7. 善置天宫品巴利 7. Sunikkhittavimānavaggo
2. 男天宫义注 · 758 段
1. 质多罗藤天宫注释巴利
1. Cittalatāvimānavaṇṇanā
就像林中名为“心花藤”的藤蔓闪闪发光,所以叫心花藤天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊那时住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位在家男信徒,贫穷、没什么财产,靠替别人干活过日子。他有信心、心怀净信,赡养年老衰迈的父母。他想到:“女人一旦嫁到夫家,就会掌权做主,能令公婆愉悦的女人实在难得。”为了不让父母心里难过,他没有娶妻,而是亲自照顾父母,持守戒律,奉行伍波萨他,随自己所有多少来布施。后来他去世了,投生到三十三天一座十二由旬大的天宫里。具寿大目犍连按照前面所说的方式前往那里,用这些偈颂问他生前做了什么:巴利
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti cittalatāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsako daliddo appabhogo paresaṃ kammaṃ katvā jīvati. So saddho pasanno jiṇṇe vuḍḍhe mātāpitaro posento ‘‘itthiyo nāma patikule ṭhitā issariyaṃ karonti, sassusasurānaṃ manāpacāriniyo dullabhā’’ti mātāpitūnaṃ cittadukkhaṃ pariharanto dārapariggahaṃ akatvā sayameva ne upaṭṭhahati, sīlāni rakkhati, uposathaṃ upavasati , yathāvibhavaṃ dānāni deti. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena gantvā katakammaṃ imāhi gāthāhi paṭipucchi –
就像心花林闪闪发亮,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那样,光芒四射,矗立在虚空中。巴利
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
“ 你已经成就了天界的神变,具有大威神力……
你的色相在一切方向都放光。”巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
“ 那位天子满心欢喜……(中略)……凡此业所带来的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中,做了人,那时是个穷人,没有依靠,孤苦伶仃,靠做雇工过活。
年老的父母我都赡养过,持戒者也曾为我所亲爱。
我以清净之心,恭敬地、广大地布施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他也为那个人作了解答。剩下的部分和前面说的一样。巴利
Sopi tassa byākāsi. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 欢喜园天宫的注释巴利
2. Nandanavimānavaṇṇanā
“就像林中的欢喜园在放光”,所以叫欢喜天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城祇园的时候,那时舍卫城有一位近事男……等等,全部内容与前面那座天宫相同。但这里唯一的差别是:他娶了妻子成家之后,仍然赡养父母。这就是不同之处。巴利
Yathāvanaṃ nandanaṃ pabhāsatīti nandanavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsakotiādi sabbaṃ anantaravimānasadisaṃ. Ayaṃ pana dārapariggahaṃ katvā mātāpitaro posesīti ayameva viseso.
就像欢喜林那样闪耀,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那个譬喻一样,在虚空中放着光安住。巴利
Yathā vanaṃ nandanaṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了像天神一样的神通,有大威力……你的色相也照亮了所有方向。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
那位天子满心欢喜……中略……“这是哪种业带来的果报呢?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人间,生而为人,却贫穷、没有依靠、孤苦伶仃,靠给人做工过活。
我奉养了年迈的父母,他们也成了我所亲爱、具足戒德的人。
我以清净信心,恭敬作大布施,广施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用偈颂来作答。其中,那些偈颂本身也没有任何新的内容。巴利
Gāthāhi byākāsi. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
宝柱天宫的注释巴利
3. Maṇithūṇavimānavaṇṇanā
这座宝柱天宫高耸宏伟,就是所谓的宝柱天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,众多长老比丘住在森林里。在他们进村乞食的路上,有一位近事男把不平的路面修平,拔掉荆棘,清除灌木丛;到了雨季,在沟渠上架桥;在空旷无遮的地方种下遮荫树;在水池里挖掉淤泥,使它们变得又宽又深;修建渡口;随自己的能力布施,持守戒律。他后来命终,投生在三十三天中一座方圆十二由旬的黄金天宫里。具寿大目犍连长老前往那里,用这些偈颂问他:巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti maṇithūṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sambahulā therā bhikkhū araññāyatane viharanti. Tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya gamanamagge eko upāsako visamaṃ samaṃ karoti, kaṇṭake nīharati, gacchagumbe apaneti, udakakāle mātikāsu setuṃ bandhati, vivanaṭṭhānesu chāyārukkhe ropeti, jalāsayesu mattikaṃ uddharitvā te puthulagambhīre karoti, titthe sampādeti, yathāvibhavaṃ dānaṃ deti, sīlaṃ rakkhati. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座宝柱天宫高耸入云,四周有十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你待在那里,又喝又吃,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
那里有天界的美味、五种欲乐,黄金严饰的女子们翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇacchannā.
“ 你是做了什么,才有这样的色貌……你的色貌又为什么能普照十方呢?”巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用偈颂回答了他:巴利
Sopi tassa gāthāhi byākāsi –
“ 那位天子满心欢喜……这就是他所造之业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我为人时在人间,曾于荒野道中开辟通行之路;
亦曾种植园林树木,持戒之人曾为我所亲爱。
我以清净的信心,恭敬地广施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, vivane pathe saṅkamanaṃ akāsiṃ; Ārāmarukkhāni ca ropayissaṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1131 这里,“vivaneti”指的是在森林里。“Ārāmarukkhāni”则是指作为园林的树木,意思是建成园林之后,在那里种下树木。其余内容都和前面说过的一样。巴利
1131. Tattha vivaneti araññe. Ārāmarukkhāni cā ārāmabhūte rukkhe, ārāmaṃ katvā tattha rukkhe ropesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
4. 金天宫的注释巴利
4. Suvaṇṇavimānavaṇṇanā
在那座金山之上,有一座金色的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊当时住在盲者林。那时,有一位近事男,有信仰、有信心,家产丰厚。他在离那个村子不远的一座秃山上,为世尊建了一座各种条件都具备、适合世尊居住的香殿,请世尊住在那里,恭敬地侍奉供养。他自己也一直安住在戒律中,戒行清净,守护圆满,命终之后,投生到了三十三天。由于他业力的威力,一座天宫在那里出现:种种宝石的光芒之网闪耀,彩绘的栏楯环绕四周,各种广大的装饰庄严美妙,宫墙、殿柱和阶梯分布整齐,园林令人愉悦,就坐落在金山顶上。具寿大目犍连在天界游历的时候看见了这座天宫,就用这些偈颂问道——巴利
Sovaṇṇamayepabbatasminti suvaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā andhakavinde viharati. Tena samayena aññataro upāsako saddho pasanno vibhavasampanno tassa gāmassa avidūre aññatarasmiṃ muṇḍakapabbate sabbākārasampannaṃ bhagavato vasanānucchavikaṃ gandhakuṭiṃ kāretvā tattha bhagavantaṃ vasāpento sakkaccaṃ upaṭṭhahi, sayañca niccasīle patiṭṭhito suvisuddhasīlasaṃvaro hutvā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa kammānubhāvasaṃsūcakaṃ nānāratanaraṃsijālasamujjalaṃ vicittavedikāparikkhittaṃ vividhavipulālaṅkāropasobhitaṃ suvibhattabhittitthambhasopānaṃ ārāmaramaṇīyakaṃ kañcanapabbatamuddhani vimānaṃ uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
在金山之上,有一座天宫,四面八方都闪耀着光明。
用金网覆盖着,又用铃铛串成的网装饰起来。巴利
‘‘Sovaṇṇamaye pabbatasmiṃ, vimānaṃ sabbatopabhaṃ; Hemajālapaṭicchannaṃ, kiṅkiṇijālakappitaṃ.
八棱的柱子,做工精良,全部由琉璃制成;
每一个角上,都化现出七种宝。巴利
‘‘Aṭṭhaṃsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā; Ekamekāya aṃsiyā, ratanā satta nimmitā.
琉璃、黄金、水晶和白银。
还有猫眼石、珍珠和红宝石。巴利
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
大地色彩缤纷,令人心生欢喜,那里不会扬起尘土。
被化作的椽子群是黄色的,它们撑起尖顶。巴利
‘‘Citrā manoramā bhūmi, na tatthuddhaṃsatī rajo; Gopānasīgaṇā pītā, kūṭaṃ dārenti nimmitā.
又化现出四座阶梯,朝向四个方向。
他以种种珍宝构成的宫室,像太阳一样光辉灿烂。巴利
‘‘Sopānāni ca cattāri, nimmitā caturo disā; Nānāratanagabbhehi, ādiccova virocati.
在那里,四面栏楯被逐一分别,按部分衡量;
闪耀着光芒,照亮了四周的四个方向。巴利
‘‘Vediyā catasso tattha, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā caturo disā.
在那座殊胜的天宫里,有一位大光明的天子;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。巴利
‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputto mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
“ 这是你布施的果报,还是你持戒的果报?
那么,也请为我解说合掌礼敬的果报,我现在问你,请回答我。”巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
他于是用这些偈颂作了回答:巴利
Sopissa imāhi gāthāhi byākāsi –
1142 那位天子很满意……这是谁的业所结出的果报。巴利
1142. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
安陀迦频陀,我怀净信以双手,为日亲导师佛陀,
造立精舍。巴利
‘‘Ahaṃ andhakavindasmiṃ, buddhassādiccabandhuno; Vihāraṃ satthu kāresiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
我以清净心,向导师敬献了香、花鬘、涂香、资具
与精舍。
因为那件事,我得到了这个果报,在欢喜园里随心自在地生活。巴利
‘‘Tattha gandhañca mālañca, paccayañca vilepanaṃ; Vihāraṃ satthu adāsiṃ, vippasannena cetasā; Tena mayhaṃ idaṃ laddhaṃ, vasaṃ vattemi nandane.
“ 在令人欢喜的难陀林中,有各种鸟群相伴。
我在歌舞中享受快乐,被天女们簇拥围绕着。”巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1134 在这里,“从一切面放光”是指从所有方向放出光明、散发光芒。“璎珞网装饰”是指用璎珞编成的网来装饰。巴利
1134. Tattha sabbatopabhanti sabbabhāgehi pabhāsantaṃ pabhāmuñcanakaṃ. Kiṅkiṇijālakappitanti kappitakiṅkiṇikajālaṃ.
1135 所有柱子都是琉璃宝所成。“一切皆是琉璃所成”就是指所有柱子都由琉璃宝做成。其中,“于一一面部分”是指在八角柱中每一根的每一个面。“七宝所造”是指以七宝工艺所造,意思是每一个面都由七宝构成。巴利
1135.Sabbe veḷuriyāmayāti sabbe thambhā veḷuriyamaṇimayā. Tattha pana ekamekāya aṃsiyāti aṭṭhaṃsesu thambhesu ekamekasmiṃ aṃsabhāge. Ratanā satta nimmitāti sattaratanakammanimmitā, ekeko aṃso sattaratanamayoti attho.
1136 “琉璃与金所成”等语,是在显示种种不同的宝石。其中,“琉璃与金所成”是指由琉璃和金造出来的,也可以理解为色彩斑斓。这里的属格形式,实际上是表示工具或材料。在“水晶与银所成”这一句里,也是同样的道理。“以猫眼石与珍珠”是指以杂色宝石。“以红宝石”是指以红色宝石。巴利
1136.‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassā’’tiādinā nānāratanāni dasseti. Tattha veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena ca suvaṇṇena ca nimmitā, citrāti vā yojanā. Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Phalikā rūpiyassa cāti etthāpi eseva nayo. Masāragallamuttāhīti kabaramaṇīhi. Lohitaṅgamaṇīhi cāti rattamaṇīhi.
1137 那里不会有尘土扬起,因为那片地面是宝石铺成的,所以那座天宫里没有尘土飞起。椽群就是椽子的集合。黄色,就是黄的颜色,意思是金制的,以及普萨色等宝石制的。承载屋顶,是指承载那七宝所成的顶饰。巴利
1137.Na tatthuddhaṃsatī rajoti maṇimayabhūmikattā na tasmiṃ vimāne rajo uggacchati. Gopānasīgaṇāti gopānasīsamūhā. Pītāti pītavaṇṇā, suvaṇṇamayā ceva phussarāgādimaṇimayā cāti attho. Kūṭaṃ dhārentīti sattaratanamayaṃ kaṇṇikaṃ dhārenti.
1138-9 “以种种宝石作内室”,就是用种种宝石建成的小室。“栏楯”就是栏杆。“四座”,指四个方向共有四座。所以说“四周四个方向”。巴利
1138-9.Nānāratanagabbhehīti nānāratanamayehi ovarakehi. Vediyāti vedikā. Catassoti catūsu disāsu catasso. Tenāha ‘‘samantā caturo disā’’ti.
1140 有大光明,就是有大威光。升起时,就是正在上升的时候。光明者,就是太阳。巴利
1140.Mahappabhoti mahājutiko. Udayantoti uggacchanto. Bhāṇumāti ādicco.
1143 用自己的双手,是指产生身体最胜的福德,亲手做种种事务,让导师的精舍得以建成,应当这样理解。另一种说法,用自己的双手,是指在那个安达迦频陀地方,以香、花、资具、涂香来作供养。是怎样的呢?就是以清净的心,把精舍布施、供养、奉献给导师。这里应当这样理解。巴利
1143.Sehi pāṇibhīti kāyasāraṃ puññaṃ pasavanto attano pāṇīhi taṃ taṃ kiccaṃ karonto vihāraṃ satthu kāresinti yojanā. Atha vā sehi pāṇibhīti tattha andhakavindasmiṃ gandhañca mālañca paccayañca vilepanañca pūjāvasena. Yathā kathaṃ? Vihārañca vippasannena cetasā satthuno adāsiṃ pūjesiṃ niyyādesiṃ cāti evamettha yojanā veditabbā.
1144 “由此”是指以所说的那种福业作为原因。“我所”是指由我。“此”是指这个福果,或者指这个天界的主宰权。因此说:“我随自己的意愿而转。”巴利
1144.Tenāti tena yathāvuttena puññakammena kāraṇabhūtena. Mayhanti mayā. Idanti idaṃ puññaphalaṃ, idaṃ vā dibbaṃ ādhipateyyaṃ. Tenāha ‘‘vasaṃ vattemī’’ti.
1145 在欢喜园里——也就是在因欢喜而显现的天界福报之地,在这个天界中,尤其是在那座可爱怡人的欢喜园里——我就在这样悦意的欢喜园中尽情享乐。这样来理解句子的搭配。其余部分和前面说的一样。巴利
1145.Nandaneti nandiyā dibbasamiddhiyā uppajjanaṭṭhāne imasmiṃ devaloke, tatthāpi visesato nandane vane ramme, evaṃ ramaṇīye imasmiṃ nandane vane ramāmīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
天神这样显露了自己的福业之后,长老便为那位有眷属的天子说法,然后把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘,为在场的大众开示佛法。那次开示让大众得到了利益。巴利
Evaṃ devatāya attano puññakamme āvikate thero saparivārassa tassa devaputtassa dhammaṃ desetvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第5篇 芒果天宫的注释巴利
5. Ambavimānavaṇṇanā
“这宝柱高耸”这段偈颂,说的就是那座芒果天宫。它的来历是什么呢?世尊住在王舍城竹林精舍的时候,王舍城里有个穷苦人,靠替别人看守芒果园来换取饭食和工钱。有一天,正是盛夏,太阳炙热,热沙烫得难受,阳焰如网般晃动铺展在大地上。他在离那座芒果园不远的小路上,看见尊者舍利弗正汗流浃背地走来。他心生恭敬与尊重,便走上前去,这样说道:“尊者,这天气太热了,您看起来已经非常疲惫。恳请尊者进这座芒果园稍作休息,等长途跋涉的疲劳消退了再走。请您慈悲,答应吧。”为了让他的净信更加增长,长老便走进那座园林,在一棵芒果树下坐了下来。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatapuriso paresaṃ bhattavetanabhato hutvā ambavanaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ gimhasamaye sūriyātapasantatte uṇhavālikānippīḷite vipphandamānamarīcijālavitthate bhūmippadese tassa ambārāmassa avidūrena maggena sedāgatena gattena gacchantaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā evamāha ‘‘mahā ayaṃ, bhante, ghammapariḷāho, ativiya parissantarūpo viya dissati, sādhu, bhante, ayyo imaṃ ambārāmaṃ pavisitvā muhuttaṃ vissamitvā addhānaparissamaṃ paṭivinodetvā gacchatha anukampaṃ upādāyā’’ti. Thero visesato tassa cittappasādaṃ paribrūhetukāmo taṃ ārāmaṃ pavisitvā aññatarassa ambarukkhassa mūle nisīdi.
那男子又说:“尊者,如果您想洗澡,我就从这口井里打水来给您洗,还会给您喝的水。”长老默不作声,算是答应了。那人就从井里打水,过滤后给长老洗澡。洗完之后,又帮长老洗净手脚,等长老坐下,就端上喝的水。长老喝了水,身体的疲劳消除了,便对那男子供水和洗澡的功德表示随喜,然后离开了。这时那男子心里生起极大的欢喜和喜悦,他想:“我为被暑热折磨的长老消除了暑热,我真是积累了很多福德啊!”后来他命终之后,投生到了三十三天。大目犍连尊者来到他那里,用下面这些偈颂问他所造的福德。巴利
Puna so puriso āha ‘‘sace, bhante, nhāyitukāmattha, ahaṃ ito kūpato udakaṃ uddharitvā tumhe nhāpessāmi, pānīyañca dassāmī’’ti. Theropi adhivāsesi tuṇhībhāvena. So kūpato udakaṃ uddharitvā parissāvetvā theraṃ nhāpesi, nhāpetvā ca hatthapāde dhovitvā nisinnassa pānīyaṃ upanesi. Thero pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhadaratho tassa purisassa udakadāne ceva nhāpane ca anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so puriso ‘‘ghammābhitattassa vata therassa ghammapariḷāhaṃ paṭippassambhesiṃ, bahuṃ vata mayā puññaṃ pasuta’’nti uḷārapītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi katapuññaṃ pucchi.
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为庄严,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里吃、喝、住,天界的琵琶也弹奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
“ 你是因为什么,才有这样的容貌?……
你的容貌也照耀着所有方向。”巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
‘‘So devaputto attamano…pe… Yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
夏天最后一个月,太阳正猛烈地炙烤着。
有个受雇于人的男子,正在给别人的芒果园浇水。巴利
‘‘Gimhānaṃ pacchime māse, patapante divaṅkare; Paresaṃ bhatako poso, ambārāmamasiñcati.
那时,一位名叫舍利弗的比丘来了。
身体疲惫不堪,心却毫不疲倦。巴利
‘‘Atha tenāgamā bhikkhu, sāriputtoti vissuto; Kilantarūpo kāyena, akilantova cetasā.
见彼走来,我浇芒者说道:
萨度尊者,愿我为您沐浴,此于我当得安乐。巴利
‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, avocaṃ ambasiñcako; Sādhu taṃ bhante nhāpeyyaṃ, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
他因为怜悯我,就放下了钵和袈裟;
他坐在树根下,在树荫里,只穿着一件袈裟。巴利
‘‘Tassa me anukampāya, nikkhipi pattacīvaraṃ; Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaro.
净心之人以澄澈之水,
于树根下、树荫中,为彼独着一衣者沐浴。巴利
‘‘Tañca acchena vārinā, pasannamānaso naro; Nhāpayī rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaraṃ.
芒果树已经浇过水,沙门也已经沐浴过,
我也积累了不少福德。
他就这样用喜遍满自己的整个身体。巴利
‘‘Ambo ca sitto samaṇo ca nhāpito, Mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ; Iti so pītiyā kāyaṃ, sabbaṃ pharati attano.
就在那一世,我只造了那么一点业。
舍弃了人身之后,我已经投生到欢喜园。巴利
‘‘Tadeva ettakaṃ kammaṃ, akāsiṃ tāya jātiyā; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
“ 在欢喜园那片可爱的树林里,点缀着各种各样的鸟群;
我沉迷于歌舞,被天女们簇拥着。”巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti. –
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1151 这里,“热季的最后一个月”是指頞沙荼月。“照耀”的意思是极其闪耀,把热气完全散发出来。“在日轮”就是太阳;也有写成divākare的读法。“浇洒”就是浇水;-kā只是语助词,意思是在芒果树根下持续地洒水。也有读作“asiñcathā”的,意思是“你浇洒了”。还有读作“asiñcahaṃ”的,意思是:那时我做了别人的雇工,浇灌了芒果园。巴利
1151. Tattha gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhimāse. Patapanteti ativiya dippante, sabbaso uṇhaṃ vissajjenteti attho. Divaṅkareti divākare, ayameva vā pāṭho. Asiñcatīti siñcati, -kāro nipātamattaṃ, siñcati ambarukkhamūlesu dhuvaṃ jalasekaṃ karotīti attho. ‘‘Asiñcathā’’ti ca pāṭho, siñcitthāti attho. ‘‘Asiñcaha’’nti ca paṭhanti, paresaṃ bhatako poso hutvā tadā ambārāmaṃ asiñciṃ ahanti attho.
1152 “由此”是说:他朝着芒果园所在的那个方向,去了、走到了。“心不疲倦”:因为心苦已经通过道被断除了,所以即使他的心不疲倦,身体却显出疲倦的样子,他就这样沿着那条路去了。这是整体的关联解释。巴利
1152.Tenāti yena disābhāgena so ambārāmo, tena agamā agañchi. Akilantova cetasāti cetodukkhassa maggeneva pahīnattā cetasā akilantopi samāno kilanturūpo kāyena tena maggena agamāti yojanā.
1153-4 “我那时说了”要与后文连接起来理解,即“我那时是浇灌芒果树的人”——这是句子的关联解释。“一衣”,意为想要洗澡,这是他的用意。巴利
1153-4.Avocaṃ ahaṃ tadā ambasiñcako hutvāti yojanā. Ekacīvaroti nhāyitukāmoti adhippāyo.
