvā sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
这时,世尊心想:“我去了之后,查塔青年会来礼拜我。等他来了,我就讲说他曾做过的业,让他亲眼看到业果,然后为他说法。这样,大众就能领悟法义。”世尊这样想好后,便与大比丘僧团一起,来到那个地方,在一棵树下坐下,身上放出六色佛光。这时,查塔青年天子也在回顾自己的天界福报,追查它的原因,看到自己曾皈依三宝、受持戒律,心中大为惊叹,对世尊生起了清净的信心和深深的恭敬,心想:“我现在就去礼拜世尊和比丘僧团,并在大众面前彰显三宝的功德。”他怀着感恩之心,让整片林野区域充满光明,乘着天宫前来,从天宫下来,以众多随从围绕的可见身形走近世尊,以头礼拜世尊的双足,合掌站在一旁。大众看到这一幕,都惊叹不已,心想:“这到底是天人还是梵天神?”于是纷纷上前围在世尊身边。世尊为了让他所作的善业显现出来,便说道:巴利
Atha bhagavā cintesi ‘‘mayi gate chattamāṇavo maṃ vandituṃ āgamissati, āgatañca taṃ katakammaṃ kathāpento kammaphalaṃ paccakkhaṃ kāretvā dhammaṃ desessāmi, evaṃ mahājanassa dhammābhisamayo bhavissatī’’ti cintetvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ padesaṃ upagantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. Atha chattamāṇavadevaputtopi attano sampattiṃ paccavekkhitvā, tassā kāraṇaṃ upadhārento saraṇagamanañca sīlasamādānañca disvā, vimhayajāto bhagavati sañjātapasādabahumāno ‘‘idānevāhaṃ gantvā bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vandissāmi, ratanattayaguṇe ca mahājanassa pākaṭe karissāmī’’ti kataññutaṃ nissāya sakalaṃ taṃ araññapadesaṃ ekālokaṃ karonto, saha vimānena āgantvā vimānato oruyha mahatā parivārena saddhiṃ dissamānarūpo upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatanto abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā mahājano ‘‘ko nu kho ayaṃ devo vā brahmā vā’’ti acchariyabbhutajāto upasaṅkamitvā bhagavantaṃ parivāresi. Bhagavā tena katapuññakammaṃ pākaṭaṃ kātuṃ –
太阳在天空中并不那样灼照,月亮和星辰也不发光;
像这样无与伦比、大放光明,你究竟是谁,从三十三天来到了人间?巴利
‘‘Na tathā tapati nabhe sūriyo, cando ca na bhāsati na phusso; Yathā atulamidaṃ mahappabhāsaṃ, ko nu tvaṃ tidivā mahiṃ upāgā.
某物斩断太阳的光芒,其光辉超过二十由旬。
它让夜晚也变得像白天一样,那是一座清净、无垢、庄严的天宫。巴利
‘‘Chindati raṃsī pabhaṅkarassa, sādhikavīsatiyojanāni ābhā; Rattimapi yathā divaṃ karoti, parisuddhaṃ vimalaṃ subhaṃ vimānaṃ.
众莲纷敷,白莲错彩,繁花遍布,种种彩色;
离垢无尘,金网为覆,照曜虚空,如日之光。巴利
‘‘Bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ, vokiṇṇaṃ kusumehi nekacittaṃ; Arajavirajahemajālachannaṃ, ākāse tapati yathāpi sūriyo.
身穿红色和黄色衣服的天女们,身上涂满了沉香、priyaṅgu香和栴檀香;
她们具有如黄金般的身体和皮肤,遍满虚空,就像繁星遍满天空一样。巴利
‘‘Rattambarapītavāsasāhi, agarupiyaṅgucandanussadāhi; Kañcanatanusannibhattacāhi, paripūraṃ gaganaṃva tārakāhi.
此地男女众多,种种容色,花饰璎珞庄严,心怀欢喜;
风来飘拂,散馥芬芳,精金铺展,黄金覆被。巴利
‘‘Naranāriyo bahuketthanekavaṇṇā, kusumavibhūsitābharaṇettha sumanā; Anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ, tapaniyavitatā suvaṇṇachannā.
“ 这是哪种克制的果报?你是靠什么业果才投生到这里的?
你是怎样得到这座天宫的?既然被问了,就请你接着如实说出来。”巴利
‘‘Kissa saṃyamassa ayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapanno; Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsi iggha puṭṭho’’ti. –
他向那位天子问道。巴利
Taṃ devaputtaṃ paṭipucchi.
886 在那里,tapatīti 就是发光的意思。Nabhe 是指在虚空中。Phussoti 就是弗沙星。Atulanti 是无与伦比,或者说是无量。这里要表达的是:就像你这座宫殿,以无与伦比、无量的明亮光辉为本质,因此直接放射大光明,在虚空中照耀;而那些星星并不是这样照耀的,月亮也不是这样照耀,那些先留在那里,连太阳也不是这样照耀。你究竟是什么人,从天界来到这片地面?请你把这件事弄清楚,向这里的大众说。巴利
886. Tattha tapatīti dippati. Nabheti ākāse. Phussoti phussatārakā. Atulanti anupamaṃ, appamāṇaṃ vā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā idaṃ tava vimānaṃ anupamaṃ appamāṇaṃ pabhassarabhāvena tato eva mahappabhāsaṃ ākāse dippati, na tathā tārakarūpāni dippanti, na cando, tāni tāva tiṭṭhantu, nāpi sūriyo dippati, evaṃbhūto ko nu tvaṃ devalokato imaṃ bhūmipadesaṃ upagato, taṃ pākaṭaṃ katvā imassa mahājanassa kathehīti.
890 “割截”就是切断,意思是阻止它继续运行、加以阻挡。“光线”就是光芒。“发光者”指太阳。那座宫殿的光辉向四周遍满二十五由旬而安住。因此说“光明超过二十由旬”。“夜晚也如同白昼”,意思是凭它自身的光明驱散黑暗,让夜晚时分也变得像白天一样。因为内外四周全都纯净,所以是“遍净”。因为完全没有垢染,所以是“无垢”。因为美好,所以是“净妙”。巴利
890.Chindatīti vicchindati, pavattituṃ adento paṭihanatīti attho. Raṃsīti rasmiyo. Pabhaṅkarassāti sūriyassa. Tassa ca vimānassa pabhā samantato pañcavīsati yojanāni pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘sādhikavīsatiyojanāni ābhā’’ti. Rattimapi yathā divaṃ karotīti attano pabhāya andhakāraṃ vidhamantaṃ rattibhāgampi divasabhāgaṃ viya karoti. Parisamantato anto ceva bahi ca suddhatāya parisuddhaṃ. Sabbaso malābhāvena vimalaṃ. Sundaratāya subhaṃ.
891 众多红莲与色彩斑斓的白莲:是指许多不同种类的红莲花,以及颜色绚丽的白色莲花。他们说,白莲花叫“莲花”(paduma),红莲花叫“白莲”(puṇḍarīka)。为花所弥漫:也被其他各种不同的花所散布、充满。种种彩绘:像花鬘工艺、藤蔓工艺等种种不同的彩绘装饰。无尘离垢金网覆盖:自身远离尘垢,被无垢、无过失的金网所覆盖。巴利
891.Bahupadumavicitrapuṇḍarīkanti bahuvidharattakamalañceva vicittavaṇṇasetakamalañca. Setakamalaṃ padumaṃ, rattakamalaṃ puṇḍarīkanti vadanti. Vokiṇṇaṃ kusumehīti aññehi ca nānāvidhehi pupphehi samokiṇṇaṃ. Nekacittanti mālākammalatākammādinānāvidhavicittaṃ. Arajavirajahemajālachannanti sayaṃ apagatarajaṃ virajena niddosena kañcanajālena chāditaṃ.
892 穿红衣和黄衣的天女,是指穿红色衣服和黄色衣服的。因为有的天女穿上红色天衣,再披上黄色上衣;有的穿上黄色天衣,再披上红色上衣。就是针对这种情况,才说“穿红衣和黄衣”。具足沉水香、鸡冠花、栴檀香等香气,是指以沉水香的香气、鸡冠花环和栴檀香等的香气而庄严,意思是充满天界的沉水香等各种香气。身如金色,是指具有像黄金一样细滑的皮肤。充满,是指到处游行的天女和专心歌唱的天女充满各处。巴利
892.Rattambarapītavāsasāhīti rattavatthāhi ceva pītavatthāhi ca. Ekā hi rattaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā pītaṃ uttariyaṃ karoti, aparā pītaṃ nivāsetvā rattaṃ uttariyaṃ karoti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘rattambarapītavāsasāhī’’ti . Agarupiyaṅgucandanussadāhīti agarugandhena piyaṅgumālāhi candanagandhehi ca ussadāhi, ussannadibbāgarugandhādikāhīti attho. Kañcanatanusannibhattacāhīti kanakasadisasukhumacchavīhi. Paripūranti tahaṃ tahaṃ vicarantīhi saṅgītipasutāhi ca paripuṇṇaṃ.
893 这里有很多:就是此处众多。种种形色:就是各种不同的样貌。以花饰庄严:就是用天界的各种花特别装饰,为了散发香气而佩戴的天界饰物。在此:就是在这座宫殿里。心意愉悦:就是心地美好、欢喜振奋。被风释放而飘散芳香:就是那些被风释放出香气的花,像被风吹开的叶束一样,因为舒展绽放而散发妙香。也有人读作“anilapadhūpitā”,意思是金制的花被风轻轻吹动。以金丝织成:就是用金线等织入发辫等装饰中。金饰覆盖:就是身体大部分被黄金饰品遮盖。男女:就是许多天子和天女,这里是说他们就在你的宫殿里。巴利
893.Bahuketthāti bahukā ettha. Anekavaṇṇāti nānārūpā. Kusamavibhūsitābharaṇāti visesato surabhivāyanatthaṃ dibbakusumehi alaṅkatadibbābharaṇā. Etthāti etasmiṃ vimāne. Sumanāti sundaramanā pamuditacittā. Anilapamuñcitā pavanti surabhinti anilena pamuñcitagandhānaṃ pupphānaṃ vāyunā vimuttapattapuṭaṃ viya vibandhatāya vikasitatāya ca sugandhaṃ pavāyanti. ‘‘Anilapadhūpitā’’tipi paṭhanti, vātena mandaṃ āvuyhamānā hemamayapupphāti attho. Kanakacīrakādīhi veṇiādīsu otatatāya tapaniyavitatā. Yebhuyyena kañcanābharaṇehi acchāditasarīratāya suvaṇṇachannā. Naranāriyoti devaputtā devadhītaro ca bahukā ettha tava vimāneti dasseti.
894 iṅgha是表示催促之义的不变词。被问就是被询问。这句话的用意是:为了让这广大民众能够亲眼见到业果。巴利
894.Iṅghāti codanatthe nipāto puṭṭhoti pucchito imassa mahājanassa kammaphalapaccakkhabhāvāyāti adhippāyo.
于是,那位天子用这些偈颂作了回答:巴利
Tato devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
他亲自在这条路上遇见了那位青年,出于悲悯,导师给了他教导。
恰达听了你那位宝胜者的法后,说道:我会去做的。巴利
‘‘Sayamidha pathe samecca māṇavena, satthānusāsi anukampamāno; Tava ratanavarassa dhammaṃ sutvā, karissāmīti ca bravittha chatto.
应当去亲近最殊胜的胜者作为皈依处,也同样要皈依法和比丘僧团。
尊者,起初我说了“不”,但后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Jinavarapavaraṃ upehi saraṇaṃ, dhammañcāpi tatheva bhikkhusaṅghaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
勿行种种不净之杀生,
智者不赞于众生无制。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca pāṇavadhaṃ vividhaṃ carassu asuciṃ, Na hi pāṇesu asaññataṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要把他人的守护之物,当成是自己可以拿走的、别人没给的东西。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca parajanassa rakkhitampi, ādātabbamamaññitho adinnaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要去接近别人守护的、属于别人的妻子,这是不道德的行为。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca parajanassa rakkhitāyo, parabhariyā agamā anariyametaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要说虚假不实、歪曲事实的话,因为智者确实从不称赞妄语。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca vitathaṃ aññathā abhāṇi, na hi musāvādaṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
凡是会让人的想消失的那种酒,你都应当完全避开。
尊者,我最初说了“不”,后来我确实完全照您的话去做了。巴利
‘‘Yena ca purisassa apeti saññā, taṃ majjaṃ parivajjayassu sabbaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
我在这里受持了五条学处,依照如来的法去实践;
我走到岔路口,夹在盗贼中间;他们为了钱财,就在那里把我杀了。巴利
‘‘Svāhaṃ idha pañca sikkhā karitvā, paṭipajjitvā tathāgatassa dhamme; Dvepathamagamāsiṃ coramajjhe, te maṃ tattha vadhiṃsu bhogahetu.
我能回忆起的善行就只有这么多,除此之外,我再也找不到别的善行。
因为那个善行,我投生到了三十三天,成为一个享受欲乐的天人。巴利
‘‘Ettakamidaṃ anussarāmi kusalaṃ, tato paraṃ na me vijjati aññaṃ; Tena sucaritena kammunāhaṃ, uppanno tidivesu kāmakāmī.
看哪,刹那须臾能自制者,随法修行之果报;
卑劣业人见其名声如火焰般显赫,便贪求种种欲乐。巴利
‘‘Passa khaṇamuhuttasaññamassa, anudhammappaṭipattiyā vipākaṃ; Jalamiva yasasā samekkhamānā, bahukāmaṃ pihayanti hīnakammā.
你看,仅仅听了一小段说法,我就转生到了善趣,还得到了快乐。
那些一直听闻正法的人,我想他们触达不死的安稳。巴利
‘‘Passa katipayāya desanāya, sugatiñcamhi gato sukhañca patto; Ye ca te satataṃ suṇanti dhammaṃ, maññe te amataṃ phusanti khemaṃ.
在如来法中,哪怕只做了一点点善行,也会带来广大的果报。
看,因为所积的福德,他的华盖照耀大地,就像太阳一样。巴利
‘‘Appampi kataṃ mahāvipākaṃ, vipulaṃ hoti tathāgatassa dhamme; Passa katapuññatāya chatto, obhāseti pathaviṃ yathāpi sūriyo.
“ 什么是善?我们该怎么做?”有些人聚在一起这样商量。
我们既然又得到了人身,就该好好修行,安住在持戒的生活里。巴利
‘‘Kimidaṃ kusalaṃ kimācarema, icceke hi samecca mantayanti; Te mayaṃ punareva laddha mānusattaṃ, paṭipannā viharemu sīlavanto.
导师是带来许多利益、心怀悲悯的,我这样忆念着,白天时分就出发了。
我已来到具足真实之名者的跟前,请您慈悲,让我们再听一次法。巴利
‘‘Bahukāro anukampako ca satthā, iti me sati agamā divā divassa; Svāhaṃ upagatomhi saccanāmaṃ, anukampassu punapi suṇemha dhammaṃ.
“ 凡是能在这一世舍弃欲贪,并断除有贪随眠与痴的人,
他们也不会再入母胎,因为他们已经般涅槃,已经清凉了。”巴利
‘‘Ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ, bhavarāgānusayañca pahāya mohaṃ; Na ca te puna mupenti gabbhaseyyaṃ, parinibbānagatā hi sītibhūtā’’ti.
895 其中,“自己在这条路上与青年相遇”的意思是:在这里,就在这条大路上,与那位自己前来的青年——也就是婆罗门童子——相遇。世尊作为导师,能根据众生的根机,教导他们现世的利益、来世的利益和究竟的利益。您出于悲悯,摄受那位婆罗门青年,如法地教诫他。我听闻了您——最胜无上的正自觉者——的教法后,将这样去做:我会按照您所教诫的去实行。这位名叫“伞”的婆罗门青年这样说了。以上是逐句解释。巴利
895. Tattha sayamidha pathe samecca māṇavenāti idha imasmiṃ pathe mahāmagge sayameva upagatena māṇavena brāhmaṇakumārena samecca samāgantvā. Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahamanusāsanato satthā bhagavā, tvaṃ yaṃ māṇavaṃ yathādhammaṃ anusāsi anukampamāno anuggaṇhanto, tava ratanavarassa aggaratanassa sammāsambuddhassa, taṃ dhammaṃ sutvā iti evaṃ karissāmi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmīti, so chatto chattanāmako māṇavo bravittha kathesīti padayojanā.
896 896. 像这样,先从业的原因角度说明了前面所问的业之后,现在为了从它的本质和分类两方面来显示它,并指出被导师劝发的情形以及自己后来对此确立的情形,便说出“胜者最优胜……”等话。其中,“不”的意思是:尊者,世尊您被问“你知道皈依吗?”时,我最初回答说“不”,也就是说“我不知道”。后面“后来我如实照做了您的话”的意思是:后来我按照您所说的去做,如实照做、依教奉行,也就是皈依了三宝。巴利
896. Evaṃ yathāpucchitaṃ kammaṃ kāraṇato dassetvā idāni taṃ sarūpato vibhāgato ca dassento satthārā samādapitabhāvaṃ attanā ca tattha pacchā patiṭṭhitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘jinavarapavara’’ntiādimāha. Tattha noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhanteti bhante bhagavā ‘‘saraṇagamanaṃ jānāsī’’ti tayā vutto ‘‘no’’ti na ‘‘jānāmī’’ti paṭhamaṃ avocaṃ ahaṃ. Pacchā te vacanaṃ tathevakāsinti pacchā tayā vuttaṃ kathaṃ parivattento tava vacanaṃ tatheva akāsiṃ paṭipajjiṃ, tīṇipi saraṇāni upagacchinti attho.
897 “种种”是指有高有低,也就是过失轻和过失重的意思。“不要做”就是别去做。“不净”是因为混杂了烦恼的污秽,所以不清净。“对众生不防护”是指没有远离杀生。“确实不称赞”:这里用过去时的说法表达现在的时间。或者也可以说,“不称赞”是用一部分来代表全部时间,意思是:就像过去不称赞,现在也不称赞,未来也不会称赞。巴利
897.Vividhanti uccāvacaṃ, appasāvajjaṃ mahāsāvajjañcāti attho. Mā carassūti mā akāsi. Asucinti kilesāsucimissatāya na suciṃ. Pāṇesu asaññatanti pāṇaghātato avirataṃ. Na hi avaṇṇayiṃsūti na hi vaṇṇayanti. Paccūppannakālatthe hi idaṃ atītakālavacanaṃ. Atha vā ‘‘avaṇṇayiṃsū’’ti ekadesena sakalassa kālassa upalakkhaṇaṃ, tasmā yathā na vaṇṇayiṃsu atītamaddhānaṃ, evaṃ etarahipi na vaṇṇayanti, anāgatepi na vaṇṇayissantīti vuttaṃ hoti.
898-900 他人所守护的,是指属于他人所有、被他人执持的东西。因此说未予。不应行,就是不应邪行。虚妄,就是不真实,意思是妄语。异样,就是正是另外的样子;怀着虚妄之想,明知是虚妄,却这样想,意思是不要这样说。巴利
898-900.Parajanassa rakkhitanti parapariggahitavatthu. Tenāha ‘‘adinna’’nti. Mā agamāti mā ajjhācari. Vitathanti atathaṃ, musāti attho. Aññathāti aññathāva, vitathasaññī evaṃ vitathanti jānanto evaṃ mā bhaṇīti attho.
901 以此是指以那种酒,也就是饮酒的意思。离去是指消失。想是指对法的想,或者就是对世间的想。一切是指毫无剩余,意思是从种子开始就彻底断除。巴利
901.Yenāti yena majjena, pītenāti adhippāyo. Apetīti vigacchati. Saññāti dhammasaññā, lokasaññā eva vā. Sabbanti anavasesaṃ, bījato paṭṭhāyāti attho.