1156 他是这样想的:“芒果树已经浇过水,沙门已经洗过澡,我也积累了不小的福德,只凭一次行动就办成了三件事。”那人以这样生起的喜遍满自己的整个身体,使之持续不断地充满——这是句子的连接方式。这里用的是现在时来表达过去的意思,意思是“曾经遍满”。巴利
1156.Itīti evaṃ ‘‘ambo ca sitto, samaṇo ca nhāpito, mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ, ekeneva payogena tividhopi attho sādhito’’ti iminākārena pavattāya pītiyā so puriso attano sabbaṃ kāyaṃ pharati, nirantaraṃ phuṭaṃ karotīti yojanā. Atītatthe cetaṃ vattamānavacanaṃ, pharīti attho.
1157 他的意思是:我当时就只做了那么一点点业,就只是布施了那么一点水而已;在那一生里,我再也想不起还做过别的什么。他们所说的,按照前面讲过的方式理解就好。巴利
1157.Tadeva ettakaṃ kammanti taṃ ettakaṃ evaṃ pānīyadānamattakaṃ kammaṃ akāsiṃ, tāya tassaṃ jātiyaṃ aññaṃ nānussarāmīti adhippāyo. Tesaṃ vuttanayameva.
6. 牧牛人天宫注释巴利
6. Gopālavimānavaṇṇanā
看见天神之后,他问那些比丘——这是牧牛人天宫的故事。这件事是怎么发生的呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时候,王舍城有一个牧牛人,为了吃早饭,把凝乳食品用碎布包起来,出了城,来到牛群吃草的地方。具寿大目犍连知道:“这个人马上就要死了,他供养我凝乳食品之后,会往生到三十三天。”于是就走近他。牧牛人看了看时间,想把凝乳食品供养长老。可就在那时,牛群闯进了一片豆田。牧牛人心里想:“我到底是先把凝乳食品供养长老,还是先把牛从豆田里赶出来?”接着他又想:“豆田主人想怎么处置我,就随他们吧。可长老一旦走了,我就没机会供养凝乳食品了。我还是先把凝乳食品供养尊者吧!”于是他把凝乳食品端给长老。长老出于悲悯,接受了。巴利
Disvānadevaṃ paṭipucchi bhikkhūti gopālavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī aññataro gopālako pātarāsatthāya pilotikāya puṭabaddhaṃ kummāsaṃ gahetvā nagarato nikkhamitvā gāvīnaṃ caraṇaṭṭhānabhūtaṃ gocarabhūmiṃ sampāpuṇi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ayaṃ idāneva kālaṃ karissati, mayhañca kummāsaṃ datvā tāvatiṃsesu uppajjissatī’’ti ca ñatvā tassa samīpaṃ agamāsi. So velaṃ oloketvā therassa kummāsaṃ dātukāmo ahosi. Tena ca samayena gāviyo māsakkhettaṃ pavisanti. Atha so gopālo cintesi ‘‘kiṃ nu kho therassa kummāsaṃ dadeyyaṃ, udāhu gāviyo māsakkhettato nīhareyya’’nti. Athassa etadahosi ‘‘māsasāmikā maṃ yaṃ icchanti, taṃ karontu, there pana gate kummāsadānantarāyo me siyā, handāhaṃ paṭhamaṃ ayyassa kummāsaṃ dassāmī’’ti taṃ therassa upanesi. Paṭiggahesi thero anukampaṃ upādāya.
这时,他为了把母牛赶回去,没留意前面的危险,就飞快地跑过去,脚碰到了一条毒蛇,被蛇咬了。长老出于悲悯,就开始吃那份凝乳食品。牧牛人把母牛赶回来后,看见长老正在吃凝乳食品,心里生起净信,感受到强烈的喜悦和满足,就坐了下来。就在那一刻,蛇毒已经蔓延到他全身。只过了片刻,剧毒猛烈上冲至头顶,他就命终了。命终之后,他往生到三十三天中一座宽十二由旬的黄金宫殿里。具寿大目犍连尊者看到这个情景,就用下面这些偈颂问他:巴利
Atha naṃ gāviyo nivattetuṃ parissayaṃ anoloketvā vegena upadhāvantaṃ pādena phuṭṭho āsīviso ḍaṃsi. Theropi taṃ anukampamāno taṃ kummāsaṃ paribhuñjituṃ ārabhi. Gopālakopi gāviyo nivattetvā āgato theraṃ kummāsaṃ paribhuñjantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Tāvadevassa sakalasarīraṃ visaṃ ajjhotthari. Muhuttameva vege muddhapatte kālamakāsi, kālakato ca tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
比丘见到那位天神后,就在高耸而长久存在的天宫里问他:
他手上戴着装饰的臂环,声名显赫,就像月天子身处天宫之中一样。巴利
‘‘Disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhu, ucce vimānamhi ciraṭṭhitike; Āmuttahatthābharaṇaṃ yasassiṃ, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
他打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修剪得整整齐齐。
双手饰以珍珠,声名远扬,就像天宫里的月亮一样。巴利
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶也奏出悦耳的声音;那些受过训练、相貌端正的乐师们,每八人一组、每八人一组地合奏着。
天界的少女们,她们游于三十三天,殊胜庄严,一边跳舞,一边唱歌,一边令人生起欢喜。巴利
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…
‘Vaṇṇo ca te’:你的容色,‘sabbadisā’意为一切方向,‘pabhāsatī’意为照耀。你的色相也照耀着一切方向。”巴利
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也回答了他:
【补注:“Sopi”:他也,“tassa”意为对他,“byākāsi”意为作出了回答】巴利
Sopi tassa byākāsi –
1163 那位天子很满意……(中略)……“这是谁的业果?”巴利
1163. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔生为人,在人中与众共护他人母牛;
尔时有一沙门来至我侧,群牛便去食豆。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, saṅgamma rakkhissaṃ paresaṃ dhenuyo; Tato ca āgā samaṇo mamantike, gāvo ca māse agamaṃsu khādituṃ.
尊者,当时我心里这样想:今天有两件事要做,两件都该完成。
从那以后,我如理地获得了想,喊道:“尊者,我布施!”便抛出了那无量的(布)。巴利
‘‘Dvayajja kiccaṃ ubhayañca kāriyaṃ, iccevahaṃ bhante tadā vicintayiṃ; Tato ca saññaṃ paṭiladdha yoniso, ‘dadāmi bhante’ti khipiṃ anantakaṃ.
我急忙赶到绿豆田,免得这有主的财物被毁掉。
就在这时,一条黑色剧毒的大蛇咬住了正匆忙赶路的、具念的我的脚。巴利
‘‘So māsakhettaṃ turito avāsariṃ, purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ; Tato ca kaṇho urago mahāviso, aḍaṃsi pāde turitassa me sato.
我为苦所逼,比丘悯我亲解缚,慈愍纳我麦饼供;
命终舍身,即生为天神。巴利
‘‘Svāhaṃ aṭṭomhi dukkhena pīḷito, bhikkhu ca taṃ sāmaṃ muñcitvānantakaṃ; Ahāsi kummāsaṃ mamānukampayā, tato cuto kālakatomhi devatā.
我所造的那份善业,如今我自己亲身享受着它的乐果;
尊者,因为您对我怀着深切的悲悯,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
在这个包括诸天神和魔众的世间里,没有另一位像您这样悲悯的牟尼。
尊者,因为您确实深深地悲悯我,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Sadevake loke samārake ca, añño muni natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
“ 此界或他界,实无余牟尼如您这般悲悯;
尊者,我深受您悲悯,怀感恩之心向您顶礼。”巴利
‘‘Imasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, añño munī natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi ta’’nti.
这时,具寿大目犍连就按照他自己和那位天神所说的内容,原原本本地向世尊禀报了。导师认可了这件事的义理,并以这件事作为因由,为在场的大众说法,于是说出了“见天子已,比丘问”等偈颂。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca kathitaniyāmeneva taṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ paccanubhāsitvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetuṃ ‘‘disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhū’’tiādimāha.
1159 这里,“天”指的是那位牧牛天子。“比丘”是导师针对尊者大目犍连说的。因为他已经完全断除了一切烦恼,所以是比丘。因为天宫能安住很久,乃至能持续一劫之久,所以说是“久住者”;也有人读作“久住”。这个词要和“天”连起来理解。因为他在那里安住了三俱胝六百万年之久,所以同样有资格被称为“久住者”。“犹如月天子”:就像月天子在自己殊妙的天宫中,以悦意、清凉、令人喜爱的光线之网而闪耀;“如是照耀”:这位天子也同样照耀——这是省略了后续词句的说法。巴利
1159. Tattha devanti gopāladevaputtaṃ. Bhikkhūti āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ sandhāya satthā vadati. So hi sabbaso bhinnakilesatāya bhikkhu. Vimānassa bahukālāvaṭṭhāyitāya kappaṭṭhitikatāya eva vā ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vuttaṃ, ‘‘ciraṭṭhitika’’ntipi keci paṭhanti. Tañhi ‘‘deva’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Sopi hi saṭṭhisatasahassādhikā tisso vassakoṭiyo tattha avaṭṭhānato ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vattabbataṃ labhati. Yathāpi candimāti yathā candimā devaputto kantasītalamanoharakiraṇajālasamujjale attano dibbe vimānamhi virocati, evaṃ virocamānanti vacanasesā.
1160 “装饰”等这些话,是为了说明那位天子被长老询问时的情形,这些内容前面已经讲过了。巴利
1160.Alaṅkatotiādi tassa devaputtassa therena pucchitākāradassanaṃ, taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
1164 Saṅgammā 的意思是聚集起来,或者说汇集到一起。这里“因”的意思也包含在内,因为“众多合为一体”就是它的含义。Āgā 就是来了。Māse 指的是绿豆作物。巴利
1164.Saṅgammāti saṅgametvā, saṅgammāti vā saṅgahetvā. Hetvatthopi hi idha antonīto, bahū ekato hutvāti attho. Āgāti āgañchi. Māseti māsasassāni.
1165 “二事今”是说今天当下有两件应当做的事。“两件都应做”只是把前面这个意思换一种说法。“想”指的是法想。所以经文说“如理”,意思是得到之后。“抛”是指被硬塞进手里的动作。“无边布”是指把凝乳食品放进去、扎好、放置的那块碎布。这里开头的“a”只是语助词,没有实际意义。巴利
1165.Dvayajjāti dvayaṃ ajja etarahi kiccaṃ kātabbaṃ. Ubhayañca kāriyanti vuttassevatthassa pariyāyavacanaṃ. Saññanti dhammasaññaṃ. Tenāha ‘‘yoniso’’ti paṭiladdhāti paṭilabhitvā. Khipinti paniggāhāpanavasena hatthe khipiṃ. Anantakanti nantakaṃ kummāsaṃ pakkhipitvā bandhitvā ṭhapitaṃ pilotikaṃ. A-kāro cettha nipātamattaṃ.
1166 So指的是我。Turito是慌张匆忙的样子。Avāsariṃ是走上前去,或者是我进去了。Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti意思是:这些绿豆属于那位田主,这群牛正要毁坏它们,而在被毁坏之前——也就是在被踩踏之前更早的时候——这是这个意思。Tato是在那里。Turitassa me sato是说:当时我正慌张匆忙,因为急着赶路,没有看路上的黑蛇就走了过去。这是要表达的意思。巴利
1166.Soti so ahaṃ. Turitoti turito sambhamanto. Avāsarinti upagacchi, pāvisiṃ vā. Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti yassa khettasāmikassa idaṃ māsasassaṃ dhanaṃ, taṃ ayaṃ gogaṇo bhañjati purā tassa bhañjanato, āmaddanato puretaramevāti attho. Tatoti tattha. Turitassa me satoti sambhamantassa me samānassa, sahasā gamanena magge kaṇhasappaṃ anoloketvā gatassāti adhippāyo.
1167 我被苦逼迫,被那毒蛇咬伤所折磨、所侵害、所摧残,被死亡的痛苦所逼迫。所谓“他吞下”,就是咽下去、吃掉了的意思。从那里死后,我便命终,成为天神——也就是从人的生命状态死去,到了临死的时刻;或者说,因为寿行耗尽而被称作“时”的那一刻已经到来,所以命终。而就在紧接着的下一刹那,我获得天神的身份,成为天神。巴利
1167.Aṭṭomhi dukkhena pīḷitoti tena āsīvisaḍaṃsanena aṭṭo aṭṭito upadduto maraṇadukkhena bādhito bhavāmi. Ahāsīti ajjhohari, paribhuñjīti attho. Tato cuto kālakatomhi devatāti tato manussattabhāvato cuto maraṇakālappattiyā, tattha vā āyusaṅkhārassa khepanasaṅkhātassa kālassa katattā kālakato, tadanantarameva ca amhi devatā devattabhāvappattiyā devatā homīti attho.
1169 “Tayā”的意思是:没有与你相同、具足牟尼德行的其他牟尼仙人。或者,“Tayā”是在从格的意义上,这里用的是具格。其余部分按前面说过的方式理解。巴利
1169.Tayāti tayā sadiso añño muni moneyyaguṇayutto isi natthi. Tayāti vā nissakke idaṃ karaṇavacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 坎达卡天宫的注释巴利
7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā
“犹如满月时的月亮……”这是《犍陟天宫》的偈颂。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,到了三十三天。就在那时,犍陟天子从自己的天宫出来,登上天车,在大群眷属的围绕下,以广大的天威前往园林。他看见具寿大目犍连后,立刻生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到长老面前,五体投地礼拜,然后合掌立于一旁。于是,长老对他——巴利
Puṇṇamāseyathā candoti kaṇḍakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. Tasmiṃ khaṇe kaṇḍako devaputto sakabhavanato nikkhamitvā dibbayānaṃ abhiruhitvā mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānaṃ gacchanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno sahasā yānato oruyha theraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
就像满月那天,月亮被群星环绕着;
月亮作为众星之主,从四面八方巡行。巴利
‘‘Puṇṇamāse yathā cando, nakkhattaparivārito; Samantā anupariyāti, tārakādhipatī sasī.
在天城中的这座天界宫殿与彼(月亮)相似,
那座宫殿以其光彩格外辉映,就像初升的太阳一样光芒四射。巴利
‘‘Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, dibbaṃ devapuramhi ca; Atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā.
琉璃、黄金、水晶和白银,
还有猫眼珍珠和红宝石。巴利
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
绚丽悦人的地面,用琉璃铺成;
美丽的尖顶楼阁,悦意宜人,你的宫殿建造得极为精美。巴利
‘‘Citrā manoramā bhūmi, veḷūriyassa santhatā; Kūṭāgārā subhā rammā, pāsādo te sumāpito.
你的莲池很可爱,群鱼在那里游弋。
池水清澈又明净,铺着金色的沙子。巴利
‘‘Rammā ca te pokkharaṇī, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
各种莲花覆盖着,白莲花也遍布其中;
带着宜人的香气向四周飘散,那是被微风吹拂着送出的芬芳。巴利
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā mātuteritā.
你那两边都有为你造好的树丛;
花树和果树两者皆备。巴利
‘‘Tassā te ubhato passe, vanagumbā sumāpitā; Upetā puppharukkhehi, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
在金色脚的坐榻上,在柔软的牛毛垫上;
天女们围绕在他身边侍奉,就像侍奉安坐的天王一样。巴利
‘‘Sovaṇṇapāde pallaṅke, muduke gonakatthate; Nisinnaṃ devarājaṃva, upatiṭṭhanti accharā.
遍身众庄严,种种华鬘饰;
彼等悦汝大威神,如自在天汝欢娱。巴利
‘‘Sabbābharaṇasañchannā , nānāmālāvibhūsitā; Ramenti taṃ mahiddhikaṃ, vasavattīva modasi.
还有鼓、螺号、腰鼓、琵琶和铜钹,
你欢喜于美妙歌舞之中,具足喜悦。巴利
‘‘Bherisaṅkhamudiṅgāhi, vīṇāhi paṇavehi ca; Ramasi ratisampanno, naccagīte suvādite.
你有种种天界的色、天界的声,还有味;
你所钟意的香气,还有那些让人愉悦的触感。巴利
‘‘Dibbā te vividhā rūpā, dibbā saddā atho rasā; Gandhā ca te adhippetā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
在那座殊胜的天宫里,天子啊,你大放光明;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。巴利
‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputta mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
“ 此乃汝布施之果,或亦持戒之果;
或是合掌敬礼业,汝既被问,请为我宣说。”巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
他以称赞所获成就为开端,问起过去所造的业。巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
“ 那位天子满心欢喜,被目犍连问到的时候;
被问到问题后,他解答了这是何种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾在迦毗罗卫城,释迦族最殊胜的都城里;
我是苏托达那王儿子的犍陟,和他同一天出生。巴利
‘‘Ahaṃ kapilavatthusmiṃ, sākiyānaṃ puruttame; Suddhodanassa puttassa, kaṇḍako sahajo ahaṃ.
当他在半夜为了觉悟而离家出走时,
他用柔软的双手和赤铜色闪亮的指甲对我。巴利
‘‘Yadā so aḍḍharattāyaṃ, bodhāya mabhinikkhami; So maṃ mudūhi pāṇīhi, jālitambanakhehi ca.
拍腿说道:“好好驮着!”
‘ 我要救度世间,已证得无上正觉。’巴利
‘‘Satthiṃ ākoṭayitvāna, vaha sammāti cabravi; ‘Ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttamaṃ’.
我听着你这句话,心里涌起了巨大的欢喜。
那时我心里欢喜、心情愉快,曾这样发出嘶鸣。巴利
‘‘Taṃ me giraṃ suṇantassa, hāso me vipulo ahu; Udaggacitto sumano, abhisīsiṃ tadā ahaṃ.
我知释迦子、大名闻者已乘于我,
心踊跃,意欣悦,当载此无上士。巴利
‘‘Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasaṃ; Udaggacitto mudito, vahissaṃ purisuttamaṃ.
到了别人的地盘,太阳升起的时候,
他丢下我和恰那,毫无留恋地离开了。巴利
‘‘Paresaṃ vijitaṃ gantvā, uggatasmiṃ divākare; Mamaṃ channañca ohāya, anapekkho so apakkami.
我用舌头舔他那有赤褐色指甲的双脚;
我哭着看那位大雄远去。巴利
‘‘Tassa tambanakhe pāde, jivhāya parilehisaṃ; Gacchantañca mahāvīraṃ, rudamāno udikkhisaṃ.
我因见不到那位具足吉祥的释迦子
我得了重病,很快就死了。巴利
‘‘Adassanenahaṃ tassa, sakyaputtassa sirīmato; Alatthaṃ garukābādhaṃ, khippaṃ me maraṇaṃ ahu.
正是由于他的威神力,我才住在这座天宫里。
具足一切欲乐功德,就像天人住在天宫里一样。巴利
‘‘Tasseva ānubhāvena, vimānaṃ āvasāmidaṃ; Sabbakāmaguṇopetaṃ, devo devapuramhiva.
昔闻菩提之声,我心得生欢喜;
以此善根之力,我将灭尽诸漏。巴利
‘‘Yañca me ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyā; Teneva kusalamūlena, phusissaṃ āsavakkhayaṃ.
尊者,如果您真的要去导师佛陀面前,
也请以我的话,用头顶礼致敬。巴利
‘‘Sace hi bhante gaccheyyāsi, satthu buddhassa santike; Mamāpi naṃ vacanena, sirasā vajjāsi vandanaṃ.
“ 我也要去见那位无人能比的胜者。
见到像世间主那样的人是难得的。”巴利
‘‘Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggalaṃ; Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti. –
他也讲了自己前世造过的业。原来,就在紧挨着的那一世,他和我们的菩萨同时出生,是一匹名叫犍陟的马王。菩萨出家那天夜里,正是骑着他离开的。就在那一夜剩下的时间里,他驮着这位大士越过了三个王国,一直送到阿诺玛河边。然后,太阳升起时,大士从伽帝迦罗大梵天那里接过献上的衣钵,出家为僧,便把他和恰那一起打发回迦毗罗卫去。他怀着满心的眷恋,用舌头舔大士的双脚,睁开明亮柔和的眼睛,一直望着,直到再也看不见为止。当世间主从视野中消失时,他心里生起清净的信心,想道:“我曾驮过这样一位世间最崇高的导师、大士,我这身体真是没白得啊。”随后,他实在受不了与长久相伴的大士分离的痛苦,又受到将来能生天享福的法则推动,便命终转生到了三十三天。关于他,经中这样说:“如满月之月……我于迦毗罗卫”等等。巴利
Sopi attanā katakammaṃ kathesi. Ayañhi anantare attabhāve amhākaṃ bodhisattena sahajāto kaṇḍako assarājā ahosi. So abhinikkhamanasamaye abhiruḷho teneva rattāvasesena tīṇi rajjāni mahāpurisaṃ atikkamāpetvā anomānadītīraṃ sampāpesi. Atha so mahāsattena sūriye uggate ghaṭikāramahābrahmunā upanītāni pattacīvarāni gahetvā pabbajitvā channena saddhiṃ kapilavatthuṃ uddissa vissajjito. Sinehabhārikena hadayena mahāpurisassa pāde attano jivhāya lehitvā pasādasommāni akkhīni ummīletvā yāva dassanapathā olokento dassanūpacāraṃ pana atikkante lokanāthe ‘‘evaṃvidhaṃ nāma lokagganāyakaṃ mahāpurisaṃ ahaṃ vahiṃ, saphalaṃ vata me sarīraṃ ahosī’’ti pasannamānaso hutvā puna cirakālaṃ saṅgatassa pemassa vasena viyogadukkhaṃ asahanto bhāviniyā dibbasampattiyā vasena dhammatāya codiyamāno kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘puṇṇamāse yathā cando…pe… ahaṃ kapilavatthusmi’’ntiādi.