902 “我曾是”(Svāhaṃ)的意思是:那时身为伞盖婆罗门青年的我。“在此”(idha),指在这段路上,或者在你的教法中。因此说“在如来的法中”。“五学处”就是五戒。“做”是指领受、决意受持。“两路”是指两座村庄边界正中间的那条路,也就是边界路。“他们”是指那些盗贼。“在那里”就是在边界路上。“为了财物”是为了那点物质利益。巴利
902.Svāhanti so tadā chattamāṇavabhūto ahaṃ. Idha imasmiṃ maggapadese, imasmiṃ vā tava sāsane. Tenāha ‘‘tathāgatassa dhamme’’ti. Pañca sikkhāti pañca sīlāni. Karitvāti ādiyitvā, adhiṭṭhāyāti attho. Dvepathanti dvinnaṃ gāmasīmānaṃ vemajjhabhūtaṃ pathaṃ, sīmantarikapathanti attho. Teti te corā. Tatthāti sīmantarikamagge. Bhogahetūti āmisakiñcikkhanimittaṃ.
903 从此的意思是:除了所说的善之外,没有别的善可找到、可得,这是我能回忆起的。欲乐者是指具足所欲的欲乐之人。巴利
903.Tatoti yathāvuttakusalato paraṃ upari aññaṃ kusalaṃ na vijjati na upalabbhati, yamahaṃ anussareyyanti attho. Kāmakāmīti yathicchitakāmaguṇasamaṅgī.
904 “刹那须臾节制”是指戒行只持续一刹那、须臾那么短的时间。“随法修行”的意思是:世尊看到那些随顺所证果位相应之法而修行的人;或者,通过随顺教诫之法的修行,也就是按照所说的规则皈依和受戒。“如火焰般以名声”是指以神通和眷属的圆满而光耀,就像火焰燃烧一样。“观看”就是看着。“众多”就是很多。“羡慕”是指他们心里渴望:“我们怎样才能也成为那样的人呢?”“低劣业行”是指与我的成就相比,他们的财富低下微劣。巴利
904.Khaṇamuhuttasaññamassāti khaṇamuhuttamattaṃ pavattasīlassa. Anudhammappaṭipattiyāti yathādhigatassa phalassa anurūpadhammaṃ paṭipajjamānassa bhagavā passa, tuyhaṃ ovādadhammassa vā anurūpāya dhammapaṭipattiyā vuttaniyāmeneva saraṇagamanassa sīlasamādānassa cāti attho. Jalamiva yasasāti iddhiyā parivārasampattiyā ca jalantaṃ viya. Samekkhamānāti passantā. Bahukāti bahavo. Pihayantīti ‘‘kathaṃ nu kho mayaṃ edisā bhaveyyāmā’’ti patthenti. Hīnakammāti mama sampattito nihīnabhogā.
905 “Katipayāya”是指很少。“Ye”是指那些比丘和近事男等人。“ca”这个词表示区别。“Te”是指你的。“Satataṃ”是指日复一日。巴利
905.Katipayāyāti appikāya. Yeti ye bhikkhū ceva upāsakādayo ca. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Satatanti divase divase.
906 “广大”是指殊胜的果报和广大的威力。“在如来的法中”连起来理解就是:安住于如来的教法和教诫中而做的。像这样,原本以不指向特定对象的方式所说的义理,现在以指向自身的方式开示,所以说“看哪”等话。其中,“看哪”是对世尊说的,或者是把自己当作别人一样来说的。巴利
906.Vipulanti uḷāraphalaṃ vipulānubhāvaṃ. Tathāgatassa dhammeti tathāgatassa sāsane ovāde ṭhatvā katanti yojanā. Evaṃ anuddesikavasena vuttamevatthaṃ attuddesikavasena dassento ‘‘passā’’tiādimāha. Tattha passāti bhagavantaṃ vadati, attānameva vā aññaṃ viya ca katvā vadati.
907 “什么是善?我们该怎样修善?”——所谓善,它的本性是什么?是什么样子?我们又该怎么去修它?有些人聚在一起商量这件事时,就像要把大地翻过来、把须弥山举起来一样,把它当成极难做到的事来讨论、思量。而我们的意思是:我们应该轻轻松松就能再次修善。所以接下来才说“我们”等等。巴利
907.Kimidaṃkusalaṃ kimācaremāti kusalaṃ nāmetaṃ kiṃsabhāvaṃ kīdisaṃ, kathaṃ vā taṃ ācareyyāma. Icceke hi samecca mantayantīti evameke samecca samāgantvā pathaviṃ parivattentā viya sineruṃ ukkhipantā viya ca sudukkaraṃ katvā mantayanti vicārenti, mayaṃ pana akiccheneva punapi kusalaṃ ācareyyāmāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘maya’’ntiādi.
908 “多所饶益”是指有大利益、大恩惠。“具悲悯者”是指有悲心的人。“ma”是连音字。“如此”是这样,是针对世尊对待自己的方式而说的。“当我尚在”是指我还在、还活着的时候,意思是在未被盗贼杀害的时候。“白天的白天”是指白天的清晨时分,也就是一大早的意思。“我”是指我,那个曾是差摩青年的我。“真实之名”是指以“世尊、阿拉汉、正自觉者”等名号,不虚妄之名、具真实义之名。“请您垂悯”是指请您摄受、护念。“还要再”是指我们还要再听,意思是我们还要再聆听您的法。巴利
908.Bahukāroti bahūpakāro, mahāupakāro vā. Anukampakoti kāruṇiko. Ma-kāro padasandhikaro. Itīti evaṃ, bhagavato attani paṭipannākāraṃ sandhāya vadati. Me satīti mayi sati vijjamāne, corehi avadhite evāti attho. Divā divassāti divasassapi divā, kālassevāti attho. Svāhanti so chattamāṇavabhūto ahaṃ. Saccanāmanti ‘‘bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādināmehi avitathanāmaṃ bhūtatthanāmaṃ. Anukampassūti anuggaṇhāhi. Punapīti bhiyyopi suṇemu, tava dhammaṃ suṇeyyāmayevāti attho.
天子站在知恩图报的立场上,说出这一切,是在表达:他对亲近侍奉导师和听闻正法,始终感到不满足。世尊观察了天子和聚集在那里的众人的心意倾向后,便作了次第说法。随后,世尊知道他们的心已经柔软,就开示了逐步提升的殊胜法义。说法结束时,天子连同他的父母都证得了入流果,在场的大众也生起了对法的现观。巴利
Evaṃ devaputto sabbametaṃ kataññutābhāve ṭhatvā satthu payirupāsane ca dhammassavane ca atittimeva dīpento vadati. Bhagavā devaputtassa ca tattha sannipatitaparisāya ca ajjhāsayaṃ oloketvā anupubbikathaṃ kathesi. Atha nesaṃ allacittataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ pakāsesi. Desanāpariyosāne devaputto ceva mātāpitaro cassa sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, mahato ca janakāyassa dhammābhisamayo ahosi.
909 证得初果的天子,为了说明自己对更高道果的殷重心,以及证得那些道果的巨大利益,说出了以“ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ”结尾的偈颂。它的意思是:那些安住在此教法中的人,彻底断除、根绝了欲贪,因为他们已经断尽了下分结,所以不再入胎。而那些断除了愚痴、完全灭尽了有贪随眠的人,根本谈不上还会再入胎。为什么呢?因为他们已经般涅槃,已经清凉。那些上人已在无余涅槃界中般涅槃,就在此生,一切感受、一切热恼都已止息,归于清凉。巴利
909. Paṭhamaphale patiṭṭhito devaputto uparimaggesu attano garucittīkāraṃ, tadadhigamassa ca mahānisaṃsataṃ vibhāvento ‘‘ye cidha pajahanti kāmarāga’’nti pariyosānagāthamāha. Tassattho – ye idha imasmiṃ sāsane ṭhitā pajahanti anavasesato samucchindanti kāmarāgaṃ, na ca te puna upentigabbhaseyyaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā. Ye ca pana pahāya mohaṃ sabbaso samugghātetvā bhavarāgānusayañca pajahanti, te puna upenti gabbhaseyyanti vattabbameva natthi. Kasmā? Parinibbānagatā hi sītibhūtā, te hi uttamapurisā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānaṃ gatā evaṃ idheva sabbavedayitānaṃ sabbapariḷāhānaṃ byantibhāvena sītibhūtā.
天子这样表明自己已经证入圣流,又以无余涅槃界作为开示的顶点,向世尊顶礼、右绕致敬,对比丘僧团表达恭敬,然后辞别父母,就回到天界去了。世尊也起身离座,和比丘僧团一起离开。那位年轻人的父母、婆罗门波卡拉萨提以及所有大众,跟随世尊走了一段路,然后转身回去。世尊回到祇园后,为聚集的大众详细讲述了这座天宫的因缘。那次开示让大众得到了利益。巴利
Iti devaputto attano ariyasotasamāpannabhāvaṃ pavedento anupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa apacitiṃ dassetvā mātāpitaro āpucchitvā devalokameva gato, satthāpi uṭṭhāyāsanā gato saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Māṇavassa pana mātāpitaro brāhmaṇo pokkharasāti sabbo ca mahājano bhagavantaṃ anugantvā nivatti. Bhagavā jetavanaṃ gantvā sannipatitāya parisāya imaṃ vimānaṃ vitthārato kathesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
螃蟹汁布施者天宫注释巴利
4. Kakkaṭakarasadāyakavimānavaṇṇanā
高耸的摩尼柱天宫,就是《螃蟹汁施者天宫》。它的来历是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,有一位比丘正在精进修观,却被耳痛折磨,身体不适,没法继续用功修观。虽然按照医生说的办法用了药,病还是没有消退。他把这件事禀告了世尊。世尊知道螃蟹汁饭对他合适,就说:比丘,你去摩揭陀的田野里乞食吧。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti kakkaṭakarasadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu āraddhavipassako kaṇṇasūlena pīḷito akallasarīratāya vipassanaṃ ussukkāpetuṃ nāsakkhi, vejjehi vuttavidhinā bhesajje katepi rogo na vūpasami. So bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Athassa bhagavā ‘‘kakkaṭakarasabhojanaṃ sappāya’’nti ñatvā āha ‘‘gaccha tvaṃ bhikkhu magadhakhette piṇḍāya carāhī’’ti.
那位比丘心想:“具有长远眼的世尊一定看到了什么。”于是说:“萨度,尊者。”答应世尊后,他顶礼世尊,拿着钵和衣,前往摩揭陀的田地,来到一位田守的小屋门口,站在那里乞食。那位田守正好煮好了螃蟹汁,也煮好了饭,心想“稍微休息一下再吃”,就坐了下来。他看见长老,接过钵,请长老进小屋坐下,供养了螃蟹汁拌饭。长老才吃了少许,耳痛就止息了,就像用一百壶水沐浴过一样。他因为吃了适合的食物,身心舒畅,又借着修观的力量引导自心,饭还没吃完,就把所有烦恼断尽无余,安住在阿拉汉果位。他对田守说:“近事男,吃了你供养的团食,我的病已经平息,身心都变得适合(修行)。你也会凭这份功德的果报,远离身心的痛苦。”说完随喜之后,就离开了。巴利
So bhikkhu ‘‘dīghadassinā addhā kiñci diṭṭhaṃ bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘sādhu bhante’’ti bhagavato paṭissuṇitvā bhagavantaṃ vanditvā pattacīvaramādāya magadhakhettaṃ gantvā aññatarassa khettapālassa kuṭiyā dvāre piṇḍāya aṭṭhāsi. So ca khettapālo kakkaṭakarasaṃ sampādetvā bhattañca pacitvā ‘‘thokaṃ vissamitvā bhuñjissāmī’’ti nisinno theraṃ disvā pattaṃ gahetvā kuṭikāyaṃ nisīdāpetvā kakkaṭakarasabhattaṃ adāsi. Therassa taṃ bhattaṃ thokaṃ bhuttassayeva kaṇṇasūlaṃ paṭippassambhi, ghaṭasatena nhāto viya ahosi . So sappāyāhāravasena cittaphāsukaṃ labhitvā vipassanāvasena cittaṃ abhininnāmento apariyositeyeva bhojane anavasesato āsave khepetvā arahatte patiṭṭhāya khettapālaṃ āha ‘‘upāsaka, tava piṇḍapātabhojanena mayhaṃ rogo vūpasanto, kāyacittaṃ kallaṃ jātaṃ, tvampi imassa puññassa phalena vigatakāyacittadukkho bhavissasī’’ti vatvā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
田守后来去世,投生到三十三天,在十二由旬的摩尼柱、装饰着七百座尖顶楼阁的黄金天宫中,出生在琉璃做成的内室里。天宫大门上,一只金螃蟹垂挂在珍珠串上,显示他过去所造的业。这时,具寿大目犍连像前面说的那样来到那里,看见之后,用这些偈颂问他:巴利
Khettapālo aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike maṇithambhe kanakavimāne sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍite veḷuriyamayagabbhe nibbatti, dvāre cassa yathūpacitakammasaṃsūcako muttāsikkāgato suvaṇṇakakkaṭako olambamāno aṭṭhāsi. Athāyasmā mahāmoggallāno pubbe vuttanayena tattha gato taṃ disvā imāhi gāthāhi pucchi –
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为饰,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里待着,又喝又吃,天界的琵琶还奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
“ 你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 我请问你,具大神力的天人:你生为人身时,修了什么福德?
你因何而具有如此炽燃的威神,你的容色又为何能照亮所有方向?”巴利
‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也回答了他。为了说明这一点——巴利
Sopissa byākāsi, taṃ dassetuṃ –
那位天子被目犍连尊者一问,心里很满意,
被问到问题时,他回答说:这是那种业的果报。这是经中所说。巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. – vuttaṃ;
能令正念生起,如同螃蟹守在门口。
纯金打造完成,十脚螃蟹光彩照人。巴利
‘‘Satisamuppādakaro , dvāre kakkaṭako ṭhito; Niṭṭhito jātarūpassa, sobhati dasapādako.
因为那样,我才有这样的色相;因为那样,我在这里才有所成就。
各种让我心里喜欢的东西,都会来到我身边。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 大威德的比丘啊,我告诉你:你生而为人时所作的福德;
由此我具这般炽盛的威光,我的容色亦遍照一切方所。”巴利
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
910 在这里,“高”是指极高。“宝柱”是指由红莲宝石等宝石做成的柱子。“周围”是指四个侧面。“铺金板”是指每一层地面都用金板铺成。巴利
910. Tattha uccanti accuggataṃ. Maṇithūṇanti padumarāgādimaṇimayathambhaṃ. Samantatoti catūsupi passesu. Rucakatthatāti tassaṃ tassaṃ bhūmiyaṃ suvaṇṇaphalakehi atthatā.
911 你喝、你吃这句话,是指按时享用的香饮和甘露般的食物。演奏就是弹奏的意思。此处有五种天妙之味和欲乐是说:在这里,在你的天宫中,具足种种天界的妙味和众多的五种欲乐对象。金覆盖是指以黄金饰品庄严装饰。巴利
911.Pivasi khādasi cāti kālena kālaṃ upayujjamānaṃ gandhapānaṃ sudhābhojanañca sandhāya vadati. Pavadantīti pavajjanti. Dibbā rasā kāmaguṇettha pañcāti dibbā rasā anappakā pañca kāmaguṇā ettha etasmiṃ tava vimāne saṃvijjantīti attho. Suvaṇṇachannāti hemābharaṇavibhūsitā.
915 能让念生起的人,就是能促使正念生起的人。意思是:我凭哪种福业得到了这份天界的成就,就对那件事生起正念——比如“你是因为布施螃蟹汁,才得到这份成就的”——这样促使正念生起,就是这里的意思。“黄金已完成”,是说由黄金所成,也就是纯金打造的。两侧各有五只脚,加起来十只脚,所以说“十脚”。这只螃蟹立在门边,光彩夺目。它正是在向这样伟大的大仙人们显明我那福业;这里我已经不必再多说什么了——这就是他的用意。所以他说“由此我得到这样的容貌”等等。其余部分和前面说的一样。巴利
915.Satisamuppādakaroti satuppādakaro, yena puññakammena ayaṃ dibbasampatti mayā laddhā, tattha satuppādassa kārako, ‘‘kakkaṭakarasadānena ayaṃ tayā sampatti laddhā’’ti evaṃ satuppādaṃ karontoti attho. Niṭṭhito jātarūpassāti jātarūpena siddho jātarūpamayo. Ekamekasmiṃ passe pañca pañca katvā dasa pādā etassāti dasapādako dvāre kakkaṭako ṭhito sobhati. So eva mama puññakammaṃ tādisānaṃ mahesīnaṃ vibhāveti, na ettha mayā vattabbaṃ atthīti adhippāyo. Tenāha ‘‘tena metādiso vaṇṇo’’tiādi. Sesaṃ vuttanayameva.
守门者天宫的注释巴利
5. Dvārapālakavimānavaṇṇanā
“这宝柱真高啊”,说的是守门者的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在王舍城竹林精舍。那时候,王舍城有一位近事男,每天固定向僧团供养四份饭食。可是他的房子在城边,因为怕盗贼,大门大多数时候都关着。比丘们去了,有时因为门关着,没拿到饭就回去了。近事男对妻子说:“贤妻,你们有没有认真给尊者们供饭?”她说:“有些日子尊者们没来。”
“为什么?”
“我猜是因为门关着。”近事男听了,心生警醒,就找了一个人当守门人,安排他说:“从今天起,你坐在这里守门。尊者们来的时候,就让他们进来。进来之后,接钵、递水、铺座位等等,所有这些该做的事,你都要知道怎么做。”那人应诺说“好”,就照办了。他在比丘们跟前听法,生起信心,相信业果,皈依三宝,受持戒律,恭敬地服侍比丘们。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dvārapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako cattāri niccabhattāni saṅghassa deti. Tassa pana gehaṃ pariyante ṭhitaṃ corabhayena yebhuyyena pihitadvārameva hoti. Bhikkhū gantvā kadāci dvārassa pihitattā bhattaṃ aladdhāva paṭigacchanti. Upāsako bhariyaṃ āha ‘‘kiṃ, bhadde, ayyānaṃ sakkaccaṃ bhikkhā dīyatī’’ti? Sā āha ‘‘ekesu divasesu ayyā nāgamiṃsū’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇa’’nti? ‘‘Dvārassa pihitattā maññe’’ti. Taṃ sutvā upāsako saṃvegappatto hutvā ekaṃ purisaṃ dvārapālaṃ katvā ṭhapesi ‘‘tvaṃ ajjato paṭṭhāya dvāraṃ rakkhanto nisīda, yadā ca ayyā āgamissanti, tadā te pavesetvā paviṭṭhānaṃ nesaṃ pattapaṭiggahaṇaāsanapaññāpanādi sabbaṃ yuttapayuttaṃ jānāhī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti tathā karonto bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ sutvā uppannasaddho kammaphalaṃ saddahitvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi, sakkaccaṃ bhikkhū upaṭṭhahi.