1171 这里,“满月”指白半月的第十五日,也就是月圆之日。“星宿王”就是众星之主。“月”指带有兔影的月亮。有些人读作“星宿王显现”,对他们来说,“星宿王”是不变格形式的表达,应该这样理解:以星宿之主的身份显现,并巡行。巴利
1171. Tattha puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ sukkapakkhe pannarasiyaṃ. Tārakādhipatīti tārakānaṃ adhipati. Sasīti sasalañchanavā. ‘‘Tārakādhipa dissatī’’ti keci paṭhanti, tesaṃ tārakādhipāti avibhattikaniddeso, tārakānaṃ adhipo hutvā dissati anupariyāti cāti yojanā kātabbā.
1172 在天界中也是天。就像对人来说天界是最殊胜的地方,同样,你的这座宫殿比天界还要殊胜——这就是要表达的意思。因此说“以容色极度闪耀,犹如升起的具光者”,意思是犹如正在升起的太阳。巴利
1172.Dibbaṃ devapuramhi cāti devapurasmimpi dibbaṃ. Yathā manussānaṃ ṭhānato devapuraṃ uttamaṃ, evaṃ devapurato cāpi idaṃ tava vimānaṃ uttamanti dasseti. Tenāha ‘‘atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā’’ti, uggacchanto sūriyo viyāti attho.
1173 琉璃与黄金:这是说,这座宫殿是由琉璃和黄金建造而成的,这是用省略的方式来表达的完整意思。水晶:即水晶宝石。巴利
1173.Veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena suvaṇṇena ca idaṃ byamhaṃ nimmitanti vacanasesena yojanā. Phalikāti phalikamaṇinā.
1175 池塘:指各个池塘。巴利
1175.Pokkharaṇīti pokkharaṇiyo.
1177-8 Tassāti 是指“对她的”,也就是对那个池塘。Vanagumbāti 是说到园林中开满花的树丛。Devarājaṃvāti 是像对帝释天神那样。Upatiṭṭhantīti 意思是做侍奉的事。巴利
1177-8.Tassāti tassā pokkharaṇiyā. Vanagumbāti uyyāne supupphagacche sandhāya vadati. Devarājaṃvāti sakkaṃ viya. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti.
1179 被一切装饰所覆盖,意思是全身都用所有女性装饰品装扮好了。vasavattīvā 一句,意思是:就像自在天王一样。巴利
1179.Sabbābharaṇasañchannāti sabbehi itthālaṅkārehi paṭicchāditā, sabbaso vibhūsitasarīrāti attho. Vasavattīvāti vasavattidevarājā viya.
1180 “执鼓、螺、腰鼓者”这一说法,是通过改变词性(变格)的方式表达的,应当这样搭配理解:以鼓、螺、腰鼓。“具足喜乐”指具足天界的喜乐。“舞蹈与歌唱、善妙演奏”指在舞蹈中、在歌唱中、在善妙的演奏中;也可以理解为以舞蹈、歌唱、善妙演奏为因。这里的处格是表示原因(因相)的用法,或者补上“所奏”一词来理解。巴利
1180.Bherisaṅkhamudiṅgāhīti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bherīhi ca saṅkhehi ca mudiṅgehi cāti yojanā. Ratisampannoti dibbāya ratiyā samaṅgībhūto. Naccagīte suvāditeti nacce ca gīte ca sundare vādite ca, naccane ca gāyane ca sundare vādite ca hetubhūte. Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ, pavattiteti vā vacanaseso.
1181 “天界的种种色”:指属于天界、种种不同、由眼识所了别的色境,是你所想要的、如你所愿而令人愉悦的,它们都存在——这里要把动词补出来配合理解。“天界的种种声”等也应按同样的方式来理解。巴利
1181.Dibbā te vividhā rūpāti devalokapariyāpannā nānappakārā cakkhuviññeyyā rūpā tuyhaṃ adhippetā yathādhippetā manoramā vijjantīti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dibbā saddātiādīsupi eseva nayo.
1185 “犍陟是与我同日出生的”这句话里,“我”只是个语气助词。有些人把它读成“ahū”,意思是:名叫犍陟的马王和大士在同一天出生,所以它是同日出生的伙伴。巴利
1185.Kaṇḍako sahajo ahanti ettha ahanti nipātamattaṃ. ‘‘Ahū’’ti keci paṭṭhanti, kaṇḍako nāma assarājā mahāsattena saha ekasmiṃyeva divase jātattā sahajo ahosinti attho.
1186 半夜时分,指的是中夜那段时间。“为了觉悟而出家”里的“ma”是连接音节用的字,意思是:为了证得正觉而做大出家。“以柔软的手”,是在说柔软手这一大人相。“以网纹、赤铜色的指甲”,指的是有网纹、赤铜色的指甲。由此显示网缦手这一大人相,以及赤铜色指甲这一随形好。巴利
1186.Aḍḍharattāyanti aḍḍharattiyaṃ, majjhimayāmasamayeti attho. Bodhāya mabhinikkhamīti ma-kāro padasandhikaro, abhisambodhiatthaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti attho. Mudūhi pāṇīhīti muduhatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ vadati. Jālitambanakhehīti jālavantehi abhilohitanakhehi. Tena jālahatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ tambanakhataṃ anubyañjanañca dasseti.
1187 satthi本来指小腿,这里指的是靠近小腿的大腿部位,所以叫“satthi”。“敲击后”就是拍打之后。他说“善友,驮我吧”,意思是说:“善友犍陟,今晚请你驮我,做我的坐骑。”接着为了说明大士当时所示驮运的目的,他说:“我将度脱世间,已证得无上正觉。”这就表明这次驮运的目的极其殊胜:“我证得无上正等觉之后,将度脱包括天神在内的整个世间,出离轮回的大瀑流,因此你不该认为这次出行是随随便便的。”巴利
1187.Satthi nāma jaṅghā, idha pana satthino āsannaṭṭhānabhūto ūruppadeso ‘‘satthī’’ti vutto. Ākoṭayitvānāti appoṭhetvā. ‘‘Vaha sammā’’ti cabravīti ‘‘samma kaṇḍaka, ajjekarattiṃ maṃ vaha, mayhaṃ opavuyhaṃ hohī’’ti ca kathesi. Vahane pana payojanaṃ tadā mahāsattena dassitaṃ vadanto ‘‘ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttama’’nti āha. Tena ‘‘ahaṃ uttamaṃ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ patto adhigato hutvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārayissāmi, tasmā nayidaṃ gamanaṃ yaṃkiñcīti cinteyyāsī’’ti gamane payojanassa anuttarabhāvaṃ dasseti.
1188-9 喜悦就是满足。广大就是极其宽广。我希求就是我希望、我渴望、我接受。知道我已被骑上,就是知道名声广大的释迦子、释迦族王子、大士已骑上我坐着。我将驮载就是我将运送。巴利
1188-9.Hāsoti tuṭṭhi. Vipuloti mahāuḷāro. Abhisīsinti āsisiṃ icchiṃ sampaṭicchiṃ . Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasanti patthaṭavipulayasaṃ sakyarājaputtaṃ mahāsattaṃ maṃ abhiruyha nisinnaṃ jānitvā. Vahissanti nesiṃ.
1190-91 “他人的”指其他国王的。“领土”指他人的王国。“舍弃”就是抛弃。“出发”就是开始离开。也有版本读作“游行”。“遍舐”就是到处舔。“仰视”就是抬头观看。巴利
1190-91.Paresanti pararājūnaṃ. Vijitanti desaṃ pararajjaṃ. Ohāyāti vissajjitvā. Apakkamīti apakkamituṃ ārabhi. ‘‘Paribbajī’’ti ca paṭhanti. Parilehisanti parito lehiṃ. Udikkhisanti olokesiṃ.
1192-3 “重病”是指沉重而剧烈的病,也就是濒临死亡的痛苦。因此说“我很快就死了”。因为他过去在多生中一直是大士忠实的追随者,所以无法忍受离别的痛苦;但当他听说“他已出家,为了证得正等正觉”之后,心中生起了远离欲染的广大喜与悦,因此命终之后立刻投生在三十三天,殊胜的天界福报也随即显现。因此说“正是以他的威神力”,意思是依靠他安住于该处时由净信所生的福业之力。“天神在天城中”:就像三十三天的帝释天王一样。巴利
1192-3.Garukābādhanti garukaṃ bāḷhaṃ ābādhaṃ, maraṇantikaṃ dukkhanti attho. Tenāha ‘‘khippaṃ me maraṇaṃ ahū’’ti. So hi anekāsu jātīsu mahāsattena daḷhabhattiko hutvā āgato, tasmā viyogadukkhaṃ sahituṃ nāsakkhi, ‘‘sammāsambodhiṃ adhigantuṃ nikkhanto’’ti pana sutvā nirāmisaṃ uḷāraṃ pītisomanassañca uppajji, tena maraṇānantaraṃ tāvatiṃsesu nibbatti, uḷārā cassa dibbasampattiyo pāturahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tasseva ānubhāvenā’’ti, ṭhānagatassa pasādamayapuññassa balena. Devo devapuramhivāti tāvatiṃsabhavane sakko devarājā viya.
1194 当我听到“菩提”的声音——“已证得无上正觉”——那时我心中生起了喜悦。因为最先听到的是“菩提”之声,所以当时我生起了喜悦;这喜悦生起之处就是听闻。正是以这份善根、这颗善种子,我将触证、我将证得。巴利
1194.Yañcame ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyāti ‘‘patto sambodhimuttama’’nti paṭhamataraṃ bodhisaddaṃ sutvā tadā mayhaṃ hāso ahu, yaṃ hāsassa bhavanaṃ sussanaṃ, teneva kusalamūlena teneva kusalabījena phusissanti phusissāmi pāpuṇissāmi.
1195 天子这样讲述了自己已证得和将来会得到的殊胜果报之因——也就是自己的善业。这时,他自己虽然也想去世尊那里,却还是先请长老代他向世尊顶礼,于是说了以“如果”开头的偈颂。其中,“如果你去”就是“如果你将要去”的意思。有些版本读作“如果你去”,意思一样。“也以我的话”是说:不单单凭你自己的本意,也要以我的话向世尊。“你应说”就是“你应当说”。连起来的意思就是“也替我以头面顶礼”。巴利
1195. Evaṃ devaputto yathādhigatāya anāgatāya bhavasampattiyā kāraṇabhūtaṃ attano kusalakammaṃ kathento idāni attanā bhagavato santikaṃ gantukāmopi puretaraṃ therena satthu vandanaṃ pesento ‘‘sace’’ti gāthamāha. Tattha sace gaccheyyāsīti yadi gamissasi. ‘‘Sace gacchasī’’ti keci paṭhanti, so evattho. Mamāpi naṃ vacanenāti na kevalaṃ tava sabhāveneva, atha kho mamāpi vacanena bhagavantaṃ. Vajjāsīti vadeyyāsi, mamāpi sirasā vandananti yojanā.
1196 即使现在我已经派人送去了礼敬,但为了表明自己不会只是派人去就停在那里,他说:“我也要亲自去拜见那位无可匹敌的胜者。”接着,为了说明亲自前往是更坚实的理由,他又说:“世间怙主、如如者,是很难见到的。”巴利
1196. Yadipi dāni vandanañca pesemi, pesetvā eva pana na tiṭṭhāmīti dassento āha ‘‘ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti. Gamane pana daḷhataraṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti āha.
他知恩感恩,于是来到导师面前;
听了具眼者的话,他净化了法眼。巴利
‘‘So kataññū katavedī, satthāraṃ upasaṅkami; Sutvā giraṃ cakkhumato, dhammacakkhuṃ visodhayi.
“ 净除了邪见、疑惑和戒禁之后,
礼敬了世尊的双足之后,就在那里消失了。”巴利
‘‘Visodhetvā diṭṭhigataṃ, vicikicchaṃ vatāni ca; Vanditvā satthuno pāde, tatthevantaradhāyathā’’ti. –
这两首偈颂是结集者们安立的。巴利
Imā dve gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā.
1197 在这里,听了具眼者的话,是指听了具备五眼的具眼者、正自觉者的话语。法眼,是指入流道。清净,是指证得。因为证得本身就是他的清净。巴利
1197. Tattha sutvā giraṃ cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato sammāsambuddhassa vacanaṃ sutvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggaṃ. Visodhayīti adhigacchi. Adhigamoyeva hi tassa visodhanaṃ.
1198 1198.“净化了恶见”是指断除邪见。“以及疑惑和戒禁取”是指:对十六事和八事的疑惑,以及认为“通过戒禁能得清净”而生起的戒禁取,都净化了。这是句子的连接方式。在这里,因为那些执取是连同各种方式一起生起的,所以说为“戒禁取”。其余部分和前面所说的一样。巴利
1198.Visodhetvā diṭṭhigatanti diṭṭhigataṃ samugghātetvā. Vicikicchaṃ vatāni cāti soḷasavatthukaṃ aṭṭhavatthukañca vicikicchañca ‘‘sīlabbatehi suddhī’’ti pavattanakasīlabbataparāmāse ca visodhayīti yojanā. Tattha hi saha pariyāyehi tathā pavattā parāmāsā ‘‘vatānī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第8篇 多色天宫注释巴利
8. Anekavaṇṇavimānavaṇṇanā
“多色、消除忧悲苦恼”指的是多色天宫。它的来历是这样的:世尊住在舍卫城祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,来到了三十三天。这时,一位多色天子看见他,生起恭敬尊重之心,便上前合掌而立。长老说道:巴利
Anekavaṇṇaṃ darasokanāsananti anekavaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ agamāsi. Atha naṃ anekavaṇṇo devaputto disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Thero –
登上种种色彩、消除忧悲的种种奇妙斑斓的天宫;
被天女们簇拥围绕着,你像善化现的众生主一样,尽情享受着欢乐。巴利
‘‘Anekavaṇṇaṃ darasokanāsanaṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Parivārito accharāsaṅgaṇena, sunimmito bhūtapatīva modasi.
没有人能和他平起平坐,更别说超过他了——无论名声、福德还是神通。
所有天人和三十三天的天众都聚集在一起,向他行礼致敬,就像众天神向月亮行礼一样。
这些天女在你四周跳舞、唱歌,让你满心欢喜。巴利
‘‘Samassamo natthi kuto panuttaro, yasena puññena ca iddhiyā ca; Sabbe ca devā tidasagaṇā samecca, taṃ taṃ namassanti sasiṃva devā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti.
“ 你已经获得了天神的成就,拥有广大的神通威力,
你生为人时,做了什么福德善事?
你凭什么有这般炽盛的威光?
你的色相也照耀着一切方所。”巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他先赞叹对方已经得到的成就,然后问起他过去所造的业。为了说明这一点——巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi. Taṃ dassetuṃ –
1202 那位天子满心欢喜……(中略)……“这是什么样的业所带来的果报?”巴利
1202. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
已说。那位天子也——巴利
Vuttaṃ . Sopi –
尊者,过去我曾是名为善慧的胜者的弟子;
我是个还没觉悟的凡夫,要游方七年。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante ahuvāsi pubbe, sumedhanāmassa jinassa sāvako; Puthujjano ananubodhohamasmi, so satta vassāni paribbajissahaṃ.
我曾是那位善慧佛——胜利者、导师——的弟子,他已般涅槃,已渡过瀑流,心如如不动。
礼拜那座由珍宝堆积而成、又以金网覆盖的宝塔后,我在塔前令心清净欢喜。巴利
‘‘Sohaṃ sumedhassa jinassa satthuno, parinibbutassoghatiṇṇassa tādino; Ratanuccayaṃ hemajālena channaṃ, vanditvā thūpasmiṃ manaṃ pasādayiṃ.
我没有布施,也没有能用来布施的东西,但我确实劝别人去做了布施。
你们要供养这位值得供养者的舍利,据说这样你们就能从这个世界往生到天界。巴利
‘‘Na māsi dānaṃ na ca matthi dātuṃ, pare ca kho tattha samādapesiṃ; Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ, evaṃ kira saggamito gamissatha.
我确实亲手造过这样的善业,
我亲身享受着天界的快乐;
我因欢喜而自豪地身处三十三天众之中,
他未达到那份福德的尽头,甚至,这样说道。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, Sukhañca dibbaṃ anubhomi attanā; Modāmahaṃ tidasagaṇassa majjhe, Na tassa puññassa khayampi ajjhaga’’nti. – kathesi;
据说,距今三万劫以前,有一位名叫善慧的正自觉者出现在世间。他让包括天界在内的整个世界变成一片光明,完成佛陀该做的事之后,就入了涅槃。人们收取了世尊的舍利,建起宝塔。后来有一个人,在导师的教法中出家,修了七年梵行,却因为心不能安定,心生悔恨而还俗了。还俗以后,他因为内心充满警策,又对法有强烈的欲求,就在塔院里做清扫、整理等事,守持常戒和伍波萨他戒,听闻佛法,还劝别人一起修福,如此往来游行。他命终之后,投生到三十三天。由于善业功德广大,他成了有大威德、有大神力的天人,受到帝释天神等天神的恭敬和供养。在那里住满天寿之后,从那里死去,又在天界和人间不断流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他凭着那份业力的残余果报,又投生在三十三天。天神们认出他,说他是“种种色”。关于他,经中这样说:“那时,种种色天子……甚至未曾达到那福德的穷尽。”巴利
Ito kira tiṃsakappasahasse sumedho nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ ekobhāsaṃ katvā katabuddhakicco parinibbuto, manussehi ca bhagavato dhātuṃ gahetvā ratanacetiye kate aññataro puriso satthu sāsane pabbajitvā satta vassāni brahmacariyaṃ caritvā anavaṭṭhitacittatāya kukkuccako hutvā uppabbaji. Uppabbajito ca saṃvegabahulatāya dhammacchandavantatāya ca cetiyaṅgaṇe sammajjanaparibhaṇḍādīni karonto niccasīlauposathasīlāni rakkhanto dhammaṃ suṇanto aññe ca puññakiriyāya samādapento vicari. So āyupariyosāne kālakato tāvatiṃsesu nibbatti. So puññakammassa uḷārabhāvena mahesakkho mahānubhāvo sakkādīhi devatāhi sakkatapūjito hutvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena tāvatiṃsabhavane nibbatti, ‘‘anekavaṇṇo’’ti naṃ devatā sañjāniṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘atha naṃ anekavaṇṇo devaputto…pe… na tassa puññassa khayampi ajjhaganti kathesī’’ti.
1199 在这里,“种种色”是指青、黄等各种颜色,因为颜色多种多样,又因为邻近天宫等有种种形状,所以是种种不同的色彩。“能除疲惫与忧愁”是指:它以清凉的性质消除疲劳和热恼,又因为令人喜悦、好看,使忧愁没有产生的机会,所以能除疲惫与忧愁。“种种心”是指种种不同形态的心。“如同化乐天王”:意思是,即使生在三十三天,也因为拥有广大的天界受用,而像化乐天王一样欢喜、满足、快乐。巴利
1199. Tattha anekavaṇṇanti nīlapītādivasena vividhavaṇṇatāya anantaravimānādīnaṃ vividhasaṇṭhānatāya ca nānāvidhavaṇṇaṃ. Darasokanāsananti sītalabhāvena darathapariḷāhānaṃ vinodanato manuññatāya dassanīyatāya ca sokassa anokāsato darasokanāsanaṃ. Anekacittanti nānāvidhacittarūpaṃ. Sunimmito bhūtapatīvāti tāvatiṃsakāyikopi uḷāradibbabhogatāya sunimmitadevarājā viya modasi tussasi abhiramasi.
1200 所谓“等同者”,就是他自己完全平等,没有任何差别地与你相似。既然连一个和你相似的人都没有,那又怎么会有人因为某种原因而比你更高、更超胜呢?那么,凭什么说有“等同”和“更超胜”呢?他说:“以名声、福德和神通。”其中,“名声”指随从眷属;“神通”指威力。或者,“名声”指主权,“神通”指天界神通。或者,“名声”指财富成就,“神通”指随心所欲地获得五欲享受。或者,“名声”指名声称誉,“神通”指成就圆满。“福德”则指在各地所说的其余福报,或者就是指福德业本身。巴利
1200.Samassamoti samo eva hutvā samo, nibbariyāyena sadiso te tuyhaṃ natthi, kuto pana kena kāraṇena uttari adhiko ko nāma siyā. Kena pana samatā uttaritaratā cāti āha ‘‘yasena puññena ca iddhiyā cā’’ti. Tattha yasenāti parivārena. Iddhiyāti ānubhāvena. Yasenāti vā issariyena, iddhiyāti deviddhiyā. Yasenāti vā vibhavasampattiyā, iddhiyāti yathicchi tassa kāmaguṇassa ijjhanena. Yasenāti vā kittighosena, iddhiyāti samiddhiyā. Puññenāti tattha tattha vuttāvasiṭṭhapuññaphalena, puññakammeneva vā.
“一切天众”是按通称来说的,再用“三十三天众”加以限定,才说出这个意思。对某些人虽也一一恭敬,却并非欢喜而做,对这位则不是这样。为了说明对这位即使欢喜,他们也一定会恭敬,所以说了“聚集而来”。那个“taṃ”,就是“tvaṃ”(你)。就像白分初日新月出现时,人们和天众都生起敬重心去礼拜月亮一样,一切三十三天众也都这样礼拜你,这就是这句话的意思。巴利
‘‘Sabbe ca devā’’ti sāmaññato gahitamatthaṃ ‘‘tidasagaṇā’’ti iminā visesetvā vuttaṃ. Ekaccassa paccekaṃ nipaccakāraṃ karontāpi pamuditā na karonti , na evametassa . Etassa pana pamuditāpi karontiyevāti dassetuṃ ‘‘sameccā’’ti vuttaṃ. Taṃ tanti taṃ tvaṃ. Sasiṃva devāti yathā nāma sukkapakkhapāṭipadiyaṃ dissamānaṃ sasiṃ candaṃ manussā devā ca ādarajātā namassanti, evaṃ taṃ sabbepi tidasagaṇā namassantīti attho.