后来,那位每天固定供养食物的男居士去世后,投生到了夜摩天。而那个守门人因为认真恭敬地服侍比丘们,又在别人布施时帮忙做事、随喜功德,死后投生到了三十三天。他有一座十二由旬大的黄金天宫,这些内容都按照《螃蟹天宫》里讲的那样来理解。问答的偈颂是这样传下来的——巴利
Aparabhāge niccabhattadāyako upāsako kālaṃ katvā yāmesu nibbatti. Dvārapālo pana sakkaccaṃ bhikkhūnaṃ upaṭṭhahitvā parassa pariccāge veyyāvaccakaraṇena anumodanena ca tāvatiṃsesu uppajji. Tassa dvādasayojanikaṃ kanakavimānantiādi sabbaṃ kakkaṭakavimāne vuttanayeneva veditabbaṃ. Pucchāvissajjanagāthā evamāgatā –
这座天宫高耸,宝柱林立,四周宽达十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃作柱,金板铺地,光彩庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里住、喝、吃嚼,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
920 你是因为造了什么业,才得到这样的容貌?……你的容貌为什么能遍照一切方向?巴利
920. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
922 那位天子很满意……“这是什么业所感得的果报?”巴利
922. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我的寿命神圣,长达千年,由言语称颂,由心意推动;
修到这种程度,具足福业的人就能安住下来,并且拥有天界的种种欲乐。巴利
‘‘Dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyu, vācābhigītaṃ manasā pavattitaṃ; Ettāvatā ṭhassati puññakammo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
“ 于是,我有了这样的容貌……
我的色相也照耀一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
923 923. 其中,“我的天界寿命一千岁”:这是就他自己投生的那个天众群体,也就是那些三十三天的天人的寿量来说的。因为按人间的计算,一百年是他们的一昼夜;以那样的一昼夜,三十夜是一个月;以那样的一个月,十二个月是一年;以那样的一年,一千年是他们的寿命——换算成人间的计算,就是三千万年又六十个十万年(即三千六百万年)。“以言语所诵”:就是用言语诵出,比如“请尊者们过来,这个座位已经铺好,请坐在这里”等等,以及“尊者们的身体安康吗?住处舒适吗?”等等,以殷勤问候之意仅用言语所说。“以心所转起者”:所谓“这些圣者是善良的梵行者、行法者”等,仅仅是以心所转起的净信而已——他借此显示:并非有任何属于我的东西被舍施。“到此程度”:仅凭这样的话语、仅凭净信。“将以福业而住立”:成为“已作福者”,在天界住立、长时转起;住立时,具足天界诸欲,在那个天众群体中,以天人们的嬉戏,具足五种天界欲乐,拥有、具备之后,令诸根享受而住。其余如前所述。巴利
923. Tattha dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyūti yasmiṃ devanikāye sayaṃ uppanno, tesaṃ tāvatiṃsadevānaṃ āyuppamāṇameva vadati. Tesañhi manussānaṃ gaṇanāya vassasataṃ eko rattidivo, tāya rattiyā tiṃsarattiko māso, tena māsena dvādasamāsiko saṃvaccharo, tena saṃvaccharena sahassasaṃvaccharāni āyu, taṃ manussānaṃ gaṇanāya tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni honti. Vācābhigītanti vācāya abhigītaṃ, ‘‘āgacchantu ayyā, idaṃ āsanaṃ paññattaṃ, idha nisīdathā’’tiādinā, ‘‘kiṃ ayyānaṃ sarīrassa ārogyaṃ, kiṃ vasanaṭṭhānaṃ phāsuka’’ntiādinā paṭisanthāravasena ca vācāya kathitamattaṃ . Manasā pavattitanti ‘‘ime ayyā pesalā brahmacārino dhammacārino’’tiādinā cittena pavattitaṃ pasādamattaṃ, na pana mama santakaṃ kiñci pariccattaṃ atthīti dasseti. Ettāvatāti ettakena evaṃ kathanamattena pasādamattenapi. Ṭhassati puññakammoti katapuñño nāma hutvā devaloke ṭhassati ciraṃ pavattissati, tiṭṭhanto ca dibbehi kāmehi samaṅgībhūto tasmiṃ devanikāye devānaṃ valañjaniyāmeneva dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūto samannāgato hutvā indriyāni paricārento viharatīti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
6. 第一应作天宫的注释。巴利
6. Paṭhamakaraṇīyavimānavaṇṇanā
这座天宫高耸,有宝石柱,是应作天宫。它的来历是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位近事男,带着洗浴用具前往阿致罗筏底河沐浴,回来时看见世尊正走进舍卫城托钵乞食,便上前顶礼,问道:“尊者,有谁邀请您了吗?”世尊默然不语。他明白世尊没有受到邀请,就说:“请世尊慈悲,接受我的供养。”世尊以默然表示应允。于是他把世尊带到自己家中,铺设适合佛陀的座位,请世尊坐下,用精美的饮食供养。世尊吃完饭,为他说了随喜的法,然后离去。其余内容与前一则天宫相似。因此这样说——巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti karaṇīyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko upāsako nhānopakaraṇāni gahetvā aciravatiṃ gantvā nhatvā āgacchanto bhagavantaṃ sāvatthiṃ piṇḍāya pavisantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā evamāha ‘‘bhante kena nimantitā’’ti. Bhagavā tuṇhī ahosi. So kenaci animantitabhāvaṃ ñatvā āha ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavantaṃ attano gehaṃ netvā buddhārahaṃ āsanaṃ paññāpetvā tattha bhagavantaṃ nisīdāpetvā paṇītena annapānena santappesi. Bhagavā katabhattakicco tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sesaṃ anantaravimānasadisaṃ. Tena vuttaṃ –
926 这座天宫高耸,有宝石做的柱子……天女们披着金色的衣饰,正在翩翩起舞。巴利
926. ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
928 你是由于什么样的业,才有这样的容貌?……你的容貌又为什么能照耀一切方向?巴利
928. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
930 那位天子满心欢喜……这是什么样的业所带来的果报。巴利
930. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
有智慧的人、能明辨的人,应当去做那些该做的善行;
在正行于道的诸佛那里,所布施的会得到大果报。巴利
‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu buddhesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
佛陀确实是为了我的利益,才从阿兰若来到村庄。
我是在哪里让心生起净信,从而投生到三十三天的呢?巴利
‘‘Atthāya vata me buddho, araññā gāmamāgato; Kattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
933 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。巴利
933. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
931 在这里,“具慧者”就是指有智慧的人。“了知者”就是指清楚知道什么对自己有利、什么对自己不利的人。“正行者”就是指走在正确修行道路上的人。“觉者”就是指正等正觉的诸佛。巴利
931. Tattha paṇḍitenāti sappaññena. Vijānatāti attano hitāhitaṃ jānantena. Sammaggatesūti sammāpaṭipannesu, buddhesūti sammāsambuddhesu.
932 “Atthāya”的意思是“为了利益”,或者“为了增长”。“Arañña”是指从住处来说,这里说的是祇园。“Tāvatiṃsūpago”是指以投生的方式到了三十三天众,或者投生到三十三天界。剩下的内容,按照前面说的方式理解就好。巴利
932.Atthāyāti hitāya, vuḍḍhiyā vā. Araññāti vihārato, jetavanaṃ sandhāya vadati . Tāvatiṃsūpagoti tāvatiṃsadevakāyaṃ, tāvatiṃsabhavanaṃ vā uppajjanavasena upagato. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 第二应作天宫的注释巴利
7. Dutiyakaraṇīyavimānavaṇṇanā
第七座天宫和第六座天宫一样。只是在那里,是一位近事男把食物供养给世尊;在这里,则是供养给某位长老的。其余的解说方式相同。因此说道——巴利
Sattamavimānaṃ chaṭṭhavimānasadisaṃ. Kevalaṃ tattha upāsakena bhagavato āhāro dinno, idha aññatarassa therassa. Esaṃ vuttanayameva. Tena vuttaṃ –
这座宝石柱天宫高耸而立,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里吃、喝、咀嚼,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
937 你因为什么而有这样的色?……你的色遍照一切方。巴利
937. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
“ 那位天子满心欢喜……中略……这就是他所造之业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
有智慧的人应当知道去做那些能带来福报的事。
在正行具足的比丘们当中,布施能带来大果报。巴利
‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu bhikkhūsu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
这位比丘确实是为了我的利益,才从阿兰若来到村庄。
在那里令心得清净信乐,我便往生三十三天。巴利
‘‘Atthāya vata me bhikkhu, araññā gāmamāgato; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
942 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。巴利
942. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
8. 第一针天宫的注释巴利
8. Paṭhamasūcivimānavaṇṇanā
这座天宫高耸的宝柱天宫,就是针天宫。它的来历是什么呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时,尊者舍利弗要缝制袈裟,正好需要一根针。他在王舍城托钵乞食时,来到一位铁匠的家门口,站在那里。铁匠看见他,问道:“尊者,您需要什么?”尊者说:“我要缝制袈裟,需要一根针。”铁匠心怀净信,拿了两根已经做好的针送给他,并说:“尊者,以后如果还需要针,请告诉我。”说完,他五体投地礼拜。长老为他随喜祝福后便离开了。后来,铁匠命终,往生到三十三天。那时,尊者大目犍连在天界游历,以这些偈颂向那位天子问道:巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti sūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena āyasmato sāriputtassa cīvarakammaṃ kātabbaṃ hoti, attho ca hoti sūciyā. So rājagahe piṇḍāya caranto kammārassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā kammāro āha ‘‘kena, bhante, attho’’ti? ‘‘Cīvarakammaṃ kātabbaṃ atthi, sūciyā attho’’ti. Kammāro pasannamānaso katapariyositā dve sūciyo datvā ‘‘punapi, bhante, sūciyā atthe sati mama ācikkheyyāthā’’ti vatvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Thero tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Atha āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ devaputtaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
“ 这座天宫高耸,宝柱耸立……
你的色光明亮,遍照一切方向。”巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
948 那位天子很满意……(中略)……“这是彼业之果报。”巴利
948. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
所布施的不会失去;若能布施,那才更好。
所施之针,唯针更胜。巴利
‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, yañceva dajjā tañceva seyyo; Sūci dinnā sūcimeva seyyo.
“ 因为那个,我才有这样的容貌……
我的色相在一切方向都放光。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
949 在这里,所谓“他布施什么”,是指他布施的是什么样的应施之物。“那并不会成为那样”,是说果报并不会跟所施之物一模一样。实际上,因为福田殊胜和内心殊胜,果报会比所施之物广大得多、殊胜得多。所以,“无论布施什么,那布施本身就更殊胜”,意思是:只要是现有的东西,拿去布施,那布施本身就更殊胜;对任何没有过失的应施之物来说,仅仅布施这件事本身就更殊胜。为什么?因为“我布施了针,针本身就更为殊胜”——对我而言,仅仅是布施针这件事,就已经成了更殊胜的善行,我就是因此才得到了这样的成就。这就是这段话的意思。巴利
949. Tattha yaṃ dadātīti yādisaṃ deyyadhammaṃ dadāti. Na taṃ hotīti tassa tādisameva phalaṃ na hoti. Atha kho khettasampattiyā ca cittasampattiyā ca tato vipulataraṃ uḷāratarameva phalaṃ hoti. Tasmā yañceva dajjā tañceva seyyoti yaṃkiñcideva vijjamānaṃ dajjā dadeyya, tañceva tadeva seyyo, yassa kassaci anavajjassa deyyadhammassa dānameva seyyo, kasmā? Mayā hi sūci dinnā sūcimeva seyyo, sūcidānameva mayhaṃ seyyaṃ jātaṃ, yato ayamīdisī sampatti laddhāti adhippāyo.
9. 第二针天宫注释巴利
9. Dutiyasūcivimānavaṇṇanā
“高耸如柱”说的是第二个针天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城有一个做针的工匠,为了参观精舍而去了竹林精舍。在那里,他看见一位比丘在竹林中用针缝僧衣,就把针和针盒一起布施给了他。其余一切都和前面说的一样。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dutiyasūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī eko tunnakārako vihārapekkhako hutvā veḷuvanaṃ gato. Tattha aññataraṃ bhikkhuṃ veḷuvane katasūciyā cīvaraṃ sibbantaṃ disvā sūcigharena saddhiṃ sūciyo adāsi. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
这座天宫以宝石为柱,高耸宏伟……
你的色相在一切方向都放光——他这样问。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是哪种业的果报?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, purimajātiyā manussaloke.
我看见一位远离尘垢的比丘,内心清净,没有污浊。
我满怀净信,亲手供养了他一根针。巴利
‘‘Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ; Tassa adāsahaṃ sūciṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这一切都和下面说过的完全一样。巴利
Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
10. 第一象天宫注释巴利
10. Paṭhamanāgavimānavaṇṇanā
乘着纯白大象之象,即象天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,来到了三十三天。在那里,他看见一位天子乘着一头全白的大天象,被庞大的随从队伍围绕,以强大的天界威神力在空中行进,光芒照耀一切方向,如同月亮和太阳一样。看见之后,便朝那位天子走去。于是那位天子从象上下来,顶礼具寿大目犍连,合掌站立。接着,长老——巴利
Susukkakhandhaṃabhiruyha nāganti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tattha addasa aññataraṃ devaputtaṃ sabbasetaṃ mahantaṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatā dibbānubhāvena ākāsena gacchantaṃ, sabbā disā cando viya sūriyo viya ca obhāsayamānaṃ. Disvā yena so devaputto tenupasaṅkami. Atha so devaputto tato oruyha āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha thero –
登上极其白净的象王,无过、有牙、有力、极迅捷;
乘着这头善加装饰的殊胜象王,你自虚空而来至此。巴利
‘‘Susukkakhandhaṃ abhiruyha nāgaṃ, akācinaṃ dantiṃ baliṃ mahājavaṃ; Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
象王的两颗象牙上化现出莲花池,池水清澈,莲花盛开。
在天界的莲花丛中,各种乐器一起奏响,这些令人心醉的天女们正在翩翩起舞。巴利
‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā; Padumesu ca tūriyagaṇā pavajjare, imā ca naccanti manoharāyo.
“ 你已经修成了天界的神通,有大威德;你生而为人时,造了什么福德?
你为什么会这样具足炽盛的威德,你的色相又为何能遍照一切方向?”巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他借着称赞对方的成就,顺势问起他以前造过什么业。巴利
Tassa sampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
961 这里,“极为白净的肩背”是指非常白净的背部。那头象王虽然有四只脚、阴囊、口部、两只耳朵和尾巴这些部分,除此之外全身都是白的,但因为背部这一块地方格外洁白鲜明,所以说“极为白净的肩背”。“象”是指天界的象王。“无瑕”是指没有过失,意思是没有斑点、弯曲、污痕等肤色上的缺陷。巴利文里也有“良种”这个词,意思是具备良种的特征。“有牙”是指有宽广美丽的牙齿。“有力”是指有力量、有大势力。“极迅捷”是指极其快速、行走迅速。另外,“乘上”这里应当看作省略了鼻音,说的是“可以乘上、应当骑乘”的意思。其余部分按照前面所说的方式理解即可。巴利
961. Tattha susukkakhandhanti suṭṭhu setakhandhaṃ. Kiñcāpi tassa nāgassa cattāro pādā, vatthikosaṃ, mukhappadeso, ubho kaṇṇā, vāladhīti ettakaṃ muñcitvā sabbo kāyo setova, khandhappadesassa pana sātisayaṃ dhavalataratāya vuttaṃ ‘‘susukkakhandha’’nti. Nāganti dibbaṃ hatthināgaṃ. Akācinanti niddosaṃ , sabalalavaṅkatilakādichavidosavirahitanti attho. ‘‘Ājānīya’’ntipi pāḷi, ājānīyalakkhaṇūpetanti attho. Dantinti vipularuciradantavantaṃ. Balinti balavantaṃ mahābalaṃ. Mahājavanti atijavaṃ sīghagāmiṃ. Puna abhiruyhāti ettha anunāsikalopo daṭṭhabbo, abhiruyhaṃ ārohanīyanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva.
长老这样一问,那位天子就讲起自己造过的业——巴利
Evaṃ pana therena puṭṭho devaputto attanā katakammaṃ kathento –
八朵从花梗上脱落掉下来的花,献给了迦叶大仙。
我满怀净信,亲手把花献到了佛塔上。巴利
‘‘Aṭṭheva muttapupphāni, kassapassa mahesino; Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
因为这样,我才有这样的容貌……(中略)……
我的容貌也照耀一切方所。他用这些偈颂作了回答。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – imāhi gāthāhi byākāsi;
这句话的意思是:过去,我得到八朵已经从花梗上脱落、掉在树根处的茉莉花,把它们捡起来后,怀着清净的信心,为了供养而将它们献上,献给了那座高一由旬的迦叶正自觉佛金塔。巴利
Tassattho – ahaṃ pubbe kassapasammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe vaṇṭato muccitvā gacchamūle patitāni aṭṭha muttapupphāni labhitvā tāni gahetvā pūjanavasena pasannacitto hutvā abhiropesiṃ pūjesiṃ.
据说,过去迦叶正自觉者般涅槃后,人们建起了一座高一由旬的金塔。那时,迦尸国国王基基带着随从,还有城里人、市镇人、乡下人,天天都用花来供养。因为大家都这样做,花就变得很贵,也很难找到。当时有一个近事男,在花鬘街上走来走去,想用一枚咖哈巴那买一朵花也买不到,就拿了八枚咖哈巴那,走到花园里,对花鬘师说:“用这八枚咖哈巴那,给我八朵花。”花鬘师说:“尊者,没有花了,都已经仔细检视并摘取走了。”近事男说:“让我自己看看再拿。”花鬘师说:“既然这样,你就进园里去找吧。”他进园寻找,捡到了八朵掉在地上的花,就对花鬘师说:“朋友,把钱拿去吧。”花鬘师说:“这是靠你的福报才得到的,我不收这些钱。”近事男说:“我不能不付钱就拿花来供养世尊。”于是把钱放在花鬘师面前,拿了花,走到塔院,以清净欢喜的心作了供养。他后来命终,转生到三十三天,在那里住到寿命尽,又从一个天界到另一个天界,就这样在天界中一再流转;由于那业果的残余,在这次佛陀出世时,他又同样转生到了三十三天。下面所说的“他在那里看见了一位天子”等话,就是针对这件事说的。巴利
Atīte kira kassapasammāsambuddhe parinibbute yojanike kanakathūpe ca kārite saparivāro kikī kāsirājā ca nāgarā ca negamā ca jānapadā ca divase divase pupphapūjaṃ karonti. Tesu tathā karontesu pupphāni mahagghāni dullabhāni ca ahesuṃ. Atheko upāsako mālākāravīthiyaṃ vicaritvā ekamekena kahāpaṇena ekamekampi pupphaṃ alabhanto aṭṭha kahāpaṇāni gahetvā pupphārāmaṃ gantvā mālākāraṃ āha ‘‘imehi aṭṭhahi kahāpaṇehi aṭṭha pupphāni dehī’’ti. ‘‘Natthayyo pupphāni, sammadeva upadhāretvā ocinitvā dinnānī’’ti. ‘‘Ahaṃ oloketvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, ārāmaṃ pavisitvā gavesāhī’’ti. So pavisitvā gavesanto patitāni aṭṭha pupphāni labhitvā mālākāraṃ āha ‘‘gaṇha, tāta, kahāpaṇānī’’ti. ‘‘Tava puññena laddhāni, nāhaṃ kahāpaṇāni gaṇhāmī’’ti āha. Itaro ‘‘nāhaṃ mudhā pupphāni gahetvā bhagavato pūjaṃ karissāmī’’ti kahāpaṇāni tassa purato ṭhapetvā pupphāni gahetvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā pasannacitto pūjaṃ akāsi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā punapi devaloke, punapi devaloketi evaṃ aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto tasseva kammassa vipākāvasesena imasmimpi buddhuppāde tāvatiṃsesuyeva uppajji. Taṃ sandhāya heṭṭhā vuttaṃ ‘‘tattha addasa aññataraṃ devaputta’’ntiādi.
具寿大目犍连来到人间后,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的大众详细开示了法。那场开示对大众很有利益。巴利
Taṃ panetaṃ pavattiṃ āyasmā mahāmoggallāno manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
11. 第二龙天宫注释巴利
11. Dutiyanāgavimānavaṇṇanā
他骑上那头巨大的象,也就是第二象天宫。这件事是怎么来的呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时候,王舍城有一位在家信众,有信心、有净信,稳稳地安住在五戒上,在伍波萨他日受持伍波萨他戒。他在午前按照自己的财力供养比丘们食物,自己吃完饭后,穿上干净的衣服,披上干净的上衣。午后,他多半会让人带上八种饮料,去到精舍,交给比丘僧团,然后到世尊那里听法。他就这样认真恭敬地积累了很多布施和持戒的善行,命终之后投生到三十三天。由于他福德的力量,一头全身纯白、巨大的天界大象出现了。他骑上那头大象,在庞大的眷属众和强大的天界威德围绕下,时常去园林里游乐嬉戏。巴利
Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyhāti dutiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro upāsako saddho pasanno pañcasu sīlesu patiṭṭhito uposathadivasesu uposathasīlaṃ samādiyitvā purebhattaṃ attano vibhavānurūpaṃ bhikkhūnaṃ dānāni datvā sayaṃ bhuñjitvā suddhavatthanivattho suddhuttarāsaṅgo pacchābhattaṃ yebhuyyena aṭṭha pānāni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghassa niyyādetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇāti. Evaṃ so sakkaccaṃ dānamayaṃ sīlamayañca bahuṃ sucaritaṃ upacinitvā ito cuto tāvatiṃsesu uppajji. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbo hatthināgo pāturahosi. So taṃ abhiruyha mahantena parivārena mahantena dibbānubhāvena kālena kālaṃ uyyānakīḷaṃ gacchati.