1203 “尊者”这个称呼,是出于恭敬和尊重而对长老说的。“我曾是”就是“我曾经存在过”。“在过去”指前世。“名为善慧的胜者的弟子”:我因为在那位众所周知名为善慧的正自觉者的教法里出家,所以成了他的弟子。“凡夫”指还不是圣者的人。在那里,因为连对诸谛有一点点随觉都没有,所以说是“没有觉知”。“那个我曾在七年中出家游行”:意思是,那个我在七年里,只凭着出家的功德而游方,并没有证得超越常人的法。巴利
1203.Bhadanteti theraṃ gāravabahumānena samudācarati. Ahuvāsinti ahosiṃ. Pubbeti purimajātiyaṃ. Sumedhanāmassa jinassa sāvakoti sumedhoti evaṃ pākaṭanāmassa sammāsambuddassa sāsane pabbajitabhāvena sāvako. Puthūjjanoti anariyo. Tatthāpi saccānaṃ anubodhamattassāpi abhāvena ananubodho. So satta vassāni paribbajissahanti so ahaṃ satta saṃvaccharāni pabbajjāguṇamattena vicariṃ, uttarimanussadhammaṃ nādhigacchinti adhippāyo.
1204 宝聚塔,就是用摩尼珠、黄金等宝物堆砌而成的高耸宝塔。以金网覆盖,是说四周和上方都用金网遮覆。礼敬后,是以五体投地的方式,在那里处处作礼。于塔中令心清净,是说心想“这座塔确实是一切知智功德所依的舍利塔”,从而在塔中令心生起清净。巴利
1204.Ratanuccayanti maṇikanakādiratanehi uccitaṃ ussitaratanacetiyaṃ. Hemajālena channanti samantato upari ca kañcanajālena paṭicchāditaṃ. Vanditvāti pañcapatiṭṭhitena tattha tattha paṇāmaṃ katvā. Thūpasmiṃ manaṃ pasādayinti ‘‘sabbaññuguṇādhiṭṭhānāya vata dhātuyā ayaṃ thūpo’’ti thūpasmiṃ cittaṃ pasādesiṃ.
1205 我并没有做过布施,我所作的布施并不存在,未曾发生。那又是为什么呢?因为我没有任何属于自己的、可以用来布施的东西,连一点点可施之物都找不到。可是我却劝勉其他众生在那里行布施。也有人读作“Paresañca tattha samādapesi”(而且我在那里劝勉了他人),这里的“paresaṃ”应当理解为目的格意义上的属格。“Pūjetha nan”等语,是显示劝勉的方式,应与“taṃ dhātuṃ”连起来理解。“Evaṃ kirā”中的“kira”是传闻的意思。巴利
1205.Na māsi dānanti me mayā kataṃ dānaṃ nāsi nāhosi. Kasmā pana? Na ca metthi dātunti me mama pariggahabhūtaṃ dānaṃ dātuṃ na atthi, na kiñci deyyavatthu vijjati, pare ca kho satte tattha dāne samādapesiṃ. ‘‘Paresañca tattha samādapesi’’nti ca paṭhanti, tattha paresanti upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Pūjetha nantiādi samādapanākāradassanaṃ, taṃ dhātunti yojanā. Evaṃ kirāti kira-saddo anussavattho.
1206 我没有达到那份福德的灭尽——那时我为了善慧世尊所造的福德业,其灭尽我未曾达到;这正说明我现在还在承受那份业所剩余的果报。至于这里没有说到的内容,因为前面已经讲过其中的道理,所以应该知道那是很容易理解的。巴利
1206.Na tassa puññassa khayampi ajjhaganti tassa tadā sumedhaṃ bhagavantaṃ uddissa katassa puññakammassa parikkhayaṃ nādhigacchiṃ, tasseva kammassa vipākāvasesaṃ paccanubhomīti dasseti. Yaṃ panettha na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti daṭṭhabbaṃ.
9. 马特昆达利天宫的注释巴利
9. Maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰着打磨过的耳环的人,说的就是玛塔昆达利天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,舍卫城有一位婆罗门,富有、钱财丰厚、产业广大,却没有信心、没有净信,持有邪见,不给任何人任何东西。因为从不布施,他就被人称为“从未布施过的人”。他由于邪见和悭吝,连想见如来或如来的弟子都不愿意。他还教导自己名叫玛塔昆达利的儿子说:“孩子,你不可以去接近沙门乔达摩和他的弟子们,也不可以见他们。”儿子也照做了。后来,他的儿子生病了。婆罗门害怕钱财耗尽,不肯请医用药,直到病情加重,才叫来医生看诊。医生们查看他的身体后,知道“已经治不好了”,就都离开了。婆罗门心想:“儿子要是死在屋里,搬出去很麻烦。”于是就把儿子放在门外门廊处躺着。巴利
Alaṅkatomaṭṭhakuṇḍalīti maṭṭhakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko brāhmaṇo addho mahaddhano mahābhogo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko kassaci kiñci na deti, adānato eva ‘‘adinnapubbako’’ti paññāyittha. So micchādiṭṭhibhāvena ca luddhabhāvena ca tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā daṭṭhumpi na icchati. Maṭṭhakuṇḍalaṃ nāma attano puttañca sikkhāpesi ‘‘tāta , tayā samaṇo gotamo tassa sāvakā ca na upasaṅkamitabbā na daṭṭhabbā’’ti. Sopi tathā akāsi. Athassa putto gilāno ahosi, brāhmaṇo dhanakkhayabhayena bhesajjaṃ na kāresi, roge pana vaḍḍhiteva vejje pakkositvā dassesi. Vejjā tassa sarīraṃ oloketvā ‘‘atekiccho’’ti taṃ ñatvā apakkamiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘putte abbhantare mate nīharaṇaṃ dukkha’’nti puttaṃ bahidvārakoṭṭhake nipajjāpesi.
世尊在黎明时分从大悲定中出定,观察世间,看见青年玛塔昆达利寿命已尽,当天就要死去,而且他感得地狱果报的业已经成熟。世尊心想:“如果我到那里去,他对我生起净信,死后往生天界,再去火葬场见正在哭泣的父亲,让他心生警醒。这样一来,他和他的父亲都会来到我面前,大众也会聚集起来。那时我为他们说法,就会有大法的现观发生。”世尊这样了知之后,上午时分穿好上衣,拿着钵和袈裟,与大比丘僧团一起,进入舍卫城乞食。他站在青年玛塔昆达利父亲的住家附近,放出六色佛光。青年看见那些光芒,心想“这是什么”,便四处张望,看见了世尊——善调御、善守护,诸根寂静,具足三十二大人相、八十种随形好,一寻光芒和顶髻光轮,以无与伦比的佛之庄严和不可思议的佛威德,光耀夺目。青年看见后,心里这样想:“这一定是佛陀世尊来到了这里。他的身相圆满,以自己的威光胜过太阳,以可爱胜过月亮,以寂静胜过一切沙门婆罗门。寂静应当就在这里了。我想,他就是这世间最上的人,正是为了怜悯我才来到这里的。”由于以佛陀为所缘的喜悦,他全身从头到脚持续遍满喜乐,感受到极大的喜悦与满足,心生净信,合掌举起,伏身礼拜。世尊看见他这样,心想“对他来说,仅凭这些就足以往生天界了”,便离开了。巴利
Bhagavā rattiyā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento addasa maṭṭhakuṇḍalīmāṇavaṃ khīṇāyukaṃ tadaheva cavanadhammaṃ, nirayasaṃvattanikañcassa kammaṃ katokāsaṃ. ‘‘Sace panāhaṃ tattha gamissāmi, so mayi cittaṃ pasādetvā devaloke nibbattitvā pitaraṃ āḷāhane rodamānaṃ upagantvā saṃvejessati, evaṃ so ca tassa pitā ca mama santikaṃ āgamissati, mahājanakāyo sannipatissati tattha mayā dhamme desite mahādhammābhisamayo bhavissatī’’ti evaṃ pana ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sāvatthiṃ piṇḍāya paviṭṭho maṭṭhakuṇḍalīmāṇavassa pitu gehasamīpe ṭhatvā chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjesi. Tā disvā māṇavo ‘‘kimeta’’nti ito cito ca vilokento addasa bhagavantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ dvattiṃsāya mahāpurisalakkhaṇehi asītiyā anubyañjanehi byāmappabhāya ketumālāya ca vijjotamānaṃ anupamāya buddhasiriyā acinteyyena buddhānubhāvena virocamānaṃ. Disvā tassa etadahosi ‘‘buddho nu kho bhagavā idhānuppatto, yassāyaṃ rūpasampadā attano tejasā sūriyampi abhibhavati, kantabhāvena candimaṃ, upasantabhāvena sabbepi samaṇabrāhmaṇe, upasamena nāma ettheva bhavitabbaṃ, ayameva ca maññe imasmiṃ loke aggapuggalo, mameva ca anukampāya idhānuppatto’’ti buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīro anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento pasannacitto añjaliṃ paggayha nipajji. Taṃ disvā bhagavā ‘‘alaṃ imassa ettakena saggūpapattiyā’’ti pakkāmi.
他也同样没有舍弃那份喜悦就命终了,投生到三十三天一座十二由旬宽的宫殿里。他的父亲为他办完遗体供养后,第二天清晨来到火葬场,一边哀叹“呜呼,玛塔昆达利!呜呼,玛塔昆达利!”,一边绕着火葬场哭泣。天子观察自己广大的福报,心想:“我是从哪里来到这里的?是造了什么业?”他观照自己的前一世,知道了那些事,又看到临终时对世尊生起的心之净信、那令人欢喜的合掌之举,心想:“啊,佛陀世尊们真是有大神力啊!”对如来生起了格外殊胜的净信与敬重。他又想:“那位从未施舍过任何东西的婆罗门,现在在做什么呢?”看到他正在火葬场哭泣,心想:“这人以前连一点药都没给过我,现在却在火葬场白白哭泣。来吧,我要让他警醒,把他安立在善法上。”于是他从天界下来,化作玛塔昆达利的模样,哭着举起手臂喊:“呜呼,月亮啊!呜呼,太阳啊!”,站在父亲身旁。这时,婆罗门心想:“难道是玛塔昆达利来了?”便以偈颂问道:巴利
Sopi taṃ pītisomanassaṃ avijahantova kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Pitā panassa sarīrasakkāraṃ karitvā dutiyadivase paccūsavelāyaṃ āḷāhanaṃ gantvā ‘‘hā hā maṭṭhakuṇḍali, hā hā maṭṭhakuṇḍalī’’ti paridevamāno āḷāhanaṃ anuparikkamanto rodati. Devaputto attano vibhavasampattiṃ oloketvā ‘‘kuto nu kho ahaṃ idhāgato kiñca kammaṃ katvā’’ti upadhārento attano purimattabhāvaṃ ñatvā tattha ca maraṇakāle bhagavati pavattitaṃ cittappasādaṃ manoharaṃ añjalikaraṇamattaṃ disvā ‘‘aho mahānubhāvā buddhā bhagavanto’’ti sātisayaṃ tathāgate sañjātappasādabahumāno ‘‘adinnapubbakabrāhmaṇo nu kho kiṃ karotī’’ti upadhārento āḷāhane rodamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pubbe bhesajjamattampi akatvā idāni niratthakaṃ āḷāhane rodati, handa naṃ saṃvejetvā kusale patiṭṭhāpessāmī’’ti devalokato āgantvā maṭṭhakuṇḍalīrūpena rodamāno ‘‘hā hā canda, hā hā sūriyā’’ti bāhā paggayha kandanto pitu samīpe aṭṭhāsi. Atha naṃ brāhmaṇo ‘‘ayaṃ maṭṭhakuṇḍalī āgato’’ti cintetvā gāthāya ajjhabhāsi –
“ 你盛装打扮,戴着光滑的耳环,佩戴花鬘,身上涂着旃檀香;
你在林中举起手臂哭泣,是什么让你痛苦?”巴利
‘‘Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī, māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuva’’nti.
在这里,“盛装”是指打扮装饰。“戴着光滑耳环”是指:为了不让身体部位被摩擦,不戴花环、藤蔓之类的东西,而只以光滑的形式做成耳环。或者,“戴着光滑耳环”是指洁净的耳环,意思是加热后用天然朱砂擦拭、洗净,再用猪毛打磨过的耳环。“佩戴花环”是指戴着花环,也就是以花鬘作装饰。“周身涂着红檀香”是指全身都涂满了红檀香。“为何”是提问的话。“忧愁”是指陷入痛苦。或者“为何忧愁”是一个整体,意思是“因为什么痛苦而忧愁”。巴利
Tattha alaṅkatoti vibhūsito. Maṭṭhakuṇḍalīti sarīrappadesassa aghaṃsanatthaṃ mālālatādayo adassetvā maṭṭhākāreneva katakuṇḍalo. Atha vā maṭṭhakuṇḍalīti visuddhakuṇḍalo, tāpetvā jātihiṅgulikāya majjitvā dhovitvā sūkaralomena majjitakuṇḍaloti attho . Māladhārīti mālaṃ dhārento, piḷandhitamāloti attho. Haricandanussadoti rattacandanena sabbaso anulittagatto. Kinti pucchāvacanaṃ. Dukkhitoti dukkhappatto. Kiṃdukkhitoti vā ekameva padaṃ, kena dukkhena dukkhitoti attho.
这时,那位天子对他说:巴利
Atha naṃ devaputto āha –
“ 金色辉煌的车厢已为我出现,
我却找不到它的一对车轮;为此悲苦,我今舍弃身命。”巴利
‘‘Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvita’’nti.
这时,那位婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“ 黄金做成的、宝石做成的、珊瑚做成的,还有白银做成的,
贤善的年轻人,请告诉我,我来为你做一对车轮。”巴利
‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohitakamayaṃ atha rūpiyamayaṃ; Ācikkha me bhaddamāṇava, cakkayugaṃ paṭipādayāmi te’’ti.
青年听完后心想:“这个人不给儿子找药,看见我长得像他儿子,就哭着说‘我要用黄金等材料做车轮’。算了,我要把他狠狠治一治。”于是他问道:“你要给我做多大的轮对?”对方说:“随你想要多大。”青年便恳求道:“我需要日月,把日月给我吧。”他这样恳求着——巴利
Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ayaṃ puttassa bhesajjaṃ akatvā puttapatirūpakaṃ maṃ disvā rodanto ‘suvaṇṇādimayaṃ rathacakkaṃ karomī’ti vadati, hotu niggaṇhissāmi na’’nti cintetvā ‘‘kīva mahantaṃ me cakkayugaṃ karissasī’’ti vatvā ‘‘yāva mahantaṃ ākaṅkhasī’’ti vutte ‘‘candimasūriyehi me attho, te me dehī’’ti yācanto –
“ 少年答言:日月二者,于此皆现;
我车黄金所成,以彼双轮而辉耀。”巴利
‘‘So māṇavo tassa pāvadi, candasūriyā ubhayettha dissare; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhatī’’ti.
于是婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“ 年轻人,你真是个愚痴的人,竟然去追求不该追求的东西。
我以为你会死,因为你得不到日月。”巴利
‘‘Bālo kho tvaṃ asi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye’’ti.
这时,那个青年对他说:“那么,人哭泣到底是因为对已认识的事物(而哭)才成为愚人,还是因为对尚未认识的事物(而哭)才成为愚人呢?”巴利
Atha naṃ māṇavo ‘‘kiṃ pana paññāyamānassatthāya rodanto bālo hoti, udāhu apaññāyamānassā’’ti vatvā –
“ 来去往返也能看见,色界在两边次第流转。
已死的亡者了不可见,在此哭泣的人中,谁更愚痴?”巴利
‘‘Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayattha vīthiyā; Peto kālakato na dissati, ko nidha kandataṃ bālyataro’’ti.
婆罗门听了这话,心里认定“这位说得有道理”,于是——巴利
Taṃ sutvā brāhmaṇo ‘‘yuttaṃ esa vadatī’’ti sallakkhetvā –
“ 诚然,青年,你说得真实,我才是哭泣者中最愚痴的那一个。”
就像小孩哭着想要月亮,我竟然去盼望一个已经死去的人回来。巴利
‘‘Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthayi’’nti. –
说完那番话后,他不再忧愁,接着称赞那位青年,诵出这些偈颂:巴利
Vatvā tassa kathāya nissoko hutvā māṇavassa thutiṃ karonto imā gāthā abhāsi –
我确实在燃烧,就像被浇了酥油的火焰一样。
就像用水浇洒,熄灭了一切热恼。巴利
‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
确实,那根刺已被拔除,那扎根在心里的忧愁。
那个在我被忧愁吞没时,替我驱散丧子之痛的人。巴利
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
“ 我已安稳地拔掉了刺,清凉,寂灭。
青年,听了你的话,我不再忧愁,也不再哭泣。”巴利
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavā’’ti.
1208-10 这里,“车笼”指车身的部位。“我找不到”就是我没得到。“贤善青年”是称呼语。“我提供”意思是做好之后给出去,说话人的意思是:不要因为缺了一对轮子就放弃生命。“两者在这里都看得见”是说月亮和太阳这两者都在天空中看得见。“ya”是连接音节的虚音,也可以拆开来读作“ubhaye ettha”,意思是两者都在这里。巴利
1208-10. Tattha rathapañjaroti rathūpatthaṃ. Na vindāmīti na labhāmi. Bhaddamāṇavāti ālapanaṃ. Paṭipādayāmīti sampādetvā dadāmi, mā cakkayugābhāvena jīvitaṃ jahīti adhippāyo. Ubhayettha dissareti ubhopi ettha candasūriyā ākāse dissanti. Ya-kāro padasandhikaro, ubhaye etthāti vā padavibhāgo.
1212 日复一日,随着太阳月亮的上升和下落,可以看见它们的运行和返回。巴利文本也写作“Gamanogamana”,意思是上升和下落。所谓“色彩要素”,是指具有清凉特性的、殊胜悦目的光彩,以及具有温热特性的、殊胜锐利的光彩,也就是种种颜色的显现。关于“于两者处”,应当这样连接:在月亮和太阳两者中,都能看到色彩要素。“于路径”,是指在虚空中运行的轨道,或者像龙道那样的路径。也有读作“Ubhayetthā”的,这是“ubhaye etthā”的连声。“更愚者”,就是更愚昧、极度愚痴的人。巴利
1212.Gamanāgamananti divase divase ogamanuggamanavasena candasūriyānaṃ gamanaṃ āgamanañca dissati. ‘‘Gamanogamana’’ntipi pāḷi, uggamanaṃ ogamanañcāti attho. Vaṇṇadhātūti sītibhāvavisiṭṭhā kantabhāvabhāsurā, uṇhabhāvavisiṭṭhā tikkhabhāvabhāsurā ca vaṇṇanibhā. Ubhayatthāti cande sūriye cāti dvīsupi vaṇṇadhātu dissatīti yojetabbaṃ. Vīthiyāti pavattanavīthiyaṃ ākāse, nāgavīthiyādivīthiyaṃ vā. ‘‘Ubhayetthā’’tipi pāṭho, ubhaye etthāti padavisandhi. Bālyataroti bālataro atisayena bālo.
1213 听了这番话,他停下来这样思量:“我竟然去求一个根本得不到的东西,结果只是被忧愁之火燃烧,这种毫无意义的倒霉事对我有什么用?”这时,天子收起那副戴着光滑耳环的模样,就以自己原本的天人之身站着。婆罗门却不再看他,仍旧用称呼年轻人的口气说:“年轻人,你说得对……”等等。这里“像小孩哭着要月亮”,意思是:就像因为想要月亮而哭着的小孩一样。“渴望死者”,就是说我渴望着已经死去的人。也有“Abhipatthaya”这种读法。巴利
1213. Imaṃ pana kathaṃ sutvā ‘‘alabbhanīyavatthuṃ vatāhaṃ patthetvā kevalaṃ sokagginā ḍayhāmi, kiṃ me niratthakena anayabyasanenā’’ti paṭisaṅkhāne aṭṭhāsi. Atha devaputto maṭṭhakuṇḍalīrūpaṃ paṭisaṃharitvā attano dibbarūpeneva aṭṭhāsi. Brāhmaṇo pana taṃ anoloketvā māṇavavohāreneva voharanto ‘‘saccaṃ kho vadesi māṇavā’’tiādimāha. Tattha candaṃ viya dārako rudanti candaṃ abhipatthayaṃ rudanto dārako viyāti attho. Kālakatābhipatthayinti kālakataṃ abhipatthayiṃ. ‘‘Abhipatthaya’’ntipi pāṭho.
1214-5 “燃烧的”:是指被忧愁之火燃烧。“熄灭痛苦”:是指熄灭痛苦、忧恼的灼热。“拔出”:是指拔除、抽离。巴利
1214-5.Ādittanti sokagginā ādittaṃ. Nibbāpaye daranti nibbāpayi darathaṃ sokapariḷāhaṃ. Abbahīti uddhari.
这时,婆罗门消除了忧愁,看见那位以天界之身站在自己面前的教导者,便问道:“你究竟是谁?”巴利
Atha brāhmaṇo sokaṃ vinodetvā attano upadesadāyakaṃ dibbarūpena ṭhitaṃ disvā ‘‘ko nāma tva’’nti pucchanto –
“ 你是天神,还是乾闼婆,或者是帝释天神、过去常行布施的帝释天神?
你是谁?又是谁的儿子?我们如何才能了知你?”巴利
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. –
他说。那个人也对他这样说道:巴利
Āha. Sopi tassa –
“ 你亲手在火葬场火化了儿子之后,为他哭泣、流泪?