有一天,他因为知恩报恩的心受到激励,在半夜时分骑上那头天界神象,由庞大的眷属众围绕,心想“我要去礼拜世尊”,便从天界来到人间。他的光芒照亮了整座竹林精舍,然后从象背上下来,走到世尊面前,恭敬礼拜后,合掌站在一边。那时,站在世尊身旁的具寿旺吉萨,得到世尊的允许,用以下偈颂问道:巴利
Athekadivasaṃ kataññutāya codiyamāno aḍḍharattisamaye taṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahatā parivārena ‘‘bhagavantaṃ vandissāmī’’ti devalokato āgantvā kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā hatthikkhandhato oruyha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi . Taṃ bhagavato samīpe ṭhito āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
骑上那头巨大的龙象,通体纯白,是象中最殊胜的。
你被众女子簇拥着,在一座又一座树林间游历。
照亮了所有方向,就像药星一样。巴利
‘‘Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyha, sabbasetaṃ gajuttamaṃ; Vanā vanaṃ anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhato; Obhāsento disā sabbā, osadhī viya tārakā.
969 第969段没有可翻译的巴利文内容。巴利
969.
“ 以何而有如是之色……(中略)
你的色相也照耀着一切方向。”巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在那里,当被问到时,他也只用偈颂来回答。巴利
Tatthā pucchito sopi tassa gāthāhi eva byākāsi.
“ 那位天子满心欢喜,被方耆舍这么一问,
被问到问题,他就回答说这是哪种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, vaṅgīseneva pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔在人中受生为人,曾为具眼者的近事男;
我已远离杀生,于世间亦应远离不与取。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, upāsako cakkhumato ahosiṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ.
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到知足;
我以净信心,恭敬地广施丰盛饮食。巴利
‘‘Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca tuṭṭho ahosiṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“ 因为这样,我才有这样的容貌……
我的色相也照耀着一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在这里没有新的内容,其余部分和上面所说的方式完全一样。巴利
Tattha apubbaṃ natthi, sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
12. 第三象天宫注释巴利
12. Tatiyanāgavimānavaṇṇanā
“是谁以天乘而来?”这是《第三龙天宫》的开篇。它的缘起是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍迦兰陀园。那时,有三位漏尽长老在某个村落住处入雨安居。他们雨安居结束后,完成自恣,心想“我们要去礼敬世尊”,便朝王舍城出发。途中傍晚时分,他们来到某个村子里一位邪见婆罗门的甘蔗田附近,向甘蔗田的看守人问道:“贤友,今天能赶到王舍城吗?”看守人说:“不能,尊者,王舍城离这里还有半由旬,请就在这里住下,明天再走吧。”长老们问:“这里有可以住的地方吗?”看守人说:“没有,尊者,不过我会为你们安排住的地方。”长老们便答应了。巴利
Konu dibbena yānenāti tatiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena tayo khīṇāsavattherā gāmakāvāse vassaṃ upagacchiṃsu. Te vutthavassā pavāretvā ‘‘bhagavantaṃ vandissāmā’’ti rājagahaṃ uddissa gacchantā antarāmagge sāyaṃ aññatarasmiṃ gāmake micchādiṭṭhikabrāhmaṇassa ucchukhettasamīpaṃ gantvā ucchupālaṃ pucchiṃsu ‘‘āvuso, sakkā ajja rājagahaṃ pāpuṇitu’’nti. ‘‘Na sakkā, bhante, ito aḍḍhayojane rājagahaṃ, idheva vasitvā sve gacchathā’’ti āha. ‘‘Atthettha koci vasanayoggo āvāso’’ti? ‘‘Natthi, bhante, ahaṃ pana vo vasanaṭṭhānaṃ jānissāmī’’ti. Therā adhivāsesuṃ.
那位甘蔗看守人就在田里那些还竖着的甘蔗旁边,像搭枝叶凉亭那样,把竹竿绑起来,用甘蔗叶盖好,下面铺上稻草,让一位长老住下。给第二位长老,他用三根甘蔗简单搭了个架子,用草盖好,下面也铺了草垫,让他住下。给另一位长老,他从自己的小屋里抽出两三根竹竿和树枝,用袈裟遮盖起来,做成一个袈裟小帐篷,让他住下。长老们就在那里住了下来。天亮后,他一大早就煮好饭,备好齿木和漱口水,连同甘蔗汁一起供养饭食。长老们吃完,作了随喜祝福。长老们要上路时,他给每人一根甘蔗,心想:“这将成为我的福德。”他跟着长老们走了一小段路,转身返回时,想到自己所做的服务和布施,心中生起了强烈的喜悦和满足。巴利
So ucchūsuyeva yathāṭhitesu sākhāmaṇḍapākārena daṇḍakāni bandhitvā ucchupaṇṇehi chādetvā heṭṭhā palālaṃ attharitvā ekassa therassa adāsi, dutiyassa therassa tīhi ucchūhi daṇḍakasaṅkhepena bandhitvā tiṇena chādetvā heṭṭhā ca tiṇasantharaṃ katvā adāsi, itarassa attano kuṭiyaṃ dve tayo daṇḍake sākhāyo ca nīharitvā cīvarena paṭicchādento cīvarakuṭiṃ katvā adāsi. Te tattha vasiṃsu. Atha vibhātāya rattiyā kālasseva bhattaṃ pacitvā dantakaṭṭhañca mukhodakañca datvā saha ucchurasena bhattaṃ adāsi. Tesaṃ bhuñjitvā anumodanaṃ katvā gacchantānaṃ ekekaṃ ucchuṃ adāsi ‘‘mayhaṃ bhāgo bhavissatī’’ti. So thokaṃ maggaṃ there anugantvā nivattanto attano veyyāvaccañca dānañca ārabbha uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nivatti.
甘蔗田的主人正从对面走来,路上碰见那些正在赶路的比丘,就问他们:“你们从哪里得到甘蔗的?”比丘们回答说:“是看甘蔗的人给的。”那婆罗门听了这话,立刻发怒,心里很不高兴,咬牙切齿,被愤怒完全控制,从看甘蔗的人背后追上去,用棍棒打他,只打了一下就夺去了他的性命。那看甘蔗的人临死时,心里忆念着自己所造的福业,命终之后,投生到善法天众的集会处。依靠那份福业的威力,一头纯白、巨大、殊胜的天界神象也化生出来。巴利
Khettasāmiko pana gacchantānaṃ bhikkhūnaṃ paṭipathena āgacchanto bhikkhū pucchi ‘‘kuto vo ucchu laddhā’’ti? ‘‘Ucchupālakena dinnā’’ti. Taṃ sutvā brāhmaṇo kupito anattamano taṭataṭāyamāno kodhābhibhūto tassa piṭṭhito upadhāvitvā muggarena taṃ paharanto ekappahāreneva jīvitā voropesi. So attanā katapuññakammameva anussaranto kālaṃ katvā sudhammādevasabhāyaṃ nibbatti. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbavaravāraṇo nibbatti.
甘蔗看守人死了的消息传出去以后,他的父母和亲戚朋友都满脸泪水、哭着赶到那个地方,全村的人也全都聚了过来。在那里,他的父母开始为他料理后事。就在那个时候,这位已经转生为天子的甘蔗看守人,骑着一头天界的神象,身边围满了所有乐师,五种乐器一齐奏响,浩浩荡荡的随行队伍簇拥着他,以极大的天界威德从天界降临,在众人面前清晰地显现出身形,停在半空中。这时,人群中一个天生有智慧的人,用下面这些偈颂问他生前所造的福业:巴利
Ucchupālakassa maraṇaṃ sutvā tassa mātāpitaro ceva ñātimittā ca assumukhā rodamānā taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu, sabbe ca gāmavāsino sannipatiṃsu. Tatrassa mātāpitaro sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ khaṇe so devaputto taṃ dibbahatthiṃ abhiruhitvā sabbatāḷāvacaraparivuto pañcaṅgikena tūriyena pavajjamānena mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā devalokato āgantvā tāya parisāya dissamānarūpo ākāse aṭṭhāsi. Atha naṃ tattha paṇḍitajātiko puriso imāhi gāthāhi tena katapuññakammaṃ pucchi –
是谁驾着天界的车乘、骑着全身纯白的大象,
伴着乐音铿锵,于虚空中受人礼赞?巴利
‘‘Ko nu dibbena yānena, sabbasetena hatthinā; Tūriyatāḷitanigghoso, antalikkhe mahīyati.
“ 你是天神,还是乾闼婆,或者是帝释天神富兰陀罗?
我们不知道你是谁,所以想问你:我们怎样才能知道你是谁呢?”巴利
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
他就用这些偈颂,把这件事说明白了:巴利
Sopissa imāhi gāthāhi etamatthaṃ byākāsi –
“ 我不是天神,也不是乾闼婆,也不是帝释天神富兰陀罗。
我是名叫善法的那些天人当中的一位。”巴利
‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro aha’’nti.
合掌殷勤,敬问善法天神:
于人世中造何等业,得生善法天?彼又重问。巴利
‘‘Pucchāma devaṃ sudhammaṃ, puthuṃ katvāna añjaliṃ; Kiṃ katvā mānuse kammaṃ, sudhammaṃ upapajjatī’’ti – punapi pucchi;
如果有人布施甘蔗屋、草屋或衣屋,
把这三者中的任意一种布施出去,就会投生到善法天。他接着又这样解说:巴利
‘‘Ucchāgāraṃ tiṇāgāraṃ, vatthāgārañca yo dade; Tiṇṇaṃ aññataraṃ datvā, sudhammaṃ upapajjatī’’ti. – punapi byākāsi;
976 其中,“被击奏的乐器之声”是指被击奏的五种乐器等天界乐器之声,也就是为了自己而奏出的种种天界乐器之声。“在空中被尊崇”是指站在虚空中,就以虚空中的存在身份,被众多随从加以供养。巴利
976. Tattha tūriyatāḷitanigghosoti tāḷitapañcaṅgitadibbatūriyanigghoso attānaṃ uddissa pavajjamānadibbatūriyasaddo . Antalikkhe mahīyatīti ākāse ṭhatvā ākāsaṭṭheneva mahatā parivārena pūjīyati.
977 977. “你是天神吗?”意思是:你是天神吗?你是什么样的天神呢?“你是乾闼婆吗?”意思是:你是乾闼婆类的天神吗?“或者你是帝释天神、富兰陀罗吗?”意思是:或者,你就是那位因为过去常行布施而被称为“富兰陀罗”的著名帝释天神吗?还是说,你是天王帝释天神呢?在这里,虽然帝释天神和乾闼婆都属于天道,但因为这里把它们单独提出来说,所以应当依照“牛和公牛”那样的道理来理解:这里的“天”这个词,指的是除此之外的其他天神。巴利
977.Devatānusīti devatā nu asi, kiṃ nu tvaṃ devosīti attho. Gandhabboti gandhabbakāyikadevo asīti attho. Adu sakko purindadoti udāhu pure dadātīti ‘‘purindado’’ti vissuto sakko nusi, atha sakko devarājā asīti attho. Ettha ca satipi sakkagandhabbānaṃ devabhāve tesaṃ visuṃ gahitattā gobalibaddhañāyena tadaññadevavācako devasaddo daṭṭhabbo.
978 这时,那位天子想:“回答应该和问题对应。”于是先否定了他们问的天神、乾闼婆或帝释天神身份,接着说明自己是谁,说道:“我不是天神,不是乾闼婆……”等等。其中,“我不是天神”的意思是:你怀疑的任何一种天神,我都不是;我不是乾闼婆,也不是帝释天神。但我是名叫“善法天”的天众中的一员——所谓“善法天神”,是三十三天里的一类天众。据说,那位甘蔗看守人听说了那些天神的福报后,早就把心投向那里并安住了。巴利
978. Atha devaputto ‘‘vissajjanaṃ nāma pucchāsabhāgena hotī’’ti tehi pucchitaṃ devagandhabbasakkabhāvaṃ paṭikkhipitvā attānaṃ ācikkhanto ‘‘namhi devo na gandhabbo’’tiādimāha. Tattha namhi devoti tayā āsaṅkito yo koci devo na homi na gandhabbo na sakko, apica kho sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro ahaṃ, sudhammā devatā nāma tāvatiṃsadevanikāyasseva aññataradevanikāyo. So kira ucchupālo tesaṃ devānaṃ sampattiṃ sutvā pageva tattha cittaṃ paṇidhāya ṭhitoti keci vadanti.
979 Puthu 的意思是“广大”,也就是完整、圆满地去做。这句话是为了说明恭敬地行事等含义才说的。巴利
979.Puthunti mahantaṃ, paripuṇṇaṃ katvāti attho. Sakkaccakiriyādīpanatthañhetaṃ vuttaṃ.
980 天子被问到通往善法天宫的车乘时,就像在讲说变色龙的征兆一样,只抓住眼前所见,宣说自己所修的福业,说出“甘蔗屋”这首偈颂。其中“三中任一施与”的意思是:虽然我施与了三座屋,但以三座中的任何一座,这个意思也能成立,所以天子依此理趣这样说。其余内容很容易理解。巴利
980. Sudhammādevayānaṃ puṭṭho devaputto kakaṇṭakanimittaṃ vadanto viya diṭṭhamattameva gahetvā attanā katapuññaṃ ācikkhanto ‘‘ucchāgāra’’nti gāthamāha. Tattha tiṇṇaṃ aññataraṃ datvāti yadipi mayā tīṇi agārāni dinnāni, tīsu pana aññatarenāti ayamatthopi sijjhatīti nayaggāhena devaputto evamāha. Sesaṃ suviññeyyameva.
他这样回答了对方所问的问题,接着又阐明三宝的功德,与父母互相问候致意之后,就回到了天界。人们听了天子的话,对世尊和比丘僧团生起净信与极大的恭敬,备办了许多布施物品,装满车辆,前往竹林精舍,向以佛陀为首的比丘僧团献上大布施,然后把这件事禀告了世尊。世尊就把那番问答如实讲述了一遍,以那件事作为因缘,详细开示佛法,使他们安立于皈依和戒律之中。他们信心坚定,礼敬世尊之后,回到自己的村庄,在甘蔗看守人死去的地方建了一座精舍。巴利
Evaṃ so tena pucchi tamatthaṃ vissajjetvā ratanattayaguṇaṃ pakāsento mātāpitūhi saddhiṃ sammodanaṃ katvā devalokameva gato. Manussā devaputtassa vacanaṃ sutvā bhagavati bhikkhusaṅghe ca sañjātapasādabahumānā bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā sakaṭānaṃ pūretvā veḷuvanaṃ gantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthu taṃ pavattiṃ ārocayiṃsu. Satthā taṃ pucchāvissajjanaṃ tatheva vatvā tameva atthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vitthārena dhammaṃ desetvā te saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te ca patiṭṭhitasaddhā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmaṃ upagantvā ucchupālassa mataṭṭhāne vihāraṃ kārayiṃsūti.
13. 小战车天宫注释巴利
13. Cūḷarathavimānavaṇṇanā
持强弓者的天宫,说的是小拉车天宫。它的来历是怎样的呢?世尊般涅槃后,人们分舍利,在各处为导师建塔供奉。当时以大迦叶长老为首,为了结集法,挑选并召集了声闻弟子;直到雨安居前,他们为了观察所应度化的人,各自带着自己的徒众住在各处。具寿玛哈咖佳亚那住在边地的一处山林寂静处。那时,在阿沙卡国的波咤厘城,阿沙卡王治理国家。他第一王后所生的儿子名叫善生,年满十六岁,因为继母王后的逼迫,被父王逐出国土,进入林野,依靠林中修行的人住在森林里。据说他曾在迦叶世尊的教法中出家,只停留在持戒的层面,以凡夫的身份命终后,投生到三十三天,在那里住满寿命,此后一再辗转于善趣。在现在这位佛陀出世、世尊证得正自觉后的第三十年,他投生在阿沙卡国阿沙卡王第一王后的腹中,取名为“善生”,在庞大的眷属围绕中长大。巴利
Daḷhadhammānisārassāti cūḷarathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāgaṃ katvā tattha tattha satthu thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu mahākassapattherappamukhesu dhammaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu sāvakesu yāva vassūpagamanā veneyyāpekkhāya attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā mahākaccāyano paccantadese aññatarasmiṃ araññāyatane viharati. Tena samayena assakaraṭṭhe potalinagare assakarājā rajjaṃ kāreti, tassa jeṭṭhāya deviyā putto sujāto nāma kumāro soḷasavassuddesiko kaniṭṭhāya deviyā nibandhanena pitarā raṭṭhato pabbājito araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya araññe vasati. So kira kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā sīlamatte patiṭṭhito puthujjanakālakiriyaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparāparaṃ sugatiyaṃyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde bhagavato abhisambodhito tiṃsavasse assakaraṭṭhe assakarañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, ‘‘sujāto’’tissa nāmaṃ ahosi. So mahantena parivārena vaḍḍhati.
他的母亲去世后,国王又把另一位公主立为第一王后。这位王后后来也生了一个儿子。国王看到她的儿子,心生欢喜,就对她说:“贤后,你想要什么恩赏,尽管说吧。”于是给了她一个恩赏。她领了这个恩赏,记在心里。等到善生王子满十六岁时,她就对国王说:“陛下,您当初看到我的儿子时满心欢喜,赐给了我恩赏,现在请兑现吧。”国王说:“王后,你拿去吧。”她说:“请把王国给我的儿子。”国王斥责道:“滚,贱婢!我的长子善生王子还好好地在着,如同天子一般,你怎么说出这种话?”王后一再纠缠,却始终得不到允许。有一天她说:“陛下,如果您坚守诺言,那就请兑现吧。”国王心想:“我当初没仔细考虑就给了她这个恩赏,现在她却这样逼我。”心里很后悔,便把善生王子叫来,把事情告诉他,流下了眼泪。王子看到父亲悲伤,自己也心生忧苦,流着泪说:“父王,请允许我,我要到别处去。”国王听了,说:“我给你另建一座城,你住那里吧。”王子不愿意。国王又说:“我派人送你去和我交好的国王那里。”他也不答应。他只是说:“父王,我要去林野。”国王拥抱儿子,亲吻他的头顶,说:“等我死后,你再回来继承王位。”然后就让他离开了。巴利
Tassa pana mātari kālakatāya rājā aññaṃ rājadhītaraṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Sāpi aparena samayena puttaṃ vijāyi. Tassā rājā puttaṃ disvā pasanno ‘‘bhadde, tayā icchitaṃ varaṃ gaṇhāhī’’ti varaṃ adāsi. Sā gahitakaṃ katvā ṭhapetvā yadā sujātakumāro soḷasavassuddesiko jāto, tadā rājānaṃ āha ‘‘deva, tumhehi mama puttaṃ disvā tuṭṭhacittehi varo dinno, taṃ idāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, devī’’ti . ‘‘Mayhaṃ puttassa rajjaṃ dethā’’ti. ‘‘Nassa, vasali, mama jeṭṭhaputte devakumārasadise sujātakumāre ṭhite kasmā evaṃ vadasī’’ti paṭikkhipi. Devī punappunaṃ nibandhanaṃ karontī manaṃ alabhitvā ekadivasaṃ āha ‘‘deva, yadi sacce tiṭṭhasi, dehi evā’’ti. Rājā ‘‘anupadhāretvā mayā imissā varo dinno, ayañca evaṃ vadatī’’ti vippaṭisārī hutvā sujātakumāraṃ pakkositvā tamatthaṃ ārocetvā assūni pavattesi. Kumāro pitaraṃ socamānaṃ disvā domanassappatto assūni pavattetvā ‘‘anujānāhi, deva, ahaṃ aññattha gamissāmī’’ti āha. Taṃ sutvā raññā ‘‘aññaṃ te nagaraṃ māpessāmi, tattha vaseyyāsī’’ti vutte kumāro na icchi. ‘‘Mama sahāyānaṃ rājūnaṃ santike pesessāmī’’ti ca vutte tampi nānujāni. Kevalaṃ ‘‘deva, araññaṃ gamissāmī’’ti āha. Rājā puttaṃ āliṅgitvā sīse cumbitvā ‘‘mamaccayena idhāgantvā rajje patiṭṭhahā’’ti vatvā vissajjesi.