我做了善业之后,就投生到了三十三天众当中。”巴利
‘‘Yañca kandasi yañca rodasi, puttaṃ āḷāhane sayaṃ dahitvā; Svāhaṃ kusalaṃ karitvā kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti. –
他说的是自己。其中,“你哭喊、你悲泣”,是指你为了你的儿子玛塔昆达利而哭泣,流下眼泪。巴利
Attānaṃ kathesi. Tattha yañca kandasi yañca rodasīti yaṃ tava puttaṃ maṭṭhakuṇḍaliṃ uddissa rodasi, assūni muñcasi.
这时,那位婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“ 其于自家行布施,或多或少未曾见;
如是伍波萨他亦未见——汝以何业生天界?”巴利
‘‘Appaṃ vā bahuṃ vā nāddasāma, dānaṃ dadantassa sake agāre; Uposathakammaṃ vā tādisaṃ, kena kammena gatosi devaloka’’nti.
在这里,应这样连接理解:“我们没有见过伍波萨他甘马或那样的(事)。”巴利
Tattha ‘‘uposathakammaṃ vā tādisaṃ nāddasāmā’’ti yojanā.
这时,那个青年对他说:巴利
Atha naṃ māṇavo āha –
我正生病,痛苦不堪,卧病在床,在自己的家里,身体虚弱难受;
我见到了佛陀——远离尘垢、度越疑惑的善逝,具无上智慧。巴利
‘‘Ābādhikohaṃ dukkhito gilāno, āturarūpomhi sake nivesane; Buddhaṃ vigatarajaṃ vitiṇṇakaṅkhaṃ, addakkhiṃ sugataṃ anomapaññaṃ.
1221 这一段只有编号,没有可翻译的巴利文内容。巴利
1221.
“ 那时,我心怀喜悦,心中净信,向如来合掌。
我行此善业后,便往生与三十三天众为伴。”巴利
‘‘Svāhaṃ muditamano pasannacitto, añjaliṃ akariṃ tathāgatassa; Tāhaṃ kusalaṃ karitvāna kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti.
1220-21 在这其中,“有病者”指身上带着病。“受苦者”指正因为那种有病状态而生起苦。“病患者”意思是正在生病。“病态之身者”指身体被苦受所逼迫。“离尘者”指已经离开了贪等尘垢。“超越疑惑者”指因为一切疑惑都已彻底断除,所以已经渡过了疑。“无上慧者”指智慧圆满,意思就是一切知者。“我作”就是我做了。“彼我”就是那个我。巴利
1220-21. Tattha ābādhikoti ābādhasamaṅgī. Dukkhitoti teneva ābādhikabhāvena jātadukkho. Gilānoti gilāyamānoti attho. Āturarūpoti dukkhavedanābhitunnakāyo. Vigatarajanti vigatarāgādirajaṃ. Vitiṇṇakaṅkhanti sabbaso saṃsayānaṃ samucchinnattā tiṇṇavicikicchaṃ. Anomapaññanti paripuṇṇapaññaṃ, sabbaññunti attho. Akarinti akāsiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ.
他这样解说的时候,那位婆罗门的整个身体都充满了喜悦。他为了表达那份喜悦,就说了下面的话——巴利
Evaṃ tasmiṃ kathenteyeva brāhmaṇassa sakalasarīraṃ pītiyā paripūri. So taṃ pītiṃ pavedento –
“ 真是太奇妙了,真是太稀有了!
合掌行礼的果报就是这样;
我也满心欢喜,带着清净的心,
就在今天,我皈依佛陀。”——他说道;巴利
‘‘Acchariyaṃ vata abbhutaṃ vata, Añjalikammassa ayamīdiso vipāko; Ahampi muditamano pasannacitto, Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti. – āha;
在这里,“稀有”是指因为它不常出现,所以值得拍手赞叹;“未曾有”是指因为它过去从未发生过。通过这两者显示出它足以让人惊叹之后,他说:“我也心怀喜悦、信心清净,从今天起皈依佛陀。”巴利
Tattha anabhiṇhappavattitāya accharaṃ paharituṃ yogganti acchariyaṃ, abhūtapubbatāya abbhutaṃ. Ubhayenapi vimhayāvahataṃyeva dassetvā ‘‘ahampi muditamano pasannacitto, ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti āha.
这时,那位天子为了引导他皈依三宝、受持戒律,便说道:巴利
Atha naṃ devaputto saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojento –
就在今日,你应以净信心皈依佛陀,亦皈依法与僧伽。
同样,你应当受持那无缺无穿的五学处。巴利
‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāhi, dhammañca saṅghañca pasannacitto; Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.
“ 你应速疾远离杀生,并于世间避开不与取;
不饮酒,不妄语,满足于自己的妻子。”巴利
‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu; Amajjapo mā ca musā bhaṇāhi, sakena dārena ca hohi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。巴利
Gāthādvayamāha.
1223 在这里,“同样地”的意思是:就像你以清净的信心皈依佛,心里认定“世尊是正自觉者”一样,同样地,你也要以清净的信心皈依法和僧,心里认定“法是善说的,僧伽是善行的”。又像你以清净的信心皈依了三宝一样,同样地,你也要以清净的信心,想到“这五戒决定能在现世和来世带来利益与安乐”,从而受持五戒。这五戒是学处,属于增上戒学,也是增上心和增上慧的途径。要以不破坏、不染污的方式受持,也就是让它完整无缺、没有破损,受持之后还要照着去做。这就是这里的意思。巴利
1223. Tattha tathevāti yathā pasannacitto ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti buddhaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti pasannacitto dhammañca saṅghañca saraṇaṃ vajāhi. Yathā vā pasannacitto ratanattayaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘ayaṃ ekaṃsato diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca hitasukhāvaho’’ti pasannacitto sikkhāya adhisīlasikkhāya padāni koṭṭhāsabhūtāni adhicittaadhipaññāsikkhāya vā upāyabhūtāni pañcasīlāni avikopanato ca asaṃkilissanato ca akhaṇḍaphullāni samādiyassu, samādāya vattassūti attho.
天子这样劝导婆罗门皈依并受持戒律后,婆罗门以头敬受他的这番话——巴利
Evaṃ devaputtena saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojito brāhmaṇo tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchanto –
“ 夜叉,你是为我着想;天神,你是为我求利益。
我遵从你的话语,你即是我的老师。”巴利
‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate; Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti. –
说完偈颂后,就安住在那里——巴利
Gāthaṃ vatvā tattha patiṭṭhahanto –
我皈依佛陀,亦皈依无上之法。
我皈依人天之主的僧团。巴利
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
“ 我很快远离杀生(夺取众生的生命),在世间避开别人没给的东西;
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到满足。”巴利
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。那也同样很容易理解。巴利
Gāthādvayamāha. Tampi suviññeyyameva.
于是那位天子心想:“我已经为这位婆罗门做了该做的事,现在他自己就会去亲近世尊了。”这样想完,他就在原地消失了。那位婆罗门呢,因为对世尊生起了净信和深深的敬意,又被那位天神催促着,便朝着精舍的方向走去,心里想:“我要去亲近沙门乔达摩。”大众看见他这样,就议论说:“这位婆罗门这么长时间以来一直不去亲近如来,今天却因为丧子之痛才去亲近,不知道会是一场怎样的说法开示呢?”于是众人就跟在他后面一同前往。巴利
Tato devaputto ‘‘kataṃ mayā brāhmaṇassa kattabbayuttakaṃ, idāni sayameva bhagavantaṃ upasaṅkamissatī’’ti tattheva antaradhāyi. Brāhmaṇopi kho bhagavati sañjātapasādabahumāno devatāya ca codiyamāno ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamissāmī’’ti vihārābhimukho gacchati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayaṃ brāhmaṇo ettakaṃ kālaṃ tathāgataṃ anupasaṅkamitvā ajja puttasokena upasaṅkamati, kīdisī nu kho dhammadesanā bhavissatī’’ti taṃ anubandhi.
婆罗门走到世尊跟前,跟世尊互相问候寒暄之后,这样说道:“乔达摩尊者,什么都不布施,也不持戒,仅仅凭着对您们生起的净信,有可能投生到天界吗?”世尊说:“婆罗门,今天拂晓的时候,戴耳环天子难道没有把他自己投生天界的原因告诉你吗?”就在那一刻,戴耳环天子连同天宫一起出现,显现出可见的身形,从天宫下来,顶礼世尊,合掌恭敬地站在一旁。于是,世尊在当时的集会中,讲述了那位天子所修的善行;他了解到在场大众的心已经变得柔软堪教,就为他们作了殊胜的法义开示。开示结束时,那位天子、这位婆罗门,以及在场的集会大众,共八万四千人,都通达了法。巴利
Brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā evamāha ‘‘sakkā nu kho bho gotama kiñci dānaṃ adatvā sīlaṃ vā arakkhitvā kevalaṃ tumhesu pasādamattena sagge nibbattitu’’nti. ‘‘Nanu, brāhmaṇa, ajja paccūsavelāyaṃ maṭṭhakuṇḍalinā devaputtena attano devalokūpapattikāraṇaṃ tuyhaṃ kathika’’nti bhagavā avoca. Tasmiṃ khaṇe maṭṭhakuṇḍalīdevaputto saha vimānena āgantvā dissamānarūpo vimānato oruyha bhagavantaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha bhagavā tassaṃ parisati tena devaputtena katasucaritaṃ kathetvā parisāya cittakallataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Desanāpariyosāne devaputto ca brāhmaṇo ca sannipatitaparisā cāti caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
10. 尸利沙天宫的注释巴利
10. Serīsakavimānavaṇṇanā
你们要听夜叉和商人们的故事,即刺槐天宫的故事。这座天宫的来历是怎样的呢?世尊般涅槃之后,具寿童子·咖沙巴和五百位比丘一起来到塞陀威耶城。在那里,他把前来亲近自己的巴亚斯王子从颠倒的执著中解救出来,使他安立在正见上。从那时起,巴亚斯王子就专心修福,布施沙门和婆罗门。但因为他对那里的人还不熟悉,布施时不够恭敬。后来他命终之后,就投生到四天王天中一座空着的刺槐天宫里。巴利
Suṇothayakkhassa ca vāṇijāna cāti serīsakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ sampatto. Tattha pāyāsirājaññaṃ attano santikaṃ upagataṃ viparītaggāhato vivecetvā sammādassane patiṭṭhāpesi. So tato paṭṭhāya puññapasuto hutvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dento tattha akataparicayatāya asakkaccaṃ dānaṃ datvā aparabhāge kālaṃ katvā cātumahārājikabhavane suññe serīsake vimāne nibbatti.
据说,过去迦叶世尊住世的时候,有一位已断尽烦恼的长老,在某个村子里托钵之后,每天都会在村外一个地方吃饭。一个牧牛人看见后,心里生起清净的信心,想:“这位尊者被太阳晒得很辛苦。”就用四根刺槐木柱搭了一座带枝叶的凉棚供养他,又在凉棚旁边种了一棵刺槐树。牧牛人死后,就凭着这份福德业,投生到四天王天。作为他过去业的显示,天宫门口出现了一片刺槐林,一年四季都开着颜色鲜丽、香气芬芳的花,灿烂夺目。因此,那座天宫就被叫做“刺槐天宫”。这位天子在一佛到下一佛之间的漫长时期里,在天界和人间辗转轮回。到了现在这位佛出世的时候,他成了亚萨长老以无垢为首的四位在家朋友中的一位,名叫嘎旺巴提,听了世尊说法后证得阿拉汉果。由于过去世养成的习惯,他看到那座空的天宫后,就常常去那里作日间住处。巴利
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle eko khīṇāsavatthero aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā bahigāme devasikaṃ ekasmiṃ padese bhattakiccaṃ akāsi. Taṃ disvā eko gopālako ‘‘ayyo sūriyātapena kilamatī’’ti pasannacitto catūhi sirīsathambhehi sākhāmaṇḍapaṃ katvā adāsi, maṇḍapassa samīpe sirīsarukkhaṃ ropesīti ca vadanti. So kālaṃ katvā teneva puññakammena cātumahārājikesu nibbatti, tassa purimakammassa sūcakaṃ vimānadvāre sirīsavanaṃ nibbatti vaṇṇagandhasampannehi pupphehi sabbakālaṃ upasobhamānaṃ, tena taṃ vimānaṃ ‘‘serīsaka’’nti paññāyittha. So ca devaputto ekaṃ buddhantaraṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde yasattherassa catūsu vimalādīsu gihisahāyesu gavampati nāma hutvā bhagavato dhammadesanāya arahatte patiṭṭhito pubbāciṇṇavasena taṃ suññavimānaṃ disvā abhiṇhaṃ divāvihāraṃ gacchati.
后来,他在那里见到了帕亚西天子,就问他说:“贤友,你是谁?”对方回答:“尊者,我是帕亚西王子,死后投生到了这里。”他便说:“你不是持邪见、见解颠倒吗?怎么会投生到这里?”于是帕亚西天子对他说:“尊者,我是被童子·咖沙巴长老从邪见中救拔出来的,但因为修福时不够恭敬,才投生在这座空的天宫里。尊者,太好了!如果您回到人间,请告诉我的眷属:‘帕亚西王子因为布施时不恭敬,投生到了空的刺槐天宫。你们要恭敬地修福,并发愿往生到那里。’”那位长老出于对他的悲悯,就照办了。那些人听了长老的话,也照样发愿、修福,后来都投生到了刺槐天宫。而多闻天王则把刺槐天宫天子安置在荒漠旷野中无荫无水的路上,让他做道路守护神,好让行路的人摆脱非人的阻挠。巴利
So aparabhāge pāyāsidevaputtaṃ tattha disvā ‘‘kosi tvaṃ, āvuso’’ti pucchitvā tena ‘‘ahaṃ, bhante, pāyāsirājañño idhūpapanno’’ti vutte ‘‘nanu tvaṃ micchādiṭṭhiko viparītadassano kathamidhūpapanno’’ti āha. Atha naṃ pāyāsidevaputto ‘‘ayyenamhi kumārakassapattherena micchādassanato vivecito, puññakiriyānaṃ asakkaccakāritāya pana suññe vimāne nibbatto. Sādhu, bhante, manussalokaṃ gatakāle mama parijanassa ārocetha ‘pāyāsirājañño asakkaccaṃ dānaṃ datvā suññaṃ serīsakavimānaṃ upapanno, tumhe pana sakkaccaṃ puññāni katvā tatrūpapattiyā cittaṃ paṇidahathā’’ti. Thero tassānukampāya tathā akāsi. Tepi therassa vacanaṃ sutvā tathā cittaṃ paṇidhāya puññāni katvā serīsake vimāne nibbattiṃsu. Serīsakadevaputtaṃ pana vessavaṇamahārājā marubhūmiyaṃ chāyūdakarahite magge maggapaṭipannānaṃ manussānaṃ amanussaparipantha mocanatthaṃ maggarakkhakaṃ ṭhapesi.
后来,又有一些住在鸯伽和摩揭陀的商人,装满了一千辆车的货物,前往信度索维罗地区。他们走进沙漠旷野时,因为害怕酷热,白天不敢赶路,到了夜里才凭着星宿辨认方向往前走。结果他们迷了路,走到了别的地方。这些人当中有一位近事男,他有信心、有净信、持戒圆满,也具备了证得阿拉汉果的助缘条件,他是为了供养父母才出来做生意的。刺槐天宫的天子为了护念他,就带着天宫一起显现出自己的身形。显现之后,他问道:“你们为什么走进这片没有树荫、没有水的沙砾沙漠呢?”他们就把自己来到这里的经过告诉了他。为了说明这件事,就有了天子和商人之间互相问答的偈颂。而开头那两首偈颂,是结集法藏的长老们为了显示这些偈颂之间的关联而安立的。巴利
Atha aparena samayena aṅgamagadhavāsino vāṇijā sakaṭasahassaṃ bhaṇḍassa pūretvā sindhusovīradesaṃ gacchantā marukantāre divā uṇhabhayena maggaṃ appaṭipajjitvā rattiṃ nakkhattasaññāya maggaṃ paṭipajjiṃsu. Te maggamūḷhā hutvā aññaṃ disaṃ agamaṃsu. Tesaṃ antare eko upāsako ahosi saddho pasanno sīlasampanno arahattappattiyā upanissayasampanno mātāpitūnaṃ upaṭṭhānatthaṃ vaṇijjāya gato. Taṃ anuggaṇhanto serīsakadevaputto saha vimānena attānaṃ dassesi. Dassetvā ca pana ‘‘kasmā tumhe imaṃ chāyūdakarahitaṃ vālukākantāraṃ paṭipannā’’ti pucchi. Te cassa tattha attano āgatappakāraṃ kathesuṃ, tadatthadīpanā devaputtassa vāṇijānañca vacanapaṭivacanagāthā honti. Ādito pana dve gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā –
请听,那时夜叉和商人们是在哪里相遇的;
你们全都来听听,他们彼此之间是如何交谈的,以及那善说之语。巴利
‘‘Suṇotha yakkhassa ca vāṇijāna ca, samāgamo yattha tadā ahosi; Yathā kathaṃ itaritarena cāpi, subhāsitaṃ tañca suṇātha sabbe.
“ 那位名叫巴亚斯的国王,曾投生为地居天众中的一员,享有盛名;
他正沉浸在自己的天宫里,满心欢喜,这个非人便对人们这样说道。”巴利
‘‘Yo so ahu rājā pāyāsi nāma, bhummānaṃ sahabyagato yasassī; So modamānova sake vimāne, amānuso mānuse ajjhabhāsī’’ti.
1228-9 这里,“你们听”是劝人听闻的话,意思是:我们现在说的,请你们听。“夜叉的”是指天人的。因为天人对于某些人和部分天众来说值得恭敬,所以被称为“夜叉”。另外,帝释天神、四大天王、多闻天王的眷属,甚至人,也都可以称为“夜叉”。比如在“这个夜叉极度放逸而住,我何不使这个夜叉心生警惧”等句中,帝释天神被称为“夜叉”;在“四位手持利剑的夜叉”等句中,指的是四大天王;在“尊者,有些大夜叉对世尊没有净信”等句中,指的是多闻天王的眷属;在“至此,夜叉的清净”等句中,指的是人。但这里指的是多闻天王的眷属。“及商人们”是为了偈颂韵律顺口,省略了鼻音而说的。“会合”就是相聚。“在那里”指在那条沙土路上。“那时”指他们迷路而行的时候。“彼此也”就是“彼此也”,这要与“如同”连起来理解。这里的整体意思是:那位刺槐天宫的天子与商人们当时在那里相会,请你们听;以及他们彼此之间如何善说、善谈、展开对话,你们也要专心聆听。“地居天的”指地居天。巴利
1228-9. Tattha suṇothāti savanāṇattikavacanaṃ. Yaṃ mayaṃ idāni bhaṇāma, taṃ suṇothāti. Yakkhassāti devassa. Devo hi manussānaṃ ekaccānaṃ devānañca pūjanīyabhāvato ‘‘yakkho’’ti vuccati. Apica sakkopi cattāro mahārājānopi vessavaṇapārisajjāpi purisopi ‘‘yakkho’’ti vuccati. Tathā hi ‘‘atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ yakkhaṃ saṃvejeyya’’ntiādīsu (ma. ni. 1.393) sakko ‘‘yakkho’’ti vutto. ‘‘Cattāro yakkhā khaggahatthā’’tiādīsu mahārājāno. ‘‘Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā’’tiādīsu (dī. ni. 3.276) vessavaṇapārisajjā. ‘‘Ettāvatā yakkhassa suddhī’’tiādīsu (su. ni. 482) puriso. Idha pana vessavaṇapārisajjo adhippeto. Vāṇijāna cāti gāthābandhasukhatthaṃ anunāsikalopaṃ katvā vuttaṃ. Samāgamoti samodhānaṃ. Yatthāti yasmiṃ vaṇṇupathe. Tadāti tasmiṃ maggamūḷhā hutvā gamanakāle. Itaritarena cāpīti itarītarañcāpi, idaṃ yathāti iminā yojetabbaṃ. Ayañhettha attho – serīsakadevaputtassa vāṇijānañca tadā yattha samāgamo ahosi, taṃ suṇotha, yathā vāpi tehi aññamaññaṃ subhāsitaṃ sulapitaṃ kathaṃ pavattitaṃ, tañca sabbe ohitacittā suṇāthāti. Bhummānanti bhummadevānaṃ.
现在,是夜叉提问的偈颂了——巴利
Idāni yakkhassa pucchāgāthāyo honti –
在弯曲的林中、无人居住处,在荒凉的旷野里,缺水又缺食物;
在极难行走的沙土路中间,人们因为害怕弯道而心慌意乱。巴利
‘‘Vaṅke araññe amanussaṭṭhāne, kantāre appodake appabhakkhe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, vaṅkaṃbhayā naṭṭhamanā manussā.
此处无果,亦无根茎;既无可执取,何来食物?
除了炽热、滚烫、凶猛的尘土与沙粒之外,别无他物。巴利
‘‘Nayidha phalā mūlamayā ca santi, upādānaṃ natthi kutodha bhakkho; Aññatra paṃsūhi ca vālukāhi ca, tattāhi uṇhāhi ca dāruṇāhi ca.
一片极度荒芜之地,像被烧得滚烫的颅骨,与彼世相同。
这是凶残者古老的住处,那片地方看起来就像被诅咒过一样。巴利
‘‘Ujjaṅgalaṃ tattamivaṃ kapālaṃ, anāyasaṃ paralokena tulyaṃ; Luddānamāvāsamidaṃ purāṇaṃ, bhūmippadeso abhisattarūpo.
“ 那么,你们以何形貌、怀着何等希求,来到此地?
是仓促聚在一起闯入,出于贪、出于怖,还是因为愚惑?”巴利
‘‘Atha tumhe kena vaṇṇena, kimāsamānā imaṃ padesañhi; Anupaviṭṭhā sahasā samecca, lobhā bhayā atha vā sampamūḷhā’’ti.