他进入林野,依靠林居者而住。有一天,他去猎鹿。过去在沙门时期的一位最好的朋友——一位天子,出于想利益他的心,化作鹿的样子引诱他,让他一路奔跑,来到尊者玛哈咖佳亚那住处附近后,就消失不见了。他心想:“我现在就抓住这只鹿。”于是追过去,到了长老的住处,却看不见那只鹿,只看见长老坐在叶屋外面,便走到他身边,倚着弓的一端站着。长老看着他,从一开始就知道了他全部的经历,为了帮助他,就装作不知道,做出接纳他的样子,说道:巴利
So araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya vasanto ekadivasaṃ migavaṃ gato. Tassa samaṇakāle sahāyavaro eko devaputto hitesitāya migarūpena taṃ palobhento dhāvitvā āyasmato mahākaccāyanassa vasanaṭṭhānasamīpaṃ patvā antaradhāyi. So ‘‘imaṃ migaṃ idāni gaṇhissāmī’’ti upadhāvanto therassa vasanaṭṭhānaṃ patvā taṃ apassanto bahi paṇṇasālāya theraṃ nisinnaṃ disvā tassa samīpe cāpakoṭiṃ olubbha aṭṭhāsi. Thero taṃ oloketvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ tassa pavattiṃ ñatvā anuggaṇhanto ajānanto viya saṅgahaṃ karonto –
“ 汝倚上等木材之硬弓,立于此;
汝是刹帝利王族,抑或林中游猎之人?”巴利
‘‘Daḷhadhammā nisārassa, dhanuṃ olubbha tiṭṭhasi; Khattiyo nusi rājañño, adu luddo vanecaro’’ti. –
他问。其中,daḷhadhammā 是指硬弓。所谓硬弓,就是有两千力强度的弓。所谓两千力,是说把弦上好、系上铅块等重物后,握住弓身,把弓举到约一支箭那么高时,重物就离开地面。nisārassa 是指无上精华、最殊胜精华之树所做的弓,意思是用更上等木材做的弓。olubbha 是指靠住、按住。rājañño 是指王子。vanecaro 是指林中行者。巴利
Pucchi. Tattha daḷhadhammāti daḷhadhanu. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati. Dvisahassathāmanti ca yassa āropitassa jiyāya baddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Nisārassāti niratisayasārassa visiṭṭhasārassa rukkhassa dhanuṃ, sāratararukkhamayaṃ dhanunti attho. Olubbhāti sannirumbhitvā. Rājaññoti rājakumāro. Vanecaroti vanacaro.
于是,他表明自己的身份——巴利
Atha so attānaṃ āvikaronto –
尊者,我乃阿萨卡王之子,栖居林间之人;
比丘,我以名相告:众人称我为善生。巴利
‘‘Assakādhipatissāhaṃ, bhante putto vanecaro; Nāmaṃ me bhikkhu te brūmi, sujāto iti maṃ vidū.
“ 我寻找鹿,进入大森林;
不见那鹿,见到你后,我站住了。”巴利
‘‘Mige gavesamānohaṃ, ogāhanto brahāvanaṃ; Migaṃ tañceva nāddakkhiṃ, tañca disvā ṭhito aha’’nti. –
他说。其中,“阿湿迦之主”指阿湿迦国的统治者,也就是阿湿迦王。“比丘”是在称呼长老。“寻找鹿”是指寻找鹿、野猪之类的猎物,意思就是正在打猎。巴利
Āha. Tattha assakādhipatissāti assakaraṭṭhādhipatino assakarājassa. Bhikkhūti theraṃ ālapati. Mige gavesamānoti migasūkarādike gavesanto, migavaṃ carantoti attho.
长老听了之后,就跟他寒暄起来——巴利
Taṃ sutvā thero tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto –
你来得正好,大福德者,你的到来真是吉祥。
从这里取水,把你的双脚洗一洗吧。巴利
‘‘Svāgataṃ te mahāpuñña, atho te adurāgataṃ; Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.
这清凉的饮用水,是从山洞里取来的;
王子啊,喝了它之后,就坐到敷具上吧。巴利
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Rājaputta tato pitvā, santhatasmiṃ upāvisā’’ti. – āha;
984 这里,“adurāgata”是指没有艰难到来的过失,意思是:大福德者,你来到这里真是善来,对你来说根本不存在任何艰难到来,而且能让您和我都生起欢喜喜悦,这就是它的用意。也有版本写作“adhunāgata”,意思是现在到来。巴利
984. Tattha adurāgatanti durāgamanavajjitaṃ, mahāpuñña, te idhāgamanaṃ svāgataṃ, na te appakampi durāgamanaṃ atthi tuyhañca mayhañca pītisomanassajananatoti adhippāyo. ‘‘Adhunāgata’’ntipi pāṭho, idāni āgamananti attho.
985 坐在敷具上:没有直接坐在无铺垫的地上,而是坐在某个草垫上。巴利
985.Santhatasmiṃ upāvisāti anantarahitāya bhūmiyā anisīditvā amukasmiṃ tiṇasanthārake nisīdāti.
于是王子接受了长老的问候,说道:巴利
Tato rājakumāro therassa paṭisanthāraṃ sampaṭicchanto āha –
大牟尼啊,你的话语真是善美,又悦耳动听。
您的话语没有过失、富有意义、悦耳动听,您是经过思量之后才说出其中含义的。巴利
‘‘Kalyāṇī vata te vācā, savanīyā mahāmuni; Nelā atthavatī vaggu, mantvā atthañca bhāsasi.
“ 你在林中安住,有什么喜乐?牛王般的牟尼啊,请回答我的提问。
听了您的话之后,我们愿意好好去实践那些有利益、合乎法的语句。”巴利
‘‘Kā te rati vane viharato, isinisabha vadehi puṭṭho; Tava vacanapathaṃ nisāmayitvā, atthadhammapadaṃ samācaremase’’ti.
986 在这里,“善美”就是美好、庄严。“堪闻”是值得听闻。“无过失”是没有瑕疵。“具义”是与义相应,具备现世利益等种种利益。“悦耳”是甜美动听。“思量”是了知之后,用智慧去判定。“义”是不偏离义,能带来纯粹的利益。巴利
986. Tattha kalyāṇīti sundarā sobhanā. Savanīyāti sotuṃ yuttā. Nelāti niddosā. Atthavatīti atthayuttā diṭṭhadhammikādinā hitena upetā. Vaggūti madhurā. Mantvāti jānitvā paññāya paricchinditvā. Atthanti atthato anapetaṃ ekantahitāvahaṃ.
987 在众牟尼之中,他像良种牛一样出众,所以称为“牟尼中的牛王”。所谓“语道”,就是言语。言语本身就是达成义理的途径,因此被称为“语道”。我们应当践行带来利益的法句:我们应当遵行那在现世和来世都能带来利益的戒等法聚。巴利
987.Isinisabhāti isīsu nisabha ājānīyasadisa. Vacanapathanti vacanaṃ. Vacanameva hi atthādhigamassa upāyabhāvato ‘‘vacanapatha’’nti vuttaṃ. Atthadhammapadaṃsamācaremaseti idha ceva samparāye ca atthāvahaṃ sīlādidhammakoṭṭhāsaṃ paṭipajjāmase.
现在,长老宣说自己那与他相称的正行道——巴利
Idāni thero attano sammāpaṭipattiṃ tassa anucchavikaṃ vadanto –
不伤害一切众生,王子啊,是我们所喜欢的。
远离偷盗、邪淫,也远离饮酒。巴利
‘‘Ahiṃsā sabbapāṇīnaṃ, kumāramhāka ruccati; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārati.
厌离、正行、多闻、知恩,
此诸法于现世即得称扬,值得赞叹。巴利
‘‘Ārati samacariyā ca, bāhusaccaṃ kataññutā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, dhammā ete pasaṃsiyā’’ti. – āha;
989 在这里,“远离与平等行”:就是像前面所说的,远离恶法、避开恶法,以及身平等之类的平等行。“多闻”:就是对教法的广学多闻。“知恩”:就是知道别人对自己所给的帮助。“应被希求”:就是应当被那些想利益人的善男子从各方面所期待。“这些法”:就是所说的不害等法。“应被赞叹”:就是应当被智者赞叹。巴利
989. Tattha ārati samacariyā cāti yathāvuttā ca pāpadhammato ārati, paṭivirati kāyasamatādisamacariyā ca. Bāhusaccanti pariyattibāhusaccaṃ. Kataññutāti parehi attano katassa upakārassa jānanā. Pāsaṃsāti atthakāmehi kulaputtehi pakārato āsaṃsitabbā. Dhammā eteti ete yathāvuttā ahiṃsādidhammā. Pasaṃsiyāti viññūhi pasaṃsitabbā.
长老这样对他说了适合他的正行道之后,用未来分智观察寿行,看到“只剩五个月了”,就让他生起紧迫感,为了使他坚定地安立在正行道中,说了这首偈颂:巴利
Evaṃ thero tassa anucchavikaṃ sammāpaṭipattiṃ vatvā anāgataṃsañāṇena āyusaṅkhāre olokento ‘‘pañcamāsamattamevā’’ti disvā taṃ saṃvejetvā daḷhaṃ tattha sammāpaṭipattiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ imaṃ gāthamāha –
“ 死亡就在你眼前,只剩五个月了。
王子,你要明白,救自己脱身吧。”巴利
‘‘Santike maraṇaṃ tuyhaṃ, oraṃ māsehi pañcahi; Rājaputta vijānāhi, attānaṃ parimocayā’’ti.
在这里,“使自己解脱”的意思是:把自己从恶趣的苦里救出来。巴利
Tattha attānaṃ parimocayāti attānaṃ apāyadukkhato mocehi.
于是王子为了寻求自己解脱的方法,问道:巴利
Tato kumāro attano muttiyā upāyaṃ pucchanto āha –
“ 我该去哪个地方,做什么样的事,又该有什么样的男子作为?
或者,我以什么明而能成为不老不死呢?”巴利
‘‘Katamaṃ svāhaṃ janapadaṃ gantvā, kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ; Kāya vā pana vijjāya, bhaveyyaṃ ajarāmaro’’ti.
在这里,问“katamaṃ svāhaṃ”就是问“katamaṃ su ahaṃ”,意思是“到底是哪一个呢?”接着“kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ”是省略了动词的说法,补全就是“做了什么业、又做了什么男子该做的事之后”。“porisaṃ”指的就是男子应做的事。巴利
Tattha katamaṃ svāhanti katamaṃ su ahaṃ, katamaṃ nūti attho. Kiṃ kammaṃ kiñca porisanti katvāti vacanaseso. Porisanti purisakiccaṃ.
于是,长老为了给他讲法,说了这些偈颂:巴利
Tato thero tassa dhammaṃ desetuṃ imā gāthāyo avoca –
并不存在那样的处所、业、明和人的努力……
凡人去到那里之后,就能不老不死,王子啊。巴利
‘‘Na vijjate so padeso, kammaṃ vijjā ca porisaṃ; Yattha gantvā bhave macco, rājaputtājarāmaro.
拥有大量财富、丰厚受用,还有统治国土的刹帝利们;
他们拥有丰足的财宝与粮食,却也并非不老不死。巴利
‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.
若你听闻安陀迦文荼诸王子,勇猛、英勇、奋力击敌;
彼等亦皆寿尽而亡,如被摧毁,虽欲永存。巴利
‘‘Yadi te sutā andhakaveṇḍuputtā, sūrā vīrā vikkantappahārino; Tepi āyukkhayaṃ pattā, viddhastā sassatīsamā.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑;
这些人以及其他依出身立名者,同样不能免于老与死。巴利
‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.
那些转诵梵天所思维的六支咒术之人;
这些人和其它有明的人,也一样不能免于老和死。巴利
‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ; Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.
那些仙人内心寂静,已调伏、修习苦行;
即便是这些苦行者,时节到来,也会放舍此身。巴利
‘‘Isayo cāpi ye santā, saññatattā tapassino; Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.
“ 阿拉汉们已修习圆满,也所作已办,漏尽。
他们放下这个身体,因为福与罪都已耗尽。”巴利
‘‘Bhāvitattāpi arahanto, katakiccā anāsavā; Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti.
992 在这里,“到了之后”的意思是:去到某个地方,通过身体的动作和其他的方式努力,获得业、明和人的能力,达到之后,就能成为不老不死。巴利
992. Tattha yattha gantvāti yaṃ padesaṃ gantvā kammaṃ vijjaṃ porisañca kāyapayogena itarapayogena ca upagantvā pāpuṇitvā bhaveyya ajarāmaroti attho.
993 从最低限度算起,把百俱胝等数量的财富积攒起来存放着,这些人拥有这样的财富,所以叫大富者。能用三瓮等钱币来开销的庞大财富,这些人拥有,所以叫大受用者。有国者,就是国土的主人,意思是统治着方圆许多由旬国土的人。刹帝利,就是出身刹帝利种姓的人。丰裕财富谷物者,就是积存了大量财富和谷物,积存的财富和谷物足够自己和自己的随从七八年之用的人。然而他们也不免老死,意思是说,他们本身就是受老死支配的,大富等特质也无法阻止老死降临到他们头上。巴利
993. Heṭṭhimakoṭiyā koṭisatādiparimāṇaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ mahantaṃ dhanaṃ etesanti mahaddhanā. Kumbhattayādikahāpaṇaparibbayo mahanto bhogo etesanti mahābhogā. Raṭṭhavantoti raṭṭhasāmikā, anekayojanaparimāṇaṃ raṭṭhaṃ pasāsantāti adhippāyo. Khattiyāti khattiyajātikā. Pahūtadhanadhaññāseti mahādhanadhaññasannicayā, attano parisāya ca sattaṭṭhasaṃvaccharapahonakadhanadhaññasannicayā. Tepi no ajarāmarāti jarāmaraṇadhammā eva, mahaddhanatādīnipi tesaṃ upari nipatantaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkontīti attho.
994 安达卡韦恩都之子:说的是安达卡韦恩都的儿子们,这是大家都知道的。英勇者:就是有力量的人。勇猛者:就是有精进力的人。制胜降伏者:因为他们英勇勇猛,所以能越过、压服并打击敌方的势力。已灭者:就是已经彻底毁灭了。如常住者:从家族世系来说,他们就像日月等常住之物一样,但其实他们也只不过是延续不久的家族世系罢了。这就是这段话的意思。巴利
994.Andhakaveṇḍuputtāti andhakaveṇḍussa puttāti paññātā. Sūrāti sattimanto. Vīrāti vīriyavanto. Vikkantappahārinoti sūravīrabhāveneva paṭisattubalaṃ vikkamma pasayha paharaṇasīlā. Viddhastāti vinaṭṭhā. Sassatīsamāti kulaparamparāya sassatīhi candasūriyādīhi samānā, tepi acirakālapavattakulanvayāti attho.
995 所谓“以出生”,是指凭自己的出生。不过,即使他们的出生更为殊胜,也无法阻止老死。这就是这句话的意思。巴利
995.Jātiyāti attano jātiyā, visiṭṭhatarā pana jātipi nesaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkotīti attho.
996 “咒”是指吠陀。“六支”是指被称作劫波论、语法论、语源论、语音论、韵律论、星象论这六支的六支。“梵天所思维”是指阿塔咖等梵天所思维、以慧眼所见的。巴利
996.Mantanti vedaṃ. Chaḷaṅganti kappabyākaraṇaniruttisikkhāchandovicitijotisatthasaṅkhātehi chahi aṅgehi chaḷaṅgaṃ. Brahmacintitanti brahmehi aṭṭhakādīhi cintitaṃ paññācakkhunā diṭṭhaṃ.
997 内心寂静,就是指身业和语业都已止息。已调伏,就是指心已调伏。苦行者,就是指依靠苦行的人。巴利
997.Santāti upasantakāyavacīkammantā. Saññatattāti saññatacittā. Tapassinoti tapanissitā.
现在,王子说着自己应当做的事——巴利
Idāni kumāro attanā kattabbaṃ vadanto –
“ 大牟尼啊,您说的偈颂善说又有意义;
我已被善说所折服,请您成为我的皈依处。”巴利
‘‘Subhāsitā atthavatī, gāthāyo te mahāmuni; Nijjhattomhi subhaṭṭhena, tvañca me saraṇaṃ bhavā’’ti. –
他说:这里,“我已深为触动”是指,我已经被法的力量之想所打动,进入了信解的状态。“因为善说”是指,因为被很好地宣说。巴利
Āha . Tattha nijjhattomhīti nijjhāpito dhammojasaññāya saññattigato amhi. Subhaṭṭhenāti suṭṭhu bhāsitena.
于是长老教导他,诵出了这首偈颂——巴利
Tato thero taṃ anusāsanto imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 你不要皈依我,要去皈依那一位。
我皈依的就是那位释迦族之子、大雄。”巴利
‘‘Mā maṃ tvaṃ saraṇaṃ gaccha, tameva saraṇaṃ vaja; Sakyaputtaṃ mahāvīraṃ, yamahaṃ saraṇaṃ gato’’ti.
于是王子说道:巴利
Tato rājakumāro āha –
“ 贤友,你们的导师在哪个地方呢?
我也要去见那位无与伦比的胜者。”巴利
‘‘Katarasmiṃ so janapade, satthā tumhāka mārisa; Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti.
接着,长老又说:巴利
Puna thero āha –
“ 在东方国土,有一位出身于甘蔗王族的人;
在那里,曾有一位人中俊杰,而他已经般涅槃了。”巴利
‘‘Puratthimasmiṃ janapade, okkākakulasambhavo; Tatthāsi purisājañño, so ca kho parinibbuto’’ti.
于此,因为相对于长老所坐之处,中印度的东方部分,所以说了“在东方国土”。巴利
Tattha therena nisinnapadesato majjhimadesassa pācīnadisābhāgattā vuttaṃ ‘‘puratthimasmiṃ janapade’’ti.
那位王子听了长老说法后,心里生起清净的信心,就安住在皈依和戒律中。因此说:巴利
Evaṃ so rājaputto therassa dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Tena vuttaṃ –
如果您的导师佛陀还住世的话,尊者;
就算有上千由旬的路,我也要去亲近侍奉。巴利
‘‘Sace hi buddho tiṭṭheyya, satthā tumhāka mārisa; Yojanāni sahassāni, gaccheyyaṃ payirupāsituṃ.
尊者,当你们的导师已经寂灭之后,
我皈依那位已证得涅槃的大雄。巴利
‘‘Yato ca kho parinibbuto, satthā tumhāka mārisa; Nibbutampi mahāvīraṃ, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
“ 我很快远离杀生,在世间避开不与取;
我不喝酒,也不说假话,有自己的妻子就心满意足了。”巴利
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti.
王子这样安住于皈依和戒律之后,长老对他说:“王子,你留在这片林子里没有意义,你活不了多久了,五个月之内就会死去。所以你还是回到你父亲那里去,做布施等种种福德善行,以求往生天界。”说完,就把自己身边所持的舍利交给他,让他离开。王子临走时说:“尊者,我听从您的话,这就回去。也请各位尊者出于慈悲,到那里来看望我。”他得知长老默许后,便顶礼长老、右绕致意,然后前往父王的都城,进入园林,向国王禀报自己已经回来了。巴利
Evaṃ pana taṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitaṃ thero evamāha ‘‘rājakumāra, tuyhaṃ idha araññavāsena attho natthi, na ciraṃ tava jīvitaṃ, pañcamāsabbhantare eva kālaṃ karissasi, tasmā tava pitu santikameva gantvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo bhaveyyāsī’’ti vatvā attano santike dhātuyo datvā vissajjesi. So gacchanto ‘‘ahaṃ, bhante, tumhākaṃ vacanena ito gamissāmi, tumhehipi mayhaṃ anukampāya tattha āgantabba’’nti vatvā therassa adhivāsanaṃ viditvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitu nagaraṃ gantvā uyyānaṃ pavisitvā attano āgatabhāvaṃ rañño nivedesi.
国王听了这话,就带着家眷随从前往园林,拥抱了王子,把他带回后宫,想给他举行灌顶礼。王子说:“大王,我的寿命很短,再过四个月就会死,我要王位有什么用?我想依靠您来修福。”接着便讲述了那位长老的德行,以及三宝的威神力。国王听了以后生起紧迫感,对三宝和长老心生净信,建造了一座大寺院,派使者去尊者玛哈咖佳亚那那里。长老为了利益国王和大众,也就来了。国王和家眷随从远远地就去迎接,请长老进入寺院,用四种资具恭敬地供养承事,并安立在皈依和戒律中。王子也受持戒律,恭敬地侍奉长老和比丘们,布施、听法,四个月过后命终,投生到三十三天。由于他的福德之力,出现了一辆由七宝装饰、七由旬那么大的天车,还有数千天女围绕在他身边。巴利
Taṃ sutvā rājā saparivāro uyyānaṃ gantvā kumāraṃ āliṅgitvā antepuraṃ netvā abhisiñcitukāmo ahosi. Kumāro ‘‘deva, mayhaṃ appakaṃ āyu, ito catunnaṃ māsānaṃ accayena maraṇaṃ bhavissati, kiṃ me rajjena, tumhe nissāya puññameva karissāmī’’ti vatvā therassa guṇaṃ ratanattayassa ca ānubhāvaṃ pavedesi. Taṃ sutvā rājā saṃvegappatto ratanattaye ca there ca pasannamānaso mahantaṃ vihāraṃ kāretvā mahākaccāyanattherassa santike dūtaṃ pāhesi. Theropi rājānaṃ mahājanañca anuggaṇhanto āgacchi. Rājā ca saparivāro dūratova paccuggamanaṃ katvā theraṃ vihāraṃ pavesetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanto saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Kumāro ca sīlāni samādiyitvā theraṃ bhikkhū ceva sakkaccaṃ upaṭṭhahanto dānāni dadanto dhammaṃ suṇanto catunnaṃ māsānaṃ accayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa puññānubhāvena sattaratanapaṭimaṇḍito sattayojanappamāṇo ratho uppajji, anekāni cassa accharāsahassāni parivāro ahosi.
国王为王子举行了遗体供养仪式,又对比丘僧团设了大布施,并对佛塔作了供养。那时大众聚集起来,长老也带着随从来到那个地方。这时,那位天子回顾自己所修的善业,出于感恩之心,心想:“我要去顶礼长老,还要让教法的功德彰显出来。”于是他登上天车,在众多随从的簇拥下显现身形,来到这里,下车后顶礼长老的双足,和父亲互相问候,然后亲近侍奉长老,合掌站立。长老用这些偈颂问他:巴利
Rājā kumārassa sarīrasakkāraṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca mahādānaṃ pavattetvā cetiyassa pūjaṃ akāsi, tattha mahājano sannipati, theropi saparivāro taṃ padesaṃ upagañchi. Atha devaputto attanā katakusalakammaṃ oloketvā kataññutāya ‘‘gantvā theraṃ vandissāmi, sāsanaguṇe ca pākaṭe karissāmī’’ti cintetvā dibbarathaṃ āruyha mahatā parivārena dissamānarūpo āgantvā rathā oruyha therassa pāde vanditvā pitarā saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā theraṃ payirupāsamāno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero imāhi gāthāhi pucchi –
就像千道光芒、极其明亮耀眼的太阳,在天空中依次照亮各个方向;
你的这辆大车也是那样,四周长达七由旬。巴利
‘‘Sahassaraṃsīva yathāmahappabho, disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamaṃ; Tathāpakāro tavāyaṃ mahāratho, samantato yojanasattamāyato.
金板遍覆四周,胸前以珍珠摩尼庄严;
金与银之纹,及琉璃所成、善巧雕琢之纹,皆焕发光彩。巴利
‘‘Suvaṇṇapaṭṭehi samantamotthaṭo, urassa muttāhi maṇīhi cittito; Lekhā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhenti veḷuriyamayā sunimmitā.
这车头是琉璃做成的,这车轭用红色颜料彩绘过;
这些马套着金饰和银饰,看上去很庄严,它们快得像心念一样。巴利
‘‘Sīsañcidaṃ veḷuriyassa nimmitaṃ, yugañcidaṃ lohitakāya cittitaṃ; Yuttā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhanti assā ca ime manojavā.
“ 你站在金车上,稳稳地立着,就像驾着千马战车的帝释天王一样。
我问你这位有名望又善巧的人:你是怎么得到这份殊胜荣耀的?”巴利
‘‘So tiṭṭhasi hemarathe adhiṭṭhito, devānamindova sahassavāhano; Pucchāmi tāhaṃ yasavanta kovidaṃ, kathaṃ tayā laddho ayaṃ uḷāro’’ti.
1007 这里说的“千光者”就是太阳。因为它放射出成千上万道光芒,所以称为“千光者”。“如其大光”是指与它自身的广大相称的光明。就像太阳的圆轮在广大这方面没有能与之相比的光明圆轮一样,它的光芒也是如此。因为它能在一刹那间照亮三大洲并持续安住。所谓“如它在空中行进时照耀四方”,是说它像在空中朝着某个方向运行时那样照耀、闪耀、放光。“如是之相”就是这样的形态。“你的这个”是指属于你的这个。巴利
1007. Tattha sahassaraṃsīti sūriyo. So hi anekasahassaraṃsimantatāya ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuccati. Yathāmahappabhoti attano mahattassa anurūpappabho. Yathā hi mahattena sūriyamaṇḍalena sadisaṃ jotimaṇḍalaṃ natthi, evaṃ pabhāyapi. Tathā hi taṃ ekasmiṃ khaṇe tīsu mahādīpesu ālokaṃ pharantaṃ tiṭṭhati. Disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamanti nabhe ākāse yatheva disaṃ anukkamanto gacchanto yathā yena pakārena bhāti dibbati jotati. Tathāpakāroti tādisākāro. Tavāyanti tava ayaṃ.
1008 用黄金制成的板条,叫做“金带”。从四面完全遮盖,就是四周都盖住。“胸”是指车的胸部,也就是车辕的根部。“纹路”是指用琉璃做成的花环纹、藤蔓纹之类的雕刻纹样。因为这些纹样在金带和银带上都能看到,所以经文说“金与银的”。“令美丽”就是让战车变得光彩夺目。巴利
1008.Suvaṇṇapaṭṭehīti suvaṇṇamayehi paṭṭehi. Samantamotthaṭo samantato chādito. Urassāti uro assa, rathassa uroti ca īsāmūlaṃ vadati. Lekhāti veḷuriyamayā mālākammalatākammādilekhā. Tāsaṃ suvaṇṇapaṭṭesu ca rajatapaṭṭesu ca dissamānattā vuttaṃ ‘‘suvaṇṇassa ca rūpiyassa cā’’ti. Sobhentīti rathaṃ sobhayanti.
1009 “头”是指车辕的顶端。“琉璃所造”就是用琉璃做成的,意思是琉璃宝石所成。“以红色”是指用红宝石,或者任何一种红色宝石。“连接物”是指系缚用的东西;也可以说,“金与银的绳索”就是金制和银制的绳索,也就是锁链。巴利
1009.Sīsanti rathakubbarasīsaṃ. Veḷuriyassa nimmitanti veḷuriyena nimmitaṃ, veḷuriyamaṇimayanti attho. Lohitakāyāti lohitakamaṇinā, yena kenaci rattamaṇinā vā. Yuttāti yojitā, atha vā yottā suvaṇṇassa ca rūpiyassa cāti suvaṇṇamayā ca rūpiyamayā ca yottā, saṅkhalikāti attho.
1010 1010.“安住”:指靠自己的天神通力,把整个这片地方都压伏住之后,稳稳地站在那里。“千乘”:指套着上千匹马的车驾,意思是像帝释天神那样,由一千匹良马牵引的战车。“具荣者”:这是称呼对方的话,意思是拥有荣光的人。“善巧者”:指有善巧智慧的人,或者指精通驾车的人。“此广大的”:意思是这广大而崇高的荣光。巴利
1010.Adhiṭṭhitoti attano deviddhiyā sakalamidaṃ ṭhānaṃ abhibhavitvā ṭhito. Sahassavāhanoti sahassayuttavāhano, sahassaājānīyayuttaratho devānamindo yathāti adhippāyo. Yasavantāti ālapanaṃ, yasassīti attho. Kovidanti kusalañāṇavantaṃ, rathārohane vā chekaṃ. Ayaṃ uḷāroti ayaṃ uḷāro mahanto yasoti adhippāyo.
天子被长老这样一问,就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭho devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,我叫善生,过去曾是国王的儿子。
你出于悲悯,让我安住在自制之中。巴利
‘‘Sujāto nāmahaṃ bhante, rājaputto pure ahuṃ; Tvañca maṃ anukampāya, saññamasmiṃ nivesayi.
他知道我寿命已尽,就把导师的舍利赐给了我。
善生,你供养这个吧,这将会给你带来利益。巴利
‘‘Khīṇāyukañca maṃ ñatvā, sarīraṃ pādāsi satthuno; Imaṃ sujāta pūjehi, taṃ te atthāya hehiti.
我以香和花鬘供养了它(舍利)之后,专心致志;
舍弃了人身之后,我已经投生到欢喜园。巴利
‘‘Tāhaṃ gandhehi mālehi, pūjayitvā samuyyuto; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
“ 在难陀林中,那里可爱怡人,聚集着各种各样的鸟群;
我被天女们簇拥着,在歌舞中尽情欢乐。”巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1012-3 在这里,“身体”指的就是“佛舍利”。“将会是”就是“将是”。“精勤”意思是“好好地精进”,也就是“已精勤、已专注”的意思。巴利
1012-3. Tattha sarīrantī sarīradhātuṃ. Hehitīti bhavissati. Samuyyutoti sammā uyyutto, yuttappayuttoti attho.
天子这样把长老所问的义理讲清楚后,向长老行礼,右绕致敬,辞别父亲,登上车乘,就回到天界去了。长老也把这件事作为说法因缘,向在场的会众详细开示佛法。这次说法让大众得到了很大利益。后来在结集时,长老把自己和天子所说的全部内容,按照当时讲述的原样,禀告给负责结集佛法的比丘们,他们便照此把它收录进结集之中。巴利
Evaṃ devaputto therena pucchitamatthaṃ kathetvā theraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitaraṃ āpucchitvā rathaṃ āruyha devalokameva gato. Theropi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammakathaṃ kathesi. Sā dhammakathā mahājanassa sātthikā ahosi. Atha thero taṃ sabbaṃ attanā ca tena ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ ārocesi, te ca taṃ tathā saṅgahaṃ āropesunti.
14. 大车天宫的注释巴利
14. Mahārathavimānavaṇṇanā
套着千匹骏马、以马为驾的“华美”——这就是大车天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,在三十三天中,有一位名叫牧牛的天子从自己的天宫出来,登上一辆套着千匹马的巨大天车,被庞大的眷属围绕,以广大的天威神力前往园林娱乐。这时,具寿出现在天子不远处。天子一见到他,便生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到近前,以五体投地礼敬,然后合掌举到头顶,站在一旁。巴利
Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhanti mahārathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavane gopālassa nāma devaputtassa attano vimānato nikkhamitvā sahassayuttaṃ mahantaṃ dibbarathaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānakīḷanatthaṃ gacchantassa avidūre pāturahosi. Taṃ disvā devaputto sañjātagāravabahumāno sahasā rathato oruyha upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsi.
他过去的业是这样的:据说,他曾用金花环供养维巴西世尊,并发愿说:“凭这份福业的力量,愿我生生世世都生有黄金打造的胸饰花环。”发了这个愿之后,他在无数劫里都只在天界善道中轮回。到了迦叶世尊的时代,他投生在基基迦尸王第一王后的胎中,因为如愿得到了金花环,就得名“胸饰花环”。这位公主长得像天女一样,她的老师是一个名叫牧牛的婆罗门。他为迦叶世尊和声闻僧团办了无与伦比的大布施等种种供养。但因为根器还没成熟,他虽然听了导师为他和公主所说的法,却没能证得殊胜的果位,就以凡夫之身去世了。凭着所积福德的力量,他转生到三十三天,住在一座方圆百由旬的黄金天宫里,有数千万天女做他的眷属。还出现了一辆七宝所成、套着千匹骏马的天车,车厢彩绘分明,发出的声音柔和悦耳,自身的光芒几乎遮住了日轮,就像一辆天界的骏马宝车。巴利
Tassidaṃ pubbakammaṃ – so kira vipassiṃ bhagavantaṃ suvaṇṇamālāya pūjetvā ‘‘imassa puññassa ānubhāvena mayhaṃ bhave bhave sovaṇṇamayā uracchadamālā nibbattatū’’ti katapaṇidhānāya anekakappesu sugatīsuyeva saṃsarantiyā kassapassa bhagavato kāle kikissa kāsirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattāya yathāpaṇidhānaṃ suvaṇṇamālālābhena ‘‘uracchadamālā’’ti laddhanāmāya devakaññāsadisāya rājadhītāya ācariyo gopālo nāma brāhmaṇo hutvā sasāvakasaṅghassa kassapassa bhagavato asadisadānādīni mahādānāni pavattetvā indriyānaṃ aparipakkabhāvena attānaṃ rājadhītarañca uddissa satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvāpi visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto puthujjanakālakiriyameva katvā yathūpacitapuññānubhāvena tāvatiṃsesu yojanasatike kanakavimāne nibbatti, anekakoṭiaccharāparivāro ahosi, sattaratanamayo cassa sahassayutto suvibhattabhittivicitto siniddhamadhuranigghoso attano pabhāsamudayena avahasanto viya divaṅkaramaṇḍalaṃ dibbo ājaññaratho nibbatti.
他在那里尽享天寿,受用天界福乐之后,便在天界中辗转轮回。值此佛法出世之时,由于彼业的余报,他获得了如前所述的福乐富有,成为一位同样名叫“牧牛”的天子,生于三十三天。正是以此因缘,经中说:“那时,尊者大目犍连……合掌齐顶,恭敬而立。”巴利
So tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena yathāvuttasampattivibhavo gopālo eva nāma devaputto hutvā tāvatiṃsesuyeva nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno…pe… añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsī’’ti.
大目犍连尊者就这样上前去,用这些偈颂问那位站在那里的天子:巴利
Evaṃ pana upasaṅkamitvā ṭhitaṃ taṃ devaputtaṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi pucchi –
登上一辆套着上千匹骏马的华美马车,这辆车装饰着种种图案。
你环绕园林之地巡行,就像富兰陀罗,又像众生之主婆娑婆。巴利
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhaṃ, āruyhimaṃ sandanaṃ nekacittaṃ; Uyyānabhūmiṃ abhito anukkamaṃ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
黄金所造是你的两根车辕,两端与肩木紧密相接;
构造精良、部件凝合,人中雄者所立,光辉如十五夜月。巴利
‘‘Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṃsehi atīva saṅgatā; Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocati pannaraseva cando.
此车覆以黄金网,种种众宝为严饰;
善音与妙音,以执拂尘诸臂而光耀。巴利
‘‘Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṃ, bahūhi nānāratanehi cittito; Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
这些轮毂皆由心意所化现,装点于车乘两轮之间空隙的正中;
这些轮毂以百道纹彩描绘,具足百种光泽,如闪电般明耀闪耀。巴利
‘‘Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā; Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
此车以无数心念为覆,轮辋众多,千辐放光;
其声可闻,音色美妙,宛如五支乐器齐奏。巴利
‘‘Anekacittāvatato ratho ayaṃ, puthū ca nemī ca sahassaraṃsiko; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
头顶之心以宝月严饰,常清净、妙丽、光明;
以金缕极相缀合,如琉璃缕,极为照耀。巴利
‘‘Sirasmiṃ cittaṃ maṇicandakappitaṃ, sadā visuddhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ; Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṃ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
这些骏马是用宝石与明月装饰的,颈如海螺,迅捷善驰,就像梵天一样;
它们高大魁梧,强壮有力,速度极快,心跟随你的意志,就这样跟随着你。巴利
‘‘Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā; Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṃsare.
这些全都四匹一组地套在一起,它们了解你的心意,就这样顺从地奔跑。
它们步伐平稳地拉车前行,性情柔和,不浮躁,这些最上等的骏马满心欢喜。巴利
‘‘Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṃsare; Samaṃ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttamā.
摆荡腾跃,凌空翻坠,奋力抖动着精美的饰物;
其声远闻,宛如五部乐器一齐奏响。巴利
‘‘Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
战车的响声、装饰品的碰撞声,还有马蹄践地的撞击声;
美好的集会中传来声音,乾闼婆的乐音在绚丽的园林里荡漾。巴利
‘‘Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṃsanāya ca; Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane.
她们站在车上,眼睛像母鹿的眼睛一样圆润柔美,睫毛弯弯,带着微笑,说起话来亲切又讨人喜欢。
她身上披着琉璃珠网,皮肤细滑,受到诸天神、乾闼婆与苏罗上首众神的崇敬。巴利
‘‘Rathe ṭhitātā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṃvadā; Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
彼等身披赤绛黄衣,目广眸绯;
族姓良善,身纤笑净,立于车上,合掌恭侍。巴利
‘‘Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā; Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们戴着贝壳臂钏,穿着漂亮的衣服,腰身匀称,大腿和胸部长得好看。
她们手指圆润,面容姣好,十分悦目;站在车上,双手合掌,恭敬地侍立在一旁。巴利
‘‘Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā; Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
其他一些天女有着美丽的发髻,头发均匀分开,光洁明亮;
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们佩戴着耳饰,身上覆满红莲、青莲,佩戴着庄严饰物,周身涂着旃檀心材的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
那些佩戴花环者,被红莲与青莲覆盖,装饰华丽,散发着栴檀木心的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
你脖子上、手上、脚上以及头上的那些饰物,
他们照亮了十方一切处,就像秋天升起的太阳一样光辉灿烂。巴利
‘‘Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse; Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṃ sāradikova bhāṇumā.
狂风劲吹,臂上的花环与装饰物也摇动不已,
发出清净、妙好、庄严之音;此音乃一切智者所应谛听。巴利
‘‘Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca; Muñcanti ghosaṃ ruciraṃ suciṃ subhaṃ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṃ.
在离园林地两由旬半的地方,停着车乘、象和乐器,还有歌声;
天帝,她们用宛如莲叶的手臂弹奏琵琶,让你满心欢喜。巴利
‘‘Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro; Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
在这些众多音色甜美、外形悦人的琵琶正被弹奏时,少女们心底涌起喜悦;
她们极其优美地回旋起舞,那些在莲花中受过训练的少女们。巴利
‘‘Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ; Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.
当歌声与乐器声响起,这些舞蹈也一同和谐交融,
天女们在那里跳舞,她们的光彩从两边照耀,是殊胜的女子。巴利
‘‘Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato; Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.
众乐齐鸣将你唤醒,你在人间欢喜受敬,如执金刚杵的帝释。
在这众多音声婉转、形貌悦人的琵琶声中,心底涌起的欢欣在你心中荡漾。巴利
‘‘So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva; Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ.
你过去世生为人时,自己曾造过什么业?
你受持的是哪一种伍波萨他?你欢喜奉行的是什么法行和誓愿?巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā; Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasi, kaṃ dhammacariyaṃ vatamābhirocayi.
此非微劣业行所感,亦非往昔善持伍波萨他之果;
唯你神通威力广大,辉耀天众,赫然独胜。巴利
‘‘Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā; Iddhānubhāvo vipulo ayaṃ tava, yaṃ devasaṅghaṃ abhirocase bhusaṃ.
“ 此是汝布施之果,或持戒之果,
亦合掌之业的果报;我今问汝,愿汝为我说之。”巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
1015 在这里,“千连结”是指与千相连,或者千被连结、装配在它上面,所以叫“千连结”。那么这千到底属于谁呢?因为紧接着说的是“马乘”,所以可以理解这里指的就是马。马是它的运载工具,所以叫“马乘”。不过有些论师把“千连结马乘”省略鼻音,当成一个复合词来解释;按这种说法,意思就可以理解为像马乘一样的运载工具,也就是千连结的马乘,或者说连结千匹马的乘具。另一些人则说“千连结”是指与千匹天马相连。“sandananti rathaṃ”是指车。“Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ”是指有许多种、种种不同装饰的。“Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe”是指在园林地附近。因为观待“abhito”这个词,这个业格是用于属格之义。不过有些论师也读作“uyyānabhūmyā”,他们是不顾文法规则而这样读的。“Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho”是指:前行之时,如众生之主一般的帝释天神、婆薮天,你光辉照耀,这是关联。巴利
1015. Tattha sahassayuttanti sahassena yuttaṃ, sahassaṃ vā yuttaṃ yojitaṃ etasminti sahassayuttaṃ. Kassa panetaṃ sahassanti? ‘‘Hayavāhana’’nti anantaraṃ vuccamānattā hayānanti ayamattho viññāyateva. Hayā vāhanaṃ etassāti hayavāhanaṃ. Keci pana ‘‘sahassayuttahayavāhana’’nti anunāsikalopaṃ ekameva samāsapadaṃ katvā vaṇṇenti, etasmiṃ pakkhe hayavāhanaṃ viya vāhananti attho yujjati. Hayavāhanasahassayuttaṃ yuttahayavāhanasahassanti hi attho. Apare pana ‘‘sahassayuttanti sahassadibbājaññayutta’’nti vadanti. Sandananti rathaṃ. Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ. Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe. ‘‘Abhito’’ti hi padaṃ apekkhitvā sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ. Keci pana ‘‘uyyānabhūmyā’’tipi paṭhanti, te saddanayampi anupadhārentā paṭhanti. Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho.