1230 这里,“弯曲”是指让人生疑的地方。进入那种森林的人会怀疑自己“我们还能活下去,还是会死掉?”就是那样的森林。“非人行处”是指非人,比如毗舍遮等出没的地方,或者人类不去的地方。“旷野”是指没有水的荒地;之所以称为“旷野”,是因为在那里要带着水才能渡越、通行,即取水之后才能穿过的地方。因此说“少水”。这里的“少”字是“没有”的意思,就像“少欲”“少喧闹”等用法一样。“在沙路中间”就是在沙地旷野中间的意思。“害怕弯曲”是指因弯曲处而害怕。弯曲处是他们的恐惧,本来应该说成“弯曲怖畏”,但为了让偈颂顺口,加上鼻音,说成“害怕弯曲”。这是指他们进入沙地旷野之前生起的恐惧。“失念者”是因为迷路而失去正念,也就是迷路的人。“人啊”是对他们的称呼。巴利
1230. Tattha vaṅketi saṃsayaṭṭhāne. Yattha paviṭṭhānaṃ ‘‘jīvissāma nu kho, marissāma nu kho’’ti jīvite saṃsayo hoti, tādise araññe. Amanussaṭṭhāneti amanussānaṃ pisācādīnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne, manussānaṃ vā agocaraṭṭhāne. Kantāreti nirudake iriṇe, kaṃ tārenti nayanti etthāti hi kantāro, udakaṃ gahetvā taritabbaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘appodake’’ti. Appa-saddo hettha abhāvattho ‘‘appiccho appanigghoso’’tiādīsu (a. ni. 8.23; cūḷava. 456) viya. Vaṇṇupathassa majjheti vālukākantāramajjheti attho. Vaṅkaṃbhayāti vaṅkehi bhītā. Vaṅkehi bhayaṃ etesanti ‘‘vaṅkabhayā’’ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘vaṅkaṃbhayā’’ti vuttaṃ. Idañca vālukākantārapavesanato pubbe tesaṃ uppannabhayaṃ sandhāya vuttaṃ. Naṭṭhamanāti maggasativippavāsena naṭṭhamānasā, maggamūḷhāti attho. Manussāti tesaṃ ālapanaṃ.
1231 这里说的是在这片荒漠之中。所谓果,是说芒果、阎浮果、棕榈果、椰子等果实都不存在,这样连接起来理解。所谓根食,就是根本身,这里说的是藤茎等作为根食。所谓没有可取之物,意思是虽然没有任何可吃的东西,或者取是指柴薪,连给火用的柴火都一点也没有,那么在这片荒漠里,食物又能从哪里来呢?然而那里有什么,为了说明这一点,才说了除了尘土之外等这些话。巴利
1231.Idhāti imasmiṃ marukantāre. Phalāti ambajambutālanāḷikerādiphalāni na santīti yojanā. Mūlamayā cāti mūlāniyeva mūlamayā, vallikandādīni sandhāya vadati. Upādānaṃnatthīti kiñcāpi kiñci bhakkhaṃ natthi, upādānaṃ vā indhanaṃ, aggissa indhanamattampi natthi, kuto kena kāraṇena idha marukantāre bhakkho siyāti attho. Yaṃ pana atthi tattha, taṃ dassetuṃ ‘‘aññatra paṃsūhī’’tiādi vuttaṃ.
1232 “极度荒芜”:所谓“丛林”,是指粗糙、灰白、没有水的荒地。而那个地方比丛林还要更加荒芜,所以经文说“极度荒芜”。因此经文说“如同炽热的铁片”,意思是像烧得通红的铁片一样。为了让偈颂读起来顺畅,这里加上了鼻音,应该理解为读作“如同炽热的”。“无铁”:这里没有任何快乐,所以没有乐,正因为如此,生命在这里被摧毁、被灭掉,所以叫“无铁”。或者说,它不是铁做的,所以叫“无铁”。“与他世等同”:和地狱一样。地狱对众生来说,完全没有任何利益,是变成他者、成为怨敌的存在,所以特别被称为“他世”;它周围全是铁,所以是铁制的。而这个地方虽然没有铁,属于“无铁”,但因为它能产生巨大的痛苦,所以说它像他世一样。也有人读作“无依”,意思是没有快乐可以依靠安住的地方。“长久以来是凶残者的居所”:这个地方从很久以前开始,就是凶残的毗舍遮等非人的住处。“似被诅咒的样貌”:看起来像是被古代的仙人诅咒过,说“愿它变成这样粗糙、恐怖的样子”,就像被下了咒一样。巴利
1232.Ujjaṅgalanti jaṅgalaṃ vuccati lūkhadhūsaro anudako bhūmippadeso, taṃ pana ṭhānaṃ jaṅgalatopi ukkaṃsena jaṅgalanti āha ‘‘ujjaṅgala’’nti. Tenāha ‘‘tattamivaṃ kapāla’’nti, tattaṃ ayokapālasadisanti attho. Gāthāsukhatthañcettha sānunāsikaṃ katvā vuttaṃ, tattamivaicceva daṭṭhabbaṃ. Anāyasanti natthi ettha āyo sukhanti anāyaṃ, tato eva jīvitaṃ sīyati vināsetīti anāyasaṃ. Atha vā na āyasanti anāyasaṃ. Paralokenāti narakena tulyaṃ. Narakañhi sattānaṃ ekantānatthatāya parabhūto paṭisattubhūto lokoti visesato ‘‘paraloko’’ti vuccati, samantato ayomayattā āyasañca, idaṃ pana tadabhāvato anāyasaṃ, mahato dukkhassa uppattiṭṭhānatāya paralokasadisanti dasseti, ‘‘anassaya’’nti ca keci paṭhanti, sukhassa appatiṭṭhānabhūtanti attho. Luddānamāvāsamidaṃ purāṇanti idaṃ ṭhānaṃ cirakālato paṭṭhāya luddānaṃ dāruṇānaṃ pisācādīnaṃ āvāsabhūtaṃ. Abhisattarūpoti ‘‘evaṃ lūkho ghorākāro hotū’’ti porāṇehi isīhi sapitasadiso, dinnasapo viyāti attho.
1233 “以什么原因”:是因为什么缘故。“怀着什么期待”:他们在期盼什么。“hi”:只是一个语气词。也有人读成“这个地方”,意思是“这个叫这个名字的地方”。“贸然聚在一起”:他们没有考虑其中的过患和利益,便贸然结伴闯了进去。“因为贪,因为怖畏”:他们可能是被某个想害他们的人引诱,因为贪而进入;或者被非人等等逼迫,因为怖畏而进入。或者“因为迷乱”:他们迷失了道路,心智迷乱,于是误入这个地方。这些是连起来理解的意思。巴利
1233.Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Kimāsamānāti kiṃ paccāsīsantā. Hīti nipātamattaṃ. ‘‘Padesampī’’ti ca paṭhanti, imampi nāma padesanti attho. Sahasā sameccāti sahasā ādīnavānisaṃse avicāretvā samavāyena anupaviṭṭhā sappaviṭṭhā. Lobhā bhayā atha vā kenaci anatthakāmena palobhitā lobhato kenaci amanussādinā paripātitā bhayā vā. Atha vā sampamūḷhāti maggavippanaṭṭhā imaṃ padesaṃ anupaviṭṭhāti yojanā.
这时,商人们说道:巴利
Idāni vāṇijā āhaṃsu –
“ 在摩揭陀和盎葛,商队首领们装好各种货物,
他们为了求财、盼着赚到利润,就往信度和苏维拉那地方去了。巴利
‘‘Magadhesu aṅgesu ca satthavāhā, āropayitvā paṇiyaṃ puthuttaṃ; Te yāmase sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā.
我白天忍受着口渴,同时也在顾念着对役畜的怜悯;
我们大家就以这个速度赶路,在夜里、在非时踏上了道路。巴利
‘‘Divā pipāsaṃnadhivāsayantā, yoggānukampañca samekkhamānā; Etena vegena āyāma sabbe, rattiṃ maggaṃ paṭipannā vikāle.
他们走错了路,偏离了正道,像盲人一样困在林中,彻底迷失了方向。
在极其难走的荒野路中间,我们心里一片迷乱,分不清方向。巴利
‘‘Te duppayātā aparaddhamaggā, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, disaṃ na jānāma pamūḷhacittā.
1237 (此段原文缺失,无法翻译。)巴利
1237.
“ 看到这前所未见的景象,还有那最殊胜的天宫,以及你这位夜叉;
我们更加渴望活下去,看到那后满足、欢喜、兴高采烈。”巴利
‘‘Idañca disvāna adiṭṭhapubbaṃ, vimānaseṭṭhañca tavañca yakkha; Tatuttariṃ jīvitamāsamānā, disvā patītā sumanā udaggā’’ti.
1234 这里,“摩揭陀和鸯伽的商队首领”是指在摩揭陀国和鸯伽国出生、长大、居住在那里的人,他们是商队的人,也是商队的驾驭者,既是商队成员,也是商队主人。“货物”就是商品。“他们”就是我们这些人。“前往”就是我们去。“辛度和苏维罗地方”是指辛度地区和苏维罗地区。“额外收益”是指好处、额外的利润。巴利
1234. Tattha magadhesu aṅgesu ca satthavāhāti magadharaṭṭhe ca aṅgaraṭṭhe ca jātā saṃvaḍḍhā taṃnivāsino satthe satthassa ca vāhanakā satthakā ceva satthasāmikā ca. Paṇiyanti bhaṇḍaṃ. Teti te mayaṃ. Yāmaseti gacchāma. Sindhusovīrabhūminti sindhudesaṃ sovīradesañca. Uddayanti ānisaṃsaṃ atirekalābhaṃ.
1235 不能忍受:就是受不了。对役畜的怜悯:就是对牛等众生的照顾。以此速度:就是用这种快跑的速度,也就是我们在见到你之前一路赶来的那种速度。夜行道路:就是夜里赶路。不合时宜:就是不是时候,不在适当的时间。巴利
1235.Anadhivāsayantāti adhivāsetuṃ asakkontā. Yoggānukampanti goṇādīnaṃ sattānaṃ anuggahaṃ. Etena vegenāti iminā javena, yena tava dassanato pubbe āyāma āgatamha. Rattiṃ maggaṃ paṭipannāti rattiyaṃ maggaṃ paṭipannā. Vikāleti akāle avelāyaṃ.
1236 邪行:就是走错了路,走到不是路的地方去,因此也就偏离了正道。盲迷:像盲人一样混乱,因为没有能认路的智慧之眼,所以是盲的,也因此混乱,并且因为迷失了道路而彻底走丢。方向:指应该去的方向,也就是辛度与苏维罗地方所在的那个方向。迷心:指因为对方向犹豫疑惑而完全迷乱的心。巴利
1236.Duppayātāti duṭṭhu payātā apathe gatā, tato eva aparaddhamaggā. Andhākulāti andhā viya ākulā, maggajānanasamatthassa paññācakkhuno abhāvena andhā, tato eva ākulā, vippanaṭṭhā ca maggasammūḷhatāya. Disanti gantabbadisaṃ, yassaṃ disāyaṃ sindhusovīradeso, taṃ disaṃ. Pamūḷhacittāti disāsaṃsayasumūḷhacittā.
1237 “Tavañca”就是“你也”。“Yakkha”是呼格,意思是“夜叉啊”。“Tatuttariṃ jīvitamāsamānā”的意思是:先前生起了“从今以后我们再也没有命了”这样的对生命的恐惧和疑惑,现在则对那之后更长的生命抱有期望。“Disvā”指因为见到的缘故。“Patītā”就是欢喜。“Sumanā”指得到了喜悦。“Udaggā”指因踊跃的喜心而踊跃。巴利
1237.Tavañcāti tuvañca. Yakkhāti ālapanaṃ. Tatuttariṃ jīvitamāsamānāti yo ‘‘ito paraṃ amhākaṃ jīvitaṃ natthī’’ti jīvitasaṃsayo uppanno, idāni tato uttarimpi jīvitaṃ āsīsantā. Disvāti dassanahetu. Patītāti pahaṭṭhā. Sumanāti somanassappattā. Udaggāti udaggāya pītiyā udaggacittā.
商人们这样讲完自己的经历后,那位天子又用两首偈颂问他:巴利
Evaṃ vāṇijehi attano pavattiyā pakāsitāya puna devaputto dvīhi gāthāhi pucchi –
大海的彼岸,这片荒漠,藤蔓缠绕的道路,还有那条要打桩标记的路径;
你们又为了钱财,跑遍四方,去那些河流和山间难走的险路。巴利
‘‘Pāraṃ samuddassa imañca vaṇṇuṃ, vettācaraṃ saṅkupathañca maggaṃ; Nadiyo pana pabbatānañca duggā, puthuddisā gacchatha bhogahetu.
“ 攻入了他人的国土,望着那些住在别国土地上的人们。
你们听到过或者亲眼见过的任何稀奇事,我们都想听一听,亲爱的孩子们。”巴利
‘‘Pakkhandiyāna vijitaṃ paresaṃ, verajjake mānuse pekkhamānā; Yaṃ vo sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ, accherakaṃ taṃ vo suṇoma tātā’’ti.
它的意思是:“大海的彼岸”就是大海的对岸;还有这样的沙漠、这样的沙路——因为要用藤条绑起来才能走,所以叫“藤蔓道”;因为要打下木桩、标桩才能走,所以叫“木桩道”;“那些河流”就是旃陀跋伽河等;“以及山岭的险峻处”就是不平坦的地方。这些就是各方各面难以通行的路。你们为了求财而走向各处。这样走的时候,“跳进”就是闯进去、进入里面,看着别人国王统治下的领土上那些异乡的居民,继续往前走。你们处在这样的情形中,无论是听来的还是亲眼见到的稀有稀奇之事,亲爱的商人们啊,我们想在你们近旁听到。他这样问,是想让那些人说出自己宫殿的稀奇之处。巴利
Tassattho – pāraṃ samuddassāti samuddassa paratīraṃ, imañca īdisaṃ, vaṇṇuṃ vaṇṇupathaṃ vettalatā bandhitvā ācaritabbato vettācaraṃ maggaṃ, saṅkuke khāṇuke koṭṭetvā gantabbato saṅkupathaṃ maggaṃ, nadiyo pana candabhāgādikā, pabbatānañca visamappadesāti evaṃ duggā puthuddisā bhoganimittaṃ gacchatha, evaṃ gacchantā ca pakkhandiyāna pakkhanditvā anupavisitvā, paresaṃ rājūnaṃ vijitaṃ tattha verajjake videsavāsike manusse pekkhamānā gacchatha, evaṃbhūtehi vo tumhehi yaṃ sutaṃ vā atha vā diṭṭhaṃ vā accherakaṃ acchariyaṃ, taṃ vo santike tātā vāṇijā suṇomāti attano vimānassa acchariyabhāvaṃ tehi kathāpetukāmo pucchati.
天子这样问完,商人们回答说:巴利
Evaṃ devaputtena puṭṭhā vāṇijā āhaṃsu –
王子啊,比这更稀奇者,我等未曾闻,亦未曾见;
一切皆超绝人间,纵睹无上妙容,犹是看不厌。巴利
‘‘Itopi accherataraṃ kumāra, na no sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ; Atītamānusakameva sabbaṃ, disvā na tappāma anomavaṇṇaṃ.
池水在空中流淌,到处是繁花,还有许多白莲。
这些树木常年结果,散发出极为馥郁的芳香。巴利
‘‘Vehāyasaṃ pokkharañño savanti, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā; Dumā cime niccaphalūpapannā, atīva gandhā surabhiṃ pavāyanti.
百根琉璃柱高高地耸立,石与珊瑚所成的长梁绵延伸展;
这些柱子镶着猫眼宝石和红宝石,是由闪耀的光焰精华所成。巴利
‘‘Veḷūriyathambhā satamussitāse, silāpavāḷassa ca āyataṃsā; Masāragallā sahalohitaṅgā, thambhā ime jotirasāmayāse.
有一千根柱子、威德无可比拟,在那些柱子之上,这座天宫美妙地安立着。
在种种珍宝之间,金色栏杆交错,又以金箔板巧妙地覆盖着。巴利
‘‘Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ, tesūpari sādhumidaṃ vimānaṃ; Ratanantaraṃ kañcanavedimissaṃ, tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ.
此宫殿以阎浮檀金锻成,打磨光洁,具足楼阁、阶梯与栏楯;
坚固、优美、衔接匀称,极堪凝视,令人欢喜。巴利
‘‘Jambonaduttattamidaṃ sumaṭṭho, pāsādasopānaphalūpapanno; Daḷho ca vaggu ca susaṅgato ca, atīva nijjhānakhamo manuñño.
在珍宝装饰的宫殿里,有丰盛的饭食和饮品,周围环绕着一群天女。
鼓和铜钹等乐器一齐奏响,人们以称赞和敬礼来向你致敬。巴利
‘‘Ratanantarasmiṃ bahuannapānaṃ, parivārito accharāsaṅgaṇena; Murajaālambaratūriyaghuṭṭho, abhivanditosi thutivandanāya.
你唤醒天女们,满心欢喜,住在殊胜美妙、令人愉悦的天宫楼阁里。
不可思议、具足一切功德,就像多闻天王在莲池中一样。巴利
‘‘So modasi nārigaṇappabodhano, vimānapāsādavare manorame; Acintiyo sabbaguṇūpapanno, rājā yathā vessavaṇo naḷinyā.
“ 你是天人,还是夜叉?
还是生为人的天帝?
商人们和商队首领在问你,
你说,你这位夜叉叫什么名字?”巴利
‘‘Devo nu āsi udavāsi yakkho, Udāhu devindo manussabhūto; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, Ācikkha ko nāma tuvaṃsi yakkho’’ti.
1240-2 这里,“青年”是因为这位天子还处在第一个年龄段,所以这样称呼他。“一切”是就这位天子以及属于他宫殿的一切而说的。“池塘”就是那些池塘。“高百尺”就是有一百肘高。“石头与珊瑚”是指石头和珊瑚,也就是石头做的、珊瑚做的。“āyataṃsā”是长边、长面的意思。另一种解释是:它们呈长形,具有八、十六、三十二等棱面。巴利
1240-2. Tattha kumārāti paṭhamavaye ṭhitattā devaputtaṃ ālapati. Sabbanti devaputtaṃ tassa vimānapaṭibaddhañca sandhāya vadati. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Satamussitāseti sataratanubbedhā. Silāpavāḷassāti silāya pavāḷassa ca, silāmayā pavāḷamayāti attho. Āyataṃsāti dīghaṃsā. Atha vā āyatā hutvā aṭṭhasoḷasadvattiṃsādiaṃsavanto.
1242 在那些柱子的上方。sādhum idaṃ 的意思是“这座宫殿真是殊胜”,说的就是你这座宫殿。ratanantaraṃ 的意思是“众宝间隔”,也就是在墙壁、柱子、阶梯等处,用种种不同的其他宝物来严饰。kañcanavedimissaṃ 指与金色的栏杆相伴,也就是被金栏杆围绕。tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ 指用纯金板和种种宝板,在宫殿各处善加覆盖。巴利
1242.Tesūparīti tesaṃ thambhānaṃ upari. Sādhumidanti sundaraṃ idaṃ tava vimānaṃ. Ratanantaranti ratanantaravantaṃ, bhittithambhasopānādīsu nānāvidhehi aññehi ratanehi yuttaṃ. Kañcanavedimissanti suvaṇṇamayāya vedikāya sahitaṃ parikkhittaṃ. Tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannanti tapanīyamayehi anekaratanamayehi ca chadanehi tattha tattha suṭṭhu chāditaṃ.
1244 你的这座宫殿,大部分地方都像炽燃的阎浮金一样光辉闪耀。它的每一处都打磨得极为光滑,擦拭得十分细致,还配有相邻的各个宫殿、各种精美的阶梯和赏心悦目的平台。坚固,就是牢靠。优美,就是好看而挺拔。结构匀称,就是各部分衔接得很好,宫殿的各个组成部分彼此协调。极其耐看,就是虽然光辉明亮,却非常适宜注视,不会刺眼。令人悦意,就是让人心生欢喜。巴利
1244.Jambonaduttattamidanti idaṃ tava vimānaṃ yebhuyyena uttattajambunadabhāsuraṃ. Sumaṭṭho pāsādasopānaphalūpapannoti tassa ca so so padeso sumaṭṭho suṭṭhu majjito, tehi tehi anantarapāsādehi sopānavisesehi ramaṇīyehi phalakehi ca yutto. Daḷhoti thiro. Vaggūti abhirūpo samuggato. Susaṅgatoti suṭṭhu saṅgatāvayavo aññamaññānurūpapāsādāvayavo. Atīva nijjhānakhamoti pabhassarabhāvepi ativiya olokanakkhamo. Manuññoti manoramo.
1245 在宝之间,指的是在宝所成的、或本质为宝、最为精华的天宫内部。有许多饮食,意思是存在、可获得丰盛而可口的食物和饮料,这是要表达的意思。腰鼓、大鼓及其他乐器响彻,是指被腰鼓、大鼓和其余各种乐器的声音恒常充满。你已被恭敬,是指你被礼敬,或被称赞。因此说“以称赞与恭敬”。巴利
1245.Ratanantarasminti ratanamaye, ratanabhūte vā sārabhūte vimānassa abbhantare. Bahuannapānanti pesalaṃ pahūtaṃ annañca pānañca vijjati, upalabbhatīti adhippāyo. Murajaālambaratūriyaghuṭṭhoti mudiṅgānaṃ ālambarānaṃ avasiṭṭhatūriyānañca saddehi niccaghosito. Abhivanditosīti namassito, thomito vā asi. Tenāha ‘‘thūtivandanāyā’’ti.
1246 Acintiyo 的意思是具有不可思议的威神力。Naḷinyā 是指在名叫那利尼的游戏场所,就像多闻天王大王那样,你也如此欢喜——这就是这句话的连接方式。巴利
1246.Acintiyoti acinteyyānubhāvo. Naḷinyāti evaṃnāmake kīḷanaṭṭhāne yathā vessavaṇo mahārājā, evaṃ tvaṃ modasīti yojanā.