1016 这辆车是纯金打造的。它是你的。车两边的栏楯,就是车厢左右两侧的围栏。为了让车显得庄严,也为了保护站在车上的人,人们在车厢两边做出围栏一样的围护;在这围护前部的两侧,一直到车辕那里,有一段适合用手抓握的车身部件,这里所说的“kubbara”指的就是它,所以说“ubho”(两边)。在其他地方,则把车辕叫做“kubbara”。“phalehi”是指车轭支撑处左右两侧的边缘,这里把边缘叫做“phala”。“aṃsehi”是指依托于栏楯与侧板上的下部肩(heṭṭhimaaṃsa)。“atīva saṅgatā”是指极为善巧地密合,触感佳好,无有间隙。这里是把能工巧匠所造、著名的车上所能见到的殊胜之处,加在它上面来说的。而那辆车因为不是人工所造,是自然生成、非造作的,所以对任何人来说都毫无拼接的痕迹。“sujātagumbā”是指善巧安立的柱群。凡是紧挨着栏楯而立、具有善巧安立的柱节等种种部件的柱群,就依照它们而说“sujātagumbā”。“naravīraniṭṭhitā”是指像由工匠师完成的一样。工匠师们不顾自己身体的疲劳,以精进之力善加考察技艺,因此在人中是具精进者,这里就称为“naravīrā”。或者“naravīrā”是对天子的称呼。“niṭṭhitā”是指已完成、圆满具足殊胜庄严。也有“naravīranimmitā”的读法,意思是由人中具坚定者所造作的一样。由于具有这样的车厢,这辆车对你来说光辉灿烂。像什么呢?就像第十五日的月亮,如在白分第十五日圆满之时的那月亮一样。巴利
1016.Sovaṇṇamayāti suvaṇṇamayā. Teti tava. Rathakubbarā ubhoti rathassa ubhosu passesu vedikā. Yo hi rathassa sobhanatthañceva upari ṭhitānaṃ guttatthañca ubhosu passesu vedikākārena parikkhepo karīyati, tassa purimabhāge ubhosu passesu yāva rathīsā, tāva hatthehi gahaṇayoggo rathassa avayavaviseso, idha so eva kubbaroti adhippeto. Tenevāha ‘‘ubho’’ti. Aññattha pana rathīsā kubbaroti vuccati. Phalehīti rathūpatthambhassa dakkhiṇavāmabhedehi dvīhi phalehi, pariyantāvettha phalāti vuttā. Aṃsehīti kubbaraphale patiṭṭhitehi heṭṭhimaaṃsehi. Atīva saṅgatāti ativiya suṭṭhu saṅgatā suphassitā nibbivarā. Idañca sippiviracite kittimarathe labbhamānavisesaṃ tattha āropetvā vuttaṃ. So pana aporisatāya akittimo sayaṃjāto kenaci aghaṭitoyeva. Sujātagumbāti susaṇṭhitathambhakasamudāyā. Ye hi vedikāya nirantaraṃ ṭhitā susaṇṭhitaghaṭakādiavayavavisesavanto thambhakasamudāyā, tesaṃ vasenevaṃ vuttaṃ ‘‘sujātagumbā’’ti. Naravīraniṭṭhitāti sippācariyehi niṭṭhāpitasadisā. Sippācariyā hi attano sarīrakhedaṃ acintetvā vīriyabalena sippassa suṭṭhu vicāraṇato naresu vīriyavantoti idha ‘‘naravīrā’’ti vuttā. Naravīrāti vā devaputtassa ālapanaṃ. Niṭṭhitāti pariyositā paripuṇṇasobhātisayā. ‘‘Naravīranimmitā’’ti vā pāṭho, naresu dhitisampannehi nimmitasadisāti attho. Evaṃvidhakubbaratāya ayaṃ tava ratho virocati. Kiṃ viya? Pannaraseva cando, sukkapakkhe pannarasiyaṃ paripuṇṇakāle candimā viya.
1017 被金网覆盖,就是用金网罩住、遮覆。也有写成“suvaṇṇajālāvitato”的版本,意思是织上了网纹。以众多,就是为数很多。以种种珍宝,就是用莲花宝、普萨宝等各种不同种类的珍宝。善欢喜声,就是非常令人欢喜的声音,意思是听起来悦耳甜美的妙音。或者,“善欢喜声”也可以理解为:善巧地作出欢喜之声,也就是在观看舞蹈等场合,因发出“萨度”等赞叹声而作出的欢喜音声;也有人说,这是指“在适当的时候,以祝祷问候的方式善巧发出的欢喜音声”。妙好声,就是极为光明的本性,或者说,在那里奏响的诸天神的歌声与乐器声以美妙而称为妙好声。手持拂尘臂者,就是以手持拂尘之臂,从这边到那边挥动拂尘束的诸天神之臂;或者,以如此形态的诸天神而光辉照耀。巴利
1017.Suvaṇṇajālāvatatoti suvaṇṇajālakehi avatato chādito. ‘‘Suvaṇṇajālāvitato’’tipi pāṭho, gavacchitoti attho. Bahūhīti anekehi. Nānāratanehīti padumarāgaphussarāgādinānāvidharatanehi. Sunandighosoti suṭṭhu nanditabbaghoso, savanīyamadhuraninnādoti attho. Sunandighosoti vā suṭṭhu katanandighoso, naccanādīnaṃ dassanādīsu pavattitasādhukārasaddādivasena katapamodaninnādoti attho, ‘‘kālena kālaṃ āsīvādanavasena suṭṭhu payuttanandighoso’’ti ca vadanti. Subhassaroti suṭṭhu ativiya obhāsanasabhāvo, tattha vā pavattamānānaṃ devatānaṃ sobhanena gītavāditassarena subhassaro. Cāmarahatthabāhubhīti cāmarahatthayuttabāhūhi ito cito ca bījayamāna cāmarakalāpehi devatānaṃ bhujehi, tathābhūtāhi devatāhi vā virocati.
1018 轮毂,就是车轮的轮毂。由心念所化,就是随着“愿它们变成这样”的心念而化现成那样。以车足之间与中央为庄严,就是用由种种宝石光耀而成的车轮——也就是车足——的轮辋边沿,以及辐条之间的部分来装饰。以百道纹彩描绘,就是用种种颜色、数百道线条纹路画成,变得五彩斑斓。犹如百道闪电藤,就是像被称为百道闪电藤的那样,在光明中闪耀放光。巴利
1018.Nābhyoti rathacakkānaṃ nābhiyo. Manasābhinimmitāti ‘‘ime īdisā hontū’’ti cittena nimmitasadisā. Rathassapādantaramajjhabhūsitāti rathassa pādānaṃ rathacakkānaṃ antena neminā nānāratanasamujjalena arānaṃ vemajjhena ca maṇḍitā. Satarājicittitāti anekavaṇṇāhi anekasatāhi rājīhi lekhāhi cittitā vicittabhāvaṃ gatā. Sateratā vijjurivāti sateratasaṅkhātavijjulatā viya pabhāsare vijjotanti.
1019 1019.“Anekacittāvatato”的意思是:被种种花鬘工艺等不同的装饰所覆盖、混杂。也有人读作“Anekacittāvitato”,意思一样,只是为了偈颂念起来顺口而把音节拉长了。“Puthū ca nemī ca”就是宽阔的轮辋,这里的“ca”只是个语气词。“Sahassaraṃsiko”就是有上千道光芒。巴利文也有作“Sahassaraṃsiyo”的。另一些人则读作“natā raṃsiyo”,这里的“natā”是指轮辋的部分弯曲低垂,像阿耆耶弓的弓臂那样弯下来。“Sahassaraṃsiyo”是指像日轮一样散射出光芒之网。“tesaṃ”是指那些像小铃铛网一样垂挂下来的轮辋部分。巴利
1019.Anekacittāvatatoti anekehi mālākammādicittehi avatato samokiṇṇo. ‘‘Anekacittāvitato’’tipi paṭhanti, soyeva attho, gāthāsukhatthaṃ pana dīghakaraṇaṃ. Puthū ca nemī cāti puthulanemi ca, eko ca-kāro nipātamattaṃ. Sahassaraṃsikoti anekasahassaraṃsiko. ‘‘Sahassaraṃsiyo’’tipi pāḷi. Apare pana ‘‘natā raṃsiyo’’ti ca paṭhanti, tattha natāti ajiyadhanudaṇḍako viya oṇatā nemippadesā. Sahassaraṃsiyoti sūriyamaṇḍalaṃ viya vipphurantakiraṇajālā. Tesanti olambamānakiṅkiṇikajālānaṃ nemippadesānaṃ.
1020 “Sirasmiṃ”是指在头部,也就是指车的顶部;或者是指这辆车有一个顶部。“Citta”是指装饰得很精美。“Maṇicandakappita”是指镶嵌了宝珠轮——也就是被像月轮一样的宝珠所镶嵌。“Ruciraṃ pabhassara”用这个来说明它像月轮一样;“sadā visuddha”则用这个进一步说明它比月轮还要殊胜。“Suvaṇṇarājīhī”是指在间隔处呈圆形排列的金色条纹。“Saṅgata”是指组合在一起。“Veḷuriyarājīvā”是说,由于在间隔处被金纹镶嵌的宝珠轮,它就像琉璃条纹一样闪耀。也有读作“Veḷuriyarājīhī”的。巴利
1020.Sirasminti sīse, rathassa sīseti attho. Siro vā asmiṃ rathe. Cittanti vicittaṃ. Maṇicandakappitanti maṇimayamaṇḍalānuviddhaṃ candamaṇḍalasadisena maṇinā anuviddhaṃ. Ruciraṃ pabhassaranti iminā tassa candamaṇḍalasadisataṃyeva vibhāveti, sadā visuddhanti iminā panassa candamaṇḍalatopi visesaṃ dasseti. Suvaṇṇarājīhīti antarantarā vaṭṭākārena saṇṭhitāhi suvaṇṇalekhāhi. Saṅgatanti sahitaṃ. Veḷuriyarājīvāti antarantarā suvaṇṇarājīhi khacitamaṇimaṇḍalattā veḷuriyarājīhi viya sobhati. ‘‘Veḷuriyarājīhī’’ti ca paṭhanti.
1021 “Vāḷī”是指有鬃毛的、尾毛完好的,这是就马而说的。也有读作“Vājī”的写法。“Maṇicandakappitā”是指在悬挂拂尘的地方嵌有宝珠做的月轮。“Ārohakambū”是指身材高大,而且身围与身高相称,意思是具足身高和身围。“Sujavā”是指有漂亮的速度、速度很快、速度迅猛,意思是步伐优美。“Brahūpamā”是指像高大的那样可以衡量,意思是看起来比自己的实际尺寸还要大。“Brahā”是指年长的、一切肢体都发育圆满的。“Mahantā”是指有大威力的、有大神通的。“Balino”是指以身体之力与勇力而有力者。“Mahājavā”是指速度迅疾的。“Mano tavaññāya”是指在了知你的心意之后。“Tatheva”是指与心意相符合的。“Siṃsareti”是指爬行、运转,意思是行进。巴利
1021.Vāḷīti vāḷavanto sampannavāḷadhino, asse sandhāya vadati . ‘‘Vājī’’ti vā pāṭho. Maṇicandakappitāti cāmarolambanaṭṭhānesu maṇimayacandakānuviddhā. Ārohakambūti uccā ceva tadanurūpapariṇāhā ca, ārohapariṇāhasampannāti attho. Sujavāti sundarajavā javavanto mahājavā, sobhanagatikāti attho. Brahūpamāti brahā viya paminitabbā, attano pamāṇato adhikā viya paññāyantāti attho. Brahāti vuḍḍhā pavaḍḍhasabbaṅgapaccaṅgā. Mahantāti mahānubhāvā mahiddhikā. Balinoti sarīrabalena ca ussāhabalena ca balavanto. Mahājavāti sīghavegā. Mano tavaññāyāti tava cittaṃ ñatvā. Tathevāti cittānurūpameva. Siṃsareti saṃsappare, pavattareti attho.
1022 这里“这些”是指前面所说的那些马。“全部”则连一千匹也算在内。“步调一致”是说因为速度相同、行进相同,所以在行进中彼此一致,也就是彼此前进时不快不慢、完全齐平。“以四足行走”就是以四只脚行走。“平稳地承载”是把“步调一致”这个词已经说过的意思表达得更清楚。“柔和”是指性情柔软,也就是贤善、良马的意思。因此说“不躁动”,就是没有躁动、不制造混乱。“充满喜悦”就是十分欢喜,因为已被调伏,所以彼此之间以及对乘车的人等都表现出欢喜。巴利
1022.Imeti yathāvuttaasse sandhāyāha. Sabbeti sahassamattāpi. Sahitāti samānajavatāya samānagamanatāya ca gatiyaṃ sahitā, aññamaññaṃ anūnādhikagamanāti attho. Catūhi pādehi kamanti gacchantīti catukkamā. Samaṃ vahantīti ‘‘sahitā’’ti padena vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Mudukāti mudusabhāvā, bhadrā ājānīyāti attho. Tenāha ‘‘anuddhatā’’ti, uddhatarahitā khobhaṃ akarontāti attho. Āmodamānāti pamodamānā, akhaḷuṅkatāya aññamaññaṃ rathikādīnañca tuṭṭhiṃ pavedayantāti attho.
1023 “Dhunantī”是指甩动拂尘、鬃毛和尾毛。“Vaggantī”是指有时一步一步地迈步,以跳跃的方式行走。“Patantī”是指有时奔驰,也就是跳跃的意思。也有人读作“Plavantī”,意思一样。“Abbhuddhunantā”是指更加用力地向上甩动工匠精心制作、打造得很好的小铃铛等马饰。“Tesaṃ”是指那些装饰品。巴利
1023.Dhunantīti cāmarabhāraṃ kesarabhāraṃ vāladhiñca vidhunanti. Vaggantīti kadāci pade padaṃ nikkhipantā vagganena gamanena gacchanti. Patantīti kadāci pavattanti, laṅghantīti attho. ‘‘Plavantī’’ti ca keci paṭhanti, soyevattho. Abbhuddhunantāti kammasippinā sukate suṭṭhu nimmite khuddakaghaṇṭādiassālaṅkāre abhiuddhunantā adhikaṃ uddhunantā. Tesanti tesaṃ piḷandhanānaṃ.
1024 车的声音,就是前面说的车乘声响。Apiḷandhanāna ca 里的 a 只是个语气词。Piḷandhanānaṃ 就是装饰品。也有人说 apiḷandhana 是装饰品的另一种说法,那么整句的意思就是:车的声音和车上装饰品的声音。Khurassanādo 指马匹落蹄的声音。虽说马是在空中行走,但据说因为它们有获得美妙蹄声的业力,所以每一次落蹄都能听到蹄声回响。Abhihiṃsanāya ca 伴随马匹更为高昂的嘶鸣,即马不时发出的嘶鸣声。有人读作“Abhihesanāya cā”。Samitassa 指聚集的天众,其声音也极为柔和甜美,听起来十分悦耳。像什么呢?论中说“gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane”,就像在种种藤蔓的园林中乾闼婆天子的五支伎乐一样。因为依止伎乐的声音,依止的称呼而说为“tūriyāni”。又有读作“Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane”,应将“tūriyānañca”带入鼻音后连接。另有人读作“gandhabbatūriyāni vicitrapavane”。巴利
1024.Rathassa ghosoti yathāvutto rathanigghoso. Apiḷandhanāna cāti a-kāro nipātamattaṃ . Piḷandhanānaṃ ābharaṇānaṃ. Apiḷandhananti ca ābharaṇapariyāyoti vā vadanti, rathassānaṃ ābharaṇānañcaghosoti attho. Khurassanādoti turaṅgānaṃ khuranipātasaddo. Kiñcāpi assā ākāsena gacchanti, madhurassa pana khuranipātasaddassa upaladdhihetubhūtena kammunā tesaṃ khuranikkhepe khuranikkhepe paṭighāto labbhatīti vadanti. Abhihiṃsanāya cāti assānaṃ adhikahiṃsanena ca, antarantarā assehi pavattitahesanena cāti attho. ‘‘Abhihesanāya cā’’ti keci paṭhanti. Samitassāti samuditassa dibbajanassa ghoso ca suvaggu sumadhuraṃ suyyati. Kiṃ viyāti āha ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane’’ti, citralatāvane gandhabbadevaputtānaṃ pañcaṅgikatūriyāni viya. Tūriyasannissito hi saddo ‘‘tūriyānī’’ti vutto nissayavohārena. ‘‘Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane’’ti ca pāṭho, ‘‘tūriyānañca’’iti anunāsikaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Apare ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrapavane’’ti paṭhanti.
1025 站在车上的那些,就是“立于车上者”。Migamandalocanā是说眼神柔嫩细滑,如同幼鹿的目光。“Āḷārapamhā”是说睫毛浓密交合,也就是牛的睫毛。“Hasitā”是含笑,意思是面带笑容。“Piyaṃvadā”是言语亲切的女性们。“Veḷuriyajālāvatatā”是身体被琉璃宝网覆盖。“Tanucchavā”是皮肤细滑。“Sadevā”是恒常,即一切时候。“Gandhabbasūraggapūjitā”是受到乾闼婆等最胜天神的供养。巴利
1025.Rathe ṭhitātāti rathe ṭhitā etā. Migamandalocanāti migacchāpikānaṃ viya mudusiniddhadiṭṭhinipātā. Āḷārapamhāti bahalasaṅgatapakhumā, gopakhumāti attho. Hasitāti pahasitā, pahaṃsitamukhāti attho . Piyaṃvadāti piyavādiniyo. Veḷuriyajālāvatatāti veḷuriyamaṇimayena jālena chāditasarīrā. Tanucchavāti sukhumacchaviyo. Sadevāti sadā eva sabbakālameva. Gandhabbasūraggapūjitāti gandhabbadevatāhi ceva aparāhi ca aggadevatāhi laddhapūjā.
1026 那些天女穿着红色、黄色等彩色衣服,也就是色彩鲜艳的红黄布料。眼睛红艳,是说她们的眼睛特别以红色纹路装饰得很美。出身良家,是说生于信度族,投生在殊胜的天众群体中。身材美好,是说身体端正美好。纯净微笑,是说展现清净的笑容。巴利
1026.Tā rattarattambarapītavāsasāti rajanīyarūpā ca rattapītavatthā ca. Abhirattalocanāti visesato rattarājīhi upasobhitanayanā. Kule sujātāti sindhavakule sujātā visiṭṭhadevanikāye sambhavā. Sutanūti sundarasarīrā. Sucimhitāti suddhasitakaraṇā.
1027 她们戴着金色臂钏。腰身纤细。大腿和乳房丰满,大腿像芭蕉树干,乳房像圆盒。手指圆润,从指根到指尖渐渐变细。面容美丽,或者面带喜悦。相貌悦目好看。巴利
1027.Tā kambukeyūradharāti suvaṇṇamayakeyūradharā. Sumajjhimāti vilaggamajjhā. Ūruthanūpapannāti sampannaūruthanā, kadalikkhandhasadisaūru ceva samuggasadisathanā ca. Vaṭṭaṅguliyoti anupubbato vaṭṭaṅguliyo. Sumukhāti sundaramukhā, pamuditamukhā vā. Sudassanāti dassanīyā.
1028 Aññā是说某些。“Suveṇī”是说她们有美丽的发辫。“Susū”是说她们年纪还轻。“Missakesiyo”是说她们的发髻与红色花鬘等混编在一起。怎么讲呢?通过“Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca”来说明:她们的发髻编得匀整,彼此相称,按不同的分法编织,用金线等装饰,闪耀得像蓝宝石等一样,所以叫“杂发髻”,应当这样连接理解。“Anubbatā”是说她们的行为随顺。“Tā”就是指这些天女。巴利
1028.Aññāti ekaccā. Suveṇīti sundarakesaveṇiyo. Susūti daharā. Missakesiyoti rattamālādīhi missitakesavaṭṭiyo. Kathaṃ? Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi cāti, samaṃ aññamaññasadisaṃ nānāvibhattivasena vibhattāhi suvaṇṇacīrādikhacitāhi indanīlamaṇiādayo viya pabhassarāhi kesavaṭṭīhi missitakesiyoti yojanā. Anubbatāti anukūlakiriyā. Tāti accharāyo.
1029 以天栴檀的精华涂抹、遍洒全身。巴利
1029.Candanasāravositāti sārabhūtena dibbacandanena ullittā vicchuritā.
1031 “Kaṇṭhesū”等词,是在展示颈饰、手饰、足饰、头饰等各类装饰。“Obhāsayantī”是说,她们用佩戴在脖子上的璎珞等装饰照亮自身,这样连接理解。其余各处也照此理解。“Abbhuddaya”指升起、向上涌现,也有版本写作“abbhuddasa”,意思相同。“Sāradiko”指秋季的。“Bhāṇumā”指太阳,因为它远离云雾等过患,能很好地照亮十个方向。巴利
1031.Kaṇṭhesūtiādinā gīvūpagahatthūpagapādūpagasīsūpagādiābharaṇāni dasseti. Obhāsayantīti kaṇṭhesu yāni piḷandhanāni, tehi obhāsayantīti yojanā. Evaṃ sesesupi. Abbhuddayanti abhiuggacchanto, ‘‘abbhuddasa’’ntipi pāṭho, soyevattho. Sāradikoti saradakāliko. Bhāṇumāti sūriyo. So hi abbhādidosavirahena dasapi disā suṭṭhu obhāseti.
1032 以风的速度,以及车马奔驰的速度,就像风在吹送、携来悦意的香气和声音那样。muñcanti 的意思是发出、释放。ruciran 是说那声音像五种乐器合奏一样,一层比一层更令人欢喜。sucin 是清净、没有混杂。subhan 是怡人、合意。sabbehi viññūhi sutabbarūpan 是说,那声音是一切有智慧且通达乾闼婆技艺时机的人都应当听、值得听的最上等声音,她们发出这样的声音。巴利
1032.Vātassa vegena cāti manuññagandhūpahāraṃ saddūpahārañca karontena upaharantena viya vāyantena vātassa vegena rathaturaṅgavegena ca. Muñcantīti vissajjenti. Ruciranti pañcaṅgikatūriyāni viya uparūpari rucidāyakaṃ. Sucinti suddhaṃ asaṃsaṭṭhaṃ. Subhanti manuññaṃ. Sabbehi viññūhi sutabbarūpanti sabbehipi viññujātikehi gandhabbasamayaññūhi sotabbaṃ savanīyaṃ uttamasabhāvaṃ ghosaṃ muñcantīti yojanā.
1033 “园林之地”就是指在园林的地面上。“从两边”是指从两侧。也有人读作“从两边而立”,意思一样。“车”就是指那些车。“象”就是指那些象,这里用的是主格形式,表达的是宾格的意义。“声音”是指由车、象和乐器共同产生的声音。“天主”是对天子的称呼。“犹如琵琶的莲花叶臂”,意思是:就像琵琶在音槽、面板、臂和杆都正确安装、并按照各个音阶调好之后,被弹奏时能让听的人感到欢喜;同样,那些车等也以自己的声音使人欢喜。也就是说,就像技艺纯熟的琵琶师用达到“琵琶相”——也就是妙好状态——的双手弹奏琵琶,让大众欢喜;那些车等也同样以自己的声音使人欢喜。巴利
1033.Uyyānabhūmyāti uyyānabhūmiyaṃ. Duvaddhatoti dvīhi addhapassehi. ‘‘Dubhato ca ṭhitā’’tipi paṭhanti, soyevattho. Rathāti rathe. Nāgāti nāge. Upayogatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Saroti rathanāgatūriyāni paṭicca nibbatto saro. Devindāti devaputtaṃ ālapati. Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhīti yathā vīṇā sammadeva yojitehi doṇipattabāhudaṇḍehi taṃtaṃmucchanānurūpaṃ avaṭṭhitehi vādiyamānā suṇantaṃ janaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayanti. Susikkhitabhāvena pokkharabhāvaṃ sundarabhāvaṃ pattehi vīṇāvādakassa hatthehi pavāditā vīṇā yathā mahājanaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayantīti.
1034 这首偈颂“在这些琵琶中”的简要含义是:在这些琵琶当中,有直顶式、曲式、大式、欢喜式、帝萨拉式等许多种类;它们音色柔滑甜美,声音优美动听,因此呈现出悦人的样子。当这些琵琶被弹奏、被演奏时,所生起的喜悦能触动内心、深入人心、夺人心魄,并以喜悦为特征。天女们因为喜悦之势高涨,又凭着自己训练有素,便在天界的莲花之间回旋游舞,展示舞蹈,往来翩然。巴利
1034.Imāsu vīṇāsūti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – imāsu ujukoṭivaṅkabrahatīnandinītisaraādibhedāsu bahūsu vīṇāsu siniddhamadhurassaratāya vaggūsu tato eva manuññarūpāsu hadayeritaṃ hadayaṅgamaṃ hadayahāriniṃ pītiṃ pītinimittaṃ pavajjamānāsu pavādiyamānāsu accharā devakaññā pītivegukkhittatāya attano susikkhitatāya ca dibbapadumesu bhamanti naccaṃ dassentiyo sañcaranti.
1035 这些要各自搭配起来理解,也就是“这些歌咏、这些奏乐、这些舞蹈”。Samenti ekato 的意思是汇合到一起,成为同一韵味。或者也可以这样理解:samenti ekato 是指它们彼此一致、合为一体——琴弦的音与歌声相和,歌声又与琴弦的音相和,并与舞蹈相配合,不失去所获得的欢喜等韵味,彼此融合、协调一致,这就是这里的意思。Athettha naccanti 是说:在这里,有些天女在起舞;另外还有一些天女,在这里、在你的这辆车上跳舞;还有一些最殊胜的女子,一边观看舞蹈,一边以自己的身光和衣服、饰物的光彩,把这里、两侧以及十个方向全都照亮、闪耀。巴利
1035.Imānīti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘imāni gītāni, imāni vāditāni, imāni naccāni cā’’ti. Samenti ekatoti ekajjhaṃ samarasāni honti. Atha vā samenti ekatoti ekato ekajjhaṃ samāni samarasāni karonti, tantissaraṃ gītassarena, gītassarañca tantissarena saṃsandantiyo naccanena yathādhigate hassādirase aparihāpentiyo samenti samānentīti attho. Atthettha naccanti athettha accharā obhāsayantīti evaṃ gītādīni samarase karontiyo atha aññā ekaccā accharā ettha etasmiṃ tava rathe naccanti, atha aññā varitthiyo uttamitthiyo naccaṃ passantiyo attano sarīrobhāsena ceva vatthābharaṇaobhāsena ca ettha etasmiṃ padese ubhato dvīsu passesu dasapi disā kevalaṃ obhāsayanti vijjotayantīti attho.
1036 所谓“so”,就是指这样状态的你。“Tūriyagaṇappabodhano”是说由天界乐器集合奏乐而唤起喜乐。“Mahīyamāno”是说受到尊敬供养。“Vajirāvudhorivā”是说像帝释天神一样,如同手持金刚武器的帝释天神(释提桓因)。巴利
1036.Soti so tvaṃ evaṃbhūto. Tūriyagaṇappabodhanoti dibbatūriyasamūhena katapītipabodhano. Mahīyamānoti pūjīyamāno. Vajirāvudhorivāti indo viya.
1037 有人问:“你持守的是哪一种伍波萨他呢?”意思是,别人也都在持守伍波萨他,那你持守的到底是哪一种、什么样的伍波萨他呢?“法行”指的是布施等福德善行。“戒愿”指的是受持的誓愿。“Abhirocayī”就是欢喜、满足的意思,也就是因欢喜而圆满完成了。也有版本写作“abhirādhayī”,意思是达成、完成。巴利
1037.Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasīti aññehipi uposatho upavasīyati, tvaṃ kaṃ vā kīdisaṃ nāma uposathaṃ upavasīti pucchati. Dhammacariyanti dānādipuññapaṭipattiṃ. Vatanti vatasamādānaṃ. Abhirocayīti abhirocesi, ruccitvā pūresīti attho. ‘‘Abhirādhayī’’tipi pāṭho, sādhesi nipphādesīti attho.
1038 这个“idam”只是一个虚词,或者其意图是“这个果”。“Abhirocaseti”的意思是克服而照耀。巴利
1038.Idanti nipātamattaṃ, idaṃ vā phalanti adhippāyo. Abhirocaseti abhibhavitvā vijjotasi.
天子被大长老这样一问,就说明了那件事的来龙去脉。因此这样说:巴利
Evaṃ mahātherena puṭṭho devaputto tamatthaṃ ācikkhi. Tena vuttaṃ –
“ 那位天子满心满意,被目犍连问了之后,
被问到问题后,他作出了解答:这就是那种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti.
已调伏诸根的佛陀,具无上精进,是人中至尊的迦叶,是最上之人。
他打开了不死之门,是天中之天,具备百种福德之相。巴利
‘‘Jitindriyaṃ buddhamanomanikkamaṃ, naruttamaṃ kassapamaggapuggalaṃ; Avāpurantaṃ amatassa dvāraṃ, devātidevaṃ satapuññalakkhaṇaṃ.
我见象王已渡洪流,身如阎浮金像;
见已我心速得清净,见彼以善说为幢之尊。巴利
‘‘Tamaddasaṃ kuñjaramoghatiṇṇaṃ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṃ; Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṃ.
那个饮食,或者衣服,清净又精美,甚至具足美味。
我在自己那撒满鲜花的住处,以无所执著的心,把它安放/供奉好了。巴利
‘‘Tamannapānaṃ athavāpi cīvaraṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Pupphābhikiṇṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṃ sa asaṅgamānaso.
用那种食物、饮料和衣服,还有嚼食、软食和舔食的东西,
让最尊贵的人(佛陀)感到满足后,我因此转生到天界,在天宫中享受快乐。巴利
‘‘Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca; Santappayitvā dvipadānamuttamaṃ, so saggaso devapure ramāmahaṃ.
用这个方法举行这无遮的、三种清净的祭祀,
我舍弃了人身,像月亮一样在天界中享受快乐。巴利
‘‘Etenupāyena imaṃ niraggaḷaṃ, yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ; Pahāyahaṃ mānusakaṃ samussayaṃ, indūpamo devapure ramāmahaṃ.
牟尼啊,渴求长寿、容色、安乐、气力与殊妙形貌者,
应以丰盛备办之食饮,奉施于心无执著之人。巴利
‘‘Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, paṇītarūpaṃ atikaṅkhatā muni; Annañca pānañca bahuṃ susaṅkhataṃ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
“ 在这个世间或别的世间,都找不到比佛陀更殊胜或跟他相等的人。
他已成为应受供养者中最上的供养对象,是那些追求福德、希求广大果报者的无上福田。”巴利
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati; Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti.
1041 在这里,“已调御诸根者”是指:意根等六根在菩提树下,就已经被最上圣道调伏,因此彻底不再沾染烦恼,所以叫已调御诸根。“佛陀”是指:对应当遍知、应当修习、应当证得、应当断除等一切法,毫无剩余地完全现证正觉,所以叫佛陀。“精进无伦”是说:由于精进圆满,具足四支的精进和四种正勤都已圆满,这就是它的意思。“人中无上”是指:在众人之中最殊胜,在两足众生之中最尊贵。“迦叶”是以种姓来称呼世尊。“开启不死之门者”是指:从果纳嘎玛那世尊的教法隐没以来,关闭的涅槃大城之门——圣道,将其开启。“天中天”是指:超胜一切天人的天。“具足百福庄严相”是指:以数百种福德之业所成就的大人相。巴利
1041. Tattha jitindriyanti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ bodhimūleyeva aggamaggena jitattā nibbisevanabhāvassa katattā jitindriyaṃ. Abhiññeyyādīnaṃ abhiññeyyādibhāvato anavasesato abhisambuddhattā buddhaṃ. Puripuṇṇavīriyatāya anomanikkamaṃ caturaṅgasamannāgatassa vīriyassa catubbidhasammappadhānassa ca pāripūriyāti attho. Naruttamanti narānaṃ uttamaṃ dvipaduttamaṃ. Kassapanti bhagavantaṃ gottena vadati. Avāpurantaṃ amatassa dvāranti koṇāgamanassa bhagavato sāsanantaradhānato pabhuti pihitaṃ nibbānamahānagarassa dvāraṃ ariyamaggaṃ vivarantaṃ. Devātidevanti sabbesampi devānaṃ atidevaṃ. Satapuññalakkhaṇanti anekasatapuññavasena nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ.
1042 象:因为能摧破烦恼怨敌,所以像战象一样,意思是大象。大龙:因为已经渡过了四种瀑流和生死轮回的大瀑流,所以是渡瀑流者。似紫磨金像:指身体像紫磨金和阎浮河金所成的像,意思是肤色如同纯金。见已速心净:一见到那位迦叶正自觉者,就立刻因为生起“这是正自觉者世尊”的净信,去除了烦恼垢秽,心得清净纯净;而且这正是仅凭一见而得的。善说幢:就是法幢。巴利
1042.Kuñjaranti kilesapaṭisattunimmaddanena kuñjarasadisaṃ, mahānāganti attho. Catunnaṃ oghānaṃ saṃsāramahoghassa taritattā oghatiṇṇaṃ. Suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisanti siṅgīsuvaṇṇajambunadasuvaṇṇarūpasadisaṃ, kañcanasannibhattacanti attho. Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmanoti taṃ kassapasammāsambuddhaṃ disvā khippaṃ tāvadeva ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti pasādavasena kilesamalāpagamanena sucimano visuddhamano ahosiṃ, tañca kho tameva disvāna taṃ disvā eva. Subhāsitaddhajanti dhammaddhajaṃ.
1043 我给那位世尊献上食物和饮料,或者也献上衣服。具足味道,也就是有美味,意思是味道殊胜。在散花之处,就是用串好的花和没串好的花,有的垂挂,有的铺散,到处散布。我供奉,就是我献上、我给予。无着心,就是心在任何地方都不执著;这里说的是我就是这样的人,这是句子的连接。巴利
1043.Tamannapānanti tamhi bhagavati annañca pānañca. Athavāpi cīvaranti atha cīvarampi. Rasasā upetanti rasena upetaṃ sādurasaṃ, uḷāranti attho . Pupphābhikiṇṇamhīti ganthitehi ca aganthikehi ca pupphehi olambanavasena santharaṇavasena ca abhikiṇṇe. Patiṭṭhapesinti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Asaṅgamānasoti katthaci alaggacitto so ahanti yojanā.
1044 在天界各处,因为一次又一次地往生到不同的天界,而且在那些天界里,是在天宫,也就是善见大城中。我喜悦:我嬉戏、我欢乐。巴利
1044.Saggasoti aparāparūpapattivasena sagge sagge, tatthāpi ca devapure sudassanamahānagare. Ramāmīti kīḷāmi modāmi.
1045 “以这种方式”是说:在当牧牛婆罗门的时候,我曾向迦叶世尊和声闻僧团献上无与伦比的布施,就是靠这样的方式。行了这无闩的供养,三种清净:因为门户不设障碍、慷慨施与,所以叫“无闩”;因为在布施前、布施时、布施后这三个时段,都具备亲身去做、教人去做、事后随念这三种方式,所以叫“三种”;其中因为没有杂染,所以是“清净”;因为舍弃了无量财富,所以是“大施与”。行了这样的供养,也就是作了大布施,这就是它的意思。而那布施虽然是很久以前做的,但因为布施的对象、布施之物和布施之心都很殊胜,通过一再随念,就让它对自己变得明显、亲切,好像就在眼前一样呈现出来,所以他说“这”。巴利
1045.Etenupāyenāti gopālabrāhmaṇakāle sasāvakasaṅghassa kassapabhagavato yathā asadisadānaṃ adāsiṃ, etena upāyena. Imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhanti anāvaṭadvāratāya muttacāgatāya ca niraggaḷaṃ, tīsupi kālesu tīhi dvārehi karaṇakārāpanānussaraṇavidhīhi sampannatāya tividhaṃ, tattha saṃkilesābhāvena visuddhaṃ aparimitadhanapariccāgabhāvena mahācāgatāya yaññaṃ yajitvā, mahādānaṃ datvāti attho. Taṃ pana dānaṃ cirakatampi khettavatthucittānaṃ uḷāratāya antarantarā anussaraṇena attano pākaṭaṃ āsannaṃ paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā āha ‘‘ima’’nti.
1046 天子这样向长老讲完自己所作的业之后,如今既希望别人也能安立于同样的成就,又要表达自己对如来的最殊胜净信与崇敬,于是诵出了“寿命与容貌……”等两首偈颂。其中,abhikaṅkhatā 意为“想望”。muni 是对长老的称呼。巴利
1046. Evaṃ devaputto attanā katakammaṃ therassa kathetvā idāni tādisāya sampattiyā parepi patiṭṭhāpetukāmataṃ tathāgate ca uttamaṃ attano pasādabahumānaṃ pavedento ‘‘āyuñca vaṇṇañcā’’tiādinā gāthādvayamāha. Tattha abhikaṅkhatāti icchantena. Munīti theraṃ ālapati.
1047 天子说“不存在于此世”,是指他自己亲眼所见的世间;说“于他处”,是指这之外别的世间。用这两个词,就表明包括了连同诸天神在内的一切世间。“等同者亦存在”这句,意思是:最殊胜者暂且不说,连与他相等的人都不存在。所谓“已到达应供者中最上的供养”,是说在这个世间,凡是可称为应供的,在这一切当中,如来已达到了最上的供养,也就是最上的应供地位。另有一种读法是“已到达应施者中最殊胜之处”,这里的“最殊胜之处”就是最高、最殊胜的境界,也就是最上的应施地位。至于“为谁”,注释说“为那些希求福德、追求广大果报的人”,意思是:为了那些以福德为目标、想要广大丰盛福德果报的人,如来正是这世间的福德田。也有人读作“已到达应供者中最殊胜之处”,意思是一样的。巴利
1047.Nayimasmiṃ loketi devaputto attano paccakkhabhūtaṃ lokaṃ vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Etena sabbepi sadevake loke dasseti. Samo ca vijjatīti seṭṭho tāva tiṭṭhatu , samo eva na vijjatīti attho. Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gatoti imasmiṃ loke yattakā āhuneyyā nāma, tesu sabbesu paramāhutiṃ paramaṃ āhuneyyabhāvaṃ gato. ‘‘Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti vā pāṭho, tattha paramaggatanti paramaṃ aggabhāvaṃ, aggadakkhiṇeyyabhāvanti attho. Kesanti āha ‘‘puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti, puññena atthikānaṃ vipulaṃ mahantaṃ puññaphalaṃ icchantānaṃ, tathāgato eva lokassa puññakkhettanti dasseti. Keci pana ‘‘āhuneyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti paṭhanti, soyevattho.
长老就在他这样说的当下,看出他的心已经变得堪任、柔软、没有障碍、欢喜而清净,于是为他开示了四圣谛。他在谛观结束的时候,证得了入流果。随后,长老回到人间,把自己和那位天子交谈的经过,原原本本地向世尊报告。导师就以这件事作为说法的因缘,为在场的大众开示了法义。那场开示给大众带来了很大的利益。巴利
Evaṃ kathentameva taṃ thero kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittañca ñatvā saccāni pakāsesi. So saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha thero manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ attanā ca devaputtena ca kathitaniyāmeneva ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattapariyāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
1 2 3