1247 你是存在者、是活着吗?(Āsīti 即 āsi 后接 iti,注疏释为 asi bhavasi。)“Devinda”指帝释天神,也就是众天神之王。“Manussabhūto”指投生在人间、属于人类。“Yakkho”是说,他们虽然已经问过你是不是天神之类的身份,心里却仍怀疑你是夜叉,所以才这么说。巴利
1247.Āsīti asi bhavasi. Devindoti sakko devarājā. Manussabhūtoti manussesu bhūto manussajātiko. Yakkhoti devādibhāvaṃ pucchitvāpi yakkhabhāvaṃ āsaṅkantā vadanti.
这时,那位天子为了让人知道他是谁,就说出自己的身份:巴利
Idāni so devaputto attānaṃ jānāpento –
“ 我叫色利萨迦,是个夜叉,守护着荒野的沙路。
我守护着这片地方,遵从多闻天王的命令。”巴利
‘‘Serīsako nāma ahamhi yakkho, kantāriyo vaṇṇupathamhi gutto; Imaṃ padesaṃ abhipālayāmi, vacanakaro vessavaṇassa rañño’’ti. –
他说。这里,“ahamhī yakkho”就是“我是夜叉”。“kantāriyo”是指为了守护而被派到荒野险道的人。“gutto”就是守护者。因此他说“我守护”。巴利
Āha. Tattha ahamhī yakkhoti ahaṃ yakkho amhi. Kantāriyoti ārakkhaṇatthaṃ kantāre niyutto. Guttoti gopako. Tenāha ‘‘abhipālayāmī’’ti.
这时,商人们询问着他的业等,就说道:巴利
Idāni vāṇijā tassa kammādīni pucchantā āhaṃsu –
“ 这是偶然得来的、由变化产生的,是你自己造作的,还是天神赐予的?
商人们和商队首领问你:这东西这么讨人喜欢,你是怎么得到的?”巴利
‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ manuñña’’nti.
在这里,“偶然所得”是指无因无缘而得到,意思是随心所欲地获得。“变化所生”是指由命运结合而转变,或者由时间变迁而转变。“自己所作”是指你自己亲手做的,意思是凭你自己的天神通力由你自己变现出来。还是“天人所赐”,是指由你所敬奉的天神们因净信而施予。巴利
Tattha adhiccaladdhanti adhiccasamuppattikaṃ, yadicchakaṃ laddhanti attho. Pariṇāmajaṃ teti niyatisaṅgatibhāvapariṇataṃ, kālapariṇataṃ vā. Sayaṃkatanti tayā sayameva kataṃ, deviddhiyā tayā sayameva nibbattitanti attho. Udāhu devehi dinnanti tayā ārādhitehi devehi pasādavasena nissaṭṭhaṃ.
现在,那位天子把这四种说法全都否定了,只指出福德才是原因:巴利
Idāni devaputto caturopi pakāre paṭikkhipitvā puññameva apadisanto –
“ 我这财富不是靠偶然运气得来的,不是由转变而产生的,不是我自己造出来的,也确实不是天神们赐予的;
这是靠我自己没有过失的业,靠我的福德善行,我才得到了这件称心如意的东西。”巴利
‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ na hi devehi dinnaṃ; Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ manuñña’’nti. –
商人们听了之后,又在“并非偶然所得”这首偈颂里,把四种情形全都归到福德更多这一点上,接着问福德本身到底是什么样子:巴利
Taṃ sutvā vāṇijā puna ‘‘nādhiccaladdha’’nti gāthāyaṃ puññādhikameva te caturo pakāre āropetvā puññassa ca sarūpaṃ pucchiṃsu –
“ 你发何愿,修何梵行?何等善行,感得此报?
商人们和商队首领问你:你是怎么得到这座天宫的?”巴利
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti.
在这里,“誓愿”指的是受持戒律。“梵行”指的是最殊胜的修行。巴利
Tattha vatanti vatasamādānaṃ. Brahmacariyanti seṭṭhacariyaṃ.
接着,那位天子驳回了他们的话,并展示自己以及所积聚的福德。巴利
Puna devaputto te paṭikkhipitvā attānaṃ yathūpacitaṃ puññañca dassento –
当我治理憍萨罗国时,人们称我为“巴亚斯”。
那时,我是个执无见者,吝啬、心性邪恶,且持断灭论。巴利
‘‘Mamaṃ pāyāsīti ahu samaññā, rajjaṃ yadā kārayiṃ kosalānaṃ; Natthikadiṭṭhi kadariyo pāpadhammo, ucchedavādī ca tadā ahosiṃ.
然而,当时有一位沙门,名曰童子·咖沙巴,他多闻广博,辩才善巧,殊胜卓越。
那时,他为我宣说佛法,帮我清除了邪见的扰乱。巴利
‘‘Samaṇo ca kho āsi kumārakassapo, bahussuto cittakathī uḷāro; So me tadā dhammakathaṃ abhāsi, diṭṭhivisūkāni vinodayī me.
闻彼说法已,我愿自陈为在家信士;
我远离杀生,于世间不与取亦当避离。
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到知足。巴利
‘‘Tāhaṃ tassa dhammakathaṃ suṇitvā, upāsakattaṃ paṭivedayissaṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ; Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca ahosiṃ tuṭṭho.
“ 这是我的誓戒,这就是我的梵行,它善修圆满,而这就是它的果报。
正是凭着那些没有罪过的善业福德,我才得到了这座天宫。”巴利
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Teheva kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimāna’’nti. –
他说。这确实很容易理解。巴利
Āha. Taṃ suviññeyyameva.
这时,商人们亲眼看见了那位天子和他的天宫,对业果生起了信心,为了表达自己对于业果的信心,他们这样说道:巴利
Atha vāṇijā devaputtaṃ vimānañcassa paccakkhato disvā kammaphalaṃ saddahitvā attano kammaphale saddhaṃ pavedentā –
智者诚言真实无谬,贤者之语从无虚妄;
造福业者行于何处,皆随所愿于彼欢喜。巴利
‘‘Saccaṃ kirāhaṃsu narā sapaññā, anaññathā vacanaṃ paṇḍitānaṃ; Yahiṃ yahiṃ gacchati puññakammo, tahiṃ tahiṃ modati kāmakāmī.
“ 无论在哪里,只要有忧愁和悲伤,有杀害和捆绑,有种种烦恼污垢;
造恶业者随其所至,永不能从恶道中解脱。”巴利
‘‘Yahiṃ yahiṃ sokapariddavo ca, vadho ca bandho ca parikkileso; Tahiṃ tahiṃ gacchati pāpakammo, na muccati duggatiyā kadācī’’ti. –
我们说了两首偈颂。其中,忧与悲泣就是忧愁和哭泣。所谓烦恼污垢,指的是所说的灾祸生起。巴利
Gāthādvayaṃ avocuṃ. Tattha sokapariddavoti soko ca paridevo ca. Parikkilesoti vuttā anatthuppatti.
就在他们这样交谈的时候,天宫门口那棵合欢树上的果实已经熟透,束缚果实的薄膜成熟后裂开,果荚掉落下来。那位天子和他的随从们因此心生忧愁。商人们看到这一幕,就说道:巴利
Evaṃ tesu kathentesuyeva vimānadvāre sirīsarukkhato paripākena muttabandhanā paripakkā sipāṭikā pati, tena devaputto saparijano domanassappatto ahosi. Taṃ disvā vāṇijā –
“ 众人于此刹那皆如痴如乱,形同化作泥淖一般;
童子啊,这众人与你之间,究竟缘何毫无嫌隙?”巴利
‘‘Sammūḷharūpova jano ahosi, asmiṃ muhutte kalalīkatova; Janassimassa tuyhañca kumāra, appaccayo kena nu kho ahosī’’ti. –
他们说了这首偈子。其中,“sammūḷharūpova”是说因为忧愁而整个人像彻底糊涂了一样。“jano”指天众。“asmiṃ muhutte”就是在这片刻之间。“kalalīkato”意思是像被弄成了泥浆一样,也就是说像依附于泥浆的水那样,浑浊不清。“janassimassa tuyhañca”指这个眷属和你。“appaccayo”就是忧愁。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha sammūḷharūpovāti sokavasena sabbaso mūḷhasabhāvo viya. Janoti devajano. Asmiṃ muhutteti imasmiṃ muhuttamatte . Kalalīkatoti kalalaṃ viya kato, kalalanissitaudakībhūto viya āviloti adhippāyo. Janassimassa tuyhañcāti imassa tava parijanassa tuyhañca. Appaccayoti domanassaṃ.
那位天子听了这话,巴利
Taṃ sutvā devaputto –
这些合欢树林啊,亲爱的孩子,天界的妙香正芬芳地飘散;
它们吹遍这座天宫,无论白天还是夜晚,都驱除黑暗。巴利
‘‘Ime ca sirīsavanā tātā, dibbā gandhā surabhī sampavanti; Te sampavāyanti imaṃ vimānaṃ, divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā.
而这些树,每过百年,便有一枚枚果荚成熟;
自从我受生此身以来,人间百年已经过去。巴利
‘‘Imesañca kho vassasataccayena, sipāṭikā phalati ekamekā; Mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ, yadagge kāyamhi idhūpapanno.
我亲见五百年,
于此天宫住立,诸位亲爱者;
因为寿命耗尽、福德耗尽,我就要死去,
我被这份忧愁弄得昏厥了。他这样说道。巴利
‘‘Disvānahaṃ vassasatāni pañca, Asmiṃ vimāne ṭhatvāna tātā; Āyukkhayā puññakkhayā cavissaṃ, Teneva sokena pamucchitosmī’’ti. – āha;
1256 这里,“阔荚合欢林”是指阔荚合欢树林。“亲爱的”是在呼唤商人们。这些天界的香,是你我都能亲眼见到的,芬芳馥郁,极其芳香,正从四面八方飘来、吹来。那些天香这样飘散着,弥漫了这座宫殿,让人实实在在地闻到香气;不只是弥漫而已,还以自身的光辉驱除黑暗。所以说“日夜驱散黑暗”。巴利
1256. Tattha sirīsavanāti sirīsavipinato. Tātāti vāṇije ālapati. Ime tumhākaṃ mayhañca paccakkhabhūtā dibbā gandhā surabhī ativiya sugandhāyeva samantato pavanti pavāyanti. Te dibbā gandhā evaṃ vāyantā imaṃ vimānaṃ sampavāyanti sammadeva gandhaṃ gāhāpenti, na kevalaṃ sampavāyanameva, atha kho attano pabhāya tamampi nihanti. Tenāha ‘‘divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā’’ti.
1260-61 对于这些阔荚合欢树来说:荚壳就是果实的包鞘。“结果”是指成熟后从梗上脱落,或者到了荚包绽裂的时候迸落下来。人间百年已经过去——因为过了百年之后,这棵阔荚合欢的荚壳才成熟,而这棵树现在已经结果了,所以对我来说,人间百年已经过去了。从我在这里的天界受生、投生之时起直到现在,按天界的算法,我有五百年的寿命,所以我的寿命正在耗尽,这表示他被忧愁压得昏了头。因此他说:“我见五百天年寿……中略……我正是因那份忧愁而昏厥过去。”巴利
1260-61.Imesanti sirīsānaṃ. Sipāṭikāti phalakuṭṭhilikā. Phalatīti paccitvā vaṇṭato muccati, puṭabhedaṃ vā patvā sissati. Mānussakaṃ vassasataṃ atītanti yasmā vassasatassa accayena imassa sirīsassa sipāṭikā phalati, ayañca phalitā, tasmā mayhaṃ mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ. Yadagge yato paṭṭhāya, kāyamhi idha imasmiṃ devanikāye upapanno nibbatto. Mayhañca devagaṇanāya pañca vassasatāni āyu, tasmā khīyati me āyūti sokavasena sampamūḷhoti dasseti. Tenāha ‘‘disvānahaṃ vassasatāni pañca…pe… teneva sokena pamucchitosmī’’ti.
这时,商人们为了安慰他,就这样说道:巴利
Atha naṃ vāṇijā samassāsento –
“ 像他那样的人,既已长久获得无与伦比的天宫,怎么会忧愁呢?
而那些只是短暂投生、福报很少的人,才确实应该忧愁吧。”巴利
‘‘Kathaṃ nu soceyya tathāvidho so, laddhā vimānaṃ atulaṃ cirāya; Ye cāpi kho ittaramupapannā, te nūna soceyyuṃ parittapuññā’’ti. –
他们说。在这里,如果是像那些短命的人那样,因为死亡而应当悲伤,那么像这样具足天界威神力、寿命长达九百万岁的天子,怎么会悲伤呢?根本就不应该悲伤——这就是这段话的意思。巴利
Āhaṃsu. Tattha yādisehi appāyukehi maraṇaṃ paṭicca socitabbaṃ siyā, tādiso pana evaṃ dibbānubhāvasampanno navutivassasatasahassāyuko kathaṃ nu soceyya, na socitabbamevāti adhippāyo.
那位天子就用这些话安慰了他们,接受他们的说法,并给他们教导:巴利
Devaputto tattakeneva samassāsetvā tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchanto tesañca upadesaṃ dento –
“ 你们对我说这些亲切的话,这既合宜,也是对我的教诫。
亲爱的孩子们,你们确实一直被我守护着,现在就可以随心所愿,平安地去吧。”巴利
‘‘Anucchaviṃ ovadiyañca metaṃ, yaṃ maṃ tumhe peyyavācaṃ vadetha; Tumhe ca kho tātā mayānuguttā, yehicchakaṃ tena paletha sotthi’’nti. –
他说了这首偈颂。其中,“相称的”就是合适的,那正是适合你们的。“我所应受的教诫”:我应当由你们以教诫的方式说出的话。因为你们用“怎么还会忧愁呢”等亲切温和的话语对我说话。或者说,以亲切话语所说的、所讲的内容,那正是与你们相称的——这是这样连接的。另一种理解是:因为你们说亲切的话,所以,相称的教诫、应当被教导的、应当照着教诫去做的事,已经由我做了。那又是什么呢?他说“你们这些贤友”等等。其中,“已得我守护”:在这有非人盘踞的旷野沙漠中,直到走出旷野为止,你们已由我守护、保护。你们可以随心所欲、按照自己喜欢的方式,平安无恙地出发上路——这就是这段话的意思。巴利
Gāthamāha. Tattha anucchavinti anucchavikaṃ, tumhākameva taṃ yuttarūpaṃ. Ovadiyañca metanti me mayhaṃ tumhehi ovadiyaṃ ovādavasena vattabbametaṃ. Yaṃ yasmā, maṃ mayhaṃ, tumhe ‘‘kathaṃ nu soceyya’’ntiādinā peyyavācaṃ piyavacanaṃ vadetha. Yaṃ vā peyyavācāya vadanaṃ kathanaṃ, taṃ tumhākameva anucchavikanti yojanā. Atha vā yaṃ yasmā tumhe peyyavācaṃ vadetha, tasmā anucchavikaṃ ovadiyañca ovaditabbaṃ ovādānurūpaṃ kātabbañca me mayā kataṃ, kiṃ pana tanti āha ‘‘tumhe ca kho tātā’’tiādi. Tattha mayānuguttāti imasmiṃ amanussapariggahe marukantāre yāva kantārātikkamā mayā anuguttā rakkhitā, yenicchakaṃ yathārucitena, sotthiṃ khemena, paletha gacchathāti attho.
于是商人们为了表达知恩图报之心,这样说道:巴利
Atha vāṇijā kataññubhāvaṃ pakāsentā –
我们为了求财,渴望得到利益,等我们到了信度苏维罗那地方之后。
我们当各尽己力,行圆满布施,举办隆重的尸利沙大会。巴利
‘‘Gantvā mayaṃ sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇacāgā, kāhāma serīsamahaṃ uḷāranti. –
他们说了这首偈颂。其中,“如理精勤”是指现在与所立誓愿相符的精勤努力。“圆满舍弃”是指完全的施舍,是对盛大而伟大的(布施)所作的完备彻底舍离。“祭会”是指庆典供养。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha yathāpayogāti idāni katapaṭiññānurūpapayogā. Paripuṇṇacāgāti samattacāgā, uḷārassa mahassa pariyattapariccāgā. Mahanti ussavapūjaṃ.
这时,那位天子拒绝了盛大的供养,又鼓励他们去做该做的事——巴利
Puna devaputto mahakaraṇaṃ paṭikkhipanto kattabbesu ca te niyojento –
“ 你们不要举行塞利萨祭,你们所说的一切都会实现;
你们要远离各种恶行,并且决意坚定奉行于法的修行。”巴利
‘‘Mā ceva serīsamahaṃ akattha, sabbañca vo bhavissati yaṃ vadetha; Pāpāni kammāni vivajjayātha, dhammānuyogañca adhiṭṭhahāthā’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“你们所说”是指:你们盼望着能平安到达信度苏维罗地区,并在那里获得丰厚的利益和财富,于是说出“我们去”这样的话。这一切都会照你们所期望的那样实现,对此不必怀疑。不过,从今以后,你们要避开、远离杀生等种种恶行。“法随行”是指修习布施等善法。“你们要决意”是指你们应当修习,这说明这就是阔荚合欢大祭。巴利
Gāthamāha. Tattha yaṃ vadethāti yaṃ tumhe khemena sindhusovīradesapattiṃ tattha ca vipulaṃ uddayaṃ lābhaṃ paccāsīsantā ‘‘gantvā maya’’ntiādīni vadatha. Sabbaṃ taṃ vo tumhākaṃ tatheva bhavissati, tattha nikkaṅkhā hotha, tumhe pana ito paṭṭhāya pāpāni kammāni pāṇātipātādīni vivajjayātha parivajjetha. Dhammānuyoganti dānādikusaladhammassa anuyuñjanaṃ. Adhiṭṭhahāthāti anusikkhatha idaṃ serīsakamahanti dasseti.
而当他想要护念那位近事男,为他们提供保护与屏障时,就先赞叹那位近事男的功德,然后以他为对象,对那些人说出这些偈颂:巴利
Yaṃ pana upāsakaṃ anuggaṇhanto tesaṃ rakkhāvaraṇaṃ kātukāmo ahosi, tassa guṇaṃ kittetvā taṃ tesaṃ uddisanto imā gāthāyo āha –
在这个僧团里,有一位在家居士,他博学多闻,持戒圆满。
他有信仰,乐于布施,品行端正,有智慧,懂得知足,富有智慧。巴利
‘‘Upāsako atthi imamhi saṅghe, bahussuto sīlavatūpapanno; Saddho ca cāgī ca supesalo ca, vicakkhaṇo santusito mutīmā.
保持觉知的人不说虚妄的话,也不生起伤害他人的念头;
不要做敌意和挑拨离间的事,要说柔和亲切的话。巴利
‘‘Sañjānamāno na musā bhaṇeyya, parūpaghātāya na cetayeyya; Vebhūtikaṃ pesuṇaṃ no kareyya, saṇhañca vācaṃ sakhilaṃ bhaṇeyya.
恭敬谦顺,调伏离恶,于增上戒清净无染;
此人如法赡养父母,行于圣者之道。巴利
‘‘Sagāravo sappatisso vinīto, apāpako adhisīle visuddho; So mātaraṃ pitarañcāpi jantu, dhammena poseti ariyavutti.
我想,他为了父母之故而求取财富,并非为自己。
父母去世之后,他心向出离,将修习梵行。巴利
‘‘Maññe so mātāpitūnaṃ kāraṇā, bhogāni pariyesati na attahetu; Mātāpitūnañca yo accayena, nekkhammapoṇo carissati brahmacariyaṃ.
他为人正直,不歪曲,不欺骗,不虚伪,也不用花言巧语来跟人说话;
像他这样的善业行者,安住于法,怎会遭遇痛苦?巴利
‘‘Ujū avaṅko asaṭho amāyo, na lesakappena ca vohareyya; So tādiso sukatakammakārī, dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhaṃ.
“ 正因为这个缘故,我亲自把自己显现出来;商人们,因此你们应当观见法。
否则,你们在此便会化为灰烬,在荒野中目盲迷乱,彻底迷失。
被他人迅速轻易地辱骂,与善人相处亦是安乐。”巴利
‘‘Taṃkāraṇā pātukatomhi attanā, tasmā dhammaṃ passatha vāṇijāse; Aññatra teniha bhasmī bhavetha, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Taṃ khippamānena lahuṃ parena, sukho have sappurisena saṅgamo’’ti.
1266 1266. 其中,“僧团”指众生的集合。“明智者”:对种种应做之事都善巧通达。“知足者”:就是满足的人。“具慧者”:凭借业自属智等,能思量此世与来世的利益,所以称为具慧者。巴利
1266. Tattha saṅgheti sattasamūhe. Vicakkhaṇoti tattha tattha kattabbatāya kusalo. Santusitoti santuṭṭho. Mutīmāti kammassakatañāṇādinā idhalokaparalokahitānaṃ munanato mutimā.
1267 不应明知而说妄语,就是不应清楚知道实情却仍然说虚妄的话。离间语:因为它造成原本和睦的人彼此分离,所以得名“离间语”;这种离间语不应去做,也不应去说。巴利
1267.Sañjānamāno na musā bhaṇeyyāti sampajānamusā na bhāseyya. Vebhūtikanti sahitānaṃ vinābhāvakaraṇato ‘‘vebhūtika’’nti laddhanāmaṃ pisuṇaṃ, no kareyya na vadeyya.
1268 具恭敬者:恭敬是指对应当尊重的人保持谦卑顺从的态度,这属于柔和的表现;具备这种恭敬,就是具恭敬者。增上戒:指在家男信徒应当守护的增上戒学。圣行:就是清净的行为。巴利
1268.Sappatissoti patissayo garuṭṭhāniyesu nivātavuttikattā soraccaṃ, saha patissenāti sappatisso. Adhisīleti upāsakena rakkhitabbaadhisīlasikkhāya. Ariyavuttīti parisuddhavutti.
1269 倾向出离,就是心向涅槃。他将修行梵行,意思是:他出家之后,会在佛陀的教法中修习梵行。巴利
1269.Nekkhammapoṇoti nibbānaninno. Carissati brahmacariyanti pabbajjaṃ sāsanabrahmacariyaṃ carissati.
1270 以诡辩的方式,就是通过暗示、影射来说话。不应说,就是不要以谄曲、虚伪的心态说出话来。住立于法的人怎么会得到苦呢?按照前面所说的方式,一个住立于法、依法而行、平等而行的人,究竟以什么方式会得到苦、遭遇苦呢?巴利
1270.Lesakappenāti kappiyalesena. Na ca vohareyyāti māyāsāṭheyyavasena vacanaṃ na nicchāreyya. Dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhanti evaṃ vuttanayena dhamme ṭhito dhammacārī samacārī kinti kena pakārena dukkhaṃ labhetha pāpuṇeyya.
1271 因为那个原因,就是指那位近事男的因由和理由。我亲自对你们显现了。也有写成attānaṃ的读法,意思是我把自身显现给你们看。因此,因为我恭敬法、守护法,所以也守护你们;因此你们要见法,把法当作应当实践的道路来观察。如果没有那位近事男,你们来到这里,在这片荒漠中无依无靠,就会化为灰烬。被催促得急促,就是指这样被催促、被轻蔑、被逼迫。轻易,就是容易。由他人,就是指更多,或者由别人。所以说,与善士交往确实是快乐的。因为他安住在忍辱和柔和之中,不管别人对他说什么,他都不反驳。巴利
1271.Taṃkāraṇāti tannimittaṃ tassa upāsakassa hetu. Pātukatomhi attanāti sayameva tumhākaṃ ahaṃ pāturahosiṃ. ‘‘Attāna’’ntipi pāṭho, mama attānaṃ tumhākaṃ pātvākāsinti attho. Tasmāti yasmā ahaṃ dhammaṃ apacāyamāno taṃ rakkhanto tumhepi rakkhāmi, tasmā dhammaṃ passatha dhammameva caritabbaṃ katvā oloketha. Aññatra teniha bhasmī bhavethāti tena upāsakena vinā ce āgatā, imasmiṃ marukantāre anāthā appaṭisaraṇā bhasmabhāvaṃ gaccheyyātha. Khippamānenāti evaṃ khippantena vambhantena pīḷantena. Lahunti sukaraṃ. Parenāti adhikaṃ, aññena vā. Tasmā sukho have sappurisena saṅgamoti. So hi khantisoracce niviṭṭho kenaci kiñci vuttopi na paṭippharatīti adhippāyo.
商人们被这样从总体上说明后,想从具体方面了解——巴利
Evaṃ sāmaññato kittitaṃ sarūpato ñātukāmā vāṇijā –
“ 他叫什么名字?他又在做什么业?
他叫什么名字?他的族姓又是什么?
夜叉,我们也想见到他,你正是为了怜悯他才来到这里。
有福的确实是他,你所羡慕的那个人。”巴利
‘‘Kiṃ nāma so kiñca karoti kammaṃ, Kiṃ nāmadheyyaṃ kiṃ pana tassa gottaṃ; Mayampi naṃ daṭṭhukāmamha yakkha, yassānukampāya idhāgatosi; Lābhā hi tassa yassa tuvaṃ pihesī’’ti. –
他们说了这首偈。其中,“叫什么名字”是说:从名字上来说,那个众生是谁?“他做什么”是说:在种田、经商等行当里,他做的是哪种工作?“名叫什么”是说:父母给他起的“帝萨”“普萨”这类称呼中,他的名字是什么;或者在“跋伽婆”“跋拉瓦迦”这类族姓中,他的族姓又是什么?“你所羡慕的那个人”是说:你所喜爱、所珍视的那一位。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha kiṃ nāma soti nāmato so jantu satto ko nāma. Kiñca karoti kammanti kasivaṇijjādīsu kīdisaṃ kammaṃ karoti. Kiṃnāmadheyyanti mātāpitūhi kataṃ pana ‘‘tisso phusso’’tiādīsu tassa kiṃ nāmadheyyaṃ, ‘‘bhaggavo bhāradvājo’’tiādīsu kiṃ vā tassa gottaṃ. Yassa tuvaṃ pihesīti yaṃ tuvaṃ piyāyasi.
现在,为了通过名字、族姓等来说明他,那位天子:巴利
Idāni devaputto taṃ nāmagottādivasena dassento –
“ 理发师名桑婆瓦,
居士靠梳子与刀片维生。
你们要知道,他是你们的仆人。
千万别轻视他,他可是个很有善德的人。”巴利
‘‘Yo kappako sambhavanāmadheyyo, Upāsako kocchaphalūpajīvī; Jānātha naṃ tumhākaṃ pesiyo so, Mā kho naṃ hīḷittha supesalo so’’ti. –
他说。在这里,“理发师”是指给人剃头的人。“名为桑婆瓦”意思是他的名字就叫桑婆瓦。“靠梳子和果实过活的人”是指依靠梳子和果实来维持生活的人。其中,所谓“梳子”,是为了整理发髻等而用来梳理头发之类东西的工具。“差使”是指被派去跑腿、做杂活的人,也就是做侍奉杂务的人。巴利
Āha. Tattha kappakoti nhāpito. Sambhavanāmadheyyoti sambhavoti evaṃnāmo. Kocchaphalūpajīvīti kocchañca phalañca upanissāya jīvanako. Tattha kocchaṃ nāma āḷakādisaṇṭhāpanatthaṃ kesādīnaṃ ullikhanasādhanaṃ. Pesiyo pesanakārako veyyāvaccakaro.
这时,商人们认出了他,就说道:巴利
Idāni vāṇijā taṃ sañjānitvā āhaṃsu –
“ 夜叉,我们知道你所说的是什么,但我们确实不知道他有这样的性质。
夜叉,听了你这番宏大的话,我们也会礼敬他。”巴利
‘‘Jānāmase yaṃ tvaṃ pavadesi yakkha, na kho naṃ jānāma sa edisoti; Mayampi naṃ pūjayissāma yakkha, sutvāna tuyhaṃ vacanaṃ uḷāra’’nti.
这里,“我们知道”是指:你所说的那个人,我们从他的相貌上认得出来。“就是这样”则是说:至于像你所称赞的那样具备种种功德,我们并不了解他就是那样,就像不了解一个没见过的人一样。巴利
Tattha jānāmaseti yaṃ tvaṃ vadesi, taṃ mayaṃ sarūpato jānāma. Edisoti guṇato pana yathā tayā kittitaṃ, evaṃ edisoti taṃ na kho jānāma, yathā taṃ aviddasunoti adhippāyo.
这时,为了教导他们,天子让他们登上自己的天宫——巴利
Idāni devaputto te attano vimānaṃ āropetvā anusāsanatthaṃ –
“ 在这座商队里的所有人,不管是年轻的、年长的,还是中年的,
愿他们全都登上这座天宫,让吝啬的人亲眼看见福德的果报。”巴利
‘‘Ye keci imasmiṃ satthe manussā, daharā mahantā athavāpi majjhimā; Sabbeva te ālambantu vimānaṃ, passantu puññānaṃ phalaṃ kadariyā’’ti. –
他诵出这首偈。其中,mahantā 指年长的人。ālambantu 意思是让他们登上去。kadariyā 指吝啬、没有布施习惯的人。巴利
Gāthamāha . Tattha mahantāti vuḍḍhā. Ālambantūti ārohantu. Kadariyāti maccharino adānasīlā.
现在,最后这六首偈颂是结集法藏的长老们说的:巴利
Idāni pariyosāne cha gāthā dhammasaṅgāhakehi vuttā –
在那里,他们全都说“我先来”,于是把那个理发师推到前面。
他们全都攀上了那座天宫,宛如帝释天神的摩萨迦萨罗城。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, taṃ kappakaṃ tattha purakkhatvā; Sabbeva te ālambiṃsu vimānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.
他们就在那里全都争先恐后,表明自己是近事男。
他们远离了杀生,在世间也避开了偷盗。
他们不饮酒,不说妄语,满足于自己的妻子。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayiṃsu; Pāṇātipātā viratā ahesuṃ, loke adinnaṃ parivajjayiṃsu; Amajjapā no ca musā bhaṇiṃsu, sakena dārena ca ahesuṃ tuṭṭhā.
他们就在那里,全都宣称“我是首位”,表明自己已皈依成为近事男。
商队离开了,一路随喜赞叹,靠着夜叉的神力,一次又一次得到允许。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayitvā; Pakkāmi sattho anumodamāno, yakkhiddhiyā anumato punappunaṃ.
他们到了信度与苏维罗之地,一心想要钱财,盼着能赚到利润;
他们依着各自的努力,所获圆满,安然返回了华氏城。巴利
‘‘Gantvāna te sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇalābhā, paccāgamuṃ pāṭaliputtamakkhataṃ.
他们平安到达了自己的住处,和儿女、妻子团聚在一起。
他们满心喜悦、欢欣鼓舞、心情愉快、欣悦,举行了一场盛大的色利沙祭祀。
他们建造了那座尸利沙木的僧房。巴利
‘‘Gantvāna te saṅgharaṃ sotthivanto, puttehi dārehi samaṅgibhūtā; Ānandī vittā sumanā patītā, akaṃsu serīsamahaṃ uḷāraṃ; Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsu.
“ 如是亲近善士,亲近法功德有大利益;
为一位在家男信士之利,愿一切众生皆得安乐。”巴利
‘‘Etādisā sappurisāna sevanā, mahatthikā dhammaguṇāna sevanā; Ekassa atthāya upāsakassa, sabbeva sattā sukhitā ahesu’’nti.
1276 这里,“我先”是指“我在前”“我占先”,意思就是执著有个我、抬高自己。说了“他们全都到了那里”之后,又再说“他们全都”,是为了说明:他们全都一心热切地想登上那座天宫,于是全都登了上去,没有谁在登的时候遇到障碍。像帝释天神的“masakkasāra”一样——“masakkasāra”指的是三十三天宫,也可以泛指一切天宫,但在这里应当理解为帝释天神的天宫。所以说“像帝释天神的masakkasāra一样”。巴利
1276. Tattha ahaṃ pureti ahaṃ purimaṃ ahaṃ purimanti ahamahaṃkarāti attho. ‘‘Te tattha sabbevā’’ti vatvā puna ‘‘sabbeva te’’ti vacanaṃ ‘‘sabbeva te yathā vimānassa āruhane ussukkajātā ahesuṃ, tathā sabbeva taṃ āruhiṃsu, na kassaci āruhane antarāyo ahosī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Masakkasāraṃ viya vāsavassāti ‘‘masakkasāra’’nti ca tāvatiṃsabhavanaṃ vuccati, sabbaṃ vā devabhavanaṃ, idha pana sakkabhavanaṃ veditabbaṃ. Tenāha ‘‘masakkasāraṃ viya vāsavassā’’ti.
1277-8 这时,那些商人看见天宫,生起清净的信心,遵照那位天子的教导,皈依三宝、受持戒律,靠着天子的威神力,平安到达了想去的地方。因此说“他们全部在那里”等等。这里要把句子连起来理解:“anumato pakkāmi sattho”——商队得到允许后,在夜叉的神力中一次又一次地随喜赞叹,然后出发前行。那么,是被谁允许的呢?很明显,是被那位夜叉允许的。巴利
1277-8. Atha te vāṇijā vimānaṃ passitvā pasannacittā tassa devaputtassa ovāde ṭhatvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya tassa ānubhāvena sotthinā icchitaṃ desaṃ agamaṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘te tattha sabbevā’’tiādi. Tattha anumato pakkāmi sattho yakkhiddhiyā punappunaṃ anumodamānoti yojanā. Kena pana anumatoti? Yakkhenāti pākaṭoyamattho.
1279 “如其所修”是指按照自己的心愿所付出的努力。“所得圆满”是指获得的利益丰足。“无损”是指华氏城没有受到破坏。或者,“无损”也可以理解为没有病害、没有逼迫,意思就是没有障碍。巴利
1279.Yathāpayogāti yathāajjhāsayaṃ katapayogā. Paripuṇṇalābhāti samiddhalābhā. Akkhatanti anupaddutaṃ pāṭaliputtaṃ. Akkhatanti vā anābādhaṃ anuppīḷaṃ, anantarāyenāti attho.
1280 “Saṅghara”是指自己的家。所谓“安稳者”,就是具备安稳、没有恐惧。“喜悦”等四个词,说的就是内心欢喜的状态。“他们为你建造了名为尸利沙的僧房”:这是出于感恩,也是为了履行承诺,他们用那位天子的名字,把这处僧房命名为“尸利沙”。因为从分区划分来看,它像辫子一样整齐可观,所以这样称呼。他们建成的这处住所,配有殿堂、尖顶屋、夜间住处等,四周有围墙围绕,还设有门楼。巴利
1280.Saṅgharanti sakaṃ gehaṃ. Sotthivantoti sotthibhāvena yuttā khemino. Ānandītiādīhi catūhi padehi somanassitabhāvameva vadati. Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsūti kataññutāya ṭhatvā paṭissavamocanatthañca devaputtassa nāmena serīsakaṃ nāma paricchedavasena veṇiyato pekkhitabbato pariveṇaṃ pāsādakūṭāgārarattiṭṭhānādisampannaṃ pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakayuttaṃ āvāsaṃ akaṃsu.
1281 像这样能遮止无益、成就有益的,就是“如是”。有大利益、大果报,就是“具大义”。真实无颠倒的功德,就是“法之功德”。为了一个有情的利益,商队中所有众生都成了得乐者,获得了快乐,达到了安稳。巴利
1281.Etādisāti edisī, evaṃ anatthapaṭibāhinī atthasādhikā ca. Mahatthikāti mahāpayojanā mahānisaṃsā. Dhammaguṇānanti aviparītaguṇānaṃ. Ekassa sattassa hitatthaṃ sabbeva sattā sabbe eva te satthapariyāpannā sattā, sukhitā sukhappattā khemappattā ahesuṃ.
居士桑跋瓦听到波雅西天子和那些商人之间问答形式的偈颂后,仅凭听闻就记在心里,然后禀告给长老们。另有一种说法是:波雅西天子对尊者桑跋瓦长老说了那些话。以亚萨长老为首的大长老们在第二次结集时把它收进了结集。居士桑跋瓦在父母去世后出家,最终证得了阿拉汉果。巴利
Sambhavo pana upāsako pāyāsissa devaputtassa tesañca vāṇijānaṃ vacanapaṭivacanavasena pavattaṃ gāthābandhaṃ sutaniyāmeneva uggahetvā therānaṃ ārocesi. Pāyāsidevaputto āyasmato sambhavattherassa kathesīti apare. Taṃ yasattherappamukhā mahātherā dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ. Sambhavo pana upāsako mātāpitūnaṃ accayena pabbajitvā arahatte patiṭṭhāsi.
11. 善掷天宫注释巴利
11. Sunikkhittavimānavaṇṇanā
这座天宫有高耸的宝石柱,是善掷天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连像前面所说的那样在天界游历,来到了三十三天。就在那时,有一位天子站在自己天宫的门口,看见具寿大目犍连,生起了深切的恭敬与尊重,走上前去,五体投地顶礼,然后合掌站在一旁。巴利
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti sunikkhittavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tasmiñca khaṇe aññataro devaputto attano vimānadvāre ṭhito āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.
据说,在过去迦叶正自觉者般涅槃之后,人们把他的舍利安放进塔里,建起一座高一由旬的金塔。四众弟子时常前来,用香、花、熏香等供养这座塔。其中有位近事男,在别人供完花离开后,看见那些供过花的地方花朵摆得乱七八糟,就把那些花在原地重新整整齐齐地摆好,凭着他的布置,做成了一处好看、庄严、又富有变化的供花。做完之后,他取这个景象作为所缘,随念佛陀的功德,心里生起清净的信心,把这份福德放在了心上。巴利
So kira atīte kassapasammāsambuddhe parinibbute tassa sarīradhātuyo pakkhipitvā yojanike kanakathūpe ca kate catasso parisā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphadhūpādīhi cetiye pūjaṃ karonti, tattha aññataro upāsako aññesu pupphapūjaṃ katvā gatesu tehi pūjitaṭṭhāne dunnikkhittāni pupphāni disvā tattheva tāni sammadeva ṭhapento sannivesavasena dassanīyaṃ pāsādikaṃ vibhattivisesayuttaṃ pupphapūjaṃ akāsi. Katvā ca pana etaṃ ārammaṇaṃ gaṇhanto satthu guṇe anussaritvā pasannacitto taṃ puññaṃ hadaye ṭhapesi.
他后来命终,凭着那股业力的威力,投生到三十三天界一座十二由旬大的金色宫殿里。他拥有大神通,随从眷属也很多。经文正是针对他而说:“就在那时,有一位天子……站立在一旁。”于是,具寿大目犍连尊者以称扬他所获得的福报为引子,用这些偈颂问他曾做的善业:巴利
So aparabhāge kālaṃ katvā tasseva kammassa ānubhāvena tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti, mahānubhāvo mahā cassa parivāro ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tasmiñca khaṇe aññataro devaputto…pe… aṭṭhāsī’’ti. Atha naṃ āyasmā mahāmoggallāno yathāladdhasampattikittanamukhena katasucaritakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为庄严,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasayojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你待在那里,又喝又吃,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
“ 你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 我问您,具大神力的天人:您生为人时,造了什么福业?
你为什么会这样闪闪发光,你的色身也照亮了所有方向?”巴利
‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神也用这些偈颂讲述了自己所造的业。结集者们为了说明这件事,说道:巴利
Sopi tassa attano katakammaṃ imāhi gāthāhi kathesi. Taṃ dassentā saṅgītikārā āhaṃsu –
那位天子被目犍连一问,心里很欢喜,
被问到问题后,他回答说:“这是哪种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
把没摆好的花环重新摆好,安放在善逝的塔庙上;
我拥有大神力,具足大威德,圆满享有天界的种种欲乐。巴利
‘‘Dunnikkhittaṃ mālaṃ sunikkhipitvā, patiṭṭhapetvā sugatassa thūpe; Mahiddhiko camhi mahānubhāvo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
因为这样,我才有这样的相貌;因为这样,我在这里才受到阻碍。
我心中所喜爱的种种财富,也都会生起。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
“ 大威德的比丘啊,我来告诉你,我生为人时做过什么。
因此我有这样炽盛的威神力,我的容色也遍照一切方所。”巴利
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamahaṃ akāsiṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1287 在这里,“不善放置的花鬘”是指:在塔庙供养的地方,没有以紧密相续等种种庄严排列来安置,因随意放置而未妥善安置,或者被风吹打,那就是不善放置的花。“善放置后”是指妥善放置,以种种庄严的排列,让它好看、令人欢喜地摆好。“令安立后”是指以特殊分别等方式把花安立好。或者,在放置这花时,以大师的塔庙为所缘,在自己的心相续中安立善法——应当这样理解这里的含义。其余内容如前所说。巴利
1287. Tattha dunnikkhittaṃ mālanti cetiye pūjākaraṇaṭṭhāne nirantaraṭṭhapanādinā racanāvisesena aṭṭhapetvā yathānikkhittatāya na suṭṭhu nikkhittaṃ, vātena vā paharitvā dunnikkhittaṃ pupphaṃ. Sunikkhipitvāti suṭṭhu nikkhipitvā racanāvisesena dassanīyaṃ pāsādikaṃ katvā nikkhipiya. Patiṭṭhapetvāti vibhattivisesādivasena pupphaṃ patiṭṭhāpetvā. Taṃ vā pupphaṃ nikkhipanto satthu cetiyaṃ uddissa mama santāne kusaladhammaṃ patiṭṭhāpetvāti evaṃ ettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ vuttanayameva.
天子这样说明了自己所作的善行之后,长老为他说法,然后回来把这件事禀告世尊。世尊以这件事为因缘,为聚集而来的大众开示法义。那次开示让大众获得了利益。巴利
Evaṃ devaputtena attano sucaritakamme pakāsite thero tassa dhammaṃ desetvā āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
天神们的天宫等种种福报,以及它们背后的原因;
使众生显明,带来一切世间的利益。
开示能阐明:即使微少的善行,
也因与心田成就相应,而具广大果报。
诸大仙精通论事、彻底了知事理,
结集了此《天宫事》。
为了说明它的含义,我依据古代注疏的传统方法;
我依靠它,着手撰写这部义注。
凡是其中诸究竟义,都随其各处所宜。
名为《阐明胜义之灯》。
已经达到圆满,判断清晰而不混乱;
它以十七分的巴利诵分计量。
就这样,当我造作这些(功德)时,凡是我所证得的——
愿以这份功德的威力,深入世间之主的教法。
深入清净的戒等修行之后,
愿一切有身体的众生,都能成为解脱味的分享者。
愿正觉者之教法,长久住立于世间;
愿一切有情众生,恒常恭敬于彼法。
愿天神亦即大地之主也能适时妥善降下雨水;
乐于正法的人,应当以法来治理世间。巴利
Devatānaṃ vimānādi-sampattiṃ tassa kāraṇaṃ; Pakāsayantī sattānaṃ, sabbalokahitāvahā. Appakānampi kārānaṃ, yā vibhāveti desanā; Uḷāraphalataṃ citta-khettasampattiyogato. Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā; Vimānavatthuicceva, saṅgāyiṃsu mahesayo. Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ; Sannissāya samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā. Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ; Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato. Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā; Sā sattarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato. Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā; Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ. Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā; Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino. Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ; Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino. Sammā vassatu kālena, devopi jagatīpati; Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.
1 2 